Commit d7655b0aa3f56c86ee4a1e54a99c325fb58db462

Authored by Michał Rudolf
1 parent 9c5982c9

Convert Sejm 1972-1976 to new header format

Showing 64 changed files with 27593 additions and 21939 deletions

Too many changes to show.

To preserve performance only 6 of 64 files are displayed.

1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00001-01/header.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
2   -<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00001-01">
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
  2 +<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00001-01">
3 3 <fileDesc>
4 4 <titleStmt>
5 5 <title>1 posiedzenie Sejmu PRL</title>
... ... @@ -14,7 +14,7 @@
14 14 <note type="system">PRL</note>
15 15 <note type="house">Sejm</note>
16 16 <note type="termNo">6</note>
17   - <note type="type">Posiedzenie Plenarne</note>
  17 + <note type="type">Posiedzenie plenarne</note>
18 18 <note type="sessionNo">1</note>
19 19 <note type="dayNo">1</note>
20 20 <date>1972-03-28</date>
... ... @@ -23,36 +23,106 @@
23 23 </fileDesc>
24 24 <profileDesc>
25 25 <particDesc>
26   - <person xml:id="ISekretarzKCPZPREdwardGierek" role="speaker">
27   - <persName>I Sekretarz KC PZPR Edward Gierek</persName>
28   - </person>
29   - <person xml:id="Marszałek" role="speaker">
30   - <persName>Marszałek</persName>
31   - </person>
32   - <person xml:id="MarszałekStanisławGucwa" role="speaker">
33   - <persName>Marszałek Stanisław Gucwa</persName>
34   - </person>
35   - <person xml:id="MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz" role="speaker">
36   - <persName>Marszałek-Senior Jarosław Iwaszkiewicz</persName>
37   - </person>
38   - <person xml:id="PosełGesingFranciszek" role="speaker">
39   - <persName>Poseł Gesing Franciszek</persName>
40   - </person>
41   - <person xml:id="PosełGrendysMichał" role="speaker">
42   - <persName>Poseł Grendys Michał</persName>
43   - </person>
44   - <person xml:id="PosełSroczyńskaIrena" role="speaker">
45   - <persName>Poseł Sroczyńska Irena</persName>
46   - </person>
47   - <person xml:id="PosełSzydlakJan" role="speaker">
48   - <persName>Poseł Szydlak Jan</persName>
49   - </person>
50   - <person xml:id="PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński" role="speaker">
51   - <persName>Przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński</persName>
52   - </person>
53   - <person xml:id="komentarz" role="commentator">
54   - <persName>Komentarz</persName>
55   - </person>
  26 + <listPerson>
  27 + <person xml:id="EdwardGierek" role="regular">
  28 + <persName>
  29 + <roleName>I Sekretarz KC PZPR</roleName>
  30 + <forename>Edward</forename>
  31 + <surname>Gierek</surname>
  32 + </persName>
  33 + <sex value="M" />
  34 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Gierek</idno>
  35 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  36 + </person>
  37 + <person xml:id="Marszałek" role="chair">
  38 + <persName>
  39 + <roleName>Marszałek</roleName>
  40 + </persName>
  41 + </person>
  42 + <person xml:id="StanisławGucwa" role="regular">
  43 + <persName>
  44 + <roleName>Marszałek</roleName>
  45 + <forename>Stanisław</forename>
  46 + <surname>Gucwa</surname>
  47 + </persName>
  48 + <sex value="M" />
  49 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Gucwa</idno>
  50 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  51 + </person>
  52 + <person xml:id="JarosławIwaszkiewicz" role="regular">
  53 + <persName>
  54 + <roleName>Marszałek-Senior</roleName>
  55 + <forename>Jarosław</forename>
  56 + <surname>Iwaszkiewicz</surname>
  57 + </persName>
  58 + <sex value="M" />
  59 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Jaros%C5%82aw_Iwaszkiewicz</idno>
  60 + </person>
  61 + <person xml:id="FranciszekGesing" role="regular">
  62 + <persName>
  63 + <roleName>Poseł</roleName>
  64 + <forename>Franciszek</forename>
  65 + <surname>Gesing</surname>
  66 + </persName>
  67 + <sex value="M" />
  68 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_Gesing</idno>
  69 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  70 + </person>
  71 + <person xml:id="MichałGrendys" role="regular">
  72 + <persName>
  73 + <roleName>Poseł</roleName>
  74 + <forename>Michał</forename>
  75 + <surname>Grendys</surname>
  76 + </persName>
  77 + <sex value="M" />
  78 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Micha%C5%82_Grendys</idno>
  79 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" />
  80 + </person>
  81 + <person xml:id="IrenaSroczyńska" role="regular">
  82 + <persName>
  83 + <roleName>Poseł</roleName>
  84 + <forename>Irena</forename>
  85 + <surname>Sroczyńska</surname>
  86 + </persName>
  87 + <sex value="F" />
  88 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Irena_Sroczy%C5%84ska</idno>
  89 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  90 + </person>
  91 + <person xml:id="JanSzydlak" role="regular">
  92 + <persName>
  93 + <roleName>Poseł</roleName>
  94 + <forename>Jan</forename>
  95 + <surname>Szydlak</surname>
  96 + </persName>
  97 + <sex value="M" />
  98 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Szydlak</idno>
  99 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  100 + </person>
  101 + <person xml:id="HenrykJabłoński" role="regular">
  102 + <persName>
  103 + <roleName>Przewodniczący Rady Państwa</roleName>
  104 + <forename>Henryk</forename>
  105 + <surname>Jabłoński</surname>
  106 + </persName>
  107 + <sex value="M" />
  108 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Jab%C5%82o%C5%84ski</idno>
  109 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  110 + </person>
  111 + <person xml:id="komentarz" role="commentator">
  112 + <persName>komentarz</persName>
  113 + </person>
  114 + </listPerson>
  115 + <listOrg>
  116 + <org xml:id="KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" role="parliamentaryGroup">
  117 + <orgName full="yes">Klub Poselski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej</orgName>
  118 + </org>
  119 + <org xml:id="KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" role="parliamentaryGroup">
  120 + <orgName full="yes">Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego</orgName>
  121 + </org>
  122 + <org xml:id="KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" role="parliamentaryGroup">
  123 + <orgName full="yes">Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego</orgName>
  124 + </org>
  125 + </listOrg>
56 126 </particDesc>
57 127 </profileDesc>
58 128 -</teiHeader>
  129 +</teiHeader>
59 130 \ No newline at end of file
... ...
1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00001-01/text_structure.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
2 2 <teiCorpus xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude">
3   - <xi:include href="PPC_header.xml"/>
  3 + <xi:include href="PPC_header.xml" />
4 4 <TEI>
5   - <xi:include href="header.xml"/>
  5 + <xi:include href="header.xml" />
6 6 <text>
7 7 <body>
8 8 <div xml:id="div-1">
9 9 <u xml:id="u-1.0" who="#komentarz">(Przewodniczą na posiedzeniu Marszałek-Senior Jarosław Iwaszkiewicz oraz Marszałek Sejmu Stanisław Gucwa)</u>
10 10 </div>
11 11 <div xml:id="div-2">
12   - <u xml:id="u-2.0" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Obywatele Posłowie! Ogarnia mnie zrozumiałe wzruszenie, z którego nie potrzebuję się chyba tłumaczyć, gdy staję tutaj przed Wami na tym wysokim miejscu. Rada Państwa powierzyła mi zaszczytny obowiązek, jako najstarszemu wiekiem posłowi Sejmu, otwarcia I sesji VI kadencji Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
13   - <u xml:id="u-2.1" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Wzruszony jestem tym, że niejako staję u wrót do działalności parlamentarnej tak licznej rzeszy posłów, którzy po raz pierwszy przekraczają progi tego gmachu. Skład osobowy tego Sejmu jest bowiem znacznie odmłodzony i nowe zastępy posłów przygotowują się do pracy, która pod niejednym względem będzie znamienna i określona nowymi cechami.</u>
14   - <u xml:id="u-2.2" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Zadania, które oczekują nas wszystkich w tej kadencji, są szczególnie ważne, zawierają wiele nowych elementów, od których starannego opracowania będzie zależał zarówno sam charakter prac sejmowych, jak i stopniowe urealnienie samych celów, do których wszyscy dążymy, celów, które Edward Gierek określił jako siłę Polski i pomyślność jej obywateli.</u>
15   - <u xml:id="u-2.3" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Praca nasza będzie kontynuowaniem naszych tradycji w budowie socjalizmu, w kroczeniu na drodze postępu, a jednocześnie nowym etapem we wszystkich dziedzinach naszego życia społecznego, politycznego i kulturalnego. Myślę, że będziemy dokładali wszelkich starań, wszyscy, starzy i młodzi, aby te prace pozwoliły na harmonijny rozwój wszystkich mocy, wszystkich zasobów naszego kraju. Albowiem program nasz, program Frontu Jedności Narodu wyrasta z nowych potrzeb społeczeństwa, z których powinniśmy sobie zdać sprawę, wyzwala nowe możliwości zawarte właśnie w młodych umysłach, świeżych siłach powołanych do tworzenia nowych wartości.</u>
16   - <u xml:id="u-2.4" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Myślę, że Sejm nasz odnowiony i odmłodzony, przeniknięty tym samym entuzjazmem, którego wyrazem był dzień 19 marca, wzrośnie w swoim autorytecie ogólnokrajowym, przysłuchując się uważnie głosom wyborców którzy go nowymi obowiązkami i nową — tak wielką odpowiedzialnością — obarczyli.</u>
17   - <u xml:id="u-2.5" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Zadaniem najbliższym i najważniejszym naszego Sejmu jest pomnożenie jego możliwości, tych możliwości, które wyraziły się w dotychczasowych osiągnięciach naszej historii ostatniego ćwierćwiecza i które oczekują na nas na tym nowym odcinku drogi wiodącej w przyszłość.</u>
18   - <u xml:id="u-2.6" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">W takiej chwili myśl moja mimo woli zwraca się do mojego okręgu wyborczego, którego mieszkańcy w głosowaniu swoim przywiedli mnie na to miejsce, na którym dzisiaj tutaj stoję. Przede wszystkim myślę tutaj o dwóch miastach mego okręgu — o Ostrowcu Świętokrzyskim i Sandomierzu, których przeszłość i dzisiejszość jest dla nas znakiem i nauką.</u>
19   - <u xml:id="u-2.7" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Głębokim symbolem naszych losów i naszych zadań są zarówno dzisiejsze osiągnięcia, jak i najbliższe plany tych dwóch miast. Jedno z nich położone w najstarszym staropolskim zagłębiu, w dolinie rzeki Kamiennej, ze swoją starą hutą, uzupełnioną w tych dniach jeszcze jednym nowym piecem martenowskim i z planem rozbudowy nowej miliardowej inwestycji, która podniesie to stare, robotnicze i rewolucyjne miasto do rzędu pierwszych przemysłowych miast Polski. I to drugie miasto, Sandomierz. Stara, wraz z Krakowem i Wrocławiem, stolica sedis regis principalis, miasto, skąd na szerokie strony świata wysyłał swoich bohaterów Stefan Żeromski, miasto, które społeczeństwo i Rząd nasz przywracają do dawnej świetności, nie szczędząc wysiłków i kosztów jedynie dla jego tradycji, dla jego piękna, dla jego kultury.</u>
20   - <u xml:id="u-2.8" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">I właśnie ten moment łączenia się, tak harmonijnego, pracy rąk z kulturą duchową, tak charakterystyczny dla mego okręgu wyborczego, jest najlepszą wróżbą dla pracy całej naszej Ojczyzny, dla wszystkich naszych wysiłków, dla wszystkiego o co trzeba i o co warto walczyć, i nad czym warto pracować. I, zdaje mi się, osiągnięcie spokojnej równomierności w rozwoju naszych sił gospodarczych, naszego przemysłu, naszego rolnictwa, naszej nauki, naszej sztuki, naszej techniki — a przecież technika jest też kulturą — powinno przyświecać nam i w naszej pracy sejmowej i w naszym sejmowym myśleniu. Tylko owo zespołowe wydźwignięcie wszystkich dziedzin naszego życia na najwyższy poziom może zapewnić nam ową harmonię, która jest „radością i córą bogów”, gwarancją spokoju i szczęścia.</u>
21   - <u xml:id="u-2.9" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Życzę Wam, Koledzy Posłowie, aby ta piękna harmonia towarzyszyła waszym pracom w tym gmachu i poza tym gmachem, i aby przyczyniała się ona jeszcze bardziej do umocnienia stanowiska Polski w świecie, a wewnątrz naszych pokojowych granic, aby przyczyniała się do utrwalenia tej pięknej budowy, którą wznosimy — jak to nam niedawno powiedziano — przez ludzi i dla ludzi.</u>
  12 + <u xml:id="u-2.0" who="#JarosławIwaszkiewicz">Obywatele Posłowie! Ogarnia mnie zrozumiałe wzruszenie, z którego nie potrzebuję się chyba tłumaczyć, gdy staję tutaj przed Wami na tym wysokim miejscu. Rada Państwa powierzyła mi zaszczytny obowiązek, jako najstarszemu wiekiem posłowi Sejmu, otwarcia I sesji VI kadencji Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  13 + <u xml:id="u-2.1" who="#JarosławIwaszkiewicz">Wzruszony jestem tym, że niejako staję u wrót do działalności parlamentarnej tak licznej rzeszy posłów, którzy po raz pierwszy przekraczają progi tego gmachu. Skład osobowy tego Sejmu jest bowiem znacznie odmłodzony i nowe zastępy posłów przygotowują się do pracy, która pod niejednym względem będzie znamienna i określona nowymi cechami.</u>
  14 + <u xml:id="u-2.2" who="#JarosławIwaszkiewicz">Zadania, które oczekują nas wszystkich w tej kadencji, są szczególnie ważne, zawierają wiele nowych elementów, od których starannego opracowania będzie zależał zarówno sam charakter prac sejmowych, jak i stopniowe urealnienie samych celów, do których wszyscy dążymy, celów, które Edward Gierek określił jako siłę Polski i pomyślność jej obywateli.</u>
  15 + <u xml:id="u-2.3" who="#JarosławIwaszkiewicz">Praca nasza będzie kontynuowaniem naszych tradycji w budowie socjalizmu, w kroczeniu na drodze postępu, a jednocześnie nowym etapem we wszystkich dziedzinach naszego życia społecznego, politycznego i kulturalnego. Myślę, że będziemy dokładali wszelkich starań, wszyscy, starzy i młodzi, aby te prace pozwoliły na harmonijny rozwój wszystkich mocy, wszystkich zasobów naszego kraju. Albowiem program nasz, program Frontu Jedności Narodu wyrasta z nowych potrzeb społeczeństwa, z których powinniśmy sobie zdać sprawę, wyzwala nowe możliwości zawarte właśnie w młodych umysłach, świeżych siłach powołanych do tworzenia nowych wartości.</u>
  16 + <u xml:id="u-2.4" who="#JarosławIwaszkiewicz">Myślę, że Sejm nasz odnowiony i odmłodzony, przeniknięty tym samym entuzjazmem, którego wyrazem był dzień 19 marca, wzrośnie w swoim autorytecie ogólnokrajowym, przysłuchując się uważnie głosom wyborców którzy go nowymi obowiązkami i nową — tak wielką odpowiedzialnością — obarczyli.</u>
  17 + <u xml:id="u-2.5" who="#JarosławIwaszkiewicz">Zadaniem najbliższym i najważniejszym naszego Sejmu jest pomnożenie jego możliwości, tych możliwości, które wyraziły się w dotychczasowych osiągnięciach naszej historii ostatniego ćwierćwiecza i które oczekują na nas na tym nowym odcinku drogi wiodącej w przyszłość.</u>
  18 + <u xml:id="u-2.6" who="#JarosławIwaszkiewicz">W takiej chwili myśl moja mimo woli zwraca się do mojego okręgu wyborczego, którego mieszkańcy w głosowaniu swoim przywiedli mnie na to miejsce, na którym dzisiaj tutaj stoję. Przede wszystkim myślę tutaj o dwóch miastach mego okręgu — o Ostrowcu Świętokrzyskim i Sandomierzu, których przeszłość i dzisiejszość jest dla nas znakiem i nauką.</u>
  19 + <u xml:id="u-2.7" who="#JarosławIwaszkiewicz">Głębokim symbolem naszych losów i naszych zadań są zarówno dzisiejsze osiągnięcia, jak i najbliższe plany tych dwóch miast. Jedno z nich położone w najstarszym staropolskim zagłębiu, w dolinie rzeki Kamiennej, ze swoją starą hutą, uzupełnioną w tych dniach jeszcze jednym nowym piecem martenowskim i z planem rozbudowy nowej miliardowej inwestycji, która podniesie to stare, robotnicze i rewolucyjne miasto do rzędu pierwszych przemysłowych miast Polski. I to drugie miasto, Sandomierz. Stara, wraz z Krakowem i Wrocławiem, stolica sedis regis principalis, miasto, skąd na szerokie strony świata wysyłał swoich bohaterów Stefan Żeromski, miasto, które społeczeństwo i Rząd nasz przywracają do dawnej świetności, nie szczędząc wysiłków i kosztów jedynie dla jego tradycji, dla jego piękna, dla jego kultury.</u>
  20 + <u xml:id="u-2.8" who="#JarosławIwaszkiewicz">I właśnie ten moment łączenia się, tak harmonijnego, pracy rąk z kulturą duchową, tak charakterystyczny dla mego okręgu wyborczego, jest najlepszą wróżbą dla pracy całej naszej Ojczyzny, dla wszystkich naszych wysiłków, dla wszystkiego o co trzeba i o co warto walczyć, i nad czym warto pracować. I, zdaje mi się, osiągnięcie spokojnej równomierności w rozwoju naszych sił gospodarczych, naszego przemysłu, naszego rolnictwa, naszej nauki, naszej sztuki, naszej techniki — a przecież technika jest też kulturą — powinno przyświecać nam i w naszej pracy sejmowej i w naszym sejmowym myśleniu. Tylko owo zespołowe wydźwignięcie wszystkich dziedzin naszego życia na najwyższy poziom może zapewnić nam ową harmonię, która jest „radością i córą bogów”, gwarancją spokoju i szczęścia.</u>
  21 + <u xml:id="u-2.9" who="#JarosławIwaszkiewicz">Życzę Wam, Koledzy Posłowie, aby ta piękna harmonia towarzyszyła waszym pracom w tym gmachu i poza tym gmachem, i aby przyczyniała się ona jeszcze bardziej do umocnienia stanowiska Polski w świecie, a wewnątrz naszych pokojowych granic, aby przyczyniała się do utrwalenia tej pięknej budowy, którą wznosimy — jak to nam niedawno powiedziano — przez ludzi i dla ludzi.</u>
22 22 <u xml:id="u-2.10" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
23   - <u xml:id="u-2.11" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Otwieram pierwsze posiedzenie Sejmu VI kadencji.</u>
24   - <u xml:id="u-2.12" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Przystępujemy do złożenia ślubowania poselskiego.</u>
25   - <u xml:id="u-2.13" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Tekst roty ślubowania został Obywatelom Posłom doręczony.</u>
26   - <u xml:id="u-2.14" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">W myśl art. 1 ust. 3 regulaminu Sejmu ślubowanie odbywa się przez odczytanie roty, której wszyscy wysłuchamy stojąc, a następnie kolejno będzie wywoływany każdy poseł, który powstając z miejsca powtórzy słowo „ślubuję”.</u>
27   - <u xml:id="u-2.15" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Do odczytania nazwisk Obywateli Posłów powołuję najmłodszego wiekiem posła, obywatela Czesława Wojterę.</u>
  23 + <u xml:id="u-2.11" who="#JarosławIwaszkiewicz">Otwieram pierwsze posiedzenie Sejmu VI kadencji.</u>
  24 + <u xml:id="u-2.12" who="#JarosławIwaszkiewicz">Przystępujemy do złożenia ślubowania poselskiego.</u>
  25 + <u xml:id="u-2.13" who="#JarosławIwaszkiewicz">Tekst roty ślubowania został Obywatelom Posłom doręczony.</u>
  26 + <u xml:id="u-2.14" who="#JarosławIwaszkiewicz">W myśl art. 1 ust. 3 regulaminu Sejmu ślubowanie odbywa się przez odczytanie roty, której wszyscy wysłuchamy stojąc, a następnie kolejno będzie wywoływany każdy poseł, który powstając z miejsca powtórzy słowo „ślubuję”.</u>
  27 + <u xml:id="u-2.15" who="#JarosławIwaszkiewicz">Do odczytania nazwisk Obywateli Posłów powołuję najmłodszego wiekiem posła, obywatela Czesława Wojterę.</u>
28 28 <u xml:id="u-2.16" who="#komentarz">(Powołany poseł zajmuje miejsce przy stole prezydialnym)</u>
29   - <u xml:id="u-2.17" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Proszę wszystkich obecnych o powstanie z miejsc.</u>
  29 + <u xml:id="u-2.17" who="#JarosławIwaszkiewicz">Proszę wszystkich obecnych o powstanie z miejsc.</u>
30 30 <u xml:id="u-2.18" who="#komentarz">(Wszyscy wstają)</u>
31 31 <u xml:id="u-2.19" who="#komentarz">(Czyta rotę ślubowania)</u>
32   - <u xml:id="u-2.20" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">„Ślubuję uroczyście jako poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pracować dla dobra Narodu Polskiego i pogłębiać jego jedność, przyczyniać się do umacniania więzi władzy państwowej z ludem pracującym miast i wsi, czynić wszystko dla utrwalenia niepodległości i suwerenności, dla pomyślnego, socjalistycznego rozwoju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.</u>
33   - <u xml:id="u-2.21" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Proszę posła Czesława Wojterę o kolejne odczytywanie nazwisk obywateli posłów.</u>
  32 + <u xml:id="u-2.20" who="#JarosławIwaszkiewicz">„Ślubuję uroczyście jako poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pracować dla dobra Narodu Polskiego i pogłębiać jego jedność, przyczyniać się do umacniania więzi władzy państwowej z ludem pracującym miast i wsi, czynić wszystko dla utrwalenia niepodległości i suwerenności, dla pomyślnego, socjalistycznego rozwoju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.</u>
  33 + <u xml:id="u-2.21" who="#JarosławIwaszkiewicz">Proszę posła Czesława Wojterę o kolejne odczytywanie nazwisk obywateli posłów.</u>
34 34 <u xml:id="u-2.22" who="#komentarz">(Następujący posłowie, w kolejności odczytywanych przez posła Czesława Wojterę nazwisk, odpowiadają „ślubuję”)</u>
35   - <u xml:id="u-2.23" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Antczak Maria,</u>
36   - <u xml:id="u-2.24" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Antoszewski Stanisław,</u>
37   - <u xml:id="u-2.25" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Arciszewska Maria,</u>
38   - <u xml:id="u-2.26" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Auleytner Wacła,</u>
39   - <u xml:id="u-2.27" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Babiuch Edward,</u>
40   - <u xml:id="u-2.28" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bafia Jerzy,</u>
41   - <u xml:id="u-2.29" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bajor Franciszek,</u>
42   - <u xml:id="u-2.30" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Balicki Zdzisław,</u>
43   - <u xml:id="u-2.31" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Barabasz Feliks,</u>
44   - <u xml:id="u-2.32" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Barcikowski Kazimierz,</u>
45   - <u xml:id="u-2.33" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bartosiewicz Danuta,</u>
46   - <u xml:id="u-2.34" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bedenak Feliks,</u>
47   - <u xml:id="u-2.35" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bejm Tadeusz,</u>
48   - <u xml:id="u-2.36" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bełdycki Stefan,</u>
49   - <u xml:id="u-2.37" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Benesz Andrzej,</u>
50   - <u xml:id="u-2.38" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Białek Stanisława,</u>
51   - <u xml:id="u-2.39" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Biernacki Janusz,</u>
52   - <u xml:id="u-2.40" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Binek Maria,</u>
53   - <u xml:id="u-2.41" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Błachut Franciszek,</u>
54   - <u xml:id="u-2.42" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Błaszyk Krystyna,</u>
55   - <u xml:id="u-2.43" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bochenek Tadeusz,</u>
56   - <u xml:id="u-2.44" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Boroń Sabina,</u>
57   - <u xml:id="u-2.45" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Borowy Bronisław,</u>
58   - <u xml:id="u-2.46" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Brach Aleksander,</u>
59   - <u xml:id="u-2.47" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Brodzki Władysław,</u>
60   - <u xml:id="u-2.48" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Brych Janusz,</u>
61   - <u xml:id="u-2.49" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bukowski Jerzy,</u>
62   - <u xml:id="u-2.50" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Burek Hieronim,</u>
63   - <u xml:id="u-2.51" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Burian Franciszek,</u>
64   - <u xml:id="u-2.52" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Bury Bronisław,</u>
65   - <u xml:id="u-2.53" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Buziński Józef,</u>
66   - <u xml:id="u-2.54" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Cabaj Władysław,</u>
67   - <u xml:id="u-2.55" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Całużyński Stefan,</u>
68   - <u xml:id="u-2.56" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Cegielski Longin,</u>
69   - <u xml:id="u-2.57" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Chodzyńska Kazimiera,</u>
70   - <u xml:id="u-2.58" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Chrostek Edward,</u>
71   - <u xml:id="u-2.59" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Cieniewski Bronisław,</u>
72   - <u xml:id="u-2.60" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ciosek Stanisław,</u>
73   - <u xml:id="u-2.61" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Cybulska Zofia,</u>
74   - <u xml:id="u-2.62" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Cygan Michał,</u>
75   - <u xml:id="u-2.63" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czapla Jan,</u>
76   - <u xml:id="u-2.64" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czarnecki Alojzy,</u>
77   - <u xml:id="u-2.65" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czarnecki Kazimierz,</u>
78   - <u xml:id="u-2.66" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czeszko Bohdan,</u>
79   - <u xml:id="u-2.67" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czuba Roman,</u>
80   - <u xml:id="u-2.68" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czudowski Stanisław,</u>
81   - <u xml:id="u-2.69" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Czwojdrak Tadeusz,</u>
82   - <u xml:id="u-2.70" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Darzyński Jan,</u>
83   - <u xml:id="u-2.71" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Daszkiewicz Weronika,</u>
84   - <u xml:id="u-2.72" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dąbal Franciszek,</u>
85   - <u xml:id="u-2.73" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dąbek Paweł,</u>
86   - <u xml:id="u-2.74" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dmochowski Mariusz,</u>
87   - <u xml:id="u-2.75" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Domiński Jerzy,</u>
88   - <u xml:id="u-2.76" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Drożdż Ludwik,</u>
89   - <u xml:id="u-2.77" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Drzewiecki Józef,</u>
90   - <u xml:id="u-2.78" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Duda Edward,</u>
91   - <u xml:id="u-2.79" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dychtowicz Zenon,</u>
92   - <u xml:id="u-2.80" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dylak Bolesław,</u>
93   - <u xml:id="u-2.81" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dymała Jadwiga,</u>
94   - <u xml:id="u-2.82" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dziadek Ignacy,</u>
95   - <u xml:id="u-2.83" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Dziopak Ryszard,</u>
96   - <u xml:id="u-2.84" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Fajkowski Józef,</u>
97   - <u xml:id="u-2.85" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Filipczak Gabriel Stanisław,</u>
98   - <u xml:id="u-2.86" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Filipowicz Zygmunt</u>
99   - <u xml:id="u-2.87" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— de Fiumel Henryk,</u>
100   - <u xml:id="u-2.88" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Fleming Janina,</u>
101   - <u xml:id="u-2.89" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Frelek Ryszard,</u>
102   - <u xml:id="u-2.90" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Furgał Stanisław,</u>
103   - <u xml:id="u-2.91" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Furmanek Mieczysław,</u>
104   - <u xml:id="u-2.92" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gajdek Aleksander,</u>
105   - <u xml:id="u-2.93" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gajecka Maria,</u>
106   - <u xml:id="u-2.94" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gałaj Dyzma,</u>
107   - <u xml:id="u-2.95" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Garlicki Jan,</u>
108   - <u xml:id="u-2.96" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gaweł Władysław,</u>
109   - <u xml:id="u-2.97" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gawłowski Marian,</u>
110   - <u xml:id="u-2.98" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gąsiorek Tadeusz,</u>
111   - <u xml:id="u-2.99" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gąsiorowska Maria,</u>
112   - <u xml:id="u-2.100" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gesing Franciszek,</u>
113   - <u xml:id="u-2.101" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gierek Edward,</u>
114   - <u xml:id="u-2.102" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gilewska Maria,</u>
115   - <u xml:id="u-2.103" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Głodowski Edward,</u>
116   - <u xml:id="u-2.104" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gołacki Zbigniew,</u>
117   - <u xml:id="u-2.105" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gotowiec Marian,</u>
118   - <u xml:id="u-2.106" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gowik Norbert,</u>
119   - <u xml:id="u-2.107" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Górski Artur,</u>
120   - <u xml:id="u-2.108" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Górski Marian,</u>
121   - <u xml:id="u-2.109" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Górtowski Gabriel,</u>
122   - <u xml:id="u-2.110" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Granica Adam,</u>
123   - <u xml:id="u-2.111" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gregorczyk Zenobia,</u>
124   - <u xml:id="u-2.112" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Grendys Michał,</u>
125   - <u xml:id="u-2.113" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Grochal Eugeniusz,</u>
126   - <u xml:id="u-2.114" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Groszkowski Janusz,</u>
127   - <u xml:id="u-2.115" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Grudzień Zdzisław,</u>
128   - <u xml:id="u-2.116" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gruszczyński Jan,</u>
129   - <u xml:id="u-2.117" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Grzelka Maria,</u>
130   - <u xml:id="u-2.118" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Grześkowiak Jadwiga,</u>
131   - <u xml:id="u-2.119" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Gucwa Stanisław,</u>
132   - <u xml:id="u-2.120" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Hagmajer Jerzy,</u>
133   - <u xml:id="u-2.121" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Halicki Kazimierz,</u>
134   - <u xml:id="u-2.122" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Haładaj Tadeusz,</u>
135   - <u xml:id="u-2.123" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Hałas Henryk,</u>
136   - <u xml:id="u-2.124" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Hebda Mieczysław,</u>
137   - <u xml:id="u-2.125" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Hołuj Tadeusz,</u>
138   - <u xml:id="u-2.126" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Huszcza Zygmunt,</u>
139   - <u xml:id="u-2.127" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ignar Stefan,</u>
140   - <u xml:id="u-2.128" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Iwaszkiewicz Jarosław,</u>
141   - <u xml:id="u-2.129" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jabłoński Henryk,</u>
142   - <u xml:id="u-2.130" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jagielski Mieczysław,</u>
143   - <u xml:id="u-2.131" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jakubiec Stefan,</u>
144   - <u xml:id="u-2.132" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jakubowicz Adolf,</u>
145   - <u xml:id="u-2.133" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Janczak Leon,</u>
146   - <u xml:id="u-2.134" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Janczura Jan,</u>
147   - <u xml:id="u-2.135" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Janczyszyn Ludwik,</u>
148   - <u xml:id="u-2.136" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Janik Władysław,</u>
149   - <u xml:id="u-2.137" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jankowski Jan,</u>
150   - <u xml:id="u-2.138" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jankowski Witold,</u>
151   - <u xml:id="u-2.139" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Januzik Zygmunt,</u>
152   - <u xml:id="u-2.140" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jaremek Edward,</u>
153   - <u xml:id="u-2.141" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jarnecka Aleksandra,</u>
154   - <u xml:id="u-2.142" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jaromin Bronisław,</u>
155   - <u xml:id="u-2.143" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jarosik Ludwik,</u>
156   - <u xml:id="u-2.144" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jarosiński Witold,</u>
157   - <u xml:id="u-2.145" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jaroszewicz Piotr,</u>
158   - <u xml:id="u-2.146" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jaruzelski Wojciech,</u>
159   - <u xml:id="u-2.147" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jąkalski Tadeusz,</u>
160   - <u xml:id="u-2.148" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jednaki Józef,</u>
161   - <u xml:id="u-2.149" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jenek Mirosława,</u>
162   - <u xml:id="u-2.150" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jungling Bruno,</u>
163   - <u xml:id="u-2.151" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Jurkiewicz Bronisław,</u>
164   - <u xml:id="u-2.152" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kabat Marek,</u>
165   - <u xml:id="u-2.153" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kaczmarek Jan,</u>
166   - <u xml:id="u-2.154" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kaczmarek Jerzy,</u>
167   - <u xml:id="u-2.155" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kaczor Mieczysław,</u>
168   - <u xml:id="u-2.156" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kaim Franciszek,</u>
169   - <u xml:id="u-2.157" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kaliski Sylwester,</u>
170   - <u xml:id="u-2.158" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kamiński Jan,</u>
171   - <u xml:id="u-2.159" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kania Stanisław,</u>
172   - <u xml:id="u-2.160" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kardyś Józef,</u>
173   - <u xml:id="u-2.161" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Karna Stanisława,</u>
174   - <u xml:id="u-2.162" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Karpiuk Piotr,</u>
175   - <u xml:id="u-2.163" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kasprzyk Adam,</u>
176   - <u xml:id="u-2.164" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kąkol Monika,</u>
177   - <u xml:id="u-2.165" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kędziora Jan,</u>
178   - <u xml:id="u-2.166" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kępa Józef,</u>
179   - <u xml:id="u-2.167" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kiełbowicz Rudolf,</u>
180   - <u xml:id="u-2.168" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kielcz Anna,</u>
181   - <u xml:id="u-2.169" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kijowski Józef,</u>
182   - <u xml:id="u-2.170" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kiliś Halina,</u>
183   - <u xml:id="u-2.171" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kirsch Stanisława,</u>
184   - <u xml:id="u-2.172" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Klafkowski Alfons,</u>
185   - <u xml:id="u-2.173" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Klasa Józef,</u>
186   - <u xml:id="u-2.174" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Klecha Jan,</u>
187   - <u xml:id="u-2.175" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Klimowicz Mieczysław,</u>
188   - <u xml:id="u-2.176" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Knapik Bronisław,</u>
189   - <u xml:id="u-2.177" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kocańda Genowefa,</u>
190   - <u xml:id="u-2.178" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kocemba Janina,</u>
191   - <u xml:id="u-2.179" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kochanowska Anna,</u>
192   - <u xml:id="u-2.180" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kociemski Franciszek,</u>
193   - <u xml:id="u-2.181" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kolanowski Michał,</u>
194   - <u xml:id="u-2.182" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kołdej Marian,</u>
195   - <u xml:id="u-2.183" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kołodziej Emil,</u>
196   - <u xml:id="u-2.184" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kołodziejczyk Walenty,</u>
197   - <u xml:id="u-2.185" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kołodziejski Józef,</u>
198   - <u xml:id="u-2.186" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Komender Zenon,</u>
199   - <u xml:id="u-2.187" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Komsta Tadeusz,</u>
200   - <u xml:id="u-2.188" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kondak Edward,</u>
201   - <u xml:id="u-2.189" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Konieczny Józef,</u>
202   - <u xml:id="u-2.190" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kończal Czesław,</u>
203   - <u xml:id="u-2.191" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kopeć Zygmunt,</u>
204   - <u xml:id="u-2.192" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Koperski Bolesław,</u>
205   - <u xml:id="u-2.193" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Koral Wacław,</u>
206   - <u xml:id="u-2.194" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Korotyński Henryk,</u>
207   - <u xml:id="u-2.195" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Korzycki Antoni,</u>
208   - <u xml:id="u-2.196" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kosowska Stanisława,</u>
209   - <u xml:id="u-2.197" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kotarska Czesława,</u>
210   - <u xml:id="u-2.198" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kotlicka Maria,</u>
211   - <u xml:id="u-2.199" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kowalczyk Stanisław,</u>
212   - <u xml:id="u-2.200" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kowalski Stanisław,</u>
213   - <u xml:id="u-2.201" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Koziej Żukowa Barbara,</u>
214   - <u xml:id="u-2.202" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kozioł Stanisław,</u>
215   - <u xml:id="u-2.203" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kozłowska Alojza,</u>
216   - <u xml:id="u-2.204" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kozubski Wacław,</u>
217   - <u xml:id="u-2.205" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Koźniewska Halina,</u>
218   - <u xml:id="u-2.206" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kraśko Wincenty,</u>
219   - <u xml:id="u-2.207" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Krawczyc Tytus,</u>
220   - <u xml:id="u-2.208" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Krengelewski Franciszek,</u>
221   - <u xml:id="u-2.209" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Król Jan,</u>
222   - <u xml:id="u-2.210" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Królikowski Jerzy,</u>
223   - <u xml:id="u-2.211" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kruczek Władysław,</u>
224   - <u xml:id="u-2.212" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kruszka Józefa Janina,</u>
225   - <u xml:id="u-2.213" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kruszyńska Daniela,</u>
226   - <u xml:id="u-2.214" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Krysiak Zdzisław,</u>
227   - <u xml:id="u-2.215" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Krzysztoforski Zbigniew,</u>
228   - <u xml:id="u-2.216" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kubalewski Jerzy,</u>
229   - <u xml:id="u-2.217" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kuć Adam,</u>
230   - <u xml:id="u-2.218" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kujda Stanisław,</u>
231   - <u xml:id="u-2.219" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kulba Stanisław,</u>
232   - <u xml:id="u-2.220" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kulesza Zenon,</u>
233   - <u xml:id="u-2.221" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kuliberda Janina,</u>
234   - <u xml:id="u-2.222" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kuraś Kazimierz,</u>
235   - <u xml:id="u-2.223" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kurowski Zdzisław,</u>
236   - <u xml:id="u-2.224" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kus Bernard,</u>
237   - <u xml:id="u-2.225" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kuziński Stanisław,</u>
238   - <u xml:id="u-2.226" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kwakszyc Jan,</u>
239   - <u xml:id="u-2.227" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kwaśniewicz Michał,</u>
240   - <u xml:id="u-2.228" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kwaśniewski Tadeusz,</u>
241   - <u xml:id="u-2.229" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Kwieciński Zdzisław,</u>
242   - <u xml:id="u-2.230" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lassota Witold,</u>
243   - <u xml:id="u-2.231" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lebiedzińska-Torbus Teresa,</u>
244   - <u xml:id="u-2.232" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lehmann Edmund,</u>
245   - <u xml:id="u-2.233" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lenczewski Stanisław,</u>
246   - <u xml:id="u-2.234" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Leś Jan,</u>
247   - <u xml:id="u-2.235" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lewandowski Tadeusz,</u>
248   - <u xml:id="u-2.236" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lewocik Stanisław,</u>
249   - <u xml:id="u-2.237" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Liberadzka Daniela Teresa,</u>
250   - <u xml:id="u-2.238" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Liedtke Franciszek,</u>
251   - <u xml:id="u-2.239" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lipski Jan,</u>
252   - <u xml:id="u-2.240" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lipski Witold,</u>
253   - <u xml:id="u-2.241" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lorens Jerzy,</u>
254   - <u xml:id="u-2.242" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Lubiński Witold,</u>
255   - <u xml:id="u-2.243" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łabędzki Zenon,</u>
256   - <u xml:id="u-2.244" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łabędź Edward,</u>
257   - <u xml:id="u-2.245" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ładyńska Zofia,</u>
258   - <u xml:id="u-2.246" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łasisz Witold,</u>
259   - <u xml:id="u-2.247" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łaszewicz Arkadiusz,</u>
260   - <u xml:id="u-2.248" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łęgowik Zofia,</u>
261   - <u xml:id="u-2.249" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łoch Eugenia,</u>
262   - <u xml:id="u-2.250" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łopatko Maria,</u>
263   - <u xml:id="u-2.251" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łoś Jerzy,</u>
264   - <u xml:id="u-2.252" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łukaszewicz Jerzy,</u>
265   - <u xml:id="u-2.253" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Łukaszewicz Witold,</u>
266   - <u xml:id="u-2.254" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Maciejewska Regina,</u>
267   - <u xml:id="u-2.255" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Maciołek Henryk,</u>
268   - <u xml:id="u-2.256" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Maciszewski Jarema,</u>
269   - <u xml:id="u-2.257" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Maćkowski Roman,</u>
270   - <u xml:id="u-2.258" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Majchrzak Józef,</u>
271   - <u xml:id="u-2.259" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Majewski Jerzy,</u>
272   - <u xml:id="u-2.260" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Majkut Maciej,</u>
273   - <u xml:id="u-2.261" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Makowska Janina,</u>
274   - <u xml:id="u-2.262" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Malina Józef,</u>
275   - <u xml:id="u-2.263" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Malinowski Jan,</u>
276   - <u xml:id="u-2.264" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Malinowski Władysław,</u>
277   - <u xml:id="u-2.265" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Marchewka Józef,</u>
278   - <u xml:id="u-2.266" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Marczyk Jan,</u>
279   - <u xml:id="u-2.267" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mariański Jan,</u>
280   - <u xml:id="u-2.268" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Marszałek-Młyńczyk Krystyna,</u>
281   - <u xml:id="u-2.269" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Martin Mirosław,</u>
282   - <u xml:id="u-2.270" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Marynowicz Mieczysław,</u>
283   - <u xml:id="u-2.271" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Marzec Mieczysław,</u>
284   - <u xml:id="u-2.272" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Matera Marian,</u>
285   - <u xml:id="u-2.273" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Matlęga Stefan,</u>
286   - <u xml:id="u-2.274" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mazelon Piotr,</u>
287   - <u xml:id="u-2.275" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mazurkiewicz Eugeniusz,</u>
288   - <u xml:id="u-2.276" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Medeński Mieczysław,</u>
289   - <u xml:id="u-2.277" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Melich Alojzy,</u>
290   - <u xml:id="u-2.278" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mendalka Jan,</u>
291   - <u xml:id="u-2.279" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mendel Jan,</u>
292   - <u xml:id="u-2.280" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Męclewski Edmund,</u>
293   - <u xml:id="u-2.281" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Męczykowski Zenon,</u>
294   - <u xml:id="u-2.282" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Michalik Franciszek,</u>
295   - <u xml:id="u-2.283" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Miczajka Bronisław,</u>
296   - <u xml:id="u-2.284" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mieszkowska Ludwika,</u>
297   - <u xml:id="u-2.285" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mięsowicz Marian,</u>
298   - <u xml:id="u-2.286" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mikołajczyk Emanuel,</u>
299   - <u xml:id="u-2.287" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Milczarek Maria,</u>
300   - <u xml:id="u-2.288" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Misiaszek Stefan,</u>
301   - <u xml:id="u-2.289" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mitręga Jan,</u>
302   - <u xml:id="u-2.290" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Młyńczak Tadeusz Witold,</u>
303   - <u xml:id="u-2.291" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Moczar Mieczysław,</u>
304   - <u xml:id="u-2.292" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mojkowski Stanisław,</u>
305   - <u xml:id="u-2.293" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Morawiec Teresa,</u>
306   - <u xml:id="u-2.294" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Moskwa Zygmunt,</u>
307   - <u xml:id="u-2.295" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mroczek Jan,</u>
308   - <u xml:id="u-2.296" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Mróz Wiesław,</u>
309   - <u xml:id="u-2.297" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Muszyński Jerzy,</u>
310   - <u xml:id="u-2.298" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Myszka Marian,</u>
311   - <u xml:id="u-2.299" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Myślik Tadeusz,</u>
312   - <u xml:id="u-2.300" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nadratowski Zbigniew,</u>
313   - <u xml:id="u-2.301" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nagórzański Józef,</u>
314   - <u xml:id="u-2.302" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Napora Zygmunt,</u>
315   - <u xml:id="u-2.303" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nawrocki Jerzy,</u>
316   - <u xml:id="u-2.304" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nieroba Gerard,</u>
317   - <u xml:id="u-2.305" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Niewiadomski Jan,</u>
318   - <u xml:id="u-2.306" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nowaczyk Bolesław,</u>
319   - <u xml:id="u-2.307" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nowak Franciszek,</u>
320   - <u xml:id="u-2.308" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nowak Zdzisław,</u>
321   - <u xml:id="u-2.309" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Nowiński Stanisław,</u>
322   - <u xml:id="u-2.310" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ociepka Jerzy,</u>
323   - <u xml:id="u-2.311" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ociepka Wiesław,</u>
324   - <u xml:id="u-2.312" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ojeżyk Adolf,</u>
325   - <u xml:id="u-2.313" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Olszowski Stefan,</u>
326   - <u xml:id="u-2.314" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Orłowski Jerzy,</u>
327   - <u xml:id="u-2.315" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Osmańczyk Edmund,</u>
328   - <u xml:id="u-2.316" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Owsianik Bronisław,</u>
329   - <u xml:id="u-2.317" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ozga-Michalski Józef,</u>
330   - <u xml:id="u-2.318" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pacia Eugeniusz,</u>
331   - <u xml:id="u-2.319" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pająk Pelagia,</u>
332   - <u xml:id="u-2.320" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Parol Adam,</u>
333   - <u xml:id="u-2.321" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Paszkowski Antoni,</u>
334   - <u xml:id="u-2.322" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Paśko Antoni,</u>
335   - <u xml:id="u-2.323" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pawelec Stanisława,</u>
336   - <u xml:id="u-2.324" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pawlik Zdzisław,</u>
337   - <u xml:id="u-2.325" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pawłowski Henryk,</u>
338   - <u xml:id="u-2.326" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pękala Jerzy,</u>
339   - <u xml:id="u-2.327" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Piasecki Bolesław,</u>
340   - <u xml:id="u-2.328" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pieniak Stanisław,</u>
341   - <u xml:id="u-2.329" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pikul Piotr,</u>
342   - <u xml:id="u-2.330" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pińkowski Józef,</u>
343   - <u xml:id="u-2.331" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Piotrowski Jerzy,</u>
344   - <u xml:id="u-2.332" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Piotrowski Kazimierz,</u>
345   - <u xml:id="u-2.333" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Piskorz-Nałęcki Jerzy Wojciech,</u>
346   - <u xml:id="u-2.334" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Plasota Jan,</u>
347   - <u xml:id="u-2.335" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Poch Aleksandra,</u>
348   - <u xml:id="u-2.336" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pogonowski Zygmunt,</u>
349   - <u xml:id="u-2.337" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Połaska Zuzanna,</u>
350   - <u xml:id="u-2.338" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Popiela Marian,</u>
351   - <u xml:id="u-2.339" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Popiołek Władysław,</u>
352   - <u xml:id="u-2.340" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Poprawa Bogdan,</u>
353   - <u xml:id="u-2.341" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Przydatek Alfred,</u>
354   - <u xml:id="u-2.342" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Przyłuski Józef,</u>
355   - <u xml:id="u-2.343" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pychyński Lucjan,</u>
356   - <u xml:id="u-2.344" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Pyka Tadeusz,</u>
357   - <u xml:id="u-2.345" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rachel Czesław,</u>
358   - <u xml:id="u-2.346" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rachowski Jerzy,</u>
359   - <u xml:id="u-2.347" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rafalski Henryk,</u>
360   - <u xml:id="u-2.348" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rak Zdzisław,</u>
361   - <u xml:id="u-2.349" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rakowski Bolesław,</u>
362   - <u xml:id="u-2.350" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rakowski Mieczysław,</u>
363   - <u xml:id="u-2.351" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Raszkowski Kazimierz,</u>
364   - <u xml:id="u-2.352" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rędzikowski Marian,</u>
365   - <u xml:id="u-2.353" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Riemen Maria,</u>
366   - <u xml:id="u-2.354" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rodzik Józef,</u>
367   - <u xml:id="u-2.355" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rojek Józef,</u>
368   - <u xml:id="u-2.356" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rokoszewski Kazimierz,</u>
369   - <u xml:id="u-2.357" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rospęk Józef,</u>
370   - <u xml:id="u-2.358" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rostworowski Stanisław,</u>
371   - <u xml:id="u-2.359" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rośkiewicz Bernard,</u>
372   - <u xml:id="u-2.360" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Roziewicz Stanisław,</u>
373   - <u xml:id="u-2.361" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rozmuszcz Natalia,</u>
374   - <u xml:id="u-2.362" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Róg-Swiostek Mieczysław,</u>
375   - <u xml:id="u-2.363" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rózga Wacław,</u>
376   - <u xml:id="u-2.364" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rudolf Tadeusz,</u>
377   - <u xml:id="u-2.365" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rukściński Zygmunt,</u>
378   - <u xml:id="u-2.366" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rutkowski Roman,</u>
379   - <u xml:id="u-2.367" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Rzepiela Mieczysław,</u>
380   - <u xml:id="u-2.368" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sadowski Wiesław,</u>
381   - <u xml:id="u-2.369" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sapierzyński Józef,</u>
382   - <u xml:id="u-2.370" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sawajner Józef,</u>
383   - <u xml:id="u-2.371" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sawicki Jan,</u>
384   - <u xml:id="u-2.372" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Schmidt Aleksander,</u>
385   - <u xml:id="u-2.373" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Serwiński Mieczysław,</u>
386   - <u xml:id="u-2.374" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Seta Antoni,</u>
387   - <u xml:id="u-2.375" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Siebielec Jerzy,</u>
388   - <u xml:id="u-2.376" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sielańczuk Franciszek,</u>
389   - <u xml:id="u-2.377" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sieradzki Edward,</u>
390   - <u xml:id="u-2.378" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skibniewska Halina,</u>
391   - <u xml:id="u-2.379" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skowron Jan,</u>
392   - <u xml:id="u-2.380" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skowroński Józef,</u>
393   - <u xml:id="u-2.381" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skrobisz Henryk,</u>
394   - <u xml:id="u-2.382" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skubała Teresa,</u>
395   - <u xml:id="u-2.383" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Skwirzyński Tadeusz,</u>
396   - <u xml:id="u-2.384" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sochan Stanisław,</u>
397   - <u xml:id="u-2.385" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sokołowska Bronisława,</u>
398   - <u xml:id="u-2.386" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sokorski Włodzimierz,</u>
399   - <u xml:id="u-2.387" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Soluch Zdzisław,</u>
400   - <u xml:id="u-2.388" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Spyt Józef,</u>
401   - <u xml:id="u-2.389" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sroczyńska Irena,</u>
402   - <u xml:id="u-2.390" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stachoń Roman,</u>
403   - <u xml:id="u-2.391" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stadniczeńko Tadeusz,</u>
404   - <u xml:id="u-2.392" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Starościak Jerzy,</u>
405   - <u xml:id="u-2.393" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Starzec Feliks,</u>
406   - <u xml:id="u-2.394" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stasiak Ludomir,</u>
407   - <u xml:id="u-2.395" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Staszczyk Tadeusz,</u>
408   - <u xml:id="u-2.396" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stawski Henryk,</u>
409   - <u xml:id="u-2.397" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stefanik Henryk,</u>
410   - <u xml:id="u-2.398" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stefański Piotr,</u>
411   - <u xml:id="u-2.399" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stomma Stanisław,</u>
412   - <u xml:id="u-2.400" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Stopiński Romuald,</u>
413   - <u xml:id="u-2.401" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Strużek Bolesław,</u>
414   - <u xml:id="u-2.402" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Strycharski Leszek,</u>
415   - <u xml:id="u-2.403" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Strzyszcz Ignacy,</u>
416   - <u xml:id="u-2.404" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Surowiec Zygmunt,</u>
417   - <u xml:id="u-2.405" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szafrański Henryk,</u>
418   - <u xml:id="u-2.406" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szambelan Barbara,</u>
419   - <u xml:id="u-2.407" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczepańska Janina,</u>
420   - <u xml:id="u-2.408" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Jan,</u>
421   - <u xml:id="u-2.409" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Maciej,</u>
422   - <u xml:id="u-2.410" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Władysław,</u>
423   - <u xml:id="u-2.411" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczerbal Franciszek,</u>
424   - <u xml:id="u-2.412" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szczęśniak Monika,</u>
425   - <u xml:id="u-2.413" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szewczyk Wilhelm,</u>
426   - <u xml:id="u-2.414" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szkop Zdzisław,</u>
427   - <u xml:id="u-2.415" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szkraba Stanisław,</u>
428   - <u xml:id="u-2.416" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szlachcic Franciszek,</u>
429   - <u xml:id="u-2.417" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Sznajder Stanisław,</u>
430   - <u xml:id="u-2.418" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szteliga Janina,</u>
431   - <u xml:id="u-2.419" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szubar Andrzej,</u>
432   - <u xml:id="u-2.420" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szura Rudolf,</u>
433   - <u xml:id="u-2.421" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szwarnowiecka Maria,</u>
434   - <u xml:id="u-2.422" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szydlak Jan,</u>
435   - <u xml:id="u-2.423" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szydłowski Leopold,</u>
436   - <u xml:id="u-2.424" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szymanek Jerzy,</u>
437   - <u xml:id="u-2.425" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szymański Jan,</u>
438   - <u xml:id="u-2.426" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szyr Eugeniusz,</u>
439   - <u xml:id="u-2.427" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Szyszko Ewelina,</u>
440   - <u xml:id="u-2.428" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Świderska Stanisława,</u>
441   - <u xml:id="u-2.429" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Tejchma Józef,</u>
442   - <u xml:id="u-2.430" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Tomal Zdzisław,</u>
443   - <u xml:id="u-2.431" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Tomaszewski Stanisław,</u>
444   - <u xml:id="u-2.432" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Trejgis Michał,</u>
445   - <u xml:id="u-2.433" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Trybus Władysław,</u>
446   - <u xml:id="u-2.434" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ukleja Jan,</u>
447   - <u xml:id="u-2.435" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Umiński Leon,</u>
448   - <u xml:id="u-2.436" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Urbanowicz Józef,</u>
449   - <u xml:id="u-2.437" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Waligórski Bogdan,</u>
450   - <u xml:id="u-2.438" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wąsik Ryszard,</u>
451   - <u xml:id="u-2.439" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wasilewski Andrzej,</u>
452   - <u xml:id="u-2.440" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Waśniowska Janina,</u>
453   - <u xml:id="u-2.441" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wawro Kazimiera,</u>
454   - <u xml:id="u-2.442" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Werblan Andrzej,</u>
455   - <u xml:id="u-2.443" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wichlacz Florian,</u>
456   - <u xml:id="u-2.444" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wiesiołek Edward,</u>
457   - <u xml:id="u-2.445" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wilczyński Czesław,</u>
458   - <u xml:id="u-2.446" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wilk Roman,</u>
459   - <u xml:id="u-2.447" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wiśniewski Edward,</u>
460   - <u xml:id="u-2.448" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Witkowski Józef,</u>
461   - <u xml:id="u-2.449" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Włodarczyk Stanisław,</u>
462   - <u xml:id="u-2.450" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojciechowska Barbara,</u>
463   - <u xml:id="u-2.451" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojciechowski Jan,</u>
464   - <u xml:id="u-2.452" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojno Jan,</u>
465   - <u xml:id="u-2.453" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojtala Józef,</u>
466   - <u xml:id="u-2.454" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojtczak Anna,</u>
467   - <u xml:id="u-2.455" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wojtera Czesław,</u>
468   - <u xml:id="u-2.456" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wójcik Janusz Stanisław,</u>
469   - <u xml:id="u-2.457" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wroński Stanisław,</u>
470   - <u xml:id="u-2.458" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wróbel Stanisław,</u>
471   - <u xml:id="u-2.459" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Wyrozębska Maria,</u>
472   - <u xml:id="u-2.460" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zabłocki Janusz,</u>
473   - <u xml:id="u-2.461" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zadykowicz Władysław,</u>
474   - <u xml:id="u-2.462" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Załuski Zbigniew,</u>
475   - <u xml:id="u-2.463" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zapart Czesław,</u>
476   - <u xml:id="u-2.464" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zapiórkowski Tadeusz,</u>
477   - <u xml:id="u-2.465" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zaradzki Antoni,</u>
478   - <u xml:id="u-2.466" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zarzycka Adela,</u>
479   - <u xml:id="u-2.467" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zasada Jerzy,</u>
480   - <u xml:id="u-2.468" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zawadzki Sylwester,</u>
481   - <u xml:id="u-2.469" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zenderowski Zygmunt,</u>
482   - <u xml:id="u-2.470" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zielińska Halina,</u>
483   - <u xml:id="u-2.471" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zieliński Henryk,</u>
484   - <u xml:id="u-2.472" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Ziętek Jerzy,</u>
485   - <u xml:id="u-2.473" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zydek Andrzej,</u>
486   - <u xml:id="u-2.474" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Zygadło Bolesław,</u>
487   - <u xml:id="u-2.475" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Żabiński Andrzej,</u>
488   - <u xml:id="u-2.476" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Żak Wacław,</u>
489   - <u xml:id="u-2.477" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Żandarowski Zdzisław,</u>
490   - <u xml:id="u-2.478" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Żukrowski Wojciech,</u>
491   - <u xml:id="u-2.479" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">— Żurek Mirosław,</u>
492   - <u xml:id="u-2.480" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że wszyscy obecni na posiedzeniu posłowie złożyli ślubowanie.</u>
493   - <u xml:id="u-2.481" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Obecnie przystępujemy do punktu 1 porządku dziennego: Wybór Marszałka Sejmu.</u>
494   - <u xml:id="u-2.482" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Proszę o zgłaszanie kandydatur.</u>
  35 + <u xml:id="u-2.23" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Antczak Maria,</u>
  36 + <u xml:id="u-2.24" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Antoszewski Stanisław,</u>
  37 + <u xml:id="u-2.25" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Arciszewska Maria,</u>
  38 + <u xml:id="u-2.26" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Auleytner Wacła,</u>
  39 + <u xml:id="u-2.27" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Babiuch Edward,</u>
  40 + <u xml:id="u-2.28" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bafia Jerzy,</u>
  41 + <u xml:id="u-2.29" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bajor Franciszek,</u>
  42 + <u xml:id="u-2.30" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Balicki Zdzisław,</u>
  43 + <u xml:id="u-2.31" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Barabasz Feliks,</u>
  44 + <u xml:id="u-2.32" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Barcikowski Kazimierz,</u>
  45 + <u xml:id="u-2.33" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bartosiewicz Danuta,</u>
  46 + <u xml:id="u-2.34" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bedenak Feliks,</u>
  47 + <u xml:id="u-2.35" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bejm Tadeusz,</u>
  48 + <u xml:id="u-2.36" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bełdycki Stefan,</u>
  49 + <u xml:id="u-2.37" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Benesz Andrzej,</u>
  50 + <u xml:id="u-2.38" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Białek Stanisława,</u>
  51 + <u xml:id="u-2.39" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Biernacki Janusz,</u>
  52 + <u xml:id="u-2.40" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Binek Maria,</u>
  53 + <u xml:id="u-2.41" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Błachut Franciszek,</u>
  54 + <u xml:id="u-2.42" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Błaszyk Krystyna,</u>
  55 + <u xml:id="u-2.43" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bochenek Tadeusz,</u>
  56 + <u xml:id="u-2.44" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Boroń Sabina,</u>
  57 + <u xml:id="u-2.45" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Borowy Bronisław,</u>
  58 + <u xml:id="u-2.46" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Brach Aleksander,</u>
  59 + <u xml:id="u-2.47" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Brodzki Władysław,</u>
  60 + <u xml:id="u-2.48" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Brych Janusz,</u>
  61 + <u xml:id="u-2.49" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bukowski Jerzy,</u>
  62 + <u xml:id="u-2.50" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Burek Hieronim,</u>
  63 + <u xml:id="u-2.51" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Burian Franciszek,</u>
  64 + <u xml:id="u-2.52" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Bury Bronisław,</u>
  65 + <u xml:id="u-2.53" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Buziński Józef,</u>
  66 + <u xml:id="u-2.54" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Cabaj Władysław,</u>
  67 + <u xml:id="u-2.55" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Całużyński Stefan,</u>
  68 + <u xml:id="u-2.56" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Cegielski Longin,</u>
  69 + <u xml:id="u-2.57" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Chodzyńska Kazimiera,</u>
  70 + <u xml:id="u-2.58" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Chrostek Edward,</u>
  71 + <u xml:id="u-2.59" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Cieniewski Bronisław,</u>
  72 + <u xml:id="u-2.60" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ciosek Stanisław,</u>
  73 + <u xml:id="u-2.61" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Cybulska Zofia,</u>
  74 + <u xml:id="u-2.62" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Cygan Michał,</u>
  75 + <u xml:id="u-2.63" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czapla Jan,</u>
  76 + <u xml:id="u-2.64" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czarnecki Alojzy,</u>
  77 + <u xml:id="u-2.65" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czarnecki Kazimierz,</u>
  78 + <u xml:id="u-2.66" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czeszko Bohdan,</u>
  79 + <u xml:id="u-2.67" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czuba Roman,</u>
  80 + <u xml:id="u-2.68" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czudowski Stanisław,</u>
  81 + <u xml:id="u-2.69" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Czwojdrak Tadeusz,</u>
  82 + <u xml:id="u-2.70" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Darzyński Jan,</u>
  83 + <u xml:id="u-2.71" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Daszkiewicz Weronika,</u>
  84 + <u xml:id="u-2.72" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dąbal Franciszek,</u>
  85 + <u xml:id="u-2.73" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dąbek Paweł,</u>
  86 + <u xml:id="u-2.74" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dmochowski Mariusz,</u>
  87 + <u xml:id="u-2.75" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Domiński Jerzy,</u>
  88 + <u xml:id="u-2.76" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Drożdż Ludwik,</u>
  89 + <u xml:id="u-2.77" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Drzewiecki Józef,</u>
  90 + <u xml:id="u-2.78" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Duda Edward,</u>
  91 + <u xml:id="u-2.79" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dychtowicz Zenon,</u>
  92 + <u xml:id="u-2.80" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dylak Bolesław,</u>
  93 + <u xml:id="u-2.81" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dymała Jadwiga,</u>
  94 + <u xml:id="u-2.82" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dziadek Ignacy,</u>
  95 + <u xml:id="u-2.83" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Dziopak Ryszard,</u>
  96 + <u xml:id="u-2.84" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Fajkowski Józef,</u>
  97 + <u xml:id="u-2.85" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Filipczak Gabriel Stanisław,</u>
  98 + <u xml:id="u-2.86" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Filipowicz Zygmunt</u>
  99 + <u xml:id="u-2.87" who="#JarosławIwaszkiewicz">— de Fiumel Henryk,</u>
  100 + <u xml:id="u-2.88" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Fleming Janina,</u>
  101 + <u xml:id="u-2.89" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Frelek Ryszard,</u>
  102 + <u xml:id="u-2.90" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Furgał Stanisław,</u>
  103 + <u xml:id="u-2.91" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Furmanek Mieczysław,</u>
  104 + <u xml:id="u-2.92" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gajdek Aleksander,</u>
  105 + <u xml:id="u-2.93" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gajecka Maria,</u>
  106 + <u xml:id="u-2.94" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gałaj Dyzma,</u>
  107 + <u xml:id="u-2.95" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Garlicki Jan,</u>
  108 + <u xml:id="u-2.96" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gaweł Władysław,</u>
  109 + <u xml:id="u-2.97" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gawłowski Marian,</u>
  110 + <u xml:id="u-2.98" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gąsiorek Tadeusz,</u>
  111 + <u xml:id="u-2.99" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gąsiorowska Maria,</u>
  112 + <u xml:id="u-2.100" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gesing Franciszek,</u>
  113 + <u xml:id="u-2.101" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gierek Edward,</u>
  114 + <u xml:id="u-2.102" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gilewska Maria,</u>
  115 + <u xml:id="u-2.103" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Głodowski Edward,</u>
  116 + <u xml:id="u-2.104" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gołacki Zbigniew,</u>
  117 + <u xml:id="u-2.105" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gotowiec Marian,</u>
  118 + <u xml:id="u-2.106" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gowik Norbert,</u>
  119 + <u xml:id="u-2.107" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Górski Artur,</u>
  120 + <u xml:id="u-2.108" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Górski Marian,</u>
  121 + <u xml:id="u-2.109" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Górtowski Gabriel,</u>
  122 + <u xml:id="u-2.110" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Granica Adam,</u>
  123 + <u xml:id="u-2.111" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gregorczyk Zenobia,</u>
  124 + <u xml:id="u-2.112" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Grendys Michał,</u>
  125 + <u xml:id="u-2.113" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Grochal Eugeniusz,</u>
  126 + <u xml:id="u-2.114" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Groszkowski Janusz,</u>
  127 + <u xml:id="u-2.115" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Grudzień Zdzisław,</u>
  128 + <u xml:id="u-2.116" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gruszczyński Jan,</u>
  129 + <u xml:id="u-2.117" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Grzelka Maria,</u>
  130 + <u xml:id="u-2.118" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Grześkowiak Jadwiga,</u>
  131 + <u xml:id="u-2.119" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Gucwa Stanisław,</u>
  132 + <u xml:id="u-2.120" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Hagmajer Jerzy,</u>
  133 + <u xml:id="u-2.121" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Halicki Kazimierz,</u>
  134 + <u xml:id="u-2.122" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Haładaj Tadeusz,</u>
  135 + <u xml:id="u-2.123" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Hałas Henryk,</u>
  136 + <u xml:id="u-2.124" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Hebda Mieczysław,</u>
  137 + <u xml:id="u-2.125" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Hołuj Tadeusz,</u>
  138 + <u xml:id="u-2.126" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Huszcza Zygmunt,</u>
  139 + <u xml:id="u-2.127" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ignar Stefan,</u>
  140 + <u xml:id="u-2.128" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Iwaszkiewicz Jarosław,</u>
  141 + <u xml:id="u-2.129" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jabłoński Henryk,</u>
  142 + <u xml:id="u-2.130" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jagielski Mieczysław,</u>
  143 + <u xml:id="u-2.131" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jakubiec Stefan,</u>
  144 + <u xml:id="u-2.132" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jakubowicz Adolf,</u>
  145 + <u xml:id="u-2.133" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Janczak Leon,</u>
  146 + <u xml:id="u-2.134" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Janczura Jan,</u>
  147 + <u xml:id="u-2.135" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Janczyszyn Ludwik,</u>
  148 + <u xml:id="u-2.136" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Janik Władysław,</u>
  149 + <u xml:id="u-2.137" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jankowski Jan,</u>
  150 + <u xml:id="u-2.138" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jankowski Witold,</u>
  151 + <u xml:id="u-2.139" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Januzik Zygmunt,</u>
  152 + <u xml:id="u-2.140" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jaremek Edward,</u>
  153 + <u xml:id="u-2.141" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jarnecka Aleksandra,</u>
  154 + <u xml:id="u-2.142" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jaromin Bronisław,</u>
  155 + <u xml:id="u-2.143" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jarosik Ludwik,</u>
  156 + <u xml:id="u-2.144" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jarosiński Witold,</u>
  157 + <u xml:id="u-2.145" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jaroszewicz Piotr,</u>
  158 + <u xml:id="u-2.146" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jaruzelski Wojciech,</u>
  159 + <u xml:id="u-2.147" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jąkalski Tadeusz,</u>
  160 + <u xml:id="u-2.148" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jednaki Józef,</u>
  161 + <u xml:id="u-2.149" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jenek Mirosława,</u>
  162 + <u xml:id="u-2.150" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jungling Bruno,</u>
  163 + <u xml:id="u-2.151" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Jurkiewicz Bronisław,</u>
  164 + <u xml:id="u-2.152" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kabat Marek,</u>
  165 + <u xml:id="u-2.153" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kaczmarek Jan,</u>
  166 + <u xml:id="u-2.154" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kaczmarek Jerzy,</u>
  167 + <u xml:id="u-2.155" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kaczor Mieczysław,</u>
  168 + <u xml:id="u-2.156" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kaim Franciszek,</u>
  169 + <u xml:id="u-2.157" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kaliski Sylwester,</u>
  170 + <u xml:id="u-2.158" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kamiński Jan,</u>
  171 + <u xml:id="u-2.159" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kania Stanisław,</u>
  172 + <u xml:id="u-2.160" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kardyś Józef,</u>
  173 + <u xml:id="u-2.161" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Karna Stanisława,</u>
  174 + <u xml:id="u-2.162" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Karpiuk Piotr,</u>
  175 + <u xml:id="u-2.163" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kasprzyk Adam,</u>
  176 + <u xml:id="u-2.164" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kąkol Monika,</u>
  177 + <u xml:id="u-2.165" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kędziora Jan,</u>
  178 + <u xml:id="u-2.166" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kępa Józef,</u>
  179 + <u xml:id="u-2.167" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kiełbowicz Rudolf,</u>
  180 + <u xml:id="u-2.168" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kielcz Anna,</u>
  181 + <u xml:id="u-2.169" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kijowski Józef,</u>
  182 + <u xml:id="u-2.170" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kiliś Halina,</u>
  183 + <u xml:id="u-2.171" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kirsch Stanisława,</u>
  184 + <u xml:id="u-2.172" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Klafkowski Alfons,</u>
  185 + <u xml:id="u-2.173" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Klasa Józef,</u>
  186 + <u xml:id="u-2.174" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Klecha Jan,</u>
  187 + <u xml:id="u-2.175" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Klimowicz Mieczysław,</u>
  188 + <u xml:id="u-2.176" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Knapik Bronisław,</u>
  189 + <u xml:id="u-2.177" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kocańda Genowefa,</u>
  190 + <u xml:id="u-2.178" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kocemba Janina,</u>
  191 + <u xml:id="u-2.179" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kochanowska Anna,</u>
  192 + <u xml:id="u-2.180" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kociemski Franciszek,</u>
  193 + <u xml:id="u-2.181" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kolanowski Michał,</u>
  194 + <u xml:id="u-2.182" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kołdej Marian,</u>
  195 + <u xml:id="u-2.183" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kołodziej Emil,</u>
  196 + <u xml:id="u-2.184" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kołodziejczyk Walenty,</u>
  197 + <u xml:id="u-2.185" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kołodziejski Józef,</u>
  198 + <u xml:id="u-2.186" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Komender Zenon,</u>
  199 + <u xml:id="u-2.187" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Komsta Tadeusz,</u>
  200 + <u xml:id="u-2.188" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kondak Edward,</u>
  201 + <u xml:id="u-2.189" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Konieczny Józef,</u>
  202 + <u xml:id="u-2.190" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kończal Czesław,</u>
  203 + <u xml:id="u-2.191" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kopeć Zygmunt,</u>
  204 + <u xml:id="u-2.192" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Koperski Bolesław,</u>
  205 + <u xml:id="u-2.193" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Koral Wacław,</u>
  206 + <u xml:id="u-2.194" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Korotyński Henryk,</u>
  207 + <u xml:id="u-2.195" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Korzycki Antoni,</u>
  208 + <u xml:id="u-2.196" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kosowska Stanisława,</u>
  209 + <u xml:id="u-2.197" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kotarska Czesława,</u>
  210 + <u xml:id="u-2.198" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kotlicka Maria,</u>
  211 + <u xml:id="u-2.199" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kowalczyk Stanisław,</u>
  212 + <u xml:id="u-2.200" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kowalski Stanisław,</u>
  213 + <u xml:id="u-2.201" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Koziej Żukowa Barbara,</u>
  214 + <u xml:id="u-2.202" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kozioł Stanisław,</u>
  215 + <u xml:id="u-2.203" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kozłowska Alojza,</u>
  216 + <u xml:id="u-2.204" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kozubski Wacław,</u>
  217 + <u xml:id="u-2.205" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Koźniewska Halina,</u>
  218 + <u xml:id="u-2.206" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kraśko Wincenty,</u>
  219 + <u xml:id="u-2.207" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Krawczyc Tytus,</u>
  220 + <u xml:id="u-2.208" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Krengelewski Franciszek,</u>
  221 + <u xml:id="u-2.209" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Król Jan,</u>
  222 + <u xml:id="u-2.210" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Królikowski Jerzy,</u>
  223 + <u xml:id="u-2.211" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kruczek Władysław,</u>
  224 + <u xml:id="u-2.212" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kruszka Józefa Janina,</u>
  225 + <u xml:id="u-2.213" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kruszyńska Daniela,</u>
  226 + <u xml:id="u-2.214" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Krysiak Zdzisław,</u>
  227 + <u xml:id="u-2.215" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Krzysztoforski Zbigniew,</u>
  228 + <u xml:id="u-2.216" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kubalewski Jerzy,</u>
  229 + <u xml:id="u-2.217" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kuć Adam,</u>
  230 + <u xml:id="u-2.218" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kujda Stanisław,</u>
  231 + <u xml:id="u-2.219" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kulba Stanisław,</u>
  232 + <u xml:id="u-2.220" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kulesza Zenon,</u>
  233 + <u xml:id="u-2.221" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kuliberda Janina,</u>
  234 + <u xml:id="u-2.222" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kuraś Kazimierz,</u>
  235 + <u xml:id="u-2.223" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kurowski Zdzisław,</u>
  236 + <u xml:id="u-2.224" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kus Bernard,</u>
  237 + <u xml:id="u-2.225" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kuziński Stanisław,</u>
  238 + <u xml:id="u-2.226" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kwakszyc Jan,</u>
  239 + <u xml:id="u-2.227" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kwaśniewicz Michał,</u>
  240 + <u xml:id="u-2.228" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kwaśniewski Tadeusz,</u>
  241 + <u xml:id="u-2.229" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Kwieciński Zdzisław,</u>
  242 + <u xml:id="u-2.230" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lassota Witold,</u>
  243 + <u xml:id="u-2.231" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lebiedzińska-Torbus Teresa,</u>
  244 + <u xml:id="u-2.232" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lehmann Edmund,</u>
  245 + <u xml:id="u-2.233" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lenczewski Stanisław,</u>
  246 + <u xml:id="u-2.234" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Leś Jan,</u>
  247 + <u xml:id="u-2.235" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lewandowski Tadeusz,</u>
  248 + <u xml:id="u-2.236" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lewocik Stanisław,</u>
  249 + <u xml:id="u-2.237" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Liberadzka Daniela Teresa,</u>
  250 + <u xml:id="u-2.238" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Liedtke Franciszek,</u>
  251 + <u xml:id="u-2.239" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lipski Jan,</u>
  252 + <u xml:id="u-2.240" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lipski Witold,</u>
  253 + <u xml:id="u-2.241" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lorens Jerzy,</u>
  254 + <u xml:id="u-2.242" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Lubiński Witold,</u>
  255 + <u xml:id="u-2.243" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łabędzki Zenon,</u>
  256 + <u xml:id="u-2.244" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łabędź Edward,</u>
  257 + <u xml:id="u-2.245" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ładyńska Zofia,</u>
  258 + <u xml:id="u-2.246" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łasisz Witold,</u>
  259 + <u xml:id="u-2.247" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łaszewicz Arkadiusz,</u>
  260 + <u xml:id="u-2.248" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łęgowik Zofia,</u>
  261 + <u xml:id="u-2.249" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łoch Eugenia,</u>
  262 + <u xml:id="u-2.250" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łopatko Maria,</u>
  263 + <u xml:id="u-2.251" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łoś Jerzy,</u>
  264 + <u xml:id="u-2.252" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łukaszewicz Jerzy,</u>
  265 + <u xml:id="u-2.253" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Łukaszewicz Witold,</u>
  266 + <u xml:id="u-2.254" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Maciejewska Regina,</u>
  267 + <u xml:id="u-2.255" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Maciołek Henryk,</u>
  268 + <u xml:id="u-2.256" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Maciszewski Jarema,</u>
  269 + <u xml:id="u-2.257" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Maćkowski Roman,</u>
  270 + <u xml:id="u-2.258" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Majchrzak Józef,</u>
  271 + <u xml:id="u-2.259" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Majewski Jerzy,</u>
  272 + <u xml:id="u-2.260" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Majkut Maciej,</u>
  273 + <u xml:id="u-2.261" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Makowska Janina,</u>
  274 + <u xml:id="u-2.262" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Malina Józef,</u>
  275 + <u xml:id="u-2.263" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Malinowski Jan,</u>
  276 + <u xml:id="u-2.264" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Malinowski Władysław,</u>
  277 + <u xml:id="u-2.265" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Marchewka Józef,</u>
  278 + <u xml:id="u-2.266" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Marczyk Jan,</u>
  279 + <u xml:id="u-2.267" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mariański Jan,</u>
  280 + <u xml:id="u-2.268" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Marszałek-Młyńczyk Krystyna,</u>
  281 + <u xml:id="u-2.269" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Martin Mirosław,</u>
  282 + <u xml:id="u-2.270" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Marynowicz Mieczysław,</u>
  283 + <u xml:id="u-2.271" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Marzec Mieczysław,</u>
  284 + <u xml:id="u-2.272" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Matera Marian,</u>
  285 + <u xml:id="u-2.273" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Matlęga Stefan,</u>
  286 + <u xml:id="u-2.274" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mazelon Piotr,</u>
  287 + <u xml:id="u-2.275" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mazurkiewicz Eugeniusz,</u>
  288 + <u xml:id="u-2.276" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Medeński Mieczysław,</u>
  289 + <u xml:id="u-2.277" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Melich Alojzy,</u>
  290 + <u xml:id="u-2.278" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mendalka Jan,</u>
  291 + <u xml:id="u-2.279" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mendel Jan,</u>
  292 + <u xml:id="u-2.280" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Męclewski Edmund,</u>
  293 + <u xml:id="u-2.281" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Męczykowski Zenon,</u>
  294 + <u xml:id="u-2.282" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Michalik Franciszek,</u>
  295 + <u xml:id="u-2.283" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Miczajka Bronisław,</u>
  296 + <u xml:id="u-2.284" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mieszkowska Ludwika,</u>
  297 + <u xml:id="u-2.285" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mięsowicz Marian,</u>
  298 + <u xml:id="u-2.286" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mikołajczyk Emanuel,</u>
  299 + <u xml:id="u-2.287" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Milczarek Maria,</u>
  300 + <u xml:id="u-2.288" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Misiaszek Stefan,</u>
  301 + <u xml:id="u-2.289" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mitręga Jan,</u>
  302 + <u xml:id="u-2.290" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Młyńczak Tadeusz Witold,</u>
  303 + <u xml:id="u-2.291" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Moczar Mieczysław,</u>
  304 + <u xml:id="u-2.292" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mojkowski Stanisław,</u>
  305 + <u xml:id="u-2.293" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Morawiec Teresa,</u>
  306 + <u xml:id="u-2.294" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Moskwa Zygmunt,</u>
  307 + <u xml:id="u-2.295" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mroczek Jan,</u>
  308 + <u xml:id="u-2.296" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Mróz Wiesław,</u>
  309 + <u xml:id="u-2.297" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Muszyński Jerzy,</u>
  310 + <u xml:id="u-2.298" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Myszka Marian,</u>
  311 + <u xml:id="u-2.299" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Myślik Tadeusz,</u>
  312 + <u xml:id="u-2.300" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nadratowski Zbigniew,</u>
  313 + <u xml:id="u-2.301" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nagórzański Józef,</u>
  314 + <u xml:id="u-2.302" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Napora Zygmunt,</u>
  315 + <u xml:id="u-2.303" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nawrocki Jerzy,</u>
  316 + <u xml:id="u-2.304" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nieroba Gerard,</u>
  317 + <u xml:id="u-2.305" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Niewiadomski Jan,</u>
  318 + <u xml:id="u-2.306" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nowaczyk Bolesław,</u>
  319 + <u xml:id="u-2.307" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nowak Franciszek,</u>
  320 + <u xml:id="u-2.308" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nowak Zdzisław,</u>
  321 + <u xml:id="u-2.309" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Nowiński Stanisław,</u>
  322 + <u xml:id="u-2.310" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ociepka Jerzy,</u>
  323 + <u xml:id="u-2.311" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ociepka Wiesław,</u>
  324 + <u xml:id="u-2.312" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ojeżyk Adolf,</u>
  325 + <u xml:id="u-2.313" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Olszowski Stefan,</u>
  326 + <u xml:id="u-2.314" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Orłowski Jerzy,</u>
  327 + <u xml:id="u-2.315" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Osmańczyk Edmund,</u>
  328 + <u xml:id="u-2.316" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Owsianik Bronisław,</u>
  329 + <u xml:id="u-2.317" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ozga-Michalski Józef,</u>
  330 + <u xml:id="u-2.318" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pacia Eugeniusz,</u>
  331 + <u xml:id="u-2.319" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pająk Pelagia,</u>
  332 + <u xml:id="u-2.320" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Parol Adam,</u>
  333 + <u xml:id="u-2.321" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Paszkowski Antoni,</u>
  334 + <u xml:id="u-2.322" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Paśko Antoni,</u>
  335 + <u xml:id="u-2.323" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pawelec Stanisława,</u>
  336 + <u xml:id="u-2.324" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pawlik Zdzisław,</u>
  337 + <u xml:id="u-2.325" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pawłowski Henryk,</u>
  338 + <u xml:id="u-2.326" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pękala Jerzy,</u>
  339 + <u xml:id="u-2.327" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Piasecki Bolesław,</u>
  340 + <u xml:id="u-2.328" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pieniak Stanisław,</u>
  341 + <u xml:id="u-2.329" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pikul Piotr,</u>
  342 + <u xml:id="u-2.330" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pińkowski Józef,</u>
  343 + <u xml:id="u-2.331" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Piotrowski Jerzy,</u>
  344 + <u xml:id="u-2.332" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Piotrowski Kazimierz,</u>
  345 + <u xml:id="u-2.333" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Piskorz-Nałęcki Jerzy Wojciech,</u>
  346 + <u xml:id="u-2.334" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Plasota Jan,</u>
  347 + <u xml:id="u-2.335" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Poch Aleksandra,</u>
  348 + <u xml:id="u-2.336" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pogonowski Zygmunt,</u>
  349 + <u xml:id="u-2.337" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Połaska Zuzanna,</u>
  350 + <u xml:id="u-2.338" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Popiela Marian,</u>
  351 + <u xml:id="u-2.339" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Popiołek Władysław,</u>
  352 + <u xml:id="u-2.340" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Poprawa Bogdan,</u>
  353 + <u xml:id="u-2.341" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Przydatek Alfred,</u>
  354 + <u xml:id="u-2.342" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Przyłuski Józef,</u>
  355 + <u xml:id="u-2.343" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pychyński Lucjan,</u>
  356 + <u xml:id="u-2.344" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Pyka Tadeusz,</u>
  357 + <u xml:id="u-2.345" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rachel Czesław,</u>
  358 + <u xml:id="u-2.346" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rachowski Jerzy,</u>
  359 + <u xml:id="u-2.347" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rafalski Henryk,</u>
  360 + <u xml:id="u-2.348" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rak Zdzisław,</u>
  361 + <u xml:id="u-2.349" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rakowski Bolesław,</u>
  362 + <u xml:id="u-2.350" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rakowski Mieczysław,</u>
  363 + <u xml:id="u-2.351" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Raszkowski Kazimierz,</u>
  364 + <u xml:id="u-2.352" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rędzikowski Marian,</u>
  365 + <u xml:id="u-2.353" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Riemen Maria,</u>
  366 + <u xml:id="u-2.354" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rodzik Józef,</u>
  367 + <u xml:id="u-2.355" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rojek Józef,</u>
  368 + <u xml:id="u-2.356" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rokoszewski Kazimierz,</u>
  369 + <u xml:id="u-2.357" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rospęk Józef,</u>
  370 + <u xml:id="u-2.358" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rostworowski Stanisław,</u>
  371 + <u xml:id="u-2.359" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rośkiewicz Bernard,</u>
  372 + <u xml:id="u-2.360" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Roziewicz Stanisław,</u>
  373 + <u xml:id="u-2.361" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rozmuszcz Natalia,</u>
  374 + <u xml:id="u-2.362" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Róg-Swiostek Mieczysław,</u>
  375 + <u xml:id="u-2.363" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rózga Wacław,</u>
  376 + <u xml:id="u-2.364" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rudolf Tadeusz,</u>
  377 + <u xml:id="u-2.365" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rukściński Zygmunt,</u>
  378 + <u xml:id="u-2.366" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rutkowski Roman,</u>
  379 + <u xml:id="u-2.367" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Rzepiela Mieczysław,</u>
  380 + <u xml:id="u-2.368" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sadowski Wiesław,</u>
  381 + <u xml:id="u-2.369" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sapierzyński Józef,</u>
  382 + <u xml:id="u-2.370" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sawajner Józef,</u>
  383 + <u xml:id="u-2.371" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sawicki Jan,</u>
  384 + <u xml:id="u-2.372" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Schmidt Aleksander,</u>
  385 + <u xml:id="u-2.373" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Serwiński Mieczysław,</u>
  386 + <u xml:id="u-2.374" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Seta Antoni,</u>
  387 + <u xml:id="u-2.375" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Siebielec Jerzy,</u>
  388 + <u xml:id="u-2.376" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sielańczuk Franciszek,</u>
  389 + <u xml:id="u-2.377" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sieradzki Edward,</u>
  390 + <u xml:id="u-2.378" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skibniewska Halina,</u>
  391 + <u xml:id="u-2.379" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skowron Jan,</u>
  392 + <u xml:id="u-2.380" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skowroński Józef,</u>
  393 + <u xml:id="u-2.381" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skrobisz Henryk,</u>
  394 + <u xml:id="u-2.382" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skubała Teresa,</u>
  395 + <u xml:id="u-2.383" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Skwirzyński Tadeusz,</u>
  396 + <u xml:id="u-2.384" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sochan Stanisław,</u>
  397 + <u xml:id="u-2.385" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sokołowska Bronisława,</u>
  398 + <u xml:id="u-2.386" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sokorski Włodzimierz,</u>
  399 + <u xml:id="u-2.387" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Soluch Zdzisław,</u>
  400 + <u xml:id="u-2.388" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Spyt Józef,</u>
  401 + <u xml:id="u-2.389" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sroczyńska Irena,</u>
  402 + <u xml:id="u-2.390" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stachoń Roman,</u>
  403 + <u xml:id="u-2.391" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stadniczeńko Tadeusz,</u>
  404 + <u xml:id="u-2.392" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Starościak Jerzy,</u>
  405 + <u xml:id="u-2.393" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Starzec Feliks,</u>
  406 + <u xml:id="u-2.394" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stasiak Ludomir,</u>
  407 + <u xml:id="u-2.395" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Staszczyk Tadeusz,</u>
  408 + <u xml:id="u-2.396" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stawski Henryk,</u>
  409 + <u xml:id="u-2.397" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stefanik Henryk,</u>
  410 + <u xml:id="u-2.398" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stefański Piotr,</u>
  411 + <u xml:id="u-2.399" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stomma Stanisław,</u>
  412 + <u xml:id="u-2.400" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Stopiński Romuald,</u>
  413 + <u xml:id="u-2.401" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Strużek Bolesław,</u>
  414 + <u xml:id="u-2.402" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Strycharski Leszek,</u>
  415 + <u xml:id="u-2.403" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Strzyszcz Ignacy,</u>
  416 + <u xml:id="u-2.404" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Surowiec Zygmunt,</u>
  417 + <u xml:id="u-2.405" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szafrański Henryk,</u>
  418 + <u xml:id="u-2.406" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szambelan Barbara,</u>
  419 + <u xml:id="u-2.407" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczepańska Janina,</u>
  420 + <u xml:id="u-2.408" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Jan,</u>
  421 + <u xml:id="u-2.409" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Maciej,</u>
  422 + <u xml:id="u-2.410" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczepański Władysław,</u>
  423 + <u xml:id="u-2.411" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczerbal Franciszek,</u>
  424 + <u xml:id="u-2.412" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szczęśniak Monika,</u>
  425 + <u xml:id="u-2.413" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szewczyk Wilhelm,</u>
  426 + <u xml:id="u-2.414" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szkop Zdzisław,</u>
  427 + <u xml:id="u-2.415" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szkraba Stanisław,</u>
  428 + <u xml:id="u-2.416" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szlachcic Franciszek,</u>
  429 + <u xml:id="u-2.417" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Sznajder Stanisław,</u>
  430 + <u xml:id="u-2.418" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szteliga Janina,</u>
  431 + <u xml:id="u-2.419" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szubar Andrzej,</u>
  432 + <u xml:id="u-2.420" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szura Rudolf,</u>
  433 + <u xml:id="u-2.421" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szwarnowiecka Maria,</u>
  434 + <u xml:id="u-2.422" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szydlak Jan,</u>
  435 + <u xml:id="u-2.423" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szydłowski Leopold,</u>
  436 + <u xml:id="u-2.424" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szymanek Jerzy,</u>
  437 + <u xml:id="u-2.425" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szymański Jan,</u>
  438 + <u xml:id="u-2.426" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szyr Eugeniusz,</u>
  439 + <u xml:id="u-2.427" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Szyszko Ewelina,</u>
  440 + <u xml:id="u-2.428" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Świderska Stanisława,</u>
  441 + <u xml:id="u-2.429" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Tejchma Józef,</u>
  442 + <u xml:id="u-2.430" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Tomal Zdzisław,</u>
  443 + <u xml:id="u-2.431" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Tomaszewski Stanisław,</u>
  444 + <u xml:id="u-2.432" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Trejgis Michał,</u>
  445 + <u xml:id="u-2.433" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Trybus Władysław,</u>
  446 + <u xml:id="u-2.434" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ukleja Jan,</u>
  447 + <u xml:id="u-2.435" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Umiński Leon,</u>
  448 + <u xml:id="u-2.436" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Urbanowicz Józef,</u>
  449 + <u xml:id="u-2.437" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Waligórski Bogdan,</u>
  450 + <u xml:id="u-2.438" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wąsik Ryszard,</u>
  451 + <u xml:id="u-2.439" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wasilewski Andrzej,</u>
  452 + <u xml:id="u-2.440" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Waśniowska Janina,</u>
  453 + <u xml:id="u-2.441" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wawro Kazimiera,</u>
  454 + <u xml:id="u-2.442" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Werblan Andrzej,</u>
  455 + <u xml:id="u-2.443" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wichlacz Florian,</u>
  456 + <u xml:id="u-2.444" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wiesiołek Edward,</u>
  457 + <u xml:id="u-2.445" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wilczyński Czesław,</u>
  458 + <u xml:id="u-2.446" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wilk Roman,</u>
  459 + <u xml:id="u-2.447" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wiśniewski Edward,</u>
  460 + <u xml:id="u-2.448" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Witkowski Józef,</u>
  461 + <u xml:id="u-2.449" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Włodarczyk Stanisław,</u>
  462 + <u xml:id="u-2.450" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojciechowska Barbara,</u>
  463 + <u xml:id="u-2.451" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojciechowski Jan,</u>
  464 + <u xml:id="u-2.452" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojno Jan,</u>
  465 + <u xml:id="u-2.453" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojtala Józef,</u>
  466 + <u xml:id="u-2.454" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojtczak Anna,</u>
  467 + <u xml:id="u-2.455" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wojtera Czesław,</u>
  468 + <u xml:id="u-2.456" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wójcik Janusz Stanisław,</u>
  469 + <u xml:id="u-2.457" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wroński Stanisław,</u>
  470 + <u xml:id="u-2.458" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wróbel Stanisław,</u>
  471 + <u xml:id="u-2.459" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Wyrozębska Maria,</u>
  472 + <u xml:id="u-2.460" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zabłocki Janusz,</u>
  473 + <u xml:id="u-2.461" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zadykowicz Władysław,</u>
  474 + <u xml:id="u-2.462" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Załuski Zbigniew,</u>
  475 + <u xml:id="u-2.463" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zapart Czesław,</u>
  476 + <u xml:id="u-2.464" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zapiórkowski Tadeusz,</u>
  477 + <u xml:id="u-2.465" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zaradzki Antoni,</u>
  478 + <u xml:id="u-2.466" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zarzycka Adela,</u>
  479 + <u xml:id="u-2.467" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zasada Jerzy,</u>
  480 + <u xml:id="u-2.468" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zawadzki Sylwester,</u>
  481 + <u xml:id="u-2.469" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zenderowski Zygmunt,</u>
  482 + <u xml:id="u-2.470" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zielińska Halina,</u>
  483 + <u xml:id="u-2.471" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zieliński Henryk,</u>
  484 + <u xml:id="u-2.472" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Ziętek Jerzy,</u>
  485 + <u xml:id="u-2.473" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zydek Andrzej,</u>
  486 + <u xml:id="u-2.474" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Zygadło Bolesław,</u>
  487 + <u xml:id="u-2.475" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Żabiński Andrzej,</u>
  488 + <u xml:id="u-2.476" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Żak Wacław,</u>
  489 + <u xml:id="u-2.477" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Żandarowski Zdzisław,</u>
  490 + <u xml:id="u-2.478" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Żukrowski Wojciech,</u>
  491 + <u xml:id="u-2.479" who="#JarosławIwaszkiewicz">— Żurek Mirosław,</u>
  492 + <u xml:id="u-2.480" who="#JarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że wszyscy obecni na posiedzeniu posłowie złożyli ślubowanie.</u>
  493 + <u xml:id="u-2.481" who="#JarosławIwaszkiewicz">Obecnie przystępujemy do punktu 1 porządku dziennego: Wybór Marszałka Sejmu.</u>
  494 + <u xml:id="u-2.482" who="#JarosławIwaszkiewicz">Proszę o zgłaszanie kandydatur.</u>
495 495 <u xml:id="u-2.483" who="#komentarz">(Poseł Gesing Franciszek: Proszę o głos.)</u>
496   - <u xml:id="u-2.484" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Głos ma poseł Franciszek Gesing.</u>
  496 + <u xml:id="u-2.484" who="#JarosławIwaszkiewicz">Głos ma poseł Franciszek Gesing.</u>
497 497 </div>
498 498 <div xml:id="div-3">
499   - <u xml:id="u-3.0" who="#PosełGesingFranciszek">Wysoka Izbo! W imieniu Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego oraz Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego, zgodnie z propozycją przyjętą przez Centralną Komisję Porozumiewawczą Partii i Stronnictw Politycznych, stawiam wniosek o powołanie na stanowisko Marszałka sejmu PRL VI kadencji - posła ziemi tarnowskiej, Prezesa naszego Stronnictwa, Stanisława Gucwę.</u>
  499 + <u xml:id="u-3.0" who="#FranciszekGesing">Wysoka Izbo! W imieniu Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego oraz Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego, zgodnie z propozycją przyjętą przez Centralną Komisję Porozumiewawczą Partii i Stronnictw Politycznych, stawiam wniosek o powołanie na stanowisko Marszałka sejmu PRL VI kadencji - posła ziemi tarnowskiej, Prezesa naszego Stronnictwa, Stanisława Gucwę.</u>
500 500 <u xml:id="u-3.1" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
501   - <u xml:id="u-3.2" who="#PosełGesingFranciszek">Na 1 posiedzeniu nie złożyli ślubowania posłowie:</u>
502   - <u xml:id="u-3.3" who="#PosełGesingFranciszek">— Boryczka Zygmunt,</u>
503   - <u xml:id="u-3.4" who="#PosełGesingFranciszek">— Łubieński Konstanty,</u>
504   - <u xml:id="u-3.5" who="#PosełGesingFranciszek">— Szczepaniak Stanisław.</u>
505   - <u xml:id="u-3.6" who="#PosełGesingFranciszek">Stanisław Gucwa przed wojną działał w ruchu młodzieżowym „Wici”; w czasie okupacji w Batalionach Chłopskich; po wojnie w Stronnictwie Ludowym, a następnie w Zjednoczonym Stronnictwie Ludowym; od 1959 roku jest członkiem Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, a od lutego 1971 r. - jego Prezesem.</u>
506   - <u xml:id="u-3.7" who="#PosełGesingFranciszek">Zdobyte przez Stanisława Gucwę doświadczenia w wieloletniej działalności społecznej i politycznej, w pracy gospodarczej centralnych organów państwowych, w tym również jako członka Rządu oraz praktyka parlamentarna jako posła trzech kadencji, stanowią godne zaufania przesłanki twórczego wypełniania obowiązków Marszałka Sejmu. Dlatego też kluby poselskie, w imieniu których wnioskuję, są przeświadczone, że poseł Stanisław Gucwa będzie dobrze przewodniczył Wysokiej Izbie i kierował pracami Sejmu.</u>
  501 + <u xml:id="u-3.2" who="#FranciszekGesing">Na 1 posiedzeniu nie złożyli ślubowania posłowie:</u>
  502 + <u xml:id="u-3.3" who="#FranciszekGesing">— Boryczka Zygmunt,</u>
  503 + <u xml:id="u-3.4" who="#FranciszekGesing">— Łubieński Konstanty,</u>
  504 + <u xml:id="u-3.5" who="#FranciszekGesing">— Szczepaniak Stanisław.</u>
  505 + <u xml:id="u-3.6" who="#FranciszekGesing">Stanisław Gucwa przed wojną działał w ruchu młodzieżowym „Wici”; w czasie okupacji w Batalionach Chłopskich; po wojnie w Stronnictwie Ludowym, a następnie w Zjednoczonym Stronnictwie Ludowym; od 1959 roku jest członkiem Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, a od lutego 1971 r. - jego Prezesem.</u>
  506 + <u xml:id="u-3.7" who="#FranciszekGesing">Zdobyte przez Stanisława Gucwę doświadczenia w wieloletniej działalności społecznej i politycznej, w pracy gospodarczej centralnych organów państwowych, w tym również jako członka Rządu oraz praktyka parlamentarna jako posła trzech kadencji, stanowią godne zaufania przesłanki twórczego wypełniania obowiązków Marszałka Sejmu. Dlatego też kluby poselskie, w imieniu których wnioskuję, są przeświadczone, że poseł Stanisław Gucwa będzie dobrze przewodniczył Wysokiej Izbie i kierował pracami Sejmu.</u>
507 507 </div>
508 508 <div xml:id="div-4">
509   - <u xml:id="u-4.0" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Dziękuję.</u>
510   - <u xml:id="u-4.1" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Czy są jeszcze inne kandydatury?</u>
511   - <u xml:id="u-4.2" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Nie słyszę.</u>
512   - <u xml:id="u-4.3" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Stosownie do art. 18 ust. 2 regulaminu Sejm wybiera Marszałka bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów.</u>
513   - <u xml:id="u-4.4" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że w posiedzeniu bierze udział wymagana regulaminem liczba posłów.</u>
514   - <u xml:id="u-4.5" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Przystępujemy do głosowania.</u>
515   - <u xml:id="u-4.6" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Kto z Obywateli Posłów jest za wyborem posła Stanisława Gucwy na stanowisko Marszałka Sejmu — zechce podnieść rękę.</u>
516   - <u xml:id="u-4.7" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Dziękuję.</u>
517   - <u xml:id="u-4.8" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Kto jest przeciw? Nikt.</u>
518   - <u xml:id="u-4.9" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Kto się wstrzymał od głosowania? Nikt.</u>
519   - <u xml:id="u-4.10" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że Sejm wybrał jednomyślnie na stanowisko Marszałka Sejmu obywatela posła Stanisława Gucwę.</u>
520   - <u xml:id="u-4.11" who="#MarszałekSeniorJarosławIwaszkiewicz">Proszę Obywatela Marszałka o objęcie przewodnictwa.</u>
  509 + <u xml:id="u-4.0" who="#JarosławIwaszkiewicz">Dziękuję.</u>
  510 + <u xml:id="u-4.1" who="#JarosławIwaszkiewicz">Czy są jeszcze inne kandydatury?</u>
  511 + <u xml:id="u-4.2" who="#JarosławIwaszkiewicz">Nie słyszę.</u>
  512 + <u xml:id="u-4.3" who="#JarosławIwaszkiewicz">Stosownie do art. 18 ust. 2 regulaminu Sejm wybiera Marszałka bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów.</u>
  513 + <u xml:id="u-4.4" who="#JarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że w posiedzeniu bierze udział wymagana regulaminem liczba posłów.</u>
  514 + <u xml:id="u-4.5" who="#JarosławIwaszkiewicz">Przystępujemy do głosowania.</u>
  515 + <u xml:id="u-4.6" who="#JarosławIwaszkiewicz">Kto z Obywateli Posłów jest za wyborem posła Stanisława Gucwy na stanowisko Marszałka Sejmu — zechce podnieść rękę.</u>
  516 + <u xml:id="u-4.7" who="#JarosławIwaszkiewicz">Dziękuję.</u>
  517 + <u xml:id="u-4.8" who="#JarosławIwaszkiewicz">Kto jest przeciw? Nikt.</u>
  518 + <u xml:id="u-4.9" who="#JarosławIwaszkiewicz">Kto się wstrzymał od głosowania? Nikt.</u>
  519 + <u xml:id="u-4.10" who="#JarosławIwaszkiewicz">Stwierdzam, że Sejm wybrał jednomyślnie na stanowisko Marszałka Sejmu obywatela posła Stanisława Gucwę.</u>
  520 + <u xml:id="u-4.11" who="#JarosławIwaszkiewicz">Proszę Obywatela Marszałka o objęcie przewodnictwa.</u>
521 521 <u xml:id="u-4.12" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
522 522 <u xml:id="u-4.13" who="#komentarz">(Marszałek Sejmu Stanisław Gucwa, witany oklaskami, podchodzi do stołu prezydialnego i obejmuje przewodnictwo)</u>
523 523 </div>
524 524 <div xml:id="div-5">
525   - <u xml:id="u-5.0" who="#MarszałekStanisławGucwa">Wysoki Sejmie! Dziękuję serdecznie za okazane mi przez Obywateli Posłów zaufanie. Z prawdziwym wzruszeniem przyjmuję powierzenie mi najbardziej zaszczytnej funkcji w tej Izbie, jaką jest odpowiedzialne stanowisko Marszałka Sejmu. Traktuję mój wybór jako wyróżnienie Prezesa Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, a w fakcie mej rekomendacji przez Kluby Poselskie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego widzę jeszcze jeden dowód uznania dla codziennego trudu chłopów, najbliższych sojuszników klasy robotniczej.</u>
526   - <u xml:id="u-5.1" who="#MarszałekStanisławGucwa">Obywatele Posłowie! Zostaliśmy wybrani w wyborach, które przebiegły w atmosferze ogromnego zaangażowania wszystkich ludzi pracy w mieście i na wsi. Wyrażało się ono w konkretnym działaniu na rzecz realizacji linii politycznej, zapoczątkowanej uchwałami VII i VIII Plenum KC PZPR, wspartymi decyzjami i działalnością Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego oraz działaczy bezpartyjnych.</u>
527   - <u xml:id="u-5.2" who="#MarszałekStanisławGucwa">W ciągu 15 miesięcy, jakie upłynęły od grudnia 1970 r., dokonano już w naszym kraju bardzo wiele, zapoczątkowując gruntowne reformy we wszystkich dziedzinach życia politycznego i społecznego. Najważniejsze jest jednak to, że wytworzył się nowy klimat polityczny, oparty na wzajemnym szacunku i zaufaniu ludzi pracy do kierownictwa politycznego oraz władzy państwowej do obywateli, do ich wiedzy, patriotyzmu i oddania dla Polski Ludowej.</u>
528   - <u xml:id="u-5.3" who="#MarszałekStanisławGucwa">Utrzymanie i rozwijanie tej twórczej atmosfery politycznej jest naczelnym zadaniem Sejmu VI kadencji. Tylko bowiem w klimacie wzajemnego zaufania może umacniać się patriotyczna jedność narodu, zwiększać zaangażowanie wszystkich ludzi pracy w realizacji naszych trudnych zadań budownictwa gospodarczego i społecznego w rozwoju i umacnianiu socjalizmu.</u>
529   - <u xml:id="u-5.4" who="#MarszałekStanisławGucwa">Ramowy program prac bieżącej kadencji Sejmu określają uchwały VI Zjazdu PZPR, które są podsumowaniem ogólnonarodowej dyskusji. Stały się one platformą wyborczą Frontu Jedności Narodu i zostały zaaprobowane w powszechnym głosowaniu.</u>
530   - <u xml:id="u-5.5" who="#MarszałekStanisławGucwa">Wysoka Izbo! Rozpoczynamy VI kadencję Sejmu w korzystnej sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej. Przebieg wyborów potwierdził, że linia polityczna VI Zjazdu PZPR i jej twórcy mają pełne poparcie wszystkich grup społecznych starszych i młodzieży. Uzyskaliśmy zaufanie naszych wyborców, kraj nasz osiągnął w ubiegłym roku znaczny postęp w przemyśle i rolnictwie, w rozwoju oświaty, nauki i kultury, umacnia się szacunek dla Polski i naszej polityki w świecie. Rozwija się socjalistyczny ruch zobowiązań podejmowanych przez klasę robotniczą, wzrasta aktywność produkcyjna i społeczna rolników, rośnie zaangażowanie młodzieży i jej organizacji.</u>
531   - <u xml:id="u-5.6" who="#MarszałekStanisławGucwa">Wszystko to stwarza uzasadnione podstawy do optymizmu, który tak bardzo jest potrzebny narodowi w okresie podejmowanej realizacji ambitnego programu wszechstronnego rozwoju naszej ojczyzny. Świadomi ogromu zadań stojących przed narodem i konstytucyjnej odpowiedzialności Sejmu, przystąpimy do pracy tak, aby jak najlepiej spełnić pokładane w nas nadzieje.</u>
532   - <u xml:id="u-5.7" who="#MarszałekStanisławGucwa">Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że nie będę ustawał w wysiłkach, aby przy współpracy z Obywatelami Posłami, z kierownictwami klubów, kół, z Prezydium Sejmu i czynnikami politycznymi stwarzać codziennie taką atmosferę i warunki pracy, aby Sejm VI kadencji spełnił z honorem wielkie i odpowiedzialne zadania, jakie powierzył mu naród w dniu 19 marca 1972 r.</u>
  525 + <u xml:id="u-5.0" who="#StanisławGucwa">Wysoki Sejmie! Dziękuję serdecznie za okazane mi przez Obywateli Posłów zaufanie. Z prawdziwym wzruszeniem przyjmuję powierzenie mi najbardziej zaszczytnej funkcji w tej Izbie, jaką jest odpowiedzialne stanowisko Marszałka Sejmu. Traktuję mój wybór jako wyróżnienie Prezesa Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, a w fakcie mej rekomendacji przez Kluby Poselskie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego widzę jeszcze jeden dowód uznania dla codziennego trudu chłopów, najbliższych sojuszników klasy robotniczej.</u>
  526 + <u xml:id="u-5.1" who="#StanisławGucwa">Obywatele Posłowie! Zostaliśmy wybrani w wyborach, które przebiegły w atmosferze ogromnego zaangażowania wszystkich ludzi pracy w mieście i na wsi. Wyrażało się ono w konkretnym działaniu na rzecz realizacji linii politycznej, zapoczątkowanej uchwałami VII i VIII Plenum KC PZPR, wspartymi decyzjami i działalnością Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego oraz działaczy bezpartyjnych.</u>
  527 + <u xml:id="u-5.2" who="#StanisławGucwa">W ciągu 15 miesięcy, jakie upłynęły od grudnia 1970 r., dokonano już w naszym kraju bardzo wiele, zapoczątkowując gruntowne reformy we wszystkich dziedzinach życia politycznego i społecznego. Najważniejsze jest jednak to, że wytworzył się nowy klimat polityczny, oparty na wzajemnym szacunku i zaufaniu ludzi pracy do kierownictwa politycznego oraz władzy państwowej do obywateli, do ich wiedzy, patriotyzmu i oddania dla Polski Ludowej.</u>
  528 + <u xml:id="u-5.3" who="#StanisławGucwa">Utrzymanie i rozwijanie tej twórczej atmosfery politycznej jest naczelnym zadaniem Sejmu VI kadencji. Tylko bowiem w klimacie wzajemnego zaufania może umacniać się patriotyczna jedność narodu, zwiększać zaangażowanie wszystkich ludzi pracy w realizacji naszych trudnych zadań budownictwa gospodarczego i społecznego w rozwoju i umacnianiu socjalizmu.</u>
  529 + <u xml:id="u-5.4" who="#StanisławGucwa">Ramowy program prac bieżącej kadencji Sejmu określają uchwały VI Zjazdu PZPR, które są podsumowaniem ogólnonarodowej dyskusji. Stały się one platformą wyborczą Frontu Jedności Narodu i zostały zaaprobowane w powszechnym głosowaniu.</u>
  530 + <u xml:id="u-5.5" who="#StanisławGucwa">Wysoka Izbo! Rozpoczynamy VI kadencję Sejmu w korzystnej sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej. Przebieg wyborów potwierdził, że linia polityczna VI Zjazdu PZPR i jej twórcy mają pełne poparcie wszystkich grup społecznych starszych i młodzieży. Uzyskaliśmy zaufanie naszych wyborców, kraj nasz osiągnął w ubiegłym roku znaczny postęp w przemyśle i rolnictwie, w rozwoju oświaty, nauki i kultury, umacnia się szacunek dla Polski i naszej polityki w świecie. Rozwija się socjalistyczny ruch zobowiązań podejmowanych przez klasę robotniczą, wzrasta aktywność produkcyjna i społeczna rolników, rośnie zaangażowanie młodzieży i jej organizacji.</u>
  531 + <u xml:id="u-5.6" who="#StanisławGucwa">Wszystko to stwarza uzasadnione podstawy do optymizmu, który tak bardzo jest potrzebny narodowi w okresie podejmowanej realizacji ambitnego programu wszechstronnego rozwoju naszej ojczyzny. Świadomi ogromu zadań stojących przed narodem i konstytucyjnej odpowiedzialności Sejmu, przystąpimy do pracy tak, aby jak najlepiej spełnić pokładane w nas nadzieje.</u>
  532 + <u xml:id="u-5.7" who="#StanisławGucwa">Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że nie będę ustawał w wysiłkach, aby przy współpracy z Obywatelami Posłami, z kierownictwami klubów, kół, z Prezydium Sejmu i czynnikami politycznymi stwarzać codziennie taką atmosferę i warunki pracy, aby Sejm VI kadencji spełnił z honorem wielkie i odpowiedzialne zadania, jakie powierzył mu naród w dniu 19 marca 1972 r.</u>
533 533 <u xml:id="u-5.8" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
534   - <u xml:id="u-5.9" who="#MarszałekStanisławGucwa">Informuję, że od obywatela Prezesa Rady Ministrów wpłynęło pismo treści następującej:</u>
535   - <u xml:id="u-5.10" who="#MarszałekStanisławGucwa">„Obywatel Marszałek Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w miejscu W związku z wyborem w dniu 19 marca br. Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej VI kadencji, Rada Ministrów składa w ręce Sejmu swoje dotychczasowe funkcje.</u>
536   - <u xml:id="u-5.11" who="#MarszałekStanisławGucwa">Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz”.</u>
537   - <u xml:id="u-5.12" who="#MarszałekStanisławGucwa">Proponuję, aby Sejm podjął następującą uchwałę:</u>
538   - <u xml:id="u-5.13" who="#MarszałekStanisławGucwa">„Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przyjmuje zgłoszoną przez Prezesa Rady Ministrów dymisję Rządu oraz powierza Rządowi dalsze pełnienie obowiązków w dotychczasowym składzie do czasu powołania nowej Rady Ministrów”.</u>
539   - <u xml:id="u-5.14" who="#MarszałekStanisławGucwa">Jeśli nie usłyszę sprzeciwu, będę uważał, że Sejm podjął proponowaną uchwałę.</u>
540   - <u xml:id="u-5.15" who="#MarszałekStanisławGucwa">Sprzeciwu nie słyszę.</u>
541   - <u xml:id="u-5.16" who="#MarszałekStanisławGucwa">Uważam uchwałę za przyjętą.</u>
542   - <u xml:id="u-5.17" who="#MarszałekStanisławGucwa">Proponuję, aby ustalić dalszy ciąg porządku dziennego, jak następuje:</u>
543   - <u xml:id="u-5.18" who="#MarszałekStanisławGucwa">2. Wybór wicemarszałków Sejmu.</u>
544   - <u xml:id="u-5.19" who="#MarszałekStanisławGucwa">3. Wybór Rady Państwa.</u>
545   - <u xml:id="u-5.20" who="#MarszałekStanisławGucwa">4. Powołanie Prezesa Rady Ministrów i powierzenie mu przedstawienia Sejmowi wniosków co do składu Rady Ministrów.</u>
546   - <u xml:id="u-5.21" who="#MarszałekStanisławGucwa">5. Wybór Komisji Mandatowo-Regulaminowej.</u>
547   - <u xml:id="u-5.22" who="#MarszałekStanisławGucwa">Czy w sprawie porządku dziennego ktoś z Obywateli Posłów pragnie zabrać głos?</u>
548   - <u xml:id="u-5.23" who="#MarszałekStanisławGucwa">Nikt się nie zgłasza.</u>
549   - <u xml:id="u-5.24" who="#MarszałekStanisławGucwa">Sprzeciwu nie słyszę.</u>
550   - <u xml:id="u-5.25" who="#MarszałekStanisławGucwa">Uważam, że Sejm przyjął propozycję porządku dziennego dzisiejszego posiedzenia.</u>
551   - <u xml:id="u-5.26" who="#MarszałekStanisławGucwa">Przystępujemy do punktu 2 porządku dziennego: Wybór wicemarszałków.</u>
552   - <u xml:id="u-5.27" who="#MarszałekStanisławGucwa">Proszę o zgłaszanie kandydatur na stanowiska wicemarszałków Sejmu.</u>
  534 + <u xml:id="u-5.9" who="#StanisławGucwa">Informuję, że od obywatela Prezesa Rady Ministrów wpłynęło pismo treści następującej:</u>
  535 + <u xml:id="u-5.10" who="#StanisławGucwa">„Obywatel Marszałek Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w miejscu W związku z wyborem w dniu 19 marca br. Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej VI kadencji, Rada Ministrów składa w ręce Sejmu swoje dotychczasowe funkcje.</u>
  536 + <u xml:id="u-5.11" who="#StanisławGucwa">Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz”.</u>
  537 + <u xml:id="u-5.12" who="#StanisławGucwa">Proponuję, aby Sejm podjął następującą uchwałę:</u>
  538 + <u xml:id="u-5.13" who="#StanisławGucwa">„Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przyjmuje zgłoszoną przez Prezesa Rady Ministrów dymisję Rządu oraz powierza Rządowi dalsze pełnienie obowiązków w dotychczasowym składzie do czasu powołania nowej Rady Ministrów”.</u>
  539 + <u xml:id="u-5.14" who="#StanisławGucwa">Jeśli nie usłyszę sprzeciwu, będę uważał, że Sejm podjął proponowaną uchwałę.</u>
  540 + <u xml:id="u-5.15" who="#StanisławGucwa">Sprzeciwu nie słyszę.</u>
  541 + <u xml:id="u-5.16" who="#StanisławGucwa">Uważam uchwałę za przyjętą.</u>
  542 + <u xml:id="u-5.17" who="#StanisławGucwa">Proponuję, aby ustalić dalszy ciąg porządku dziennego, jak następuje:</u>
  543 + <u xml:id="u-5.18" who="#StanisławGucwa">2. Wybór wicemarszałków Sejmu.</u>
  544 + <u xml:id="u-5.19" who="#StanisławGucwa">3. Wybór Rady Państwa.</u>
  545 + <u xml:id="u-5.20" who="#StanisławGucwa">4. Powołanie Prezesa Rady Ministrów i powierzenie mu przedstawienia Sejmowi wniosków co do składu Rady Ministrów.</u>
  546 + <u xml:id="u-5.21" who="#StanisławGucwa">5. Wybór Komisji Mandatowo-Regulaminowej.</u>
  547 + <u xml:id="u-5.22" who="#StanisławGucwa">Czy w sprawie porządku dziennego ktoś z Obywateli Posłów pragnie zabrać głos?</u>
  548 + <u xml:id="u-5.23" who="#StanisławGucwa">Nikt się nie zgłasza.</u>
  549 + <u xml:id="u-5.24" who="#StanisławGucwa">Sprzeciwu nie słyszę.</u>
  550 + <u xml:id="u-5.25" who="#StanisławGucwa">Uważam, że Sejm przyjął propozycję porządku dziennego dzisiejszego posiedzenia.</u>
  551 + <u xml:id="u-5.26" who="#StanisławGucwa">Przystępujemy do punktu 2 porządku dziennego: Wybór wicemarszałków.</u>
  552 + <u xml:id="u-5.27" who="#StanisławGucwa">Proszę o zgłaszanie kandydatur na stanowiska wicemarszałków Sejmu.</u>
553 553 </div>
554 554 <div xml:id="div-6">
555   - <u xml:id="u-6.0" who="#PosełGrendysMichał">Proszę o głos.</u>
556   - <u xml:id="u-6.1" who="#PosełGrendysMichał">Udzielam głosu posłowi Michałowi Grendysowi.</u>
  555 + <u xml:id="u-6.0" who="#MichałGrendys">Proszę o głos.</u>
  556 + <u xml:id="u-6.1" who="#MichałGrendys">Udzielam głosu posłowi Michałowi Grendysowi.</u>
557 557 </div>
558 558 <div xml:id="div-7">
559   - <u xml:id="u-7.0" who="#PosełGrendysMichał">Wysoki Sejmie! W imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego oraz z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych wnoszę o powołanie na stanowiska wicemarszałków Sejmu posłów: Andrzeja Benesza, Haliny Skibniewskiej i Andrzeja Werblana.</u>
560   - <u xml:id="u-7.1" who="#PosełGrendysMichał">Poseł Andrzej Benesz jest wiceprzewodniczącym Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, w Sejmie PRL pełnił od wielu lat funkcję zastępcy przewodniczącego, a następnie przewodniczącego Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi; wielokrotnie reprezentował Sejm w delegacjach zagranicznych. W ostatnim roku V kadencji poprzedniego Sejmu poseł Andrzej Benesz powołany został na stanowisko wicemarszałka Sejmu PRL.</u>
561   - <u xml:id="u-7.2" who="#PosełGrendysMichał">Posłanka Halina Skibniewska jest cenionym architektem i urbanistą, autorką i współtwórczynią wielu osiedli w naszej stolicy. W pracach sejmowych koncentrowała się na problematyce budownictwa i gospodarki komunalnej. W ostatnim roku poprzedniej kadencji wybrana została wicemarszałkiem Sejmu.</u>
562   - <u xml:id="u-7.3" who="#PosełGrendysMichał">Poseł Andrzej Werblan jest członkiem Sekretariatu KC PZPR, redaktorem naczelnym „Nowych Dróg”, znanym działaczem politycznym i społecznym. Posiada poważny dorobek w pracach parlamentarnych, m.in. jako przewodniczący Komisji Oświaty i Nauki.</u>
563   - <u xml:id="u-7.4" who="#PosełGrendysMichał">W ostatnim roku poprzedniej kadencji był wicemarszałkiem Sejmu i przewodniczącym Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej.</u>
564   - <u xml:id="u-7.5" who="#PosełGrendysMichał">Powinienem dodać, że przedstawieni trzej kandydaci wnieśli poważny wkład w dorobek prac sejmowych, podjętych i zrealizowanych po VII i VIII Plenum KC PZPR, co daje rękojmię dalszego wykonania odpowiedzialnych zadań, jakie stoją przed Prezydium Sejmu w bieżącej kadencji.</u>
  559 + <u xml:id="u-7.0" who="#MichałGrendys">Wysoki Sejmie! W imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego oraz z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych wnoszę o powołanie na stanowiska wicemarszałków Sejmu posłów: Andrzeja Benesza, Haliny Skibniewskiej i Andrzeja Werblana.</u>
  560 + <u xml:id="u-7.1" who="#MichałGrendys">Poseł Andrzej Benesz jest wiceprzewodniczącym Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, w Sejmie PRL pełnił od wielu lat funkcję zastępcy przewodniczącego, a następnie przewodniczącego Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi; wielokrotnie reprezentował Sejm w delegacjach zagranicznych. W ostatnim roku V kadencji poprzedniego Sejmu poseł Andrzej Benesz powołany został na stanowisko wicemarszałka Sejmu PRL.</u>
  561 + <u xml:id="u-7.2" who="#MichałGrendys">Posłanka Halina Skibniewska jest cenionym architektem i urbanistą, autorką i współtwórczynią wielu osiedli w naszej stolicy. W pracach sejmowych koncentrowała się na problematyce budownictwa i gospodarki komunalnej. W ostatnim roku poprzedniej kadencji wybrana została wicemarszałkiem Sejmu.</u>
  562 + <u xml:id="u-7.3" who="#MichałGrendys">Poseł Andrzej Werblan jest członkiem Sekretariatu KC PZPR, redaktorem naczelnym „Nowych Dróg”, znanym działaczem politycznym i społecznym. Posiada poważny dorobek w pracach parlamentarnych, m.in. jako przewodniczący Komisji Oświaty i Nauki.</u>
  563 + <u xml:id="u-7.4" who="#MichałGrendys">W ostatnim roku poprzedniej kadencji był wicemarszałkiem Sejmu i przewodniczącym Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej.</u>
  564 + <u xml:id="u-7.5" who="#MichałGrendys">Powinienem dodać, że przedstawieni trzej kandydaci wnieśli poważny wkład w dorobek prac sejmowych, podjętych i zrealizowanych po VII i VIII Plenum KC PZPR, co daje rękojmię dalszego wykonania odpowiedzialnych zadań, jakie stoją przed Prezydium Sejmu w bieżącej kadencji.</u>
565 565 </div>
566 566 <div xml:id="div-8">
567 567 <u xml:id="u-8.0" who="#Marszałek">Czy są jeszcze inne kandydatury?</u>
... ... @@ -586,74 +586,74 @@
586 586 <u xml:id="u-8.19" who="#Marszałek">Proszę o zabranie głosu I Sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej posła Edwarda Gierka.</u>
587 587 </div>
588 588 <div xml:id="div-9">
589   - <u xml:id="u-9.0" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Obywatele Posłowie! Naród polski, wybierając Sejm VI kadencji, potwierdził jednoznacznie swoją wolę realizowania platformy Frontu Jedności Narodu i budowania socjalistycznej przyszłości naszej ojczyzny.</u>
590   - <u xml:id="u-9.1" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">W sprawach dla narodu najważniejszych, w sprawie dalszego socjalistycznego rozwoju i umacniania siły Polski, w sprawie pogłębiania przyjaźni i sojuszu ze Związkiem Radzieckim, w sprawie pokojowej polityki zagranicznej wszyscy Polacy są jednej myśli. Tę patriotyczną jedność będziemy pogłębiać przez dalsze zacieśnianie więzi naszej partii z ludźmi pracy miast i wsi, przez dalsze zespalanie wszystkich sił społecznych tworzących Front Jedności Narodu.</u>
591   - <u xml:id="u-9.2" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Sądzę, że wyrażę opinię wszystkich posłów, jeżeli z tej trybuny złożę naszym rodakom, obywatelom Polski Ludowej, serdeczne podziękowanie za zaszczytne zaufanie, jakim obdarzyli nas w głosowaniu powszechnym.</u>
  589 + <u xml:id="u-9.0" who="#EdwardGierek">Obywatele Posłowie! Naród polski, wybierając Sejm VI kadencji, potwierdził jednoznacznie swoją wolę realizowania platformy Frontu Jedności Narodu i budowania socjalistycznej przyszłości naszej ojczyzny.</u>
  590 + <u xml:id="u-9.1" who="#EdwardGierek">W sprawach dla narodu najważniejszych, w sprawie dalszego socjalistycznego rozwoju i umacniania siły Polski, w sprawie pogłębiania przyjaźni i sojuszu ze Związkiem Radzieckim, w sprawie pokojowej polityki zagranicznej wszyscy Polacy są jednej myśli. Tę patriotyczną jedność będziemy pogłębiać przez dalsze zacieśnianie więzi naszej partii z ludźmi pracy miast i wsi, przez dalsze zespalanie wszystkich sił społecznych tworzących Front Jedności Narodu.</u>
  591 + <u xml:id="u-9.2" who="#EdwardGierek">Sądzę, że wyrażę opinię wszystkich posłów, jeżeli z tej trybuny złożę naszym rodakom, obywatelom Polski Ludowej, serdeczne podziękowanie za zaszczytne zaufanie, jakim obdarzyli nas w głosowaniu powszechnym.</u>
592 592 <u xml:id="u-9.3" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
593   - <u xml:id="u-9.4" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Rola Sejmu w pracy państwowej i w życiu politycznym kraju będzie taka, jaką uczyni ją nasza poselska działalność, nasza pryncypialność i aktywność w pracach sejmowych, nasza więź ze społeczeństwem, z wyborcami.</u>
594   - <u xml:id="u-9.5" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Jestem przekonany, że nikt z nas nie będzie szczędził sił dla godnego wypełnienia swej powinności wobec narodu. Naczelnym, politycznym i moralnym obowiązkiem każdego posła na Sejm, obowiązkiem potwierdzonym w słowach uroczystego ślubowania, które przed chwilą złożyliśmy, jest kierowanie się w poselskiej działalności troską o dobro ludzi pracy, o utrwalanie socjalizmu, o wszechstronny rozwój Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i umocnienie jej pozycji w świecie.</u>
595   - <u xml:id="u-9.6" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Sejm VI kadencji ma do spełnienia rolę doniosłą. Wynika ona z wielkiej wagi społeczno-ekonomicznych zadań, które w ubiegłym roku podjęliśmy i realizujemy.</u>
596   - <u xml:id="u-9.7" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Sejm nasz spełni tę rolę, spełni oczekiwania społeczne, jeżeli projekty ustaw będzie rozpatrywać wnikliwie i głębiej konfrontować z doświadczeniami społecznymi, jeśli stanowić będzie mądre i dalekowzroczne prawa, odpowiadające zasadom socjalizmu i interesom narodu.</u>
597   - <u xml:id="u-9.8" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Sejm nasz będzie z pewnością jednomyślny w zasadniczych sprawach rozwoju kraju i polskiej polityki zagranicznej, a równocześnie będzie wymagający i krytyczny w swej działalności kontrolnej w debatach plenarnych i w pracach komisji. W tym duchu pracować będą w Sejmie posłowie klubu naszej partii, w tym duchu będziemy zacieśniać współdziałanie z klubami poselskimi sojuszniczych stronnictw i z posłami bezpartyjnymi.</u>
598   - <u xml:id="u-9.9" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Obywatele Posłowie! Rozpoczynamy kolejną czteroletnią kadencję Sejmu. Będą to lata decydujące o urzeczywistnieniu programu VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, o umocnieniu i rozwoju socjalistycznych stosunków społecznych. Mamy jasno sprecyzowane i zaaprobowane przez naród cele polityki. Wiemy, jakie środki są niezbędne i jak należy pracować, aby cele te osiągnąć.</u>
599   - <u xml:id="u-9.10" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Podejmiemy wielkie zadania w dziedzinie modernizacji aparatu wytwórczego, którym dysponujemy, i szybkiej rozbudowy tych działów produkcji, które mają największe znaczenie społeczne. Na podstawie szybkiego wzrostu dochodu narodowego będziemy konsekwentnie polepszać warunki życia ludzi pracy.</u>
600   - <u xml:id="u-9.11" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wczoraj IV Plenum Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej rozpatrzyło projekt planu społeczno-ekonomicznego rozwoju Polski do 1975 roku.</u>
601   - <u xml:id="u-9.12" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Konkretyzując perspektywy rozwoju gospodarczego i społecznego, braliśmy pod uwagę doświadczenia okresu pozjazdowego, bilans wyników ubiegłego roku i pierwszych dwóch miesięcy roku bieżącego, a także rezultaty inicjatyw produkcyjnych, którymi załogi przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych oraz rolnicy odpowiedzieli na apel o dodatkową produkcję wartości 20 miliardów złotych.</u>
602   - <u xml:id="u-9.13" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wśród wielu ważnych zadań, które musimy wykonać, kluczowe znaczenie ma usprawnienie procesu inwestowania. Każdą przeznaczoną na inwestycję złotówkę trzeba ulokować mądrze i wykorzystać efektywniej. Mamy przed sobą do rozwiązania wiele problemów o znaczeniu ogólnonarodowym, określających rozwój kraju na wiele lat. Szybszy rozwój naszej gospodarki narodowej, a tym samym dalszy wzrost stopy życiowej uzależniony jest od postępu w produkcji. Musimy nadać znacznie wyższą rangę nauce i technice jako głównej dźwigni unowocześniania produkcji, musimy podwyższać kwalifikacje i doskonalić kadry, lepiej wykorzystywać maszyny, urządzenia i materiały. Trzeba stale rozszerzać i pogłębiać współpracę w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, intensyfikować wymianę handlową z innymi krajami.</u>
603   - <u xml:id="u-9.14" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">We wszystkich tych dziedzinach istnieją duże rezerwy, trzeba je uruchomić. Najbogatsze i najszerzej dostępne rezerwy, znajdujące się w zasięgu ręki każdego niemal pracownika, należą do dziedziny szeroko pojętego postępu w organizacji pracy, dokładności, solidności i terminowości wykonania każdej czynności, każdego zadania. W oparciu o doświadczenie można sformułować tezę, że dziś w Polsce praca wydajna — to przede wszystkim praca dobrze zorganizowana i zdyscyplinowana.</u>
604   - <u xml:id="u-9.15" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wieś polska stoi wobec zadania pełnego wykorzystania stwarzanych jej warunków podnoszenia produkcji, zwiększonych dostaw maszyn, nawozów, środków ochrony roślin i materiałów budowlanych. Wymagać to będzie szczególnej troski o właściwe zagospodarowanie wielkiego dobra narodu ziemi polskiej.</u>
605   - <u xml:id="u-9.16" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Przed wyborami w większości wsi podnoszono sprawę zaopatrzenia w wodę. Jest to rzeczywiście problem ważny dla rolnictwa i przemysłu, dla naturalnego środowiska człowieka. Rozwiązanie jego wymaga już dziś odpowiednich przedsięwzięć Rządu i władz terenowych. Rozważenia wymaga także opracowany przez polskich naukowców projekt kompleksowego zagospodarowania zasobów wodnych Wisły. Będziemy nadal dbać o to, aby trud rolnika był zawsze opłacalny, aby wszystkie organizacje i instytucje obsługi rolnictwa pracowały coraz sprawniej. Wspierać będziemy równocześnie socjalistyczne przemiany społeczne w naszym rolnictwie, unowocześniać jego strukturę.</u>
606   - <u xml:id="u-9.17" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Klasa robotnicza, wszyscy ludzie pracy chcą pracować coraz lepiej i wydajniej. Pragną oni równocześnie konsekwentnej i prawidłowej, zgodnej z wymogami rozwoju realizacji zasad sprawiedliwości społecznej, podnoszenia realnych płac i doskonalenia systemu płac tak, aby praca rzetelna i wydajna była odpowiednio wynagradzana.</u>
607   - <u xml:id="u-9.18" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">W hierarchii społecznych potrzeb najwyżej stawiamy szybsze rozwiązywanie kwestii mieszkaniowych, stopniowe skracanie czasu pracy i obniżanie wieku emerytalnego, unowocześnianie oświaty i wyrównanie warunków startu dla młodych, rozbudowę nowoczesnej i dostępnej dla wszystkich opieki nad zdrowiem, pomoc dla rodzin wielodzietnych, dla kobiet pracujących, zwłaszcza dla matek. Zaspokojenie tych potrzeb mieć będzie priorytet w polityce państwa oraz jasno sprecyzowany i konsekwentnie realizowany program działania.</u>
608   - <u xml:id="u-9.19" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wysoki Sejmie! Wszędzie, w całym naszym kraju daliśmy zielone światło inicjatywie, gospodarności, lepszej organizacji pracy. Kampania przedwyborcza wzbogaciła nasz program działania o nowe propozycje lepszych i bardziej efektywnych rozwiązań, które wyszły przede wszystkim od załóg przemysłowych, od klasy robotniczej. Żadnej z tych propozycji nie wolno zapomnieć, każdą trzeba starannie rozpatrzyć. Pobudzając inicjatywę społeczną i sprzyjając masowemu ruchowi dobrej roboty, powinniśmy jednocześnie w całym kraju aktywnie przeciwstawiać się konserwatyzmowi, oderwaniu od życia, obojętności na potrzeby i dążenia społeczne, biurokratyzmowi — wszystkiemu, co hamuje postęp.</u>
609   - <u xml:id="u-9.20" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Przeciw tym zjawiskom, przeciw wszelkiej nierzetelności i demoralizacji kierowało się ostrze społecznej krytyki w dyskusji przedzjazdowej i przedwyborczej. Jest to krytyka sprawiedliwa, trzeba wyciągać z niej konsekwentne wnioski. Ze złem powinniśmy walczyć wszyscy wszędzie, gdzie na nie napotkamy.</u>
610   - <u xml:id="u-9.21" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Każdy, kto chce dobra kraju, niechaj dowodzi tego przede wszystkim własną postawą i osobistym przykładem, rzetelnością w pracy, troską o dobre stosunki społeczne, aktywnym udziałem w realizacji ogólnonarodowych zadań.</u>
611   - <u xml:id="u-9.22" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wielkie dokonania wyrastają z gleby ugruntowanych przekonań, z rozumowego i uczuciowego zaangażowania w realizację postępowych celów społecznych, z poczucia wagi służby i pracy dla ojczyzny. Musimy aktywniej i konsekwentniej kształtować i pomnażać siły twórcze naszego narodu, umacniać w świadomości powszechnej socjalistyczne, patriotyczne i internacjonalistyczne ideały oraz wolę kierowania się nimi w życiu. Pragniemy, aby socjalistyczna kultura narodowa, kontynuująca nasze najlepsze tradycje, wzbogacała życie duchowe naszego społeczeństwa, kształtowała osobowość i ideowe motywacje działania ludzi zgodnie z zasadami socjalizmu, z duchem naszej epoki.</u>
612   - <u xml:id="u-9.23" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Budowanie ideowo moralnej siły naszego narodu w wielkiej mierze zależy od stylu działania władz państwowych i gospodarczych na wszystkich szczeblach, przede wszystkim tam, gdzie jest najszerszy, codzienny styk władzy z obywatelem w mieście, w powiecie, w gromadzie. Dlatego tak wielkie znaczenie ma doskonalenie instytucji naszego państwa, umacnianie prawa i usprawnianie działania administracji, pogłębianie socjalistycznej demokracji we wszystkich dziedzinach życia. Urzeczywistniamy naszą demokrację w praktyce życia codziennego, w konsultowaniu i zgodnym realizowaniu powziętych zamierzeń, w stałym współdziałaniu władz państwowych, organizacji społecznych, samorządów i kolektywów pracowniczych.</u>
613   - <u xml:id="u-9.24" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Tylko na tej drodze wyzwolimy nieprzebrane zasoby energii, inicjatywy, umiejętności narodu i przekształcimy je w siłę motoryczną socjalistycznego rozwoju kraju. Na tej drodze będziemy skutecznie przezwyciężać wszystko co dezintegruje społeczeństwo i osłabia socjalizm, a umacniać więź wzajemnego zaufania, która zespala władzę ludową z czołową siłą narodu - klasą robotniczą, ze wszystkimi ludźmi pracy.</u>
614   - <u xml:id="u-9.25" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Kształtujmy pracę organów władzy ludowej oraz instytucji zarządzających sprawami publicznymi, dobierajmy kadry ich pracowników tak, aby każdy kontakt obywatela z władzą służył upowszechnianiu szczytnych wzorów służby społecznej, troski o dobro publiczne, dyscypliny i praworządności, wysokiej kultury politycznej. Wytwarzanie takiego socjalistycznego i nowoczesnego stylu pracy państwowej w wielkiej mierze zależeć będzie od władz naczelnych, które dziś powołamy, od Rady Państwa i Rządu, od ich pracy codziennej.</u>
615   - <u xml:id="u-9.26" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Obywatele Posłowie! Dalszy dynamiczny postęp społeczno-gospodarczy Polski stanowi integralną część rozwoju socjalistycznej wspólnoty, której jedność opiera się na niewzruszonym fundamencie wspólnych celów i internacjonalistycznej solidarności. Wespół z państwami Układu Warszawskiego prowadzimy taką politykę zagraniczną, która zapewnia pomyślne warunki dla pokojowego rozwoju wszystkich państw socjalistycznych i całej naszej wspólnoty, a równocześnie służy postępowi, międzynarodowemu bezpieczeństwu i szerszej współpracy narodów. Pozycja i siła naszej socjalistycznej wspólnoty, wspólna realizacja polityki pokojowego współistnienia stworzyły warunki dla położenia kresu zimnej wojnie i otwarcia nowej karty w rozwoju sytuacji europejskiej. Wysunęliśmy ideę konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy w Europie, wychodzimy naprzeciw wszelkim konstruktywnym inicjatywom, pragniemy możliwie rychło doprowadzić do tego spotkania i zapewnić jego sukces.</u>
616   - <u xml:id="u-9.27" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Rozwijamy i nadal będziemy rozwijać przyjazne stosunki z Francją, z krajami skandynawskimi, ze wszystkimi innymi państwami, które opowiadają się za odprężeniem i współpracą. Na tej właśnie bazie Polska, wespół ze Związkiem Radzieckim i innymi naszymi sojusznikami, podjęła proces normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną. Normalizacja tych stosunków, jak podkreślił to w swym wystąpieniu na XV Zjeździe Radzieckich Związków Zawodowych tow. Leonid Breżniew, leży w interesie pokoju na naszym kontynencie, a w tym i w interesie także samej Niemieckiej Republiki Federalnej. Stawką w walce, która toczy się obecnie w Niemczech zachodnich o ratyfikację układów moskiewskiego i warszawskiego jest przede wszystkim sytuacja i pozycja Niemieckiej Republiki Federalnej w Europie i to czy NRF będzie uczestniczyć w rozwoju pokojowych stosunków na naszym kontynencie czy też zawróci na manowce zimnej wojny.</u>
617   - <u xml:id="u-9.28" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Opozycja w Niemieckiej Republice Federalnej, wysuwając przeciwko ratyfikacji układów argument, że po ich ewentualnym obaleniu mogą być one negocjowane ponownie, świadomie wprowadza w błąd opinię publiczną. Nasze stanowisko w tej kwestii jest jasne i niewzruszone. Platformą normalizacji stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną mogą być tylko i wyłącznie układy, które zostały już podpisane, obydwa układy, to jest warszawski i moskiewski.</u>
  593 + <u xml:id="u-9.4" who="#EdwardGierek">Rola Sejmu w pracy państwowej i w życiu politycznym kraju będzie taka, jaką uczyni ją nasza poselska działalność, nasza pryncypialność i aktywność w pracach sejmowych, nasza więź ze społeczeństwem, z wyborcami.</u>
  594 + <u xml:id="u-9.5" who="#EdwardGierek">Jestem przekonany, że nikt z nas nie będzie szczędził sił dla godnego wypełnienia swej powinności wobec narodu. Naczelnym, politycznym i moralnym obowiązkiem każdego posła na Sejm, obowiązkiem potwierdzonym w słowach uroczystego ślubowania, które przed chwilą złożyliśmy, jest kierowanie się w poselskiej działalności troską o dobro ludzi pracy, o utrwalanie socjalizmu, o wszechstronny rozwój Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i umocnienie jej pozycji w świecie.</u>
  595 + <u xml:id="u-9.6" who="#EdwardGierek">Sejm VI kadencji ma do spełnienia rolę doniosłą. Wynika ona z wielkiej wagi społeczno-ekonomicznych zadań, które w ubiegłym roku podjęliśmy i realizujemy.</u>
  596 + <u xml:id="u-9.7" who="#EdwardGierek">Sejm nasz spełni tę rolę, spełni oczekiwania społeczne, jeżeli projekty ustaw będzie rozpatrywać wnikliwie i głębiej konfrontować z doświadczeniami społecznymi, jeśli stanowić będzie mądre i dalekowzroczne prawa, odpowiadające zasadom socjalizmu i interesom narodu.</u>
  597 + <u xml:id="u-9.8" who="#EdwardGierek">Sejm nasz będzie z pewnością jednomyślny w zasadniczych sprawach rozwoju kraju i polskiej polityki zagranicznej, a równocześnie będzie wymagający i krytyczny w swej działalności kontrolnej w debatach plenarnych i w pracach komisji. W tym duchu pracować będą w Sejmie posłowie klubu naszej partii, w tym duchu będziemy zacieśniać współdziałanie z klubami poselskimi sojuszniczych stronnictw i z posłami bezpartyjnymi.</u>
  598 + <u xml:id="u-9.9" who="#EdwardGierek">Obywatele Posłowie! Rozpoczynamy kolejną czteroletnią kadencję Sejmu. Będą to lata decydujące o urzeczywistnieniu programu VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, o umocnieniu i rozwoju socjalistycznych stosunków społecznych. Mamy jasno sprecyzowane i zaaprobowane przez naród cele polityki. Wiemy, jakie środki są niezbędne i jak należy pracować, aby cele te osiągnąć.</u>
  599 + <u xml:id="u-9.10" who="#EdwardGierek">Podejmiemy wielkie zadania w dziedzinie modernizacji aparatu wytwórczego, którym dysponujemy, i szybkiej rozbudowy tych działów produkcji, które mają największe znaczenie społeczne. Na podstawie szybkiego wzrostu dochodu narodowego będziemy konsekwentnie polepszać warunki życia ludzi pracy.</u>
  600 + <u xml:id="u-9.11" who="#EdwardGierek">Wczoraj IV Plenum Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej rozpatrzyło projekt planu społeczno-ekonomicznego rozwoju Polski do 1975 roku.</u>
  601 + <u xml:id="u-9.12" who="#EdwardGierek">Konkretyzując perspektywy rozwoju gospodarczego i społecznego, braliśmy pod uwagę doświadczenia okresu pozjazdowego, bilans wyników ubiegłego roku i pierwszych dwóch miesięcy roku bieżącego, a także rezultaty inicjatyw produkcyjnych, którymi załogi przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych oraz rolnicy odpowiedzieli na apel o dodatkową produkcję wartości 20 miliardów złotych.</u>
  602 + <u xml:id="u-9.13" who="#EdwardGierek">Wśród wielu ważnych zadań, które musimy wykonać, kluczowe znaczenie ma usprawnienie procesu inwestowania. Każdą przeznaczoną na inwestycję złotówkę trzeba ulokować mądrze i wykorzystać efektywniej. Mamy przed sobą do rozwiązania wiele problemów o znaczeniu ogólnonarodowym, określających rozwój kraju na wiele lat. Szybszy rozwój naszej gospodarki narodowej, a tym samym dalszy wzrost stopy życiowej uzależniony jest od postępu w produkcji. Musimy nadać znacznie wyższą rangę nauce i technice jako głównej dźwigni unowocześniania produkcji, musimy podwyższać kwalifikacje i doskonalić kadry, lepiej wykorzystywać maszyny, urządzenia i materiały. Trzeba stale rozszerzać i pogłębiać współpracę w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, intensyfikować wymianę handlową z innymi krajami.</u>
  603 + <u xml:id="u-9.14" who="#EdwardGierek">We wszystkich tych dziedzinach istnieją duże rezerwy, trzeba je uruchomić. Najbogatsze i najszerzej dostępne rezerwy, znajdujące się w zasięgu ręki każdego niemal pracownika, należą do dziedziny szeroko pojętego postępu w organizacji pracy, dokładności, solidności i terminowości wykonania każdej czynności, każdego zadania. W oparciu o doświadczenie można sformułować tezę, że dziś w Polsce praca wydajna — to przede wszystkim praca dobrze zorganizowana i zdyscyplinowana.</u>
  604 + <u xml:id="u-9.15" who="#EdwardGierek">Wieś polska stoi wobec zadania pełnego wykorzystania stwarzanych jej warunków podnoszenia produkcji, zwiększonych dostaw maszyn, nawozów, środków ochrony roślin i materiałów budowlanych. Wymagać to będzie szczególnej troski o właściwe zagospodarowanie wielkiego dobra narodu ziemi polskiej.</u>
  605 + <u xml:id="u-9.16" who="#EdwardGierek">Przed wyborami w większości wsi podnoszono sprawę zaopatrzenia w wodę. Jest to rzeczywiście problem ważny dla rolnictwa i przemysłu, dla naturalnego środowiska człowieka. Rozwiązanie jego wymaga już dziś odpowiednich przedsięwzięć Rządu i władz terenowych. Rozważenia wymaga także opracowany przez polskich naukowców projekt kompleksowego zagospodarowania zasobów wodnych Wisły. Będziemy nadal dbać o to, aby trud rolnika był zawsze opłacalny, aby wszystkie organizacje i instytucje obsługi rolnictwa pracowały coraz sprawniej. Wspierać będziemy równocześnie socjalistyczne przemiany społeczne w naszym rolnictwie, unowocześniać jego strukturę.</u>
  606 + <u xml:id="u-9.17" who="#EdwardGierek">Klasa robotnicza, wszyscy ludzie pracy chcą pracować coraz lepiej i wydajniej. Pragną oni równocześnie konsekwentnej i prawidłowej, zgodnej z wymogami rozwoju realizacji zasad sprawiedliwości społecznej, podnoszenia realnych płac i doskonalenia systemu płac tak, aby praca rzetelna i wydajna była odpowiednio wynagradzana.</u>
  607 + <u xml:id="u-9.18" who="#EdwardGierek">W hierarchii społecznych potrzeb najwyżej stawiamy szybsze rozwiązywanie kwestii mieszkaniowych, stopniowe skracanie czasu pracy i obniżanie wieku emerytalnego, unowocześnianie oświaty i wyrównanie warunków startu dla młodych, rozbudowę nowoczesnej i dostępnej dla wszystkich opieki nad zdrowiem, pomoc dla rodzin wielodzietnych, dla kobiet pracujących, zwłaszcza dla matek. Zaspokojenie tych potrzeb mieć będzie priorytet w polityce państwa oraz jasno sprecyzowany i konsekwentnie realizowany program działania.</u>
  608 + <u xml:id="u-9.19" who="#EdwardGierek">Wysoki Sejmie! Wszędzie, w całym naszym kraju daliśmy zielone światło inicjatywie, gospodarności, lepszej organizacji pracy. Kampania przedwyborcza wzbogaciła nasz program działania o nowe propozycje lepszych i bardziej efektywnych rozwiązań, które wyszły przede wszystkim od załóg przemysłowych, od klasy robotniczej. Żadnej z tych propozycji nie wolno zapomnieć, każdą trzeba starannie rozpatrzyć. Pobudzając inicjatywę społeczną i sprzyjając masowemu ruchowi dobrej roboty, powinniśmy jednocześnie w całym kraju aktywnie przeciwstawiać się konserwatyzmowi, oderwaniu od życia, obojętności na potrzeby i dążenia społeczne, biurokratyzmowi — wszystkiemu, co hamuje postęp.</u>
  609 + <u xml:id="u-9.20" who="#EdwardGierek">Przeciw tym zjawiskom, przeciw wszelkiej nierzetelności i demoralizacji kierowało się ostrze społecznej krytyki w dyskusji przedzjazdowej i przedwyborczej. Jest to krytyka sprawiedliwa, trzeba wyciągać z niej konsekwentne wnioski. Ze złem powinniśmy walczyć wszyscy wszędzie, gdzie na nie napotkamy.</u>
  610 + <u xml:id="u-9.21" who="#EdwardGierek">Każdy, kto chce dobra kraju, niechaj dowodzi tego przede wszystkim własną postawą i osobistym przykładem, rzetelnością w pracy, troską o dobre stosunki społeczne, aktywnym udziałem w realizacji ogólnonarodowych zadań.</u>
  611 + <u xml:id="u-9.22" who="#EdwardGierek">Wielkie dokonania wyrastają z gleby ugruntowanych przekonań, z rozumowego i uczuciowego zaangażowania w realizację postępowych celów społecznych, z poczucia wagi służby i pracy dla ojczyzny. Musimy aktywniej i konsekwentniej kształtować i pomnażać siły twórcze naszego narodu, umacniać w świadomości powszechnej socjalistyczne, patriotyczne i internacjonalistyczne ideały oraz wolę kierowania się nimi w życiu. Pragniemy, aby socjalistyczna kultura narodowa, kontynuująca nasze najlepsze tradycje, wzbogacała życie duchowe naszego społeczeństwa, kształtowała osobowość i ideowe motywacje działania ludzi zgodnie z zasadami socjalizmu, z duchem naszej epoki.</u>
  612 + <u xml:id="u-9.23" who="#EdwardGierek">Budowanie ideowo moralnej siły naszego narodu w wielkiej mierze zależy od stylu działania władz państwowych i gospodarczych na wszystkich szczeblach, przede wszystkim tam, gdzie jest najszerszy, codzienny styk władzy z obywatelem w mieście, w powiecie, w gromadzie. Dlatego tak wielkie znaczenie ma doskonalenie instytucji naszego państwa, umacnianie prawa i usprawnianie działania administracji, pogłębianie socjalistycznej demokracji we wszystkich dziedzinach życia. Urzeczywistniamy naszą demokrację w praktyce życia codziennego, w konsultowaniu i zgodnym realizowaniu powziętych zamierzeń, w stałym współdziałaniu władz państwowych, organizacji społecznych, samorządów i kolektywów pracowniczych.</u>
  613 + <u xml:id="u-9.24" who="#EdwardGierek">Tylko na tej drodze wyzwolimy nieprzebrane zasoby energii, inicjatywy, umiejętności narodu i przekształcimy je w siłę motoryczną socjalistycznego rozwoju kraju. Na tej drodze będziemy skutecznie przezwyciężać wszystko co dezintegruje społeczeństwo i osłabia socjalizm, a umacniać więź wzajemnego zaufania, która zespala władzę ludową z czołową siłą narodu - klasą robotniczą, ze wszystkimi ludźmi pracy.</u>
  614 + <u xml:id="u-9.25" who="#EdwardGierek">Kształtujmy pracę organów władzy ludowej oraz instytucji zarządzających sprawami publicznymi, dobierajmy kadry ich pracowników tak, aby każdy kontakt obywatela z władzą służył upowszechnianiu szczytnych wzorów służby społecznej, troski o dobro publiczne, dyscypliny i praworządności, wysokiej kultury politycznej. Wytwarzanie takiego socjalistycznego i nowoczesnego stylu pracy państwowej w wielkiej mierze zależeć będzie od władz naczelnych, które dziś powołamy, od Rady Państwa i Rządu, od ich pracy codziennej.</u>
  615 + <u xml:id="u-9.26" who="#EdwardGierek">Obywatele Posłowie! Dalszy dynamiczny postęp społeczno-gospodarczy Polski stanowi integralną część rozwoju socjalistycznej wspólnoty, której jedność opiera się na niewzruszonym fundamencie wspólnych celów i internacjonalistycznej solidarności. Wespół z państwami Układu Warszawskiego prowadzimy taką politykę zagraniczną, która zapewnia pomyślne warunki dla pokojowego rozwoju wszystkich państw socjalistycznych i całej naszej wspólnoty, a równocześnie służy postępowi, międzynarodowemu bezpieczeństwu i szerszej współpracy narodów. Pozycja i siła naszej socjalistycznej wspólnoty, wspólna realizacja polityki pokojowego współistnienia stworzyły warunki dla położenia kresu zimnej wojnie i otwarcia nowej karty w rozwoju sytuacji europejskiej. Wysunęliśmy ideę konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy w Europie, wychodzimy naprzeciw wszelkim konstruktywnym inicjatywom, pragniemy możliwie rychło doprowadzić do tego spotkania i zapewnić jego sukces.</u>
  616 + <u xml:id="u-9.27" who="#EdwardGierek">Rozwijamy i nadal będziemy rozwijać przyjazne stosunki z Francją, z krajami skandynawskimi, ze wszystkimi innymi państwami, które opowiadają się za odprężeniem i współpracą. Na tej właśnie bazie Polska, wespół ze Związkiem Radzieckim i innymi naszymi sojusznikami, podjęła proces normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną. Normalizacja tych stosunków, jak podkreślił to w swym wystąpieniu na XV Zjeździe Radzieckich Związków Zawodowych tow. Leonid Breżniew, leży w interesie pokoju na naszym kontynencie, a w tym i w interesie także samej Niemieckiej Republiki Federalnej. Stawką w walce, która toczy się obecnie w Niemczech zachodnich o ratyfikację układów moskiewskiego i warszawskiego jest przede wszystkim sytuacja i pozycja Niemieckiej Republiki Federalnej w Europie i to czy NRF będzie uczestniczyć w rozwoju pokojowych stosunków na naszym kontynencie czy też zawróci na manowce zimnej wojny.</u>
  617 + <u xml:id="u-9.28" who="#EdwardGierek">Opozycja w Niemieckiej Republice Federalnej, wysuwając przeciwko ratyfikacji układów argument, że po ich ewentualnym obaleniu mogą być one negocjowane ponownie, świadomie wprowadza w błąd opinię publiczną. Nasze stanowisko w tej kwestii jest jasne i niewzruszone. Platformą normalizacji stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną mogą być tylko i wyłącznie układy, które zostały już podpisane, obydwa układy, to jest warszawski i moskiewski.</u>
618 618 <u xml:id="u-9.29" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
619   - <u xml:id="u-9.30" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Ich odrzucenie byłoby równoznaczne z odrzuceniem normalizacji.</u>
  619 + <u xml:id="u-9.30" who="#EdwardGierek">Ich odrzucenie byłoby równoznaczne z odrzuceniem normalizacji.</u>
620 620 <u xml:id="u-9.31" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
621   - <u xml:id="u-9.32" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Na przyszłość Europy patrzymy z optymizmem. Rozwijający się proces odprężenia na naszym kontynencie wyraża obiektywne prawa rozwoju i odpowiada żywotnym interesom narodu. Patrzymy z optymizmem na przyszłość całego świata, który mimo wszystkich trudności, wszystkich oporów sił imperializmu idzie w kierunku socjalizmu, w dobrym kierunku wolności narodów, pokoju i szerszej międzynarodowej współpracy. Między naszą polityką międzynarodową i wewnętrzną istnieje ścisła współzależność. Dla realizacji podstawowych celów wewnętrznych, dla pomyślnego socjalistycznego rozwoju potrzebujemy pokoju i bezpieczeństwa. Siła polityczna, gospodarcza i obronna naszego kraju zwiększa z kolei nasz wkład do wspólnej walki państw socjalistycznych o pokój.</u>
622   - <u xml:id="u-9.33" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wysoka Izbo! Podstawowym zadaniem obecnego posiedzenia Sejmu jest wyłonienie naczelnych władz państwa. Przyjęliśmy do wiadomości rezygnację Rządu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W dniu dzisiejszym wygasły również pełnomocnictwa Rady Państwa.</u>
623   - <u xml:id="u-9.34" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Z upoważnienia partii i stronnictw politycznych chciałbym wyrazić podziękowanie dotychczasowym członkom Rady Państwa za ich ofiarną pracę, a w szczególności pragnę podziękować towarzyszowi Józefowi Cyrankiewiczowi - zasłużonemu działaczowi polskiego ruchu robotniczego, który od 25 lat pełnił wysoce odpowiedzialne funkcje w naczelnych władzach państwowych i wniósł duży wkład do budowy Polski Ludowej.</u>
624   - <u xml:id="u-9.35" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych proponuję, aby Sejm wybrał na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej towarzysza Henryka Jabłońskiego.</u>
625   - <u xml:id="u-9.36" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Towarzysz Jabłoński jest znanym działaczem polskiego ruchu robotniczego i uczestnikiem walk wyzwoleńczych. W Polsce Ludowej tow. Henryk Jabłoński służył sprawie budowy socjalizmu jako wybitny uczony, historyk, jako działacz polityczny i państwowy, jako organizator nowoczesnej nauki i oświaty. Zasługi, doświadczenie i autorytet społeczny tow. Henryka Jabłońskiego predestynują go do piastowania godności Przewodniczącego Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
626   - <u xml:id="u-9.37" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wysoki Sejmie! W imieniu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego proponuję, aby Sejm powierzył funkcję Prezesa Rady Ministrów towarzyszowi Piotrowi Jaroszewiczowi, członkowi Biura Politycznego Komitetu Centralnego naszej partii i upoważnił go do przedłożenia propozycji w sprawie składu Rady Ministrów.</u>
627   - <u xml:id="u-9.38" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Wkład tow. Jaroszewicza w walkę o Polskę Ludową i w jej budowę jest powszechnie znany. Przeszedł on bojową drogę żołnierza, był zastępcą dowódcy I Armii Ludowego Wojska Polskiego, współorganizatorem sił zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jako działacz polityczny i utalentowany organizator życia gospodarczego odegrał wielką rolę w powojennej odbudowie polskiej gospodarki narodowej i w rozbudowie socjalistycznego przemysłu.</u>
628   - <u xml:id="u-9.39" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Reprezentując Polskę przez wiele lat w Komitecie Wykonawczym Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, przyczynił się wielce do zacieśnienia braterskiej współpracy naszego kraju ze Związkiem Radzieckim i innymi państwami socjalistycznymi. Od 15 miesięcy tow. Piotr Jaroszewicz jako szef Rządu aktywnie uczestniczy w tworzeniu i realizacji polityki partii zapoczątkowanej na VII Plenum KC naszej partii. Jego doświadczenie państwowe i gospodarcze oraz pomyślne rezultaty prac Rządu osiągnięte pod jego kierownictwem uzasadniają w pełni ponowne powierzenie towarzyszowi Jaroszewiczowi stanowiska Prezesa Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
629   - <u xml:id="u-9.40" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Obywatele Posłowie! Wykonując konstytucyjne pełnomocnictwa, Sejm powoła Rząd naszego państwa. Stawiamy wobec niego wysokie wymagania. Jestem przekonany, że z naszą wspólną pomocą, przy aktywnym współdziałaniu całego społeczeństwa Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej sprosta nałożonej nań odpowiedzialności, że będzie sprawnie i owocnie realizował program Frontu Jedności Narodu.</u>
  621 + <u xml:id="u-9.32" who="#EdwardGierek">Na przyszłość Europy patrzymy z optymizmem. Rozwijający się proces odprężenia na naszym kontynencie wyraża obiektywne prawa rozwoju i odpowiada żywotnym interesom narodu. Patrzymy z optymizmem na przyszłość całego świata, który mimo wszystkich trudności, wszystkich oporów sił imperializmu idzie w kierunku socjalizmu, w dobrym kierunku wolności narodów, pokoju i szerszej międzynarodowej współpracy. Między naszą polityką międzynarodową i wewnętrzną istnieje ścisła współzależność. Dla realizacji podstawowych celów wewnętrznych, dla pomyślnego socjalistycznego rozwoju potrzebujemy pokoju i bezpieczeństwa. Siła polityczna, gospodarcza i obronna naszego kraju zwiększa z kolei nasz wkład do wspólnej walki państw socjalistycznych o pokój.</u>
  622 + <u xml:id="u-9.33" who="#EdwardGierek">Wysoka Izbo! Podstawowym zadaniem obecnego posiedzenia Sejmu jest wyłonienie naczelnych władz państwa. Przyjęliśmy do wiadomości rezygnację Rządu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W dniu dzisiejszym wygasły również pełnomocnictwa Rady Państwa.</u>
  623 + <u xml:id="u-9.34" who="#EdwardGierek">Z upoważnienia partii i stronnictw politycznych chciałbym wyrazić podziękowanie dotychczasowym członkom Rady Państwa za ich ofiarną pracę, a w szczególności pragnę podziękować towarzyszowi Józefowi Cyrankiewiczowi - zasłużonemu działaczowi polskiego ruchu robotniczego, który od 25 lat pełnił wysoce odpowiedzialne funkcje w naczelnych władzach państwowych i wniósł duży wkład do budowy Polski Ludowej.</u>
  624 + <u xml:id="u-9.35" who="#EdwardGierek">Z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych proponuję, aby Sejm wybrał na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej towarzysza Henryka Jabłońskiego.</u>
  625 + <u xml:id="u-9.36" who="#EdwardGierek">Towarzysz Jabłoński jest znanym działaczem polskiego ruchu robotniczego i uczestnikiem walk wyzwoleńczych. W Polsce Ludowej tow. Henryk Jabłoński służył sprawie budowy socjalizmu jako wybitny uczony, historyk, jako działacz polityczny i państwowy, jako organizator nowoczesnej nauki i oświaty. Zasługi, doświadczenie i autorytet społeczny tow. Henryka Jabłońskiego predestynują go do piastowania godności Przewodniczącego Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  626 + <u xml:id="u-9.37" who="#EdwardGierek">Wysoki Sejmie! W imieniu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego proponuję, aby Sejm powierzył funkcję Prezesa Rady Ministrów towarzyszowi Piotrowi Jaroszewiczowi, członkowi Biura Politycznego Komitetu Centralnego naszej partii i upoważnił go do przedłożenia propozycji w sprawie składu Rady Ministrów.</u>
  627 + <u xml:id="u-9.38" who="#EdwardGierek">Wkład tow. Jaroszewicza w walkę o Polskę Ludową i w jej budowę jest powszechnie znany. Przeszedł on bojową drogę żołnierza, był zastępcą dowódcy I Armii Ludowego Wojska Polskiego, współorganizatorem sił zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jako działacz polityczny i utalentowany organizator życia gospodarczego odegrał wielką rolę w powojennej odbudowie polskiej gospodarki narodowej i w rozbudowie socjalistycznego przemysłu.</u>
  628 + <u xml:id="u-9.39" who="#EdwardGierek">Reprezentując Polskę przez wiele lat w Komitecie Wykonawczym Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, przyczynił się wielce do zacieśnienia braterskiej współpracy naszego kraju ze Związkiem Radzieckim i innymi państwami socjalistycznymi. Od 15 miesięcy tow. Piotr Jaroszewicz jako szef Rządu aktywnie uczestniczy w tworzeniu i realizacji polityki partii zapoczątkowanej na VII Plenum KC naszej partii. Jego doświadczenie państwowe i gospodarcze oraz pomyślne rezultaty prac Rządu osiągnięte pod jego kierownictwem uzasadniają w pełni ponowne powierzenie towarzyszowi Jaroszewiczowi stanowiska Prezesa Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  629 + <u xml:id="u-9.40" who="#EdwardGierek">Obywatele Posłowie! Wykonując konstytucyjne pełnomocnictwa, Sejm powoła Rząd naszego państwa. Stawiamy wobec niego wysokie wymagania. Jestem przekonany, że z naszą wspólną pomocą, przy aktywnym współdziałaniu całego społeczeństwa Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej sprosta nałożonej nań odpowiedzialności, że będzie sprawnie i owocnie realizował program Frontu Jedności Narodu.</u>
630 630 <u xml:id="u-9.41" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
631   - <u xml:id="u-9.42" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Zgłoszone zostały kandydatury na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa i Prezesa Rady Ministrów.</u>
632   - <u xml:id="u-9.43" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Proszę o zgłaszanie dalszych kandydatur do Rady Państwa.</u>
633   - <u xml:id="u-9.44" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Kto z Obywateli Posłów pragnie zabrać głos w celu zgłoszenia kandydatur?</u>
  631 + <u xml:id="u-9.42" who="#EdwardGierek">Zgłoszone zostały kandydatury na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa i Prezesa Rady Ministrów.</u>
  632 + <u xml:id="u-9.43" who="#EdwardGierek">Proszę o zgłaszanie dalszych kandydatur do Rady Państwa.</u>
  633 + <u xml:id="u-9.44" who="#EdwardGierek">Kto z Obywateli Posłów pragnie zabrać głos w celu zgłoszenia kandydatur?</u>
634 634 <u xml:id="u-9.45" who="#komentarz">(Poseł Szydlak Jan: Proszę o głos).</u>
635   - <u xml:id="u-9.46" who="#ISekretarzKCPZPREdwardGierek">Głos zabierze poseł Jan Szydlak.</u>
  635 + <u xml:id="u-9.46" who="#EdwardGierek">Głos zabierze poseł Jan Szydlak.</u>
636 636 </div>
637 637 <div xml:id="div-10">
638   - <u xml:id="u-10.0" who="#PosełSzydlakJan">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Przypadł mi w udziale zaszczyt z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych i w imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego zgłoszenia Wysokiej Izbie następujących kandydatur do Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na stanowiska zastępców Przewodniczącego Rady Państwa:</u>
639   - <u xml:id="u-10.1" who="#PosełSzydlakJan">— posła Janusza Groszkowskiego — przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, profesora, członka rzeczywistego Polskiej Akademii Nauk,</u>
640   - <u xml:id="u-10.2" who="#PosełSzydlakJan">— posła Władysława Kruczka — członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przewodniczącego Centralnej Rady Związków Zawodowych,</u>
641   - <u xml:id="u-10.3" who="#PosełSzydlakJan">— posła Zygmunta Moskwy — przewodniczącego Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego,</u>
642   - <u xml:id="u-10.4" who="#PosełSzydlakJan">— posła Józefa Ozgi-Michalskiego — wiceprezesa Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
643   - <u xml:id="u-10.5" who="#PosełSzydlakJan">Na stanowisko Sekretarza Rady Państwa zgłaszam kandydaturę posła Ludomira Stasiaka — członka Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
644   - <u xml:id="u-10.6" who="#PosełSzydlakJan">Na stanowiska członków Rady Państwa zgłaszam kandydatury:</u>
645   - <u xml:id="u-10.7" who="#PosełSzydlakJan">— posła Edwarda Babiucha — członka Biura Politycznego, sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
646   - <u xml:id="u-10.8" who="#PosełSzydlakJan">— posła Dyzmy Gałaja — wiceprezesa Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego,</u>
647   - <u xml:id="u-10.9" who="#PosełSzydlakJan">— posła Michała Grendysa — sekretarza Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego,</u>
648   - <u xml:id="u-10.10" who="#PosełSzydlakJan">— posłanki Haliny Koźniewskiej — profesora Akademii Medycznej w Lublinie,</u>
649   - <u xml:id="u-10.11" who="#PosełSzydlakJan">— posła Wincentego Kraśki — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
650   - <u xml:id="u-10.12" who="#PosełSzydlakJan">— posła Mieczysława Moczara — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,</u>
651   - <u xml:id="u-10.13" who="#PosełSzydlakJan">— posła Bolesława Piaseckiego — przewodniczącego Stowarzyszenia „Pax”,</u>
652   - <u xml:id="u-10.14" who="#PosełSzydlakJan">— posła Aleksandra Schmidta — członka Prezydium Naczelnego Komitetu ZSL, prezesa Centralnego Związku Kółek Rolniczych,</u>
653   - <u xml:id="u-10.15" who="#PosełSzydlakJan">— posła Henryka Szafrańskiego — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
654   - <u xml:id="u-10.16" who="#PosełSzydlakJan">— posła Franciszka Szlachcica — członka Biura Politycznego, sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
655   - <u xml:id="u-10.17" who="#PosełSzydlakJan">— posła Jerzego Ziętka — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach.</u>
656   - <u xml:id="u-10.18" who="#PosełSzydlakJan">Obywatele Posłowie! Zaproponowany skład Rady Państwa, dotychczasowa działalność polityczna i społeczna zgłoszonych kandydatów daje rękojmię, że będą oni realizować programowe zadania, zawarte w uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i deklaracji wyborczej Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.</u>
  638 + <u xml:id="u-10.0" who="#JanSzydlak">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Przypadł mi w udziale zaszczyt z upoważnienia Centralnej Komisji Porozumiewawczej Partii i Stronnictw Politycznych i w imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego zgłoszenia Wysokiej Izbie następujących kandydatur do Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na stanowiska zastępców Przewodniczącego Rady Państwa:</u>
  639 + <u xml:id="u-10.1" who="#JanSzydlak">— posła Janusza Groszkowskiego — przewodniczącego Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu, profesora, członka rzeczywistego Polskiej Akademii Nauk,</u>
  640 + <u xml:id="u-10.2" who="#JanSzydlak">— posła Władysława Kruczka — członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przewodniczącego Centralnej Rady Związków Zawodowych,</u>
  641 + <u xml:id="u-10.3" who="#JanSzydlak">— posła Zygmunta Moskwy — przewodniczącego Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego,</u>
  642 + <u xml:id="u-10.4" who="#JanSzydlak">— posła Józefa Ozgi-Michalskiego — wiceprezesa Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
  643 + <u xml:id="u-10.5" who="#JanSzydlak">Na stanowisko Sekretarza Rady Państwa zgłaszam kandydaturę posła Ludomira Stasiaka — członka Prezydium Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
  644 + <u xml:id="u-10.6" who="#JanSzydlak">Na stanowiska członków Rady Państwa zgłaszam kandydatury:</u>
  645 + <u xml:id="u-10.7" who="#JanSzydlak">— posła Edwarda Babiucha — członka Biura Politycznego, sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
  646 + <u xml:id="u-10.8" who="#JanSzydlak">— posła Dyzmy Gałaja — wiceprezesa Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego,</u>
  647 + <u xml:id="u-10.9" who="#JanSzydlak">— posła Michała Grendysa — sekretarza Centralnego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego,</u>
  648 + <u xml:id="u-10.10" who="#JanSzydlak">— posłanki Haliny Koźniewskiej — profesora Akademii Medycznej w Lublinie,</u>
  649 + <u xml:id="u-10.11" who="#JanSzydlak">— posła Wincentego Kraśki — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
  650 + <u xml:id="u-10.12" who="#JanSzydlak">— posła Mieczysława Moczara — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,</u>
  651 + <u xml:id="u-10.13" who="#JanSzydlak">— posła Bolesława Piaseckiego — przewodniczącego Stowarzyszenia „Pax”,</u>
  652 + <u xml:id="u-10.14" who="#JanSzydlak">— posła Aleksandra Schmidta — członka Prezydium Naczelnego Komitetu ZSL, prezesa Centralnego Związku Kółek Rolniczych,</u>
  653 + <u xml:id="u-10.15" who="#JanSzydlak">— posła Henryka Szafrańskiego — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
  654 + <u xml:id="u-10.16" who="#JanSzydlak">— posła Franciszka Szlachcica — członka Biura Politycznego, sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,</u>
  655 + <u xml:id="u-10.17" who="#JanSzydlak">— posła Jerzego Ziętka — członka Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach.</u>
  656 + <u xml:id="u-10.18" who="#JanSzydlak">Obywatele Posłowie! Zaproponowany skład Rady Państwa, dotychczasowa działalność polityczna i społeczna zgłoszonych kandydatów daje rękojmię, że będą oni realizować programowe zadania, zawarte w uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i deklaracji wyborczej Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.</u>
657 657 <u xml:id="u-10.19" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
658 658 </div>
659 659 <div xml:id="div-11">
... ... @@ -709,11 +709,11 @@
709 709 <u xml:id="u-11.49" who="#Marszałek">Proszę Obywatela Przewodniczącego Rady Państwa o zabranie głosu.</u>
710 710 </div>
711 711 <div xml:id="div-12">
712   - <u xml:id="u-12.0" who="#PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! Ze wzruszeniem i poczuciem wielkiej odpowiedzialności przyjmuję wybór na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa. Uczucie wdzięczności za okazane mi zaufanie kieruję przede wszystkim do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, której mam zaszczyt i szczęście być członkiem, do Komisji Porozumiewawczej, która wysunęła moją kandydaturę, do Wysokiej Izby, która ją zaakceptowała. To zaufanie traktuję jako wielki, udzielony mi kredyt, który spłacać muszę w każdym dniu pełnienia powierzonej funkcji, starając się jak najskuteczniej przyczyniać do realizacji programu wysuniętego przez partię na VI Zjeździe, a przyjętego w wyborach przez cały naród. Powiększa poczucie mej odpowiedzialności to, że mam pełną świadomość, iż wybór ten oznacza przecież nie stosunek Sejmu do mej osoby, lecz do przewodniej siły narodu, do partii, do klasy robotniczej, której partia jest politycznym reprezentantem.</u>
713   - <u xml:id="u-12.1" who="#PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński">Nie mogę pominąć w tej chwili faktu, że czuję swoje zobowiązania wobec środowiska mej dotychczasowej pracy, wobec nauczycieli i pracowników nauki. Mają oni prawo żądać, abym na swoim nowym stanowisku starał się dorównać poziomowi ich patriotycznego wysiłku dla dobra nauki, gospodarki i kultury narodowej, ich dążeniu do rozwoju rewolucji naukowo-technicznej w służbie socjalistycznemu budownictwu, ich oddaniu sprawie wychowania młodych pokoleń.</u>
714   - <u xml:id="u-12.2" who="#PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński">Rada Państwa jest emanacją Sejmu. Toteż za pierwszy swój obowiązek poczytuję czuwanie, by praca jej była w najpełniejszej zgodzie z działalnością Sejmu, by nie było najmniejszej rozbieżności w interpretowaniu woli narodu, który powierzył nam odpowiedzialne mandaty poselskie.</u>
715   - <u xml:id="u-12.3" who="#PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński">Gotów też będę w każdej chwili do składania Wysokiej Izbie informacji i sprawozdań z działalności Rady Państwa, aby ułatwić Sejmowi kontrolę nad jej funkcjonowaniem.</u>
716   - <u xml:id="u-12.4" who="#PrzewodniczącyRadyPaństwaHenrykJabłoński">Raz jeszcze, w imieniu wszystkich członków nowo wybranego składu Rady Państwa, serdecznie i gorąco dziękuję za zaufanie, którego będziemy starali się nie zawieść.</u>
  712 + <u xml:id="u-12.0" who="#HenrykJabłoński">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! Ze wzruszeniem i poczuciem wielkiej odpowiedzialności przyjmuję wybór na stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa. Uczucie wdzięczności za okazane mi zaufanie kieruję przede wszystkim do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, której mam zaszczyt i szczęście być członkiem, do Komisji Porozumiewawczej, która wysunęła moją kandydaturę, do Wysokiej Izby, która ją zaakceptowała. To zaufanie traktuję jako wielki, udzielony mi kredyt, który spłacać muszę w każdym dniu pełnienia powierzonej funkcji, starając się jak najskuteczniej przyczyniać do realizacji programu wysuniętego przez partię na VI Zjeździe, a przyjętego w wyborach przez cały naród. Powiększa poczucie mej odpowiedzialności to, że mam pełną świadomość, iż wybór ten oznacza przecież nie stosunek Sejmu do mej osoby, lecz do przewodniej siły narodu, do partii, do klasy robotniczej, której partia jest politycznym reprezentantem.</u>
  713 + <u xml:id="u-12.1" who="#HenrykJabłoński">Nie mogę pominąć w tej chwili faktu, że czuję swoje zobowiązania wobec środowiska mej dotychczasowej pracy, wobec nauczycieli i pracowników nauki. Mają oni prawo żądać, abym na swoim nowym stanowisku starał się dorównać poziomowi ich patriotycznego wysiłku dla dobra nauki, gospodarki i kultury narodowej, ich dążeniu do rozwoju rewolucji naukowo-technicznej w służbie socjalistycznemu budownictwu, ich oddaniu sprawie wychowania młodych pokoleń.</u>
  714 + <u xml:id="u-12.2" who="#HenrykJabłoński">Rada Państwa jest emanacją Sejmu. Toteż za pierwszy swój obowiązek poczytuję czuwanie, by praca jej była w najpełniejszej zgodzie z działalnością Sejmu, by nie było najmniejszej rozbieżności w interpretowaniu woli narodu, który powierzył nam odpowiedzialne mandaty poselskie.</u>
  715 + <u xml:id="u-12.3" who="#HenrykJabłoński">Gotów też będę w każdej chwili do składania Wysokiej Izbie informacji i sprawozdań z działalności Rady Państwa, aby ułatwić Sejmowi kontrolę nad jej funkcjonowaniem.</u>
  716 + <u xml:id="u-12.4" who="#HenrykJabłoński">Raz jeszcze, w imieniu wszystkich członków nowo wybranego składu Rady Państwa, serdecznie i gorąco dziękuję za zaufanie, którego będziemy starali się nie zawieść.</u>
717 717 <u xml:id="u-12.5" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
718 718 </div>
719 719 <div xml:id="div-13">
... ... @@ -721,24 +721,24 @@
721 721 <u xml:id="u-13.1" who="#Marszałek">Proszę o zgłaszanie kandydatur. Głos ma posłanka Irena Sroczyńska.</u>
722 722 </div>
723 723 <div xml:id="div-14">
724   - <u xml:id="u-14.0" who="#PosełSroczyńskaIrena">Wysoki Sejmie! W imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego, mam zaszczyt zaproponować Wysokiej Izbie wybór sejmowej Komisji Mandatowo-Regulaminowej w następującym składzie osobowym:</u>
725   - <u xml:id="u-14.1" who="#PosełSroczyńskaIrena">Posłowie:</u>
726   - <u xml:id="u-14.2" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Błachut Franciszek,</u>
727   - <u xml:id="u-14.3" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Dylak Bolesław,</u>
728   - <u xml:id="u-14.4" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Jarosiński Witold,</u>
729   - <u xml:id="u-14.5" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Kurowski Zdzisław,</u>
730   - <u xml:id="u-14.6" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Martin Mirosław,</u>
731   - <u xml:id="u-14.7" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Misiaszek Stefan,</u>
732   - <u xml:id="u-14.8" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Nagórzański Józef,</u>
733   - <u xml:id="u-14.9" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Nowak Franciszek,</u>
734   - <u xml:id="u-14.10" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Pikul Piotr,</u>
735   - <u xml:id="u-14.11" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Rośkiewicz Bernard,</u>
736   - <u xml:id="u-14.12" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Stefański Piotr,</u>
737   - <u xml:id="u-14.13" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Szczerbal Franciszek,</u>
738   - <u xml:id="u-14.14" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Wiśniewski Edward,</u>
739   - <u xml:id="u-14.15" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Żandarowski Zdzisław,</u>
740   - <u xml:id="u-14.16" who="#PosełSroczyńskaIrena">— Żurek Mirosław.</u>
741   - <u xml:id="u-14.17" who="#PosełSroczyńskaIrena">Razem 15 osób.</u>
  724 + <u xml:id="u-14.0" who="#IrenaSroczyńska">Wysoki Sejmie! W imieniu Klubów Poselskich Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego, mam zaszczyt zaproponować Wysokiej Izbie wybór sejmowej Komisji Mandatowo-Regulaminowej w następującym składzie osobowym:</u>
  725 + <u xml:id="u-14.1" who="#IrenaSroczyńska">Posłowie:</u>
  726 + <u xml:id="u-14.2" who="#IrenaSroczyńska">— Błachut Franciszek,</u>
  727 + <u xml:id="u-14.3" who="#IrenaSroczyńska">— Dylak Bolesław,</u>
  728 + <u xml:id="u-14.4" who="#IrenaSroczyńska">— Jarosiński Witold,</u>
  729 + <u xml:id="u-14.5" who="#IrenaSroczyńska">— Kurowski Zdzisław,</u>
  730 + <u xml:id="u-14.6" who="#IrenaSroczyńska">— Martin Mirosław,</u>
  731 + <u xml:id="u-14.7" who="#IrenaSroczyńska">— Misiaszek Stefan,</u>
  732 + <u xml:id="u-14.8" who="#IrenaSroczyńska">— Nagórzański Józef,</u>
  733 + <u xml:id="u-14.9" who="#IrenaSroczyńska">— Nowak Franciszek,</u>
  734 + <u xml:id="u-14.10" who="#IrenaSroczyńska">— Pikul Piotr,</u>
  735 + <u xml:id="u-14.11" who="#IrenaSroczyńska">— Rośkiewicz Bernard,</u>
  736 + <u xml:id="u-14.12" who="#IrenaSroczyńska">— Stefański Piotr,</u>
  737 + <u xml:id="u-14.13" who="#IrenaSroczyńska">— Szczerbal Franciszek,</u>
  738 + <u xml:id="u-14.14" who="#IrenaSroczyńska">— Wiśniewski Edward,</u>
  739 + <u xml:id="u-14.15" who="#IrenaSroczyńska">— Żandarowski Zdzisław,</u>
  740 + <u xml:id="u-14.16" who="#IrenaSroczyńska">— Żurek Mirosław.</u>
  741 + <u xml:id="u-14.17" who="#IrenaSroczyńska">Razem 15 osób.</u>
742 742 </div>
743 743 <div xml:id="div-15">
744 744 <u xml:id="u-15.0" who="#Marszałek">Czy są inne kandydatury? Nie ma.</u>
... ... @@ -763,4 +763,4 @@
763 763 </body>
764 764 </text>
765 765 </TEI>
766 766 -</teiCorpus>
  767 +</teiCorpus>
767 768 \ No newline at end of file
... ...
1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00002-01/header.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
2   -<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00002-01">
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
  2 +<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00002-01">
3 3 <fileDesc>
4 4 <titleStmt>
5 5 <title>2 posiedzenie Sejmu PRL</title>
... ... @@ -14,7 +14,7 @@
14 14 <note type="system">PRL</note>
15 15 <note type="house">Sejm</note>
16 16 <note type="termNo">6</note>
17   - <note type="type">Posiedzenie Plenarne</note>
  17 + <note type="type">Posiedzenie plenarne</note>
18 18 <note type="sessionNo">2</note>
19 19 <note type="dayNo">1</note>
20 20 <date>1972-03-29</date>
... ... @@ -23,48 +23,155 @@
23 23 </fileDesc>
24 24 <profileDesc>
25 25 <particDesc>
26   - <person xml:id="Marszałek" role="speaker">
27   - <persName>Marszałek</persName>
28   - </person>
29   - <person xml:id="PosełBabiuchEdward" role="speaker">
30   - <persName>Poseł Babiuch Edward</persName>
31   - </person>
32   - <person xml:id="PosełFilipowiczZygmunt" role="speaker">
33   - <persName>Poseł Filipowicz Zygmunt</persName>
34   - </person>
35   - <person xml:id="PosełGałajDyzma" role="speaker">
36   - <persName>Poseł Gałaj Dyzma</persName>
37   - </person>
38   - <person xml:id="PosełKomenderZenon" role="speaker">
39   - <persName>Poseł Komender Zenon</persName>
40   - </person>
41   - <person xml:id="PosełStefańskiPiotr" role="speaker">
42   - <persName>Poseł Stefański Piotr</persName>
43   - </person>
44   - <person xml:id="PosełStommaStanisław" role="speaker">
45   - <persName>Poseł Stomma Stanisław</persName>
46   - </person>
47   - <person xml:id="PosełSzczepaniakStanisław" role="speaker">
48   - <persName>Poseł Szczepaniak Stanisław</persName>
49   - </person>
50   - <person xml:id="PosełWiśniewskiEdward" role="speaker">
51   - <persName>Poseł Wiśniewski Edward</persName>
52   - </person>
53   - <person xml:id="PosełŻandarowskiZdzisław" role="speaker">
54   - <persName>Poseł Żandarowski Zdzisław</persName>
55   - </person>
56   - <person xml:id="PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz" role="speaker">
57   - <persName>Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz</persName>
58   - </person>
59   - <person xml:id="SekretarzposełStanisławaKarna" role="speaker">
60   - <persName>Sekretarz poseł Stanisława Karna</persName>
61   - </person>
62   - <person xml:id="WicemarszałekHalinaSkibniewska" role="speaker">
63   - <persName>Wicemarszałek Halina Skibniewska</persName>
64   - </person>
65   - <person xml:id="komentarz" role="commentator">
66   - <persName>Komentarz</persName>
67   - </person>
  26 + <listPerson>
  27 + <person xml:id="Marszałek" role="chair">
  28 + <persName>
  29 + <roleName>Marszałek</roleName>
  30 + </persName>
  31 + </person>
  32 + <person xml:id="EdwardBabiuch" role="regular">
  33 + <persName>
  34 + <roleName>Poseł</roleName>
  35 + <forename>Edward</forename>
  36 + <surname>Babiuch</surname>
  37 + </persName>
  38 + <sex value="M" />
  39 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Babiuch</idno>
  40 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  41 + </person>
  42 + <person xml:id="ZygmuntFilipowicz" role="regular">
  43 + <persName>
  44 + <roleName>Poseł</roleName>
  45 + <forename>Zygmunt</forename>
  46 + <surname>Filipowicz</surname>
  47 + </persName>
  48 + <sex value="M" />
  49 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Filipowicz</idno>
  50 + <affiliation role="member" ref="#KołoPosłówChrześcijańskiegoStowarzyszeniaSpołecznego" />
  51 + </person>
  52 + <person xml:id="DyzmaGałaj" role="regular">
  53 + <persName>
  54 + <roleName>Poseł</roleName>
  55 + <forename>Dyzma</forename>
  56 + <surname>Gałaj</surname>
  57 + </persName>
  58 + <sex value="M" />
  59 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Dyzma_Ga%C5%82aj</idno>
  60 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  61 + </person>
  62 + <person xml:id="ZenonKomender" role="regular">
  63 + <persName>
  64 + <roleName>Poseł</roleName>
  65 + <forename>Zenon</forename>
  66 + <surname>Komender</surname>
  67 + </persName>
  68 + <sex value="M" />
  69 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Zenon_Komender</idno>
  70 + <affiliation role="member" ref="#KołoPoselskiePAX" />
  71 + </person>
  72 + <person xml:id="PiotrStefański" role="regular">
  73 + <persName>
  74 + <roleName>Poseł</roleName>
  75 + <forename>Piotr</forename>
  76 + <surname>Stefański</surname>
  77 + </persName>
  78 + <sex value="M" />
  79 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Stefa%C5%84ski_(polityk)</idno>
  80 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" />
  81 + </person>
  82 + <person xml:id="StanisławStomma" role="regular">
  83 + <persName>
  84 + <roleName>Poseł</roleName>
  85 + <forename>Stanisław</forename>
  86 + <surname>Stomma</surname>
  87 + </persName>
  88 + <sex value="M" />
  89 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Stomma</idno>
  90 + <affiliation role="member" ref="#KołoPosłówZnak" />
  91 + </person>
  92 + <person xml:id="StanisławSzczepaniak" role="regular">
  93 + <persName>
  94 + <roleName>Poseł</roleName>
  95 + <forename>Stanisław</forename>
  96 + <surname>Szczepaniak</surname>
  97 + </persName>
  98 + <sex value="M" />
  99 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Szczepaniak_(polityk)</idno>
  100 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  101 + </person>
  102 + <person xml:id="EdwardWiśniewski" role="regular">
  103 + <persName>
  104 + <roleName>Poseł</roleName>
  105 + <forename>Edward</forename>
  106 + <surname>Wiśniewski</surname>
  107 + </persName>
  108 + <sex value="M" />
  109 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Edward_Wi%C5%9Bniewski_(polityk)</idno>
  110 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" />
  111 + </person>
  112 + <person xml:id="ZdzisławŻandarowski" role="regular">
  113 + <persName>
  114 + <roleName>Poseł</roleName>
  115 + <forename>Zdzisław</forename>
  116 + <surname>Żandarowski</surname>
  117 + </persName>
  118 + <sex value="M" />
  119 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Zdzis%C5%82aw_%C5%BBandarowski</idno>
  120 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  121 + </person>
  122 + <person xml:id="PiotrJaroszewicz" role="regular">
  123 + <persName>
  124 + <roleName>Prezes Rady Ministrów</roleName>
  125 + <forename>Piotr</forename>
  126 + <surname>Jaroszewicz</surname>
  127 + </persName>
  128 + <sex value="M" />
  129 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Jaroszewicz</idno>
  130 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  131 + </person>
  132 + <person xml:id="StanisławaKarna" role="regular">
  133 + <persName>
  134 + <roleName>Sekretarz poseł</roleName>
  135 + <forename>Stanisława</forename>
  136 + <surname>Karna</surname>
  137 + </persName>
  138 + <sex value="F" />
  139 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82awa_Karna</idno>
  140 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  141 + </person>
  142 + <person xml:id="HalinaSkibniewska" role="regular">
  143 + <persName>
  144 + <roleName>Wicemarszałek</roleName>
  145 + <forename>Halina</forename>
  146 + <surname>Skibniewska</surname>
  147 + </persName>
  148 + <sex value="F" />
  149 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Halina_Skibniewska</idno>
  150 + </person>
  151 + <person xml:id="komentarz" role="commentator">
  152 + <persName>komentarz</persName>
  153 + </person>
  154 + </listPerson>
  155 + <listOrg>
  156 + <org xml:id="KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" role="parliamentaryGroup">
  157 + <orgName full="yes">Klub Poselski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej</orgName>
  158 + </org>
  159 + <org xml:id="KołoPosłówChrześcijańskiegoStowarzyszeniaSpołecznego" role="parliamentaryGroup">
  160 + <orgName full="yes">Koło Posłów Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego</orgName>
  161 + </org>
  162 + <org xml:id="KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" role="parliamentaryGroup">
  163 + <orgName full="yes">Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego</orgName>
  164 + </org>
  165 + <org xml:id="KołoPoselskiePAX" role="parliamentaryGroup">
  166 + <orgName full="yes">Koło Poselskie PAX</orgName>
  167 + </org>
  168 + <org xml:id="KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" role="parliamentaryGroup">
  169 + <orgName full="yes">Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego</orgName>
  170 + </org>
  171 + <org xml:id="KołoPosłówZnak" role="parliamentaryGroup">
  172 + <orgName full="yes">Koło Posłów Znak</orgName>
  173 + </org>
  174 + </listOrg>
68 175 </particDesc>
69 176 </profileDesc>
70 177 -</teiHeader>
  178 +</teiHeader>
71 179 \ No newline at end of file
... ...
1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00002-01/text_structure.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
2 2 <teiCorpus xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude">
3   - <xi:include href="PPC_header.xml"/>
  3 + <xi:include href="PPC_header.xml" />
4 4 <TEI>
5   - <xi:include href="header.xml"/>
  5 + <xi:include href="header.xml" />
6 6 <text>
7 7 <body>
8 8 <div xml:id="div-1">
... ... @@ -21,7 +21,7 @@
21 21 <u xml:id="u-2.9" who="#Marszałek">„Ślubuję uroczyście jako poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pracować dla dobra Narodu Polskiego i pogłębiać jego jedność, przyczyniać się do umacniania więzi władzy państwowej z ludem pracującym miast i wsi, czynić wszystko dla utrwalenia niepodległości i suwerenności, dla pomyślnego, socjalistycznego rozwoju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.</u>
22 22 </div>
23 23 <div xml:id="div-3">
24   - <u xml:id="u-3.0" who="#PosełSzczepaniakStanisław">Ślubuję.</u>
  24 + <u xml:id="u-3.0" who="#StanisławSzczepaniak">Ślubuję.</u>
25 25 </div>
26 26 <div xml:id="div-4">
27 27 <u xml:id="u-4.0" who="#Marszałek">Stwierdzam, że poseł Stanisław Szczepaniak złożył ślubowanie poselskie.</u>
... ... @@ -37,37 +37,37 @@
37 37 <u xml:id="u-4.10" who="#Marszałek">Głos ma poseł sprawozdawca Edward Wiśniewski.</u>
38 38 </div>
39 39 <div xml:id="div-5">
40   - <u xml:id="u-5.0" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wysoki Sejmie! Komisja Mandatowo-Regulaminowa na posiedzeniach w dniach 28 i 29 marca 1972 r. zapoznała się z przekazanym Komisji przez Prezydium Sejmu sprawozdaniem Państwowej Komisji Wyborczej z przeprowadzonych wyborów oraz z aktami wyborczymi, a w szczególności ze wszystkimi protokółami zawierającymi wyniki głosowania w okręgach wyborczych.</u>
41   - <u xml:id="u-5.1" who="#PosełWiśniewskiEdward">Na podstawie sprawozdania i przesłanych dokumentów Komisja stwierdziła:</u>
42   - <u xml:id="u-5.2" who="#PosełWiśniewskiEdward">1) że zarówno do Państwowej Komisji Wyborczej, jak i komisji okręgowych nie wpłynęły żadne skargi i zażalenia, kwestionujące praworządność i ważność aktu wyborczego w jakimkolwiek okręgu wyborczym lub obwodzie głosowania. Fakt ten zasługuje na szczególne, pozytywne podkreślenie,</u>
43   - <u xml:id="u-5.3" who="#PosełWiśniewskiEdward">2) że wszyscy wybrani posłowie otrzymali liczbę głosów wymaganą przez postanowienia art. 69 Ordynacji wyborczej.</u>
44   - <u xml:id="u-5.4" who="#PosełWiśniewskiEdward">W związku z powyższymi ustaleniami Komisja stwierdza, ze wybory do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w dniu 19 marca 1972 r. zostały przeprowadzone zgodnie z Konstytucją i przepisami Ordynacji wyborczej.</u>
45   - <u xml:id="u-5.5" who="#PosełWiśniewskiEdward">Obywatele Posłowie!</u>
46   - <u xml:id="u-5.6" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wyniki wyborów do Sejmu PRL są wyrazem powszechnej aprobaty przez społeczeństwo programu uchwalonego przez VI Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i przyjętego za platformę wyborczą przez Ogólnopolski Komitet Frontu Jedności Narodu.</u>
47   - <u xml:id="u-5.7" who="#PosełWiśniewskiEdward">Ogólna liczba osób uprawnionych do głosowania w ostatnich wyborach wynosiła 22 313 851, oddano 21 854 481 głosów, w wyborach wzięło więc udział 97,94% wyborców. Głosów ważnych oddano 21 849 397, głosów nieważnych — 5 084. Na kandydatów Frontu Jedności Narodu oddano 21 746 242 głosy, czyli 99,53% ważnie oddanych głosów.</u>
48   - <u xml:id="u-5.8" who="#PosełWiśniewskiEdward">W rezultacie wyborów został wyłoniony nowy skład Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
49   - <u xml:id="u-5.9" who="#PosełWiśniewskiEdward">Spośród 460 wybranych do Sejmu posłów, 255 — to członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, 117 — członkowie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, 39 — członkowie Stronnictwa Demokratycznego, 49 — posłowie bezpartyjni, wśród których znajdują się działacze katoliccy; 14 posłów jest działaczami organizacji młodzieżowych: Związku Młodzieży Socjalistycznej, Związku Młodzieży Wiejskiej, Zrzeszenia Studentów Polskich i Związku Harcerstwa Polskiego.</u>
50   - <u xml:id="u-5.10" who="#PosełWiśniewskiEdward">W Sejmie zasiada więcej kobiet, wybrane bowiem zostały 73 posłanki, wobec 62 w Sejmie poprzedniej kadencji.</u>
51   - <u xml:id="u-5.11" who="#PosełWiśniewskiEdward">W składzie Sejmu znajduje się 90 robotników, 22 inżynierów i techników, a ponadto 15 kierowników przedsiębiorstw i instytucji.</u>
52   - <u xml:id="u-5.12" who="#PosełWiśniewskiEdward">Następną, drugą grupę zawodową stanowią posłowie zatrudnieni w rolnictwie — 62 rolników i 16 specjalistów rolnych.</u>
53   - <u xml:id="u-5.13" who="#PosełWiśniewskiEdward">W Sejmie VI kadencji zasiada 16 nauczycieli, 31 pracowników nauki, 21 dziennikarzy i literatów, 5 lekarzy, 5 prawników, 10 rzemieślników i zatrudnionych w spółdzielczości pracy, 7 wojskowych w służbie czynnej.</u>
54   - <u xml:id="u-5.14" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wśród posłów jest wielu działaczy politycznych, społecznych, państwowych, związkowych, spółdzielczych i rad narodowych. Jeżeli chodzi o tych ostatnich — 112 posłów jest jednocześnie radnymi, w tym: 25 — w gromadzkich radach narodowych, 18 — w miejskich radach narodowych, 20 — w powiatowych radach narodowych i 49 — w wojewódzkich radach narodowych.</u>
55   - <u xml:id="u-5.15" who="#PosełWiśniewskiEdward">W przekroju społecznym skład osobowy Sejmu VI kadencji przedstawia się następująco: 190 posłów jest pochodzenia robotniczego, 186 — chłopskiego, 7 posłów — pochodzenia robotniczo-chłopskiego, 70 jest pochodzenia inteligenckiego, 7 posłów pochodzi z innych grup społecznych.</u>
56   - <u xml:id="u-5.16" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wykształcenie posłów charakteryzują następujące dane: 215 posłów posiada wykształcenie wyższe, 33 — niepełne wyższe, 71 — średnie, 54 — niepełne średnie, 87 — podstawowe, 49 posłów posiada tytuły naukowe.</u>
57   - <u xml:id="u-5.17" who="#PosełWiśniewskiEdward">Przeciętna wieku posła na Sejm VI kadencji jest niższa niż w poprzednim Sejmie. Wiek posłów na Sejm VI kadencji przedstawia się w sposób następujący:</u>
58   - <u xml:id="u-5.18" who="#PosełWiśniewskiEdward">— do 25 lat — 1 poseł,</u>
59   - <u xml:id="u-5.19" who="#PosełWiśniewskiEdward">— od 26 do 30 lat — 10 posłów,</u>
60   - <u xml:id="u-5.20" who="#PosełWiśniewskiEdward">— od 31 do 40 lat — 76 posłów,</u>
61   - <u xml:id="u-5.21" who="#PosełWiśniewskiEdward">— od 41 do 50 lat — 209 posłów,</u>
62   - <u xml:id="u-5.22" who="#PosełWiśniewskiEdward">— od 51 do 60 lat — 128 posłów,</u>
63   - <u xml:id="u-5.23" who="#PosełWiśniewskiEdward">— od 61 do 70 lat — 33 posłów,</u>
64   - <u xml:id="u-5.24" who="#PosełWiśniewskiEdward">— ponad 70 lat — 3 posłów.</u>
65   - <u xml:id="u-5.25" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wielu posłów za swoje dotychczasowe osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej posiada wysokie odznaczenia państwowe. Order Budowniczych Polski Ludowej posiada 14 posłów; Order Sztandaru Pracy — 116; Order Odrodzenia Polski — 197; Virtuti Militari — 9; Krzyż Grunwaldu — 24; Krzyż Walecznych — 14; Krzyż Zasługi — 303.</u>
66   - <u xml:id="u-5.26" who="#PosełWiśniewskiEdward">Należy podkreślić, że skład Sejmu został w poważnym stopniu odnowiony: po raz pierwszy piastuje mandat poselski 283 posłów. Pozostali posłowie piastowali już mandat poselski i tak: 7 — w Krajowej Radzie Narodowej, 11 — w Sejmie Ustawodawczym, 21 — w Sejmie PRL I kadencji, 29 — w Sejmie II kadencji, 54 — w Sejmie III kadencji, 79 — w Sejmie IV. kadencji, 171 — w Sejmie V kadencji.</u>
67   - <u xml:id="u-5.27" who="#PosełWiśniewskiEdward">Komisja Mandatowo-Regulaminowa wyraża przekonanie, że skład osobowy Sejmu VI kadencji odzwierciedla prawidłowo strukturę społeczno-zawodową naszego społeczeństwa, stanowiąc gwarancję właściwego wykonywania przez Sejm jego konstytucyjnych funkcji.</u>
68   - <u xml:id="u-5.28" who="#PosełWiśniewskiEdward">Wysoka Izbo! Wyniki wyborów do Sejmu z dnia 19 marca 1972 r. stanowią wyraz aprobaty przez społeczeństwo programu działania — jako wspólnego programu Frontu Jedności Narodu. Stanowią one jednocześnie wyraz gotowości całego społeczeństwa do realizacji tego programu. My — posłowie realizację tego programu będziemy uważali za swoje naczelne zadanie.</u>
69   - <u xml:id="u-5.29" who="#PosełWiśniewskiEdward">Obywatele Posłowie! W uznaniu wkładu blisko 150-tysięcznej rzeszy obywateli wybranych w skład komisji wyborczych, wkładu całego aktywu społecznego zarówno członków PZPR, ZSL i SD, jak również bezpartyjnych — chciałbym z tej Wysokiej Trybuny złożyć wyrazy podziękowania za ofiarny trud i obywatelską postawę, wykazaną w pracy społecznej, związanej z przeprowadzeniem w dniu 19 marca 1972 r. wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
70   - <u xml:id="u-5.30" who="#PosełWiśniewskiEdward">W imieniu Komisji Mandatowo-Regulaminowej wnoszę, by Wysoki Sejm raczył uchwalić przedłożony projekt uchwały w sprawie stwierdzenia ważności wyborów, zawarty w doręczonym Obywatelom Posłom druku sejmowym nr 18.</u>
  40 + <u xml:id="u-5.0" who="#EdwardWiśniewski">Wysoki Sejmie! Komisja Mandatowo-Regulaminowa na posiedzeniach w dniach 28 i 29 marca 1972 r. zapoznała się z przekazanym Komisji przez Prezydium Sejmu sprawozdaniem Państwowej Komisji Wyborczej z przeprowadzonych wyborów oraz z aktami wyborczymi, a w szczególności ze wszystkimi protokółami zawierającymi wyniki głosowania w okręgach wyborczych.</u>
  41 + <u xml:id="u-5.1" who="#EdwardWiśniewski">Na podstawie sprawozdania i przesłanych dokumentów Komisja stwierdziła:</u>
  42 + <u xml:id="u-5.2" who="#EdwardWiśniewski">1) że zarówno do Państwowej Komisji Wyborczej, jak i komisji okręgowych nie wpłynęły żadne skargi i zażalenia, kwestionujące praworządność i ważność aktu wyborczego w jakimkolwiek okręgu wyborczym lub obwodzie głosowania. Fakt ten zasługuje na szczególne, pozytywne podkreślenie,</u>
  43 + <u xml:id="u-5.3" who="#EdwardWiśniewski">2) że wszyscy wybrani posłowie otrzymali liczbę głosów wymaganą przez postanowienia art. 69 Ordynacji wyborczej.</u>
  44 + <u xml:id="u-5.4" who="#EdwardWiśniewski">W związku z powyższymi ustaleniami Komisja stwierdza, ze wybory do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w dniu 19 marca 1972 r. zostały przeprowadzone zgodnie z Konstytucją i przepisami Ordynacji wyborczej.</u>
  45 + <u xml:id="u-5.5" who="#EdwardWiśniewski">Obywatele Posłowie!</u>
  46 + <u xml:id="u-5.6" who="#EdwardWiśniewski">Wyniki wyborów do Sejmu PRL są wyrazem powszechnej aprobaty przez społeczeństwo programu uchwalonego przez VI Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i przyjętego za platformę wyborczą przez Ogólnopolski Komitet Frontu Jedności Narodu.</u>
  47 + <u xml:id="u-5.7" who="#EdwardWiśniewski">Ogólna liczba osób uprawnionych do głosowania w ostatnich wyborach wynosiła 22 313 851, oddano 21 854 481 głosów, w wyborach wzięło więc udział 97,94% wyborców. Głosów ważnych oddano 21 849 397, głosów nieważnych — 5 084. Na kandydatów Frontu Jedności Narodu oddano 21 746 242 głosy, czyli 99,53% ważnie oddanych głosów.</u>
  48 + <u xml:id="u-5.8" who="#EdwardWiśniewski">W rezultacie wyborów został wyłoniony nowy skład Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  49 + <u xml:id="u-5.9" who="#EdwardWiśniewski">Spośród 460 wybranych do Sejmu posłów, 255 — to członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, 117 — członkowie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, 39 — członkowie Stronnictwa Demokratycznego, 49 — posłowie bezpartyjni, wśród których znajdują się działacze katoliccy; 14 posłów jest działaczami organizacji młodzieżowych: Związku Młodzieży Socjalistycznej, Związku Młodzieży Wiejskiej, Zrzeszenia Studentów Polskich i Związku Harcerstwa Polskiego.</u>
  50 + <u xml:id="u-5.10" who="#EdwardWiśniewski">W Sejmie zasiada więcej kobiet, wybrane bowiem zostały 73 posłanki, wobec 62 w Sejmie poprzedniej kadencji.</u>
  51 + <u xml:id="u-5.11" who="#EdwardWiśniewski">W składzie Sejmu znajduje się 90 robotników, 22 inżynierów i techników, a ponadto 15 kierowników przedsiębiorstw i instytucji.</u>
  52 + <u xml:id="u-5.12" who="#EdwardWiśniewski">Następną, drugą grupę zawodową stanowią posłowie zatrudnieni w rolnictwie — 62 rolników i 16 specjalistów rolnych.</u>
  53 + <u xml:id="u-5.13" who="#EdwardWiśniewski">W Sejmie VI kadencji zasiada 16 nauczycieli, 31 pracowników nauki, 21 dziennikarzy i literatów, 5 lekarzy, 5 prawników, 10 rzemieślników i zatrudnionych w spółdzielczości pracy, 7 wojskowych w służbie czynnej.</u>
  54 + <u xml:id="u-5.14" who="#EdwardWiśniewski">Wśród posłów jest wielu działaczy politycznych, społecznych, państwowych, związkowych, spółdzielczych i rad narodowych. Jeżeli chodzi o tych ostatnich — 112 posłów jest jednocześnie radnymi, w tym: 25 — w gromadzkich radach narodowych, 18 — w miejskich radach narodowych, 20 — w powiatowych radach narodowych i 49 — w wojewódzkich radach narodowych.</u>
  55 + <u xml:id="u-5.15" who="#EdwardWiśniewski">W przekroju społecznym skład osobowy Sejmu VI kadencji przedstawia się następująco: 190 posłów jest pochodzenia robotniczego, 186 — chłopskiego, 7 posłów — pochodzenia robotniczo-chłopskiego, 70 jest pochodzenia inteligenckiego, 7 posłów pochodzi z innych grup społecznych.</u>
  56 + <u xml:id="u-5.16" who="#EdwardWiśniewski">Wykształcenie posłów charakteryzują następujące dane: 215 posłów posiada wykształcenie wyższe, 33 — niepełne wyższe, 71 — średnie, 54 — niepełne średnie, 87 — podstawowe, 49 posłów posiada tytuły naukowe.</u>
  57 + <u xml:id="u-5.17" who="#EdwardWiśniewski">Przeciętna wieku posła na Sejm VI kadencji jest niższa niż w poprzednim Sejmie. Wiek posłów na Sejm VI kadencji przedstawia się w sposób następujący:</u>
  58 + <u xml:id="u-5.18" who="#EdwardWiśniewski">— do 25 lat — 1 poseł,</u>
  59 + <u xml:id="u-5.19" who="#EdwardWiśniewski">— od 26 do 30 lat — 10 posłów,</u>
  60 + <u xml:id="u-5.20" who="#EdwardWiśniewski">— od 31 do 40 lat — 76 posłów,</u>
  61 + <u xml:id="u-5.21" who="#EdwardWiśniewski">— od 41 do 50 lat — 209 posłów,</u>
  62 + <u xml:id="u-5.22" who="#EdwardWiśniewski">— od 51 do 60 lat — 128 posłów,</u>
  63 + <u xml:id="u-5.23" who="#EdwardWiśniewski">— od 61 do 70 lat — 33 posłów,</u>
  64 + <u xml:id="u-5.24" who="#EdwardWiśniewski">— ponad 70 lat — 3 posłów.</u>
  65 + <u xml:id="u-5.25" who="#EdwardWiśniewski">Wielu posłów za swoje dotychczasowe osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej posiada wysokie odznaczenia państwowe. Order Budowniczych Polski Ludowej posiada 14 posłów; Order Sztandaru Pracy — 116; Order Odrodzenia Polski — 197; Virtuti Militari — 9; Krzyż Grunwaldu — 24; Krzyż Walecznych — 14; Krzyż Zasługi — 303.</u>
  66 + <u xml:id="u-5.26" who="#EdwardWiśniewski">Należy podkreślić, że skład Sejmu został w poważnym stopniu odnowiony: po raz pierwszy piastuje mandat poselski 283 posłów. Pozostali posłowie piastowali już mandat poselski i tak: 7 — w Krajowej Radzie Narodowej, 11 — w Sejmie Ustawodawczym, 21 — w Sejmie PRL I kadencji, 29 — w Sejmie II kadencji, 54 — w Sejmie III kadencji, 79 — w Sejmie IV. kadencji, 171 — w Sejmie V kadencji.</u>
  67 + <u xml:id="u-5.27" who="#EdwardWiśniewski">Komisja Mandatowo-Regulaminowa wyraża przekonanie, że skład osobowy Sejmu VI kadencji odzwierciedla prawidłowo strukturę społeczno-zawodową naszego społeczeństwa, stanowiąc gwarancję właściwego wykonywania przez Sejm jego konstytucyjnych funkcji.</u>
  68 + <u xml:id="u-5.28" who="#EdwardWiśniewski">Wysoka Izbo! Wyniki wyborów do Sejmu z dnia 19 marca 1972 r. stanowią wyraz aprobaty przez społeczeństwo programu działania — jako wspólnego programu Frontu Jedności Narodu. Stanowią one jednocześnie wyraz gotowości całego społeczeństwa do realizacji tego programu. My — posłowie realizację tego programu będziemy uważali za swoje naczelne zadanie.</u>
  69 + <u xml:id="u-5.29" who="#EdwardWiśniewski">Obywatele Posłowie! W uznaniu wkładu blisko 150-tysięcznej rzeszy obywateli wybranych w skład komisji wyborczych, wkładu całego aktywu społecznego zarówno członków PZPR, ZSL i SD, jak również bezpartyjnych — chciałbym z tej Wysokiej Trybuny złożyć wyrazy podziękowania za ofiarny trud i obywatelską postawę, wykazaną w pracy społecznej, związanej z przeprowadzeniem w dniu 19 marca 1972 r. wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  70 + <u xml:id="u-5.30" who="#EdwardWiśniewski">W imieniu Komisji Mandatowo-Regulaminowej wnoszę, by Wysoki Sejm raczył uchwalić przedłożony projekt uchwały w sprawie stwierdzenia ważności wyborów, zawarty w doręczonym Obywatelom Posłom druku sejmowym nr 18.</u>
71 71 </div>
72 72 <div xml:id="div-6">
73 73 <u xml:id="u-6.0" who="#Marszałek">Dziękuję.</u>
... ... @@ -85,167 +85,167 @@
85 85 <u xml:id="u-6.12" who="#Marszałek">Proszę Obywatela Prezesa Rady Ministrów o zabranie głosu.</u>
86 86 </div>
87 87 <div xml:id="div-7">
88   - <u xml:id="u-7.0" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Pragnę przede wszystkim serdecznie podziękować za zaufanie okazane mi z racji powołania na stanowisko Prezesa Rady Ministrów.</u>
89   - <u xml:id="u-7.1" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rząd, którym kierowałem w ciągu 15 miesięcy, jakie upłynęły od VII Plenum Komitetu Ochotniczego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, realizował politykę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, politykę w pełni uznaną przez Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne, a urzeczywistnianą przez wszystkie siły Frontu Jedności Narodu, partyjnych i bezpartyjnych ludzi pracy.</u>
90   - <u xml:id="u-7.2" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że nowo powołany Rząd odda wszystkie siły dalszemu, konsekwentnemu wcielaniu w życie tej polityki i poświęci całą energię, aby wspólnie z klasą robotniczą i całym społeczeństwem, w codziennej z nimi więzi, w narastającej atmosferze współgospodarowania i współodpowiedzialności, krok za krokiem przekształcać w rzeczywistość uchwały VI Zjazdu PZPR, program Frontu Jedności Narodu, za którym 19 marca opowiedział się naród polski w wyborach do Sejmu VI kadencji.</u>
91   - <u xml:id="u-7.3" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Konkretyzację tych założeń w sferze społeczno-gospodarczej polityki państwa stanowić będzie plan 5-letni. Jego główne proporcje i zadania zostały skrystalizowane na IV Plenum Komitetu Centralnego partii. Są one znane obywatelom posłom. Uchwały Sejmu już w najbliższym czasie nadadzą ostateczny kształt i moc prawa państwowego temu programowi pomyślnego rozwoju naszego kraju. Powodzenie planu 5-letniego rozstrzyga się już dzisiaj w codziennej ofiarnej pracy nad wykonaniem i przekraczaniem zadań 1972 roku. Na tych właśnie najbliższych zadaniach chciałbym więc skupić uwagę, przedstawiając zamierzenia i kierunki działania Rządu.</u>
92   - <u xml:id="u-7.4" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">IV Plenum Komitetu Centralnego - wykorzystując dorobek minionych 15 miesięcy — nadało rozwojowi społeczno-gospodarczemu dynamikę nieco wyższą od określonej w uchwale VI Zjazdu. Narastające w naszym społeczeństwie przekonanie, że stać nas na więcej i że od nas to zależy, zmaterializowało się w podniesieniu wielu wskaźników ponad poziom ustalony poprzednio. Te korzystne zmiany są w pełni zgodne z naszą strategią społeczno-gospodarczą.</u>
93   - <u xml:id="u-7.5" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zwiększanie dynamiki rozwoju gospodarki i dalszej poprawy warunków bytowych ludności stanowić będzie zasadniczy kierunek wysiłków Rządu. Szczególnie ważnym zadaniem będzie tworzenie warunków sprzyjających realizacji zadań, związanych z dodatkową produkcją przemysłową i rolniczą w skali ponad 20 mld zł. Ta patriotyczna inicjatywa umożliwia poprawę zaopatrzenia rynku, zwiększanie eksportu i lepsze pokrycie potrzeb frontu inwestycyjnego, przynosi zarazem poprawę relacji ekonomicznych, przede wszystkim w postaci wyższej wydajności pracy, zwiększenia produktywności środków trwałych i obniżania kosztów produkcji.</u>
94   - <u xml:id="u-7.6" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ocena rezultatów 15 ubiegłych miesięcy obecnego pięciolecia pozwala oczekiwać pomyślnego wykonania założeń planu na lata 1971–1972. W tym okresie zamierzamy osiągnąć wzrost dochodu narodowego o 14,7%, przychodów pieniężnych ludności — o 19,8%, płacy realnej — o 9%, produkcji przemysłowej — o 17%, produkcji rolnej — o 6,5%. Są to bardzo napięte i niełatwe zadania.</u>
95   - <u xml:id="u-7.7" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Tym nieustępliwiej Rząd będzie zwalczał liczne jeszcze niedociągnięcia występujące w pracy gospodarki i administracji, będzie troskliwie pomagał słabszym ogniwom, będzie bacznie śledził przebieg procesów gospodarczych i przeciwdziałał trudnościom, które mogą wyłonić się w toku realizacji planu.</u>
96   - <u xml:id="u-7.8" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Naczelnym na dziś i jutro zadaniem Rządu jest koncentracja wysiłków na usprawnianiu wszystkich faz procesu inwestycyjnego. Uważnie analizując pierwsze oznaki poprawy, będące zwiastunami nowego stylu administracji w działalności inwestycyjnej, Zdajemy sobie sprawę, że zasadniczy etap prac jest jeszcze przed nami.</u>
97   - <u xml:id="u-7.9" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przezwyciężenie sytuacji, w której front inwestycyjny pozostaje relatywnie słabym odcinkiem działalności gospodarczej, jest kwestią wielkiej wagi. Lata 1972–1973 przyniosą bowiem najwyższą dynamikę wzrostu inwestycji. Pokonanie tego wysokiego progu wymaga przede wszystkim skrócenia cykli inwestycyjnych. Do tego zmierza opracowany już, kompleksowy program, do którego realizacji przystąpimy. W sprawnym przebiegu procesów inwestycyjnych zbiegają się wszystkie, wzajemnie powiązane uwarunkowania wykonania i przekroczenia planu 5-letniego.</u>
98   - <u xml:id="u-7.10" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Szybsze tempo inwestycji i rozwoju produkcji przemysłu wzmaga napięcia w gospodarce materiałowej. Dlatego równolegle do jej porządkowania i zmniejszania dynamiki przyrostu zapasów — Rząd będzie dążył do koniecznej poprawy zaopatrzenia w surowce, materiały, półfabrykaty, elementy kooperacyjne oraz w części zamienne.</u>
99   - <u xml:id="u-7.11" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zapewnienie rytmiczności zaopatrzenia materiałowego — to jeden z najważniejszych warunków poprawy organizacji pracy i wzrostu jej wydajności. Rośnie rola wielkich i małych usprawnień, racjonalizacji, zwiększa się zapotrzebowanie na postęp techniczny, koniecznością staje się zwiększenie stopnia wykorzystania maszyn i urządzeń zarówno przez zwiększenie wskaźnika zmianowości, jak też przez lepszą organizację produkcji.</u>
100   - <u xml:id="u-7.12" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Kompleks problemów związanych z tworzeniem warunków do wzrostu postępu technicznego i wydajności pracy będzie przedmiotem stałej uwagi Rządu. Coraz mocniej zaznaczymy w naszej działalności zasadę jedności pracy i bytu — wyższej wydajności pracy i odczuwalnej poprawy warunków życia, zwłaszcza załóg robotniczych.</u>
101   - <u xml:id="u-7.13" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Szczególnej rangi zadaniem Rządu i resortów będzie zacieśnienie roboczych więzi z największymi zakładami pracy. To one skupiają klasę robotniczą i inteligencję techniczną naszego wielkiego przemysłu. To one rozstrzygają o wykonaniu całego planu gospodarczego. To one w poważnym stopniu kształtują — decydujący o osiągnięciach okresu pogrudniowego — klimat poparcia czynem słusznej polityki partii i wszystkich sił Frontu Jedności Narodu.</u>
102   - <u xml:id="u-7.14" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Rosnąca rola wsi i rolnictwa w realizacji naszego programu zobowiązuje Rząd do nieustannej troski o cały kompleks problemów polityki rolnej. Decyzje i działania minionych 15 miesięcy stworzyły wszystkim sektorom rolnictwa warunki sprzyjające szybszemu wzrostowi produkcji roślinnej i zwierzęcej. Aby te tendencje umocnić i jak najlepiej wykorzystać, Rząd będzie nadal popierał intensyfikację hodowli żywca wieprzowego i wołowego, rozszerzanie upraw roślin przemysłowych oraz chów owiec. Tym pilniejsza staje się konieczność przyspieszenia rozbudowy przemysłu rolno-spożywczego, w tym chłodni i przetwórstwa dla uszlachetniania artykułów rolnych przeznaczonych na rynek i eksport.</u>
103   - <u xml:id="u-7.15" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">System przygotowania młodzieży wiejskiej do zawodu rolnika zostanie rozbudowany i zmodernizowany.</u>
104   - <u xml:id="u-7.16" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Podejmujemy niezbędne działania, aby zapewnić pełne zagospodarowanie wszystkich użytków rolnych. Rozszerzony będzie zasięg scaleń i porządkowania stanu władania ziemią.</u>
105   - <u xml:id="u-7.17" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Niekorzystny dla wegetacji roślin układ warunków klimatycznych w zimie i w dotychczasowym okresie wiosny zobowiązuje służbę rolną i ogół rolników do przeciwdziałania powstałym stratom zasiewów i zagrożeniu niektórych plonów.</u>
106   - <u xml:id="u-7.18" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia postępu produkcyjnego i cywilizacyjnego przemian społecznych na wsi ma aktywność polityczna i zawodowa samych rolników. Znaczne usprawnienie pracy kółek rolniczych i międzykółkowych baz maszynowych pod nadzorem samorządu chłopskiego przyniesie lepsze efekty. Będziemy ten nadzór doskonalić, a jeśli zajdzie potrzeba — wspierać pomocą państwa.</u>
107   - <u xml:id="u-7.19" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Będziemy umacniać gospodarstwa państwowe i spółdzielcze, pomagać rolnikom w organizacji zespołowych form uprawy ziemi oraz rozszerzać i doskonalić system powiązań gospodarstw indywidualnych z państwem i planową gospodarką socjalistyczną. Coraz lepsze zaopatrywanie wsi w środki produkcji, rozwój systemu kredytowego kontraktacji i całego obrotu rolnego, pomoc agrotechniczna i organizacyjna ze strony państwa i samorządu, rozbudowa usług i oświaty rolniczej — wszystko to zwiększa towarowość gospodarstw, pogłębia ich więź z socjalistyczną ekonomiką kraju, umacnia sojusz robotniczo-chłopski. Rolnicy w pełni popierają politykę VI Zjazdu, jasno widzą swoje miejsce w socjalistycznym społeczeństwie i ekonomice, swą współodpowiedzialność za pomyślny rozwój ojczyzny. Z tym większą energią Rząd będzie usuwał przeszkody utrudniające i opóźniające postęp produkcyjny, modernizację techniczną, przebudowę społeczną wsi, utrudniające i opóźniające poprawę warunków pracy i życia milionów naszych rolników.</u>
108   - <u xml:id="u-7.20" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wyższe tempo zwiększania się siły nabywczej ludności, a szczególnie popytu na żywność, podnosi znaczenie stałego umacniania równowagi między podażą a popytem, ciągłej poprawy zaopatrzenia rynku, zwłaszcza ze strony przemysłu spożywczego, jak również pozostałych przemysłów.</u>
109   - <u xml:id="u-7.21" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rosnące zadania w umacnianiu równowagi rynkowej postawi Rząd przed handlem zagranicznym. W naszym programie ważne miejsce zajmują zadania związane z osiąganiem wyższego tempa aktywizacji eksportu. W tym celu zostanie przyspieszona rekonstrukcja tych przemysłów, które uczestniczą w realizacji umów z bratnimi państwami, w urzeczywistnianiu założeń socjalistycznej integracji gospodarczej oraz we współpracy i wymianie międzynarodowej. Intensywniej i gospodarniej wykorzystywane kredyty zagraniczne posłużą modernizacji wielu gałęzi przemysłu i zakładów.</u>
110   - <u xml:id="u-7.22" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Doniosłą rolę w usprawnianiu procesów społeczno-gospodarczych będzie miało doskonalenie systemów planowania i zarządzania. Umacniając funkcję centralnego planowania i dyscyplinę planu, będziemy zarazem zwiększać samodzielność i odpowiedzialność podstawowych ogniw gospodarki za jej unowocześnienie, wzrost sprawności i wyższe efekty.</u>
111   - <u xml:id="u-7.23" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Komisja partyjno-rządowa sformułowała podstawowe kierunki doskonalenia metod funkcjonowania gospodarki i administracji. Wcielając sukcesywnie w życie dojrzewające projekty usprawnień, Rząd będzie urzeczywistniał zmiany, które doprowadzą do zasadniczej poprawy w tej ważnej dziedzinie.</u>
112   - <u xml:id="u-7.24" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Już obecnie wprowadzamy istotne zmiany w kierunku bardziej elastycznego planowania i gospodarowania funduszem płac, w organizacji handlu zagranicznego, w umacnianiu samodzielności i odpowiedzialności dyrektora przedsiębiorstwa, kombinatu i zjednoczenia. Dokonamy istotnych posunięć w celu usprawnienia i uproszczenia systemu inwestycyjnego. Będziemy te prace rozwijać.</u>
113   - <u xml:id="u-7.25" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zamierzamy udoskonalić w sposób kompleksowy system finansowo-ekonomiczny, by nadać planowaniu i zarządzaniu bardziej nowoczesny charakter, oparty na wyraźnym określeniu i rozgraniczeniu kompetencji, na samodzielności działania, na logicznym układzie wzajemnych powiązań.</u>
114   - <u xml:id="u-7.26" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rząd dążyć będzie do aktywizacji wszystkich regionów kraju. Wielkie znaczenie ma tu prawidłowe i kompleksowe rozwiązywanie problemów obszarów silnie uprzemysłowionych, o dużej koncentracji prac i zadań rozwojowych. Trzeba zatem podkreślić, że w każdej miejscowości, że w każdym regionie kraju można daleko aktywniej niż dotychczas uruchamiać rezerwy lokalne, śmielej rozwijać inicjatywę ludności w działaniu na rzecz rozwoju swego miasta, osiedla i wsi. Rząd będzie stwarzał tym inicjatywom sprzyjające warunki. Plany regionalne, województw, miast, powiatów i gromad powinny aktywnie sprzyjać szybszemu rozwojowi i pełniejszemu zaspokajaniu miejscowych potrzeb.</u>
115   - <u xml:id="u-7.27" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Do kwestii, w których poprawa warunków życia najściślej wiąże się z oddziaływaniem społeczno-wychowawczym, należy zapewnienie czystości, porządku, estetyki we wszystkich miejscowościach i zakątkach kraju.</u>
116   - <u xml:id="u-7.28" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zadaniem Rządu o narastającym znaczeniu jest kompleksowa ochrona środowiska naturalnego — wielki problem lat siedemdziesiątych.</u>
117   - <u xml:id="u-7.29" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W pracach Komisji Planowania nad przygotowaniem planu perspektywicznego, obejmującego rozwój społeczno-gospodarczy kraju do 1990 r., poczesne miejsce zajmie perspektywiczny plan zagospodarowania przestrzennego. Uwzględni on problematykę przestrzenną w skali kraju i poszczególnych jego regionów, rozwój wielkich aglomeracji miejsko-przemysłowych oraz nowych ośrodków, okręgów i miast przemysłowych. Opracowywany obecnie długofalowy program, zmierzający do rozwiązania problemu mieszkaniowego oraz wydatne zwiększenie nakładów na gospodarkę komunalną — stworzą korzystne przesłanki dalszej, socjalistycznej urbanizacji Polski.</u>
118   - <u xml:id="u-7.30" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Realizując generalne założenia naszej polityki społeczno-ekonomicznej, Rząd ze szczególną troską odnosi się do wszelkich spraw związanych z warunkami pracy i życia naszych obywateli.</u>
119   - <u xml:id="u-7.31" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Za swoje najważniejsze społeczne i narodowe zadanie Rząd będzie uważał tworzenie optymalnych warunków do gruntownego przygotowania wielkich liczebnie roczników młodzieży do pracy zawodowej, do działalności społecznej, rozwoju i awansu. Podejmujące pracę zawodową zastępy młodzieży, coraz lepiej przygotowane do pracy i samodzielnego życia, stanowią wielką szansę dla Polski lat siedemdziesiątych.</u>
120   - <u xml:id="u-7.32" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Osią działania Rządu będzie polityka pełnego i racjonalnego zatrudnienia, wykorzystania zasobów pracy tak, aby ludzkie kwalifikacje, użyte zgodnie z potrzebami gospodarki, zapewniły uzyskanie optymalnych wyników.</u>
121   - <u xml:id="u-7.33" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W ubiegłym roku przeznaczyliśmy dodatkowe środki na organizację wypoczynku młodzieży. Intencją Rządu będzie objęcie zorganizowanymi formami wypoczynku całej młodzieży.</u>
122   - <u xml:id="u-7.34" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rozbudowujemy przedszkola i placówki opiekuńczo-wychowawcze. Dużo uwagi poświęcimy poprawie warunków życia i wychowaniu dzieci wiejskich.</u>
123   - <u xml:id="u-7.35" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nigdy jeszcze nie mieliśmy w planie 5-letnim tak bogatego programu polityki społecznej. Będziemy realizować go konsekwentnie, w miarę gromadzenia środków, działając w taki sposób, by we wszystkich żywotnych kwestiach działanie Rządu coraz silniej splatało się z wysiłkami związków zawodowych i z inicjatywą społeczną.</u>
124   - <u xml:id="u-7.36" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zwiększając budownictwo mieszkaniowe, Rząd będzie dążył do wykorzystania wszelkich rezerw w programowaniu, projektowaniu i wykonawstwie inwestycji mieszkaniowych oraz w produkcji materiałów budowlanych. Równocześnie tworzone będą techniczne, organizacyjne i materiałowe podstawy przyspieszenia tempa budownictwa mieszkaniowego w następnym pięcioleciu.</u>
125   - <u xml:id="u-7.37" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Już podjęte bądź przygotowywane decyzje zapewnią realizację programowego założenia partii, którym jest pełne zrównanie uprawnień socjalnych. Krok po kroku przygotowujemy się do stopniowego skracania czasu pracy. W ostatnich latach, zwłaszcza w roku 1971, osiągnęliśmy widoczny postęp, skracając czas pracy w warunkach najbardziej uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia, szerzej wprowadzając 4-brygadowy system pracy oraz ograniczając w sobotę pracę na trzeciej zmianie w tych przemysłach, które zatrudniają wysoki odsetek kobiet. Zgodnie z przyjętą przez VI Zjazd zasadą skracania czasu pracy, w pierwszej kolejności tam, gdzie jest ona najbardziej uciążliwa, podjęliśmy już decyzje dotyczące eliminacji niedzielnej pracy górników.</u>
126   - <u xml:id="u-7.38" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Złożoność i wielostronne konsekwencje reformy czasu pracy wymagają jej kompleksowego przygotowania i opracowania form dostosowanych do specyfiki różnych gałęzi gospodarki. W związku z tym widzimy potrzebę przeprowadzenia eksperymentów branżowych i regionalnych, których wyniki ułatwią przyjęcie trafnych rozwiązań w szerszej skali.</u>
127   - <u xml:id="u-7.39" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Problemem, do którego przywiązujemy szczególną wagę, jest poprawa warunków pracy i bytu kobiet. Coraz szerzej wprowadza się zatrudnienie na pół etatu, rozszerza się urlopy macierzyńskie, otacza troskliwą opieką kobiety zatrudnione w zawodach uciążliwych. Przewidujemy także stopniowe obniżanie wieku emerytalnego dla kobiet, poczynając oczywiście od tych gałęzi gospodarki, gdzie ich zatrudnienie dominuje, a także rozszerzenie pomocy państwa dla matek wielodzietnych.</u>
128   - <u xml:id="u-7.40" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W zespole problemów socjalnych na czoło wysuwa się ochrona zdrowia społeczeństwa oraz rozwój pomocy społecznej. Spośród decyzji, które służą poprawie sytuacji zdrowotnej społeczeństwa, podkreślić należy zwiększenie środków finansowych i materialnych na rozbudowę obiektów służby zdrowia. Dużej troski i dużych nakładów wymaga zapewnienie opieki zdrowotnej dla 6,5 mln rolników i ich rodzin, objętych obecnie ubezpieczeniem zdrowotnym.</u>
129   - <u xml:id="u-7.41" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wydatnie rozszerzymy pomoc społeczną przede wszystkim dla ludzi starych, często niezdolnych do samodzielnej egzystencji.</u>
130   - <u xml:id="u-7.42" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Planujemy dalszą optymalizację wykorzystania i rozbudowy bazy materialnej lecznictwa i pomocy społecznej, intensywne zwalczanie gruźlicy i innych chorób zakaźnych, profilaktykę w dziedzinie tzw. chorób cywilizacyjnych.</u>
131   - <u xml:id="u-7.43" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Poprawa warunków pracy, jej bezpieczeństwa i higieny stanowić będzie przedmiot codziennej troski organów rządowych i całej administracji na równi z troską o ład, porządek i dyscyplinę w produkcji, o powszechne poszanowanie przepisów chroniących życie, zdrowie i mienie społeczne. Jest to pole codziennej współpracy administracji ze związkami zawodowymi.</u>
132   - <u xml:id="u-7.44" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Więcej zadań postawimy w programie prac Rządu przed nauką i techniką. W rozwoju myśli badawczej i prac wdrożeniowych widzimy główny warunek unowocześnienia gospodarki i przyspieszenia kolejnych faz rewolucji naukowo-technicznej. Będziemy tworzyć warunki sprzyjające pracom naukowo-badawczym, rozwojowi najnowocześniejszych kierunków techniki, a także wynalazczości i racjonalizacji. Szczególnie wiele mamy do zrobienia na polu wdrażania wyników prac badawczo-naukowych do praktyki, przede wszystkim w przemyśle i w rolnictwie. W tym kierunku zmierzać będzie systematycznie praca organów rządowych i placówek naukowo-badawczych.</u>
133   - <u xml:id="u-7.45" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Cechą polityki naukowej państwa będzie oparcie ważniejszych decyzji gospodarczych oraz wyboru celów działalności badawczej i rozwojowej na ekspertyzach i konsultacjach ze środowiskami naukowymi. Konieczność zapewnienia nauce wpływu na całokształt zagadnień gospodarki, kultury, zdrowia, oświaty i warunków życia społeczeństwa wymaga jednolitej polityki państwa w stosunku do całego obszaru działalności badawczej i rozwojowej. Przedłożymy Sejmowi projekt nowej ustawy w tych sprawach.</u>
134   - <u xml:id="u-7.46" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Jednym z kluczowych zadań Rządu będzie doskonalenie systemu oświaty, podniesienie rangi społecznej zawodu nauczyciela oraz poprawa jego materialnych i socjalnych warunków. Przywiązujemy dużą wagę do prac Komitetu Ekspertów dla opracowania raportu o stanie oświaty w Polsce, któremu przewodniczy wybitny socjolog profesor Jan Szczepański. Dorobek tej ekspertyzy stanie się podstawą decyzji, których projekt przedłożymy Wysokiej Izbie w Roku Kopernikowskim, w 200-lecie utworzenia Komisji Edukacji Narodowej.</u>
135   - <u xml:id="u-7.47" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Poważne środki przeznaczymy na rozwój kultury i sztuki. Rozbudujemy bazę techniczną radia i telewizji, zapewniając w najbliższych latach wydatną poprawę w odbiorze programów na obszarze całego kraju. Wzrastać będą stopniowo nakłady prasy i książek.</u>
136   - <u xml:id="u-7.48" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zainteresowanie społeczeństwa, zwłaszcza w roku olimpiady, budzi sport. Szczególne znaczenie przywiązujemy do rozwoju sportu masowego, do poprawy warunków działalności w tej dziedzinie.</u>
137   - <u xml:id="u-7.49" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nigdy jeszcze tak wiele uwagi, starań i środków nie poświęcaliśmy tym wszystkim, wzajemnie powiązanym kierunkom działania, od których zależy sytuacja socjalna człowieka pracy, zaspokajanie jego materialnych i duchowych potrzeb.</u>
138   - <u xml:id="u-7.50" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zgodnie ze swymi najlepszymi tradycjami i internacjonalistyczną polityką zagraniczną, Polska opowiada się zawsze za sprawą pokoju, postępu i wolności narodów. Kraj nasz zespala narodowe interesy i dążenia z interesami jedności socjalistycznej wspólnoty, jej dynamicznego rozwoju i rosnącego oddziaływania na bieg wydarzeń międzynarodowych.</u>
139   - <u xml:id="u-7.51" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dzięki inicjatywom Związku Radzieckiego, Polski i innych krajów socjalistycznych, Europa weszła w ostatnim okresie w proces doniosłych przeobrażeń, prowadzących do zapewnienia trwałego pokoju i bezpieczeństwa, a także rozwoju współpracy i wzrostu zaufania w stosunkach między państwami.</u>
140   - <u xml:id="u-7.52" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wcielając w życie zasadę pokojowego współistnienia państw o odmiennych ustrojach, udzielamy poparcia słusznej walce, jaką z imperializmem, reakcją i neokolonializmem prowadzą narody Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. W szczególności solidaryzujemy się z walką narodów Indochin przeciwko interwencji imperialistycznej. Popieramy sprawiedliwe żądania narodów arabskich w sprawie likwidacji skutków agresji izraelskiej.</u>
141   - <u xml:id="u-7.53" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wkład polskiej polityki zagranicznej w dzieło pokoju umacnia szacunek, jakim cieszy się nasza ojczyzna dzięki chlubnym tradycjom walk o wolność i niepodległość oraz wkładowi w zwycięstwo nad faszyzmem w II wojnie światowej, z racji historycznych dokonań i ambitnych zamierzeń w budowie socjalizmu.</u>
142   - <u xml:id="u-7.54" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nasze osiągnięcia cieszą wszystkich przyjaciół Polski, a wśród nich wielu rozsianych po świecie rodaków, którym bliskie są sprawy ojczystego kraju. Będziemy nadal poświęcać wiele uwagi sprawom Polonii i jej kontaktów z ojczyzną.</u>
143   - <u xml:id="u-7.55" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przynależność do wspólnoty państw socjalistycznych stanowi podstawę naszego narodowego bezpieczeństwa i pokojowego rozwoju. Jako niezłomne ogniwo tej wspólnoty aktywnie uczestniczymy w umacnianiu jej siły i jedności działania, współkształtujemy jej politykę zagraniczną.</u>
144   - <u xml:id="u-7.56" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Doniosły wkład w kształtowanie konstruktywnego programu pokojowej polityki zagranicznej i socjalistycznej wspólnoty wniósł XXIV Zjazd KPZR oraz VI Zjazd PZPR i zjazdy bratnich partii.</u>
145   - <u xml:id="u-7.57" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Okres dzielący nas od XXIV Zjazdu KPZR potwierdził historyczną słuszność tego programu i jego pozytywny wpływ na sytuację międzynarodową. Aktywność oraz pokojowe inicjatywy Związku Radzieckiego i innych krajów socjalistycznych, zawarte w Deklaracji Praskiej, stworzyły sytuację, w której możliwe jest praktyczne rozwiązywanie problemu bezpieczeństwa i współpracy w Europie. Jest to zadanie na wielką, historyczną skalę, wymagające walki i zaangażowania wszystkich realistycznych i postępowych sił w Europie.</u>
146   - <u xml:id="u-7.58" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Twórczym rozwinięciem tej linii było doniosłe wystąpienie Sekretarza Generalnego KC KPZR — towarzysza Leonida Breżniewa na Zjeździe Radzieckich Związków Zawodowych. Przedstawione w tym przemówieniu oceny sytuacji i proponowane rozwiązania problemów i konfliktów międzynarodowych w drodze wzajemnego porozumienia, odprężenia, umocnienia pokoju, normalizacji stosunków między państwami, w drodze tworzenia skutecznych systemów bezpieczeństwa zarówno w Europie, jak i w innych częściach świata, są całkowicie zgodne ze stanowiskiem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Udzielamy im pełnego poparcia. Uważamy, że podjęcie tych konstruktywnych idei i propozycji odpowiada interesom wszystkich państw i narodów.</u>
147   - <u xml:id="u-7.59" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Z zadowoleniem stwierdzamy pogłębienie się jedności działania państw naszej wspólnoty, czego wyrazem są: przyjęty przez XXV sesję RWPG program socjalistycznej integracji oraz uchwała Doradczego Komitetu Politycznego Układu Warszawskiego w Pradze ze stycznia br. Polska będzie nadal dążyć do umacniania jedności państw Układu Warszawskiego i rozwoju Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, a zarazem zacieśniać dwustronne stosunki z bratnimi krajami.</u>
148   - <u xml:id="u-7.60" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Braterski sojusz ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami socjalistycznymi zwiększa rolę Polski w świecie, a zwłaszcza w Europie. Ważniejsze problemy naszego kontynentu nie mogą być dzisiaj rozwiązywane bez głosu Polski.</u>
149   - <u xml:id="u-7.61" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przyspieszenie procesu integracji ekonomicznej wspólnoty krajów RWPG zapewnia jej członkom wzajemne korzyści, umożliwia specjalizację i kooperację, rozwój nauki i techniki, dynamizuje wzrost gospodarczy.</u>
150   - <u xml:id="u-7.62" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Stosunki polityczne, gospodarcze, kulturalne, techniczne i naukowe Polski Ludowej z Krajem Rad przepojone są duchem proletariackiego internacjonalizmu. Rozwój braterskiej współpracy ze Związkiem Radzieckim posiada decydujące znaczenie dla dalszego rozwoju i modernizacji naszej gospodarki. Obecnie współpraca polsko-radziecka wkracza w nową, wyższą fazę, którą tworzą zawarte ostatnio porozumienia i umowy, w szczególności, gospodarcze. Dążenie do umacniania przyjaźni polsko-radzieckiej i zacieśniania wszechstronnej współpracy między naszymi państwami — to niewzruszona podstawa bezpieczeństwa kraju i jego rozwoju. Sojusz i współpraca ze Związkiem Radzieckim i pozostałymi państwami wspólnoty socjalistycznej są niezmiennie zasadniczą dyrektywą w polityce i działalności Rządu. Ta fundamentalna zasada naszej polityki została potwierdzona przez całe doświadczenie Polski Ludowej. Jej zasadnicze znaczenie podkreślił VI Zjazd. Znajduje ona pełne poparcie narodu polskiego.</u>
151   - <u xml:id="u-7.63" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Bardzo pomyślnie rozwijają się stosunki z naszym zachodnim sąsiadem — Niemiecką Republiką Demokratyczną. Podjęte decyzje o kooperacji przemysłowej i wymianie naukowo-technicznej oraz współpracy w innych dziedzinach tworzą trwałe podstawy dla narastającego współdziałania. Jego wyrazem są wprowadzone ułatwienia w ruchu turystycznym.</u>
152   - <u xml:id="u-7.64" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Pogłębia się współpraca z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną. Jej ważnym kierunkiem jest kooperacja przemysłowa. Liczne kontakty przyczyniają się do konkretyzacji współpracy i dalszego zbliżenia między narodami polskim, czeskim i słowackim.</u>
153   - <u xml:id="u-7.65" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Pomyślnie rozwija się tradycyjnie bliska, wszechstronna współpraca polsko-węgierska, wkraczająca obecnie w nowy, korzystny dla obu krajów etap kooperacji przemysłowej.</u>
154   - <u xml:id="u-7.66" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nowym potwierdzeniem bliskich stosunków, łączących nas z Ludową Republiką Bułgarii, była niedawna wizyta w Polsce I Sekretarza Komitetu Centralnego Bułgarskiej Partii Komunistycznej tow. Todora Żiwkowa. Wyniki tej wizyty wzbogacają naszą współpracę o nowe, ważne elementy.</u>
155   - <u xml:id="u-7.67" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na wielu odcinkach pomyślnie rozwijają się nasze stosunki z Socjalistyczną Republiką Rumunii.</u>
156   - <u xml:id="u-7.68" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Poprzez rozwój wymiany handlowej i kooperacji przemysłowej, a także wzrost kontaktów politycznych i wymiany kulturalno-naukowej znacznie ożywiliśmy przyjazne stosunki z socjalistyczną Jugosławią. Wyrazem tego była nasza wizyta złożona w Jugosławii w październiku ubiegłego roku, a spodziewana wizyta Prezydenta Tito w Polsce z pewnością przyczyni się do dalszego zacieśnienia tych stosunków.</u>
157   - <u xml:id="u-7.69" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W duchu przyjaźni i braterstwa rozwijają się stosunki z Mongolską Republiką Ludową, która aktywnie uczestniczy w politycznej i gospodarczej współpracy krajów socjalistycznych.</u>
158   - <u xml:id="u-7.70" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Stosunki przyjaźni łączą Polskę z demokratyczną Republiką Wietnamu. Bohaterskiemu narodowi wietnamskiemu udzielamy poparcia i pomocy w walce z agresją imperialistyczną. Popieramy pokojowe propozycje Demokratycznej Republiki Wietnamu i Tymczasowego Rządu Rewolucyjnego Republiki Wietnamu Południowego w sprawie rozwiązania konfliktu indochińskiego.</u>
159   - <u xml:id="u-7.71" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dobrze rozwijają się nasze stosunki z Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną. Udzielamy poparcia propozycjom Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej w sprawie pokojowego zjednoczenia Korei i wycofania wojsk interwencyjnych z Korei Południowej.</u>
160   - <u xml:id="u-7.72" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Cieszy nas rozwój przyjaznych stosunków z Kubą — z pierwszym państwem socjalistycznym na kontynencie amerykańskim. Z radością powitamy w Polsce I Sekretarza Komunistycznej Partii Kuby i Premiera Rządu towarzysza Fidela Castro.</u>
161   - <u xml:id="u-7.73" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nigdy dotychczas nie mieliśmy równie szerokich i ożywionych kontaktów z krajami socjalistycznymi, jak w okresie ostatnich 15 miesięcy. Rozwój wszechstronnej współpracy i koordynacja polityki zagranicznej państw socjalistycznych stanowią nie tylko dźwignię rozwoju każdego z zainteresowanych krajów, lecz są źródłem ich wspólnej siły, ważnym czynnikiem pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
162   - <u xml:id="u-7.74" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Jedność sił socjalizmu i postępu ma obecnie zasadnicze znaczenie. W tym przekonaniu przeciwstawiamy się na arenie międzynarodowej wszelkim tendencjom antyradzieckim, które przynoszą szkodę sprawie postępu i pokoju światowego.</u>
163   - <u xml:id="u-7.75" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W dążeniach do umocnienia bezpieczeństwa Europy i rozwoju ogólnoeuropejskiej współpracy Polska gotowa jest współpracować ze wszystkimi rządami i siłami politycznymi, które kierują się analogicznymi intencjami. Opowiadamy się za utworzeniem na naszym kontynencie zbiorowego systemu bezpieczeństwa, odpowiadającego interesom wszystkich zainteresowanych państw. Jest to droga przekształcenia Europy w obszar trwałego pokoju.</u>
164   - <u xml:id="u-7.76" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Narastające procesy zmian torują sobie drogę wbrew działającym jeszcze przeciwnikom odprężenia i normalizacji stosunków. Ten pozytywny proces wyraża się przede wszystkim w uznaniu istniejących granic w Europie, co zostało dokonane w układach podpisanych między Związkiem Radzieckim, Polską a NRF. Doniosłe znaczenie ma porozumienie czterech wielkich mocarstw w sprawie Berlina Zachodniego oraz porozumienie między NRD a NRF i między NRD a Berlinem Zachodnim. Dowodem aprobaty dla przedstawionej przez państwa socjalistyczne propozycji utworzenia systemu bezpieczeństwa jest powszechne poparcie idei Europejskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy oraz aktywizacja stosunków dwustronnych, w tym kontaktów politycznych pomiędzy państwami europejskimi.</u>
165   - <u xml:id="u-7.77" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Oczekujemy, że układy zawarte z rządem NRF przez rządy Związku Radzieckiego i Polski zostaną ratyfikowane i wejdą w życie. Leży to — jak mówił o tym wczoraj z tej trybuny I Sekretarz partii tow. Edward Gierek — nie tylko w interesie normalizacji stosunków pomiędzy państwami socjalistycznymi i NRF, lecz także w interesie bezpieczeństwa wszystkich narodów i państw Europy. Stosunek do układów jest miernikiem podejścia do węzłowych problemów pokoju, bezpieczeństwa i współpracy. Występujące przeciw układom siły polityczne i poszczególni politycy w NRF muszą zdawać sobie sprawę, iż stawiając na kartę zimnej wojny, hamują procesy odprężenia w Europie. Wprowadzają oni w błąd własną opinię publiczną głosząc, że istnieją możliwości renegocjacji zawartych układów. Możliwości takiej nie ma, gdyż nie można cofnąć biegu wydarzeń ani powrócić do spraw już dawno rozstrzygniętych. Ci, którzy głoszą demagogiczne twierdzenia o możliwości przetargu z Polską, zapominają, że naród Polski zapłacił za swoją wolność i niepodległość najwyższą cenę, że granica na Odrze i Nysie, jak też granica wspólnoty socjalistycznej na Łabie i Werze, są nienaruszalne i zawsze pozostaną w pełni zabezpieczone.</u>
  88 + <u xml:id="u-7.0" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Pragnę przede wszystkim serdecznie podziękować za zaufanie okazane mi z racji powołania na stanowisko Prezesa Rady Ministrów.</u>
  89 + <u xml:id="u-7.1" who="#PiotrJaroszewicz">Rząd, którym kierowałem w ciągu 15 miesięcy, jakie upłynęły od VII Plenum Komitetu Ochotniczego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, realizował politykę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, politykę w pełni uznaną przez Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne, a urzeczywistnianą przez wszystkie siły Frontu Jedności Narodu, partyjnych i bezpartyjnych ludzi pracy.</u>
  90 + <u xml:id="u-7.2" who="#PiotrJaroszewicz">Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że nowo powołany Rząd odda wszystkie siły dalszemu, konsekwentnemu wcielaniu w życie tej polityki i poświęci całą energię, aby wspólnie z klasą robotniczą i całym społeczeństwem, w codziennej z nimi więzi, w narastającej atmosferze współgospodarowania i współodpowiedzialności, krok za krokiem przekształcać w rzeczywistość uchwały VI Zjazdu PZPR, program Frontu Jedności Narodu, za którym 19 marca opowiedział się naród polski w wyborach do Sejmu VI kadencji.</u>
  91 + <u xml:id="u-7.3" who="#PiotrJaroszewicz">Konkretyzację tych założeń w sferze społeczno-gospodarczej polityki państwa stanowić będzie plan 5-letni. Jego główne proporcje i zadania zostały skrystalizowane na IV Plenum Komitetu Centralnego partii. Są one znane obywatelom posłom. Uchwały Sejmu już w najbliższym czasie nadadzą ostateczny kształt i moc prawa państwowego temu programowi pomyślnego rozwoju naszego kraju. Powodzenie planu 5-letniego rozstrzyga się już dzisiaj w codziennej ofiarnej pracy nad wykonaniem i przekraczaniem zadań 1972 roku. Na tych właśnie najbliższych zadaniach chciałbym więc skupić uwagę, przedstawiając zamierzenia i kierunki działania Rządu.</u>
  92 + <u xml:id="u-7.4" who="#PiotrJaroszewicz">IV Plenum Komitetu Centralnego - wykorzystując dorobek minionych 15 miesięcy — nadało rozwojowi społeczno-gospodarczemu dynamikę nieco wyższą od określonej w uchwale VI Zjazdu. Narastające w naszym społeczeństwie przekonanie, że stać nas na więcej i że od nas to zależy, zmaterializowało się w podniesieniu wielu wskaźników ponad poziom ustalony poprzednio. Te korzystne zmiany są w pełni zgodne z naszą strategią społeczno-gospodarczą.</u>
  93 + <u xml:id="u-7.5" who="#PiotrJaroszewicz">Zwiększanie dynamiki rozwoju gospodarki i dalszej poprawy warunków bytowych ludności stanowić będzie zasadniczy kierunek wysiłków Rządu. Szczególnie ważnym zadaniem będzie tworzenie warunków sprzyjających realizacji zadań, związanych z dodatkową produkcją przemysłową i rolniczą w skali ponad 20 mld zł. Ta patriotyczna inicjatywa umożliwia poprawę zaopatrzenia rynku, zwiększanie eksportu i lepsze pokrycie potrzeb frontu inwestycyjnego, przynosi zarazem poprawę relacji ekonomicznych, przede wszystkim w postaci wyższej wydajności pracy, zwiększenia produktywności środków trwałych i obniżania kosztów produkcji.</u>
  94 + <u xml:id="u-7.6" who="#PiotrJaroszewicz">Ocena rezultatów 15 ubiegłych miesięcy obecnego pięciolecia pozwala oczekiwać pomyślnego wykonania założeń planu na lata 1971–1972. W tym okresie zamierzamy osiągnąć wzrost dochodu narodowego o 14,7%, przychodów pieniężnych ludności — o 19,8%, płacy realnej — o 9%, produkcji przemysłowej — o 17%, produkcji rolnej — o 6,5%. Są to bardzo napięte i niełatwe zadania.</u>
  95 + <u xml:id="u-7.7" who="#PiotrJaroszewicz">Tym nieustępliwiej Rząd będzie zwalczał liczne jeszcze niedociągnięcia występujące w pracy gospodarki i administracji, będzie troskliwie pomagał słabszym ogniwom, będzie bacznie śledził przebieg procesów gospodarczych i przeciwdziałał trudnościom, które mogą wyłonić się w toku realizacji planu.</u>
  96 + <u xml:id="u-7.8" who="#PiotrJaroszewicz">Naczelnym na dziś i jutro zadaniem Rządu jest koncentracja wysiłków na usprawnianiu wszystkich faz procesu inwestycyjnego. Uważnie analizując pierwsze oznaki poprawy, będące zwiastunami nowego stylu administracji w działalności inwestycyjnej, Zdajemy sobie sprawę, że zasadniczy etap prac jest jeszcze przed nami.</u>
  97 + <u xml:id="u-7.9" who="#PiotrJaroszewicz">Przezwyciężenie sytuacji, w której front inwestycyjny pozostaje relatywnie słabym odcinkiem działalności gospodarczej, jest kwestią wielkiej wagi. Lata 1972–1973 przyniosą bowiem najwyższą dynamikę wzrostu inwestycji. Pokonanie tego wysokiego progu wymaga przede wszystkim skrócenia cykli inwestycyjnych. Do tego zmierza opracowany już, kompleksowy program, do którego realizacji przystąpimy. W sprawnym przebiegu procesów inwestycyjnych zbiegają się wszystkie, wzajemnie powiązane uwarunkowania wykonania i przekroczenia planu 5-letniego.</u>
  98 + <u xml:id="u-7.10" who="#PiotrJaroszewicz">Szybsze tempo inwestycji i rozwoju produkcji przemysłu wzmaga napięcia w gospodarce materiałowej. Dlatego równolegle do jej porządkowania i zmniejszania dynamiki przyrostu zapasów — Rząd będzie dążył do koniecznej poprawy zaopatrzenia w surowce, materiały, półfabrykaty, elementy kooperacyjne oraz w części zamienne.</u>
  99 + <u xml:id="u-7.11" who="#PiotrJaroszewicz">Zapewnienie rytmiczności zaopatrzenia materiałowego — to jeden z najważniejszych warunków poprawy organizacji pracy i wzrostu jej wydajności. Rośnie rola wielkich i małych usprawnień, racjonalizacji, zwiększa się zapotrzebowanie na postęp techniczny, koniecznością staje się zwiększenie stopnia wykorzystania maszyn i urządzeń zarówno przez zwiększenie wskaźnika zmianowości, jak też przez lepszą organizację produkcji.</u>
  100 + <u xml:id="u-7.12" who="#PiotrJaroszewicz">Kompleks problemów związanych z tworzeniem warunków do wzrostu postępu technicznego i wydajności pracy będzie przedmiotem stałej uwagi Rządu. Coraz mocniej zaznaczymy w naszej działalności zasadę jedności pracy i bytu — wyższej wydajności pracy i odczuwalnej poprawy warunków życia, zwłaszcza załóg robotniczych.</u>
  101 + <u xml:id="u-7.13" who="#PiotrJaroszewicz">Szczególnej rangi zadaniem Rządu i resortów będzie zacieśnienie roboczych więzi z największymi zakładami pracy. To one skupiają klasę robotniczą i inteligencję techniczną naszego wielkiego przemysłu. To one rozstrzygają o wykonaniu całego planu gospodarczego. To one w poważnym stopniu kształtują — decydujący o osiągnięciach okresu pogrudniowego — klimat poparcia czynem słusznej polityki partii i wszystkich sił Frontu Jedności Narodu.</u>
  102 + <u xml:id="u-7.14" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Rosnąca rola wsi i rolnictwa w realizacji naszego programu zobowiązuje Rząd do nieustannej troski o cały kompleks problemów polityki rolnej. Decyzje i działania minionych 15 miesięcy stworzyły wszystkim sektorom rolnictwa warunki sprzyjające szybszemu wzrostowi produkcji roślinnej i zwierzęcej. Aby te tendencje umocnić i jak najlepiej wykorzystać, Rząd będzie nadal popierał intensyfikację hodowli żywca wieprzowego i wołowego, rozszerzanie upraw roślin przemysłowych oraz chów owiec. Tym pilniejsza staje się konieczność przyspieszenia rozbudowy przemysłu rolno-spożywczego, w tym chłodni i przetwórstwa dla uszlachetniania artykułów rolnych przeznaczonych na rynek i eksport.</u>
  103 + <u xml:id="u-7.15" who="#PiotrJaroszewicz">System przygotowania młodzieży wiejskiej do zawodu rolnika zostanie rozbudowany i zmodernizowany.</u>
  104 + <u xml:id="u-7.16" who="#PiotrJaroszewicz">Podejmujemy niezbędne działania, aby zapewnić pełne zagospodarowanie wszystkich użytków rolnych. Rozszerzony będzie zasięg scaleń i porządkowania stanu władania ziemią.</u>
  105 + <u xml:id="u-7.17" who="#PiotrJaroszewicz">Niekorzystny dla wegetacji roślin układ warunków klimatycznych w zimie i w dotychczasowym okresie wiosny zobowiązuje służbę rolną i ogół rolników do przeciwdziałania powstałym stratom zasiewów i zagrożeniu niektórych plonów.</u>
  106 + <u xml:id="u-7.18" who="#PiotrJaroszewicz">Zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia postępu produkcyjnego i cywilizacyjnego przemian społecznych na wsi ma aktywność polityczna i zawodowa samych rolników. Znaczne usprawnienie pracy kółek rolniczych i międzykółkowych baz maszynowych pod nadzorem samorządu chłopskiego przyniesie lepsze efekty. Będziemy ten nadzór doskonalić, a jeśli zajdzie potrzeba — wspierać pomocą państwa.</u>
  107 + <u xml:id="u-7.19" who="#PiotrJaroszewicz">Będziemy umacniać gospodarstwa państwowe i spółdzielcze, pomagać rolnikom w organizacji zespołowych form uprawy ziemi oraz rozszerzać i doskonalić system powiązań gospodarstw indywidualnych z państwem i planową gospodarką socjalistyczną. Coraz lepsze zaopatrywanie wsi w środki produkcji, rozwój systemu kredytowego kontraktacji i całego obrotu rolnego, pomoc agrotechniczna i organizacyjna ze strony państwa i samorządu, rozbudowa usług i oświaty rolniczej — wszystko to zwiększa towarowość gospodarstw, pogłębia ich więź z socjalistyczną ekonomiką kraju, umacnia sojusz robotniczo-chłopski. Rolnicy w pełni popierają politykę VI Zjazdu, jasno widzą swoje miejsce w socjalistycznym społeczeństwie i ekonomice, swą współodpowiedzialność za pomyślny rozwój ojczyzny. Z tym większą energią Rząd będzie usuwał przeszkody utrudniające i opóźniające postęp produkcyjny, modernizację techniczną, przebudowę społeczną wsi, utrudniające i opóźniające poprawę warunków pracy i życia milionów naszych rolników.</u>
  108 + <u xml:id="u-7.20" who="#PiotrJaroszewicz">Wyższe tempo zwiększania się siły nabywczej ludności, a szczególnie popytu na żywność, podnosi znaczenie stałego umacniania równowagi między podażą a popytem, ciągłej poprawy zaopatrzenia rynku, zwłaszcza ze strony przemysłu spożywczego, jak również pozostałych przemysłów.</u>
  109 + <u xml:id="u-7.21" who="#PiotrJaroszewicz">Rosnące zadania w umacnianiu równowagi rynkowej postawi Rząd przed handlem zagranicznym. W naszym programie ważne miejsce zajmują zadania związane z osiąganiem wyższego tempa aktywizacji eksportu. W tym celu zostanie przyspieszona rekonstrukcja tych przemysłów, które uczestniczą w realizacji umów z bratnimi państwami, w urzeczywistnianiu założeń socjalistycznej integracji gospodarczej oraz we współpracy i wymianie międzynarodowej. Intensywniej i gospodarniej wykorzystywane kredyty zagraniczne posłużą modernizacji wielu gałęzi przemysłu i zakładów.</u>
  110 + <u xml:id="u-7.22" who="#PiotrJaroszewicz">Doniosłą rolę w usprawnianiu procesów społeczno-gospodarczych będzie miało doskonalenie systemów planowania i zarządzania. Umacniając funkcję centralnego planowania i dyscyplinę planu, będziemy zarazem zwiększać samodzielność i odpowiedzialność podstawowych ogniw gospodarki za jej unowocześnienie, wzrost sprawności i wyższe efekty.</u>
  111 + <u xml:id="u-7.23" who="#PiotrJaroszewicz">Komisja partyjno-rządowa sformułowała podstawowe kierunki doskonalenia metod funkcjonowania gospodarki i administracji. Wcielając sukcesywnie w życie dojrzewające projekty usprawnień, Rząd będzie urzeczywistniał zmiany, które doprowadzą do zasadniczej poprawy w tej ważnej dziedzinie.</u>
  112 + <u xml:id="u-7.24" who="#PiotrJaroszewicz">Już obecnie wprowadzamy istotne zmiany w kierunku bardziej elastycznego planowania i gospodarowania funduszem płac, w organizacji handlu zagranicznego, w umacnianiu samodzielności i odpowiedzialności dyrektora przedsiębiorstwa, kombinatu i zjednoczenia. Dokonamy istotnych posunięć w celu usprawnienia i uproszczenia systemu inwestycyjnego. Będziemy te prace rozwijać.</u>
  113 + <u xml:id="u-7.25" who="#PiotrJaroszewicz">Zamierzamy udoskonalić w sposób kompleksowy system finansowo-ekonomiczny, by nadać planowaniu i zarządzaniu bardziej nowoczesny charakter, oparty na wyraźnym określeniu i rozgraniczeniu kompetencji, na samodzielności działania, na logicznym układzie wzajemnych powiązań.</u>
  114 + <u xml:id="u-7.26" who="#PiotrJaroszewicz">Rząd dążyć będzie do aktywizacji wszystkich regionów kraju. Wielkie znaczenie ma tu prawidłowe i kompleksowe rozwiązywanie problemów obszarów silnie uprzemysłowionych, o dużej koncentracji prac i zadań rozwojowych. Trzeba zatem podkreślić, że w każdej miejscowości, że w każdym regionie kraju można daleko aktywniej niż dotychczas uruchamiać rezerwy lokalne, śmielej rozwijać inicjatywę ludności w działaniu na rzecz rozwoju swego miasta, osiedla i wsi. Rząd będzie stwarzał tym inicjatywom sprzyjające warunki. Plany regionalne, województw, miast, powiatów i gromad powinny aktywnie sprzyjać szybszemu rozwojowi i pełniejszemu zaspokajaniu miejscowych potrzeb.</u>
  115 + <u xml:id="u-7.27" who="#PiotrJaroszewicz">Do kwestii, w których poprawa warunków życia najściślej wiąże się z oddziaływaniem społeczno-wychowawczym, należy zapewnienie czystości, porządku, estetyki we wszystkich miejscowościach i zakątkach kraju.</u>
  116 + <u xml:id="u-7.28" who="#PiotrJaroszewicz">Zadaniem Rządu o narastającym znaczeniu jest kompleksowa ochrona środowiska naturalnego — wielki problem lat siedemdziesiątych.</u>
  117 + <u xml:id="u-7.29" who="#PiotrJaroszewicz">W pracach Komisji Planowania nad przygotowaniem planu perspektywicznego, obejmującego rozwój społeczno-gospodarczy kraju do 1990 r., poczesne miejsce zajmie perspektywiczny plan zagospodarowania przestrzennego. Uwzględni on problematykę przestrzenną w skali kraju i poszczególnych jego regionów, rozwój wielkich aglomeracji miejsko-przemysłowych oraz nowych ośrodków, okręgów i miast przemysłowych. Opracowywany obecnie długofalowy program, zmierzający do rozwiązania problemu mieszkaniowego oraz wydatne zwiększenie nakładów na gospodarkę komunalną — stworzą korzystne przesłanki dalszej, socjalistycznej urbanizacji Polski.</u>
  118 + <u xml:id="u-7.30" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Realizując generalne założenia naszej polityki społeczno-ekonomicznej, Rząd ze szczególną troską odnosi się do wszelkich spraw związanych z warunkami pracy i życia naszych obywateli.</u>
  119 + <u xml:id="u-7.31" who="#PiotrJaroszewicz">Za swoje najważniejsze społeczne i narodowe zadanie Rząd będzie uważał tworzenie optymalnych warunków do gruntownego przygotowania wielkich liczebnie roczników młodzieży do pracy zawodowej, do działalności społecznej, rozwoju i awansu. Podejmujące pracę zawodową zastępy młodzieży, coraz lepiej przygotowane do pracy i samodzielnego życia, stanowią wielką szansę dla Polski lat siedemdziesiątych.</u>
  120 + <u xml:id="u-7.32" who="#PiotrJaroszewicz">Osią działania Rządu będzie polityka pełnego i racjonalnego zatrudnienia, wykorzystania zasobów pracy tak, aby ludzkie kwalifikacje, użyte zgodnie z potrzebami gospodarki, zapewniły uzyskanie optymalnych wyników.</u>
  121 + <u xml:id="u-7.33" who="#PiotrJaroszewicz">W ubiegłym roku przeznaczyliśmy dodatkowe środki na organizację wypoczynku młodzieży. Intencją Rządu będzie objęcie zorganizowanymi formami wypoczynku całej młodzieży.</u>
  122 + <u xml:id="u-7.34" who="#PiotrJaroszewicz">Rozbudowujemy przedszkola i placówki opiekuńczo-wychowawcze. Dużo uwagi poświęcimy poprawie warunków życia i wychowaniu dzieci wiejskich.</u>
  123 + <u xml:id="u-7.35" who="#PiotrJaroszewicz">Nigdy jeszcze nie mieliśmy w planie 5-letnim tak bogatego programu polityki społecznej. Będziemy realizować go konsekwentnie, w miarę gromadzenia środków, działając w taki sposób, by we wszystkich żywotnych kwestiach działanie Rządu coraz silniej splatało się z wysiłkami związków zawodowych i z inicjatywą społeczną.</u>
  124 + <u xml:id="u-7.36" who="#PiotrJaroszewicz">Zwiększając budownictwo mieszkaniowe, Rząd będzie dążył do wykorzystania wszelkich rezerw w programowaniu, projektowaniu i wykonawstwie inwestycji mieszkaniowych oraz w produkcji materiałów budowlanych. Równocześnie tworzone będą techniczne, organizacyjne i materiałowe podstawy przyspieszenia tempa budownictwa mieszkaniowego w następnym pięcioleciu.</u>
  125 + <u xml:id="u-7.37" who="#PiotrJaroszewicz">Już podjęte bądź przygotowywane decyzje zapewnią realizację programowego założenia partii, którym jest pełne zrównanie uprawnień socjalnych. Krok po kroku przygotowujemy się do stopniowego skracania czasu pracy. W ostatnich latach, zwłaszcza w roku 1971, osiągnęliśmy widoczny postęp, skracając czas pracy w warunkach najbardziej uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia, szerzej wprowadzając 4-brygadowy system pracy oraz ograniczając w sobotę pracę na trzeciej zmianie w tych przemysłach, które zatrudniają wysoki odsetek kobiet. Zgodnie z przyjętą przez VI Zjazd zasadą skracania czasu pracy, w pierwszej kolejności tam, gdzie jest ona najbardziej uciążliwa, podjęliśmy już decyzje dotyczące eliminacji niedzielnej pracy górników.</u>
  126 + <u xml:id="u-7.38" who="#PiotrJaroszewicz">Złożoność i wielostronne konsekwencje reformy czasu pracy wymagają jej kompleksowego przygotowania i opracowania form dostosowanych do specyfiki różnych gałęzi gospodarki. W związku z tym widzimy potrzebę przeprowadzenia eksperymentów branżowych i regionalnych, których wyniki ułatwią przyjęcie trafnych rozwiązań w szerszej skali.</u>
  127 + <u xml:id="u-7.39" who="#PiotrJaroszewicz">Problemem, do którego przywiązujemy szczególną wagę, jest poprawa warunków pracy i bytu kobiet. Coraz szerzej wprowadza się zatrudnienie na pół etatu, rozszerza się urlopy macierzyńskie, otacza troskliwą opieką kobiety zatrudnione w zawodach uciążliwych. Przewidujemy także stopniowe obniżanie wieku emerytalnego dla kobiet, poczynając oczywiście od tych gałęzi gospodarki, gdzie ich zatrudnienie dominuje, a także rozszerzenie pomocy państwa dla matek wielodzietnych.</u>
  128 + <u xml:id="u-7.40" who="#PiotrJaroszewicz">W zespole problemów socjalnych na czoło wysuwa się ochrona zdrowia społeczeństwa oraz rozwój pomocy społecznej. Spośród decyzji, które służą poprawie sytuacji zdrowotnej społeczeństwa, podkreślić należy zwiększenie środków finansowych i materialnych na rozbudowę obiektów służby zdrowia. Dużej troski i dużych nakładów wymaga zapewnienie opieki zdrowotnej dla 6,5 mln rolników i ich rodzin, objętych obecnie ubezpieczeniem zdrowotnym.</u>
  129 + <u xml:id="u-7.41" who="#PiotrJaroszewicz">Wydatnie rozszerzymy pomoc społeczną przede wszystkim dla ludzi starych, często niezdolnych do samodzielnej egzystencji.</u>
  130 + <u xml:id="u-7.42" who="#PiotrJaroszewicz">Planujemy dalszą optymalizację wykorzystania i rozbudowy bazy materialnej lecznictwa i pomocy społecznej, intensywne zwalczanie gruźlicy i innych chorób zakaźnych, profilaktykę w dziedzinie tzw. chorób cywilizacyjnych.</u>
  131 + <u xml:id="u-7.43" who="#PiotrJaroszewicz">Poprawa warunków pracy, jej bezpieczeństwa i higieny stanowić będzie przedmiot codziennej troski organów rządowych i całej administracji na równi z troską o ład, porządek i dyscyplinę w produkcji, o powszechne poszanowanie przepisów chroniących życie, zdrowie i mienie społeczne. Jest to pole codziennej współpracy administracji ze związkami zawodowymi.</u>
  132 + <u xml:id="u-7.44" who="#PiotrJaroszewicz">Więcej zadań postawimy w programie prac Rządu przed nauką i techniką. W rozwoju myśli badawczej i prac wdrożeniowych widzimy główny warunek unowocześnienia gospodarki i przyspieszenia kolejnych faz rewolucji naukowo-technicznej. Będziemy tworzyć warunki sprzyjające pracom naukowo-badawczym, rozwojowi najnowocześniejszych kierunków techniki, a także wynalazczości i racjonalizacji. Szczególnie wiele mamy do zrobienia na polu wdrażania wyników prac badawczo-naukowych do praktyki, przede wszystkim w przemyśle i w rolnictwie. W tym kierunku zmierzać będzie systematycznie praca organów rządowych i placówek naukowo-badawczych.</u>
  133 + <u xml:id="u-7.45" who="#PiotrJaroszewicz">Cechą polityki naukowej państwa będzie oparcie ważniejszych decyzji gospodarczych oraz wyboru celów działalności badawczej i rozwojowej na ekspertyzach i konsultacjach ze środowiskami naukowymi. Konieczność zapewnienia nauce wpływu na całokształt zagadnień gospodarki, kultury, zdrowia, oświaty i warunków życia społeczeństwa wymaga jednolitej polityki państwa w stosunku do całego obszaru działalności badawczej i rozwojowej. Przedłożymy Sejmowi projekt nowej ustawy w tych sprawach.</u>
  134 + <u xml:id="u-7.46" who="#PiotrJaroszewicz">Jednym z kluczowych zadań Rządu będzie doskonalenie systemu oświaty, podniesienie rangi społecznej zawodu nauczyciela oraz poprawa jego materialnych i socjalnych warunków. Przywiązujemy dużą wagę do prac Komitetu Ekspertów dla opracowania raportu o stanie oświaty w Polsce, któremu przewodniczy wybitny socjolog profesor Jan Szczepański. Dorobek tej ekspertyzy stanie się podstawą decyzji, których projekt przedłożymy Wysokiej Izbie w Roku Kopernikowskim, w 200-lecie utworzenia Komisji Edukacji Narodowej.</u>
  135 + <u xml:id="u-7.47" who="#PiotrJaroszewicz">Poważne środki przeznaczymy na rozwój kultury i sztuki. Rozbudujemy bazę techniczną radia i telewizji, zapewniając w najbliższych latach wydatną poprawę w odbiorze programów na obszarze całego kraju. Wzrastać będą stopniowo nakłady prasy i książek.</u>
  136 + <u xml:id="u-7.48" who="#PiotrJaroszewicz">Zainteresowanie społeczeństwa, zwłaszcza w roku olimpiady, budzi sport. Szczególne znaczenie przywiązujemy do rozwoju sportu masowego, do poprawy warunków działalności w tej dziedzinie.</u>
  137 + <u xml:id="u-7.49" who="#PiotrJaroszewicz">Nigdy jeszcze tak wiele uwagi, starań i środków nie poświęcaliśmy tym wszystkim, wzajemnie powiązanym kierunkom działania, od których zależy sytuacja socjalna człowieka pracy, zaspokajanie jego materialnych i duchowych potrzeb.</u>
  138 + <u xml:id="u-7.50" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zgodnie ze swymi najlepszymi tradycjami i internacjonalistyczną polityką zagraniczną, Polska opowiada się zawsze za sprawą pokoju, postępu i wolności narodów. Kraj nasz zespala narodowe interesy i dążenia z interesami jedności socjalistycznej wspólnoty, jej dynamicznego rozwoju i rosnącego oddziaływania na bieg wydarzeń międzynarodowych.</u>
  139 + <u xml:id="u-7.51" who="#PiotrJaroszewicz">Dzięki inicjatywom Związku Radzieckiego, Polski i innych krajów socjalistycznych, Europa weszła w ostatnim okresie w proces doniosłych przeobrażeń, prowadzących do zapewnienia trwałego pokoju i bezpieczeństwa, a także rozwoju współpracy i wzrostu zaufania w stosunkach między państwami.</u>
  140 + <u xml:id="u-7.52" who="#PiotrJaroszewicz">Wcielając w życie zasadę pokojowego współistnienia państw o odmiennych ustrojach, udzielamy poparcia słusznej walce, jaką z imperializmem, reakcją i neokolonializmem prowadzą narody Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. W szczególności solidaryzujemy się z walką narodów Indochin przeciwko interwencji imperialistycznej. Popieramy sprawiedliwe żądania narodów arabskich w sprawie likwidacji skutków agresji izraelskiej.</u>
  141 + <u xml:id="u-7.53" who="#PiotrJaroszewicz">Wkład polskiej polityki zagranicznej w dzieło pokoju umacnia szacunek, jakim cieszy się nasza ojczyzna dzięki chlubnym tradycjom walk o wolność i niepodległość oraz wkładowi w zwycięstwo nad faszyzmem w II wojnie światowej, z racji historycznych dokonań i ambitnych zamierzeń w budowie socjalizmu.</u>
  142 + <u xml:id="u-7.54" who="#PiotrJaroszewicz">Nasze osiągnięcia cieszą wszystkich przyjaciół Polski, a wśród nich wielu rozsianych po świecie rodaków, którym bliskie są sprawy ojczystego kraju. Będziemy nadal poświęcać wiele uwagi sprawom Polonii i jej kontaktów z ojczyzną.</u>
  143 + <u xml:id="u-7.55" who="#PiotrJaroszewicz">Przynależność do wspólnoty państw socjalistycznych stanowi podstawę naszego narodowego bezpieczeństwa i pokojowego rozwoju. Jako niezłomne ogniwo tej wspólnoty aktywnie uczestniczymy w umacnianiu jej siły i jedności działania, współkształtujemy jej politykę zagraniczną.</u>
  144 + <u xml:id="u-7.56" who="#PiotrJaroszewicz">Doniosły wkład w kształtowanie konstruktywnego programu pokojowej polityki zagranicznej i socjalistycznej wspólnoty wniósł XXIV Zjazd KPZR oraz VI Zjazd PZPR i zjazdy bratnich partii.</u>
  145 + <u xml:id="u-7.57" who="#PiotrJaroszewicz">Okres dzielący nas od XXIV Zjazdu KPZR potwierdził historyczną słuszność tego programu i jego pozytywny wpływ na sytuację międzynarodową. Aktywność oraz pokojowe inicjatywy Związku Radzieckiego i innych krajów socjalistycznych, zawarte w Deklaracji Praskiej, stworzyły sytuację, w której możliwe jest praktyczne rozwiązywanie problemu bezpieczeństwa i współpracy w Europie. Jest to zadanie na wielką, historyczną skalę, wymagające walki i zaangażowania wszystkich realistycznych i postępowych sił w Europie.</u>
  146 + <u xml:id="u-7.58" who="#PiotrJaroszewicz">Twórczym rozwinięciem tej linii było doniosłe wystąpienie Sekretarza Generalnego KC KPZR — towarzysza Leonida Breżniewa na Zjeździe Radzieckich Związków Zawodowych. Przedstawione w tym przemówieniu oceny sytuacji i proponowane rozwiązania problemów i konfliktów międzynarodowych w drodze wzajemnego porozumienia, odprężenia, umocnienia pokoju, normalizacji stosunków między państwami, w drodze tworzenia skutecznych systemów bezpieczeństwa zarówno w Europie, jak i w innych częściach świata, są całkowicie zgodne ze stanowiskiem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Udzielamy im pełnego poparcia. Uważamy, że podjęcie tych konstruktywnych idei i propozycji odpowiada interesom wszystkich państw i narodów.</u>
  147 + <u xml:id="u-7.59" who="#PiotrJaroszewicz">Z zadowoleniem stwierdzamy pogłębienie się jedności działania państw naszej wspólnoty, czego wyrazem są: przyjęty przez XXV sesję RWPG program socjalistycznej integracji oraz uchwała Doradczego Komitetu Politycznego Układu Warszawskiego w Pradze ze stycznia br. Polska będzie nadal dążyć do umacniania jedności państw Układu Warszawskiego i rozwoju Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, a zarazem zacieśniać dwustronne stosunki z bratnimi krajami.</u>
  148 + <u xml:id="u-7.60" who="#PiotrJaroszewicz">Braterski sojusz ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami socjalistycznymi zwiększa rolę Polski w świecie, a zwłaszcza w Europie. Ważniejsze problemy naszego kontynentu nie mogą być dzisiaj rozwiązywane bez głosu Polski.</u>
  149 + <u xml:id="u-7.61" who="#PiotrJaroszewicz">Przyspieszenie procesu integracji ekonomicznej wspólnoty krajów RWPG zapewnia jej członkom wzajemne korzyści, umożliwia specjalizację i kooperację, rozwój nauki i techniki, dynamizuje wzrost gospodarczy.</u>
  150 + <u xml:id="u-7.62" who="#PiotrJaroszewicz">Stosunki polityczne, gospodarcze, kulturalne, techniczne i naukowe Polski Ludowej z Krajem Rad przepojone są duchem proletariackiego internacjonalizmu. Rozwój braterskiej współpracy ze Związkiem Radzieckim posiada decydujące znaczenie dla dalszego rozwoju i modernizacji naszej gospodarki. Obecnie współpraca polsko-radziecka wkracza w nową, wyższą fazę, którą tworzą zawarte ostatnio porozumienia i umowy, w szczególności, gospodarcze. Dążenie do umacniania przyjaźni polsko-radzieckiej i zacieśniania wszechstronnej współpracy między naszymi państwami — to niewzruszona podstawa bezpieczeństwa kraju i jego rozwoju. Sojusz i współpraca ze Związkiem Radzieckim i pozostałymi państwami wspólnoty socjalistycznej są niezmiennie zasadniczą dyrektywą w polityce i działalności Rządu. Ta fundamentalna zasada naszej polityki została potwierdzona przez całe doświadczenie Polski Ludowej. Jej zasadnicze znaczenie podkreślił VI Zjazd. Znajduje ona pełne poparcie narodu polskiego.</u>
  151 + <u xml:id="u-7.63" who="#PiotrJaroszewicz">Bardzo pomyślnie rozwijają się stosunki z naszym zachodnim sąsiadem — Niemiecką Republiką Demokratyczną. Podjęte decyzje o kooperacji przemysłowej i wymianie naukowo-technicznej oraz współpracy w innych dziedzinach tworzą trwałe podstawy dla narastającego współdziałania. Jego wyrazem są wprowadzone ułatwienia w ruchu turystycznym.</u>
  152 + <u xml:id="u-7.64" who="#PiotrJaroszewicz">Pogłębia się współpraca z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną. Jej ważnym kierunkiem jest kooperacja przemysłowa. Liczne kontakty przyczyniają się do konkretyzacji współpracy i dalszego zbliżenia między narodami polskim, czeskim i słowackim.</u>
  153 + <u xml:id="u-7.65" who="#PiotrJaroszewicz">Pomyślnie rozwija się tradycyjnie bliska, wszechstronna współpraca polsko-węgierska, wkraczająca obecnie w nowy, korzystny dla obu krajów etap kooperacji przemysłowej.</u>
  154 + <u xml:id="u-7.66" who="#PiotrJaroszewicz">Nowym potwierdzeniem bliskich stosunków, łączących nas z Ludową Republiką Bułgarii, była niedawna wizyta w Polsce I Sekretarza Komitetu Centralnego Bułgarskiej Partii Komunistycznej tow. Todora Żiwkowa. Wyniki tej wizyty wzbogacają naszą współpracę o nowe, ważne elementy.</u>
  155 + <u xml:id="u-7.67" who="#PiotrJaroszewicz">Na wielu odcinkach pomyślnie rozwijają się nasze stosunki z Socjalistyczną Republiką Rumunii.</u>
  156 + <u xml:id="u-7.68" who="#PiotrJaroszewicz">Poprzez rozwój wymiany handlowej i kooperacji przemysłowej, a także wzrost kontaktów politycznych i wymiany kulturalno-naukowej znacznie ożywiliśmy przyjazne stosunki z socjalistyczną Jugosławią. Wyrazem tego była nasza wizyta złożona w Jugosławii w październiku ubiegłego roku, a spodziewana wizyta Prezydenta Tito w Polsce z pewnością przyczyni się do dalszego zacieśnienia tych stosunków.</u>
  157 + <u xml:id="u-7.69" who="#PiotrJaroszewicz">W duchu przyjaźni i braterstwa rozwijają się stosunki z Mongolską Republiką Ludową, która aktywnie uczestniczy w politycznej i gospodarczej współpracy krajów socjalistycznych.</u>
  158 + <u xml:id="u-7.70" who="#PiotrJaroszewicz">Stosunki przyjaźni łączą Polskę z demokratyczną Republiką Wietnamu. Bohaterskiemu narodowi wietnamskiemu udzielamy poparcia i pomocy w walce z agresją imperialistyczną. Popieramy pokojowe propozycje Demokratycznej Republiki Wietnamu i Tymczasowego Rządu Rewolucyjnego Republiki Wietnamu Południowego w sprawie rozwiązania konfliktu indochińskiego.</u>
  159 + <u xml:id="u-7.71" who="#PiotrJaroszewicz">Dobrze rozwijają się nasze stosunki z Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną. Udzielamy poparcia propozycjom Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej w sprawie pokojowego zjednoczenia Korei i wycofania wojsk interwencyjnych z Korei Południowej.</u>
  160 + <u xml:id="u-7.72" who="#PiotrJaroszewicz">Cieszy nas rozwój przyjaznych stosunków z Kubą — z pierwszym państwem socjalistycznym na kontynencie amerykańskim. Z radością powitamy w Polsce I Sekretarza Komunistycznej Partii Kuby i Premiera Rządu towarzysza Fidela Castro.</u>
  161 + <u xml:id="u-7.73" who="#PiotrJaroszewicz">Nigdy dotychczas nie mieliśmy równie szerokich i ożywionych kontaktów z krajami socjalistycznymi, jak w okresie ostatnich 15 miesięcy. Rozwój wszechstronnej współpracy i koordynacja polityki zagranicznej państw socjalistycznych stanowią nie tylko dźwignię rozwoju każdego z zainteresowanych krajów, lecz są źródłem ich wspólnej siły, ważnym czynnikiem pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
  162 + <u xml:id="u-7.74" who="#PiotrJaroszewicz">Jedność sił socjalizmu i postępu ma obecnie zasadnicze znaczenie. W tym przekonaniu przeciwstawiamy się na arenie międzynarodowej wszelkim tendencjom antyradzieckim, które przynoszą szkodę sprawie postępu i pokoju światowego.</u>
  163 + <u xml:id="u-7.75" who="#PiotrJaroszewicz">W dążeniach do umocnienia bezpieczeństwa Europy i rozwoju ogólnoeuropejskiej współpracy Polska gotowa jest współpracować ze wszystkimi rządami i siłami politycznymi, które kierują się analogicznymi intencjami. Opowiadamy się za utworzeniem na naszym kontynencie zbiorowego systemu bezpieczeństwa, odpowiadającego interesom wszystkich zainteresowanych państw. Jest to droga przekształcenia Europy w obszar trwałego pokoju.</u>
  164 + <u xml:id="u-7.76" who="#PiotrJaroszewicz">Narastające procesy zmian torują sobie drogę wbrew działającym jeszcze przeciwnikom odprężenia i normalizacji stosunków. Ten pozytywny proces wyraża się przede wszystkim w uznaniu istniejących granic w Europie, co zostało dokonane w układach podpisanych między Związkiem Radzieckim, Polską a NRF. Doniosłe znaczenie ma porozumienie czterech wielkich mocarstw w sprawie Berlina Zachodniego oraz porozumienie między NRD a NRF i między NRD a Berlinem Zachodnim. Dowodem aprobaty dla przedstawionej przez państwa socjalistyczne propozycji utworzenia systemu bezpieczeństwa jest powszechne poparcie idei Europejskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy oraz aktywizacja stosunków dwustronnych, w tym kontaktów politycznych pomiędzy państwami europejskimi.</u>
  165 + <u xml:id="u-7.77" who="#PiotrJaroszewicz">Oczekujemy, że układy zawarte z rządem NRF przez rządy Związku Radzieckiego i Polski zostaną ratyfikowane i wejdą w życie. Leży to — jak mówił o tym wczoraj z tej trybuny I Sekretarz partii tow. Edward Gierek — nie tylko w interesie normalizacji stosunków pomiędzy państwami socjalistycznymi i NRF, lecz także w interesie bezpieczeństwa wszystkich narodów i państw Europy. Stosunek do układów jest miernikiem podejścia do węzłowych problemów pokoju, bezpieczeństwa i współpracy. Występujące przeciw układom siły polityczne i poszczególni politycy w NRF muszą zdawać sobie sprawę, iż stawiając na kartę zimnej wojny, hamują procesy odprężenia w Europie. Wprowadzają oni w błąd własną opinię publiczną głosząc, że istnieją możliwości renegocjacji zawartych układów. Możliwości takiej nie ma, gdyż nie można cofnąć biegu wydarzeń ani powrócić do spraw już dawno rozstrzygniętych. Ci, którzy głoszą demagogiczne twierdzenia o możliwości przetargu z Polską, zapominają, że naród Polski zapłacił za swoją wolność i niepodległość najwyższą cenę, że granica na Odrze i Nysie, jak też granica wspólnoty socjalistycznej na Łabie i Werze, są nienaruszalne i zawsze pozostaną w pełni zabezpieczone.</u>
166 166 <u xml:id="u-7.78" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
167   - <u xml:id="u-7.79" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Prawdę tę przypomniał tow. Breżniew w swym ostatnim wystąpieniu.</u>
168   - <u xml:id="u-7.80" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Podobne stanowisko zajmują koła rządzące szeregu krajów Europy Zachodniej. Odnosimy się do takiego stanowiska z uznaniem, widząc w nim dążenie do kontynuacji polityki odprężenia i normalizacji stosunków w Europie.</u>
169   - <u xml:id="u-7.81" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ze swej strony Rząd w niedługim czasie i w przewidzianym trybie skieruje do Wysokiej Izby wniosek ratyfikacyjny, dotyczący układu zawartego z NRF w dniu 7 grudnia 1970 r. Rząd spodziewa się, że sprawa ratyfikacji układu poddana zostanie wnikliwej dyskusji w kompetentnej komisji Sejmu.</u>
170   - <u xml:id="u-7.82" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Uważamy, że dla normalizacji stosunków w Europie konieczne jest uregulowanie spraw między NRF i Czechosłowacją na podstawie uznania układu monachijskiego za nieważny od samego początku.</u>
171   - <u xml:id="u-7.83" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Proces normalizacji wymaga także uznania Niemieckiej Republiki Demokratycznej — zgodnie z prawem międzynarodowym.</u>
172   - <u xml:id="u-7.84" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Opowiadamy się, zgodnie z propozycją rządu Finlandii, za jak najszybszym rozpoczęciem wielostronnych przygotowań do Konferencji Europejskiej. Uważamy, że istnieją wszelkie warunki, aby mogła ona zebrać się w najbliższym czasie. W przekonaniu tym utwierdzają nas pozytywne reakcje zdecydowanej większości państw na konstruktywny program, wyłożony w Deklaracji Praskiej państw-stron Układu Warszawskiego.</u>
173   - <u xml:id="u-7.85" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Każde państwo może i powinno wnosić konstruktywny wkład do rozpoczętego procesu odprężenia i normalizacji. Ze swej strony Polska — na zasadach pokojowego współistnienia, współpracy oraz niemieszania się w sprawy wewnętrzne, aktywnie rozwija stosunki z szeregiem państw Europy Zachodniej. Jest to jednocześnie działanie na rzecz umocnienia bezpieczeństwa i współpracy w skali ogólnoeuropejskiej. Polska, podobnie jak i inne kraje socjalistyczne, wypowiada się za rozwojem współpracy gospodarczej ze wszystkimi państwami, niezależnie od tego czy wchodzą one w skład Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, czy pozostają poza ugrupowaniami gospodarczymi. Realistyczną podstawę tych stosunków tworzy zasada równouprawnienia, wzajemnych korzyści i wyeliminowania wszelkich form dyskryminacji.</u>
174   - <u xml:id="u-7.86" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przyjazne stosunki rozwijają się między Polską i Francją. Tradycyjna przyjaźń pogłębiana jest przez zbieżność poglądów na wiele ważnych problemów politycznych, służy jej także rozwój współpracy gospodarczej, naukowej i kulturalnej. Wyrażamy przekonanie, że planowana wczesną jesienią br. wizyta delegacji PRL we Francji przyczyni się do dalszego zacieśnienia współpracy polsko-francuskiej.</u>
175   - <u xml:id="u-7.87" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Coraz lepiej układają się nasze dobrosąsiedzkie stosunki z państwami skandynawskimi: Finlandią, Szwecją, Norwegią, Danią i Islandią. Wzrostowi wymiany towarowej, naukowej i kulturalnej towarzyszą ożywione kontakty polityczne. Jestem przekonany, że wizyta, którą zamierzam złożyć w Szwecji, a także i inne kontakty polityczne na wysokim szczeblu przyczynią się do dalszego ożywienia wszystkich tych kierunków współpracy, a także do rozwiązania wielu spraw dotyczących Morza Bałtyckiego.</u>
176   - <u xml:id="u-7.88" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Widzimy możliwości znacznego rozwoju stosunków z państwami Europy Zachodniej: z Wielką Brytanią, z Włochami, z którymi mamy szczególnie rozwiniętą współpracę przemysłową, z NRF, Austrią, Belgią i innymi krajami w dziedzinie gospodarczej wymiany naukowo-technicznej i kulturalnej oraz w kontynuowaniu kontaktów politycznych.</u>
177   - <u xml:id="u-7.89" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dobrze rozwijają się nasze stosunki z Kanadą. Pozytywnie oceniamy zainteresowanie Stanów Zjednoczonych rozszerzeniem stosunków gospodarczych i naukowo-technicznych z Polską, co w pełni odpowiada dążeniom Rządu do rozwoju korzystnej dla obu stron współpracy.</u>
178   - <u xml:id="u-7.90" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dobrze układają się nasze stosunki z Japonią, a perspektywy rozwoju i współpracy gospodarczej kształtują się pomyślnie.</u>
179   - <u xml:id="u-7.91" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Pozytywnie rozwijają się nasze stosunki z wieloma państwami Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.</u>
180   - <u xml:id="u-7.92" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Aktywna polityka Polski na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych organizacji międzynarodowych koncentruje się na problemach pokoju i bezpieczeństwa, rozbrojenia i ograniczenia zbrojeń oraz rozwoju współpracy, zwłaszcza gospodarczej.</u>
181   - <u xml:id="u-7.93" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Polska polityka zagraniczna dobrze służy interesom państwa i społeczeństwa, odpowiada naszym aspiracjom do twórczego rozwoju w warunkach pokoju i trwałego bezpieczeństwa. Dlatego polityka ta cieszy się aktywnym poparciem całego narodu, który aprobuje jej narodowe racje i socjalistyczne ideowe treści.</u>
182   - <u xml:id="u-7.94" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Programowym zadaniem Rządu jest doskonalenie obowiązującego prawa, umacnianie praworządności socjalistycznej, ładu i porządku publicznego. Na podstawie przeprowadzonych już ekspertyz i prac przygotowawczych, Rząd opracuje 3–4-letni program prac legislacyjnych, skoordynowany z rozwojem socjalistycznych stosunków społeczno-politycznych i potencjału gospodarczego kraju.</u>
183   - <u xml:id="u-7.95" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przygotowując i doskonaląc akty prawne, tym usilniej troszczyć się będziemy o pełne poszanowanie prawa już obowiązującego. Chodzi o to, aby rosnący rytm aktywności gospodarczej i ożywienia społecznego znajdował mocne oparcie w powszechnym przestrzeganiu zasad dyscypliny zawodowej i społecznej, ładu i porządku, poszanowania mienia społecznego i codziennej ochronie społecznego interesu.</u>
184   - <u xml:id="u-7.96" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Naczelna zasada ustrojowa — jedność i nierozerwalność praw i obowiązków — jest istotą socjalistycznej demokracji, którą będziemy rozwijać i doskonalić w codziennym działaniu. Wymaga to od Rządu dalszego umacniania zasad praworządności socjalistycznej, bezkompromisowego zwalczania wszelkiego bezprawia, obrony wszystkich interesów chronionych prawem. Oznacza to nierozdzielność interesów państwa i społeczeństwa, społeczeństwa i każdego z obywateli.</u>
185   - <u xml:id="u-7.97" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W roku 1971 nastąpiła poprawa stanu bezpieczeństwa i porządku w kraju. Zastosowano nowe formy i środki, ulepszono metody wykrywania przestępstw. Wobec naruszających ład i porządek, wobec sprawców czynów chuligańskich przyjęto zasadę szybkiej, surowszej i bardziej dolegliwej represji. Ten kierunek odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości i będzie kontynuowany.</u>
186   - <u xml:id="u-7.98" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo Sprawiedliwości, resort spraw wewnętrznych, Ministerstwo Oświaty, organizacje prowadzące działalność wychowawczą, przystąpiły do opracowania kompleksowego programu wszechstronnych i skutecznych działań, umacniających poczucie dyscypliny i porządku, zapewniających wyższą skuteczność wychowania, profilaktyki społecznej, walki z alkoholizmem i chuligaństwem, pasożytnictwem i demoralizacją.</u>
187   - <u xml:id="u-7.99" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ważnym zadaniem Rządu będzie wzmożenie ochrony wspólnego mienia i całej gospodarki. We wszystkich ogniwach administracji przygotowujemy przeciwdziałanie wobec zjawisk niegospodarności, niedbalstwa, marnotrawstwa, które przeradzają się gdzieniegdzie w groźne następstwa czy to w postaci pożarów, katastrof i awarii, czy w przestępczość gospodarczą. Rząd liczy na społeczne wsparcie tych działań, na konstruktywną krytykę zła i biurokratyzmu, na narastającą aktywność społeczeństwa w usuwaniu niedomagań, które pociągają za sobą często niepowetowane straty.</u>
188   - <u xml:id="u-7.100" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Jedność wszystkich sił społecznych, konsolidacja w codziennym działaniu, jednolite poparcie najważniejszych racji narodu — to wielki, narastający dorobek pogrudniowej polityki partii, najważniejsze źródło siły socjalistycznego państwa i gwarancja powodzenia realizacji wspólnego programu. W tym działaniu jest miejsce dla wszystkich obywateli — członków partii, bratnich stronnictw i bezpartyjnych, dla ludzi wszystkich zawodów i generacji, bez względu na wyznawaną filozofię lub religię. Każda para rąk jest potrzebna, każda obywatelska myśl się liczy, każdy czyn ma wartość.</u>
189   - <u xml:id="u-7.101" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W przekonaniu o nadrzędności tych patriotycznych racji Rząd będzie kontynuował swoje dążenia do normalizacji stosunków z Kościołem. Ze strony Kościoła, jego hierarchii, oczekujemy wyjścia na spotkanie tych dążeń, za którymi 19 marca opowiedziało się polskie społeczeństwo. Jestem przekonany, że hierarchia kościelna wniesie konstruktywny wkład w proces normowania stosunków z państwem.</u>
190   - <u xml:id="u-7.102" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Jak wiadomo Rząd podjął rozmowy z Watykanem. Oczekujemy, że w ich toku uzyskane zostaną gwarancje, iż działalność religijna kościoła rzymskokatolickiego mieścić się będzie w ramach nakreślonych przez nasz interes narodowy i obowiązujące w Polsce prawo. Przyjmujemy z uznaniem fakt, że Watykan podejmuje kroki służące umocnieniu pokoju w świecie i w Europie.</u>
191   - <u xml:id="u-7.103" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zgodnie z zapowiedzią I Sekretarza Komitetu Centralnego tow. Edwarda Gierka na przedwyborczym spotkaniu w Katowicach, w połowie roku 1973 — dysponując już oceną realizacji planu 5-letniego na jego półmetku — nakreślimy zwiększone we wszystkich najważniejszych społecznie przekrojach zadania na drugą połowę obecnej pięciolatki.</u>
192   - <u xml:id="u-7.104" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rząd w całym swym działaniu będzie dążył do tego, by w pełni zabezpieczyć realizację tego zadania i osiągnięcie rezultatów, które pozwolą na wydatniejszą poprawę warunków życiowych ludzi pracy oraz na szybszą modernizację i rozbudowę gospodarki. Cel ten stanie się wspólnym mianownikiem programu prac Rządu, zasadniczym bodźcem dalszego doskonalenia pracy całej administracji, umacniania jej więzi ze społeczeństwem.</u>
193   - <u xml:id="u-7.105" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wszystkie organy administracji centralnej i terenowej muszą działać znacznie efektywniej, podnosić na wyższy poziom nie zawsze dobrą jeszcze sprawność w codziennym rozwiązywaniu swych zadań. Istotnym punktem prac Rządu w tym kierunku będzie zasadnicze umocnienie administracji na szczeblu gromadzkim.</u>
194   - <u xml:id="u-7.106" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Kampania wyborcza potwierdziła, że mimo osiągniętego postępu wiele jeszcze pozostaje do zrobienia w dziedzinie wnikliwego, terminowego i sprawiedliwego rozpatrywania spraw obywateli przez administrację. Zdecyduje o tym zarówno planowany wzrost kwalifikacji pracowników administracji, jak i umacnianie we wszystkich jej ogniwach nowego klimatu, nacechowanego odpowiedzialnością i większą wrażliwością społeczną. Polepszenie pracy administracji, to jedno z istotniejszych zadań w programie prac Rządu.</u>
195   - <u xml:id="u-7.107" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W roku 1971 przekonaliśmy się, jak wielkie znaczenie we wszystkich dziedzinach życia kraju ma aktywność Sejmu, jak owocny jest wpływ jego działalności na doskonalenie pracy Rządu i jego organów. Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że Rząd dołoży starań, aby wykorzystać w swej pracy zalecenia Sejmu i inicjatywy obywateli posłów, aby konsekwentnie wcielać w życie prawa stanowione przez nasz socjalistyczny parlament.</u>
196   - <u xml:id="u-7.108" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Dzięki odbudowie i umocnieniu zasad lemnowskich, głębsza niż kiedykolwiek stała się więź łącząca partię i władzę ludową z klasą robotniczą i całym narodem. Tworzy ją klimat nowej społeczno-gospodarczej polityki partu, obopólnej szczerości i wzajemnego zaufania, zasada radzenia się klasy robotniczej, ludzi pracy przy podejmowaniu ważnych społecznie decyzji, zasada umacniania więzi z masami.</u>
197   - <u xml:id="u-7.109" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Powoduje to, że obywatel, rzeczywisty współgospodarz kraju, po nowemu widzi swą rolę i aktywny udział w budownictwie socjalistycznym, które utożsamia z sobą, z życiem własnej rodziny, wsi i miasta, z potrzebą rozumu i serca.</u>
198   - <u xml:id="u-7.110" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Silniejsza niż kiedykolwiek, bardziej świadoma swej roli i odpowiedzialności jest nasza partia — Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, przewodniczka narodu, budowniczy jego przyszłości. Wzrost jej autorytetu, umocnienie jej kierowniczej roli w całokształcie życia społecznego, wypływa ze słuszności linii politycznej, przyjętej na VII i VIII Plenum Komitetu Centralnego PZPR oraz rozwiniętej i ustalonej przez VI Zjazd.</u>
199   - <u xml:id="u-7.111" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Bratnie stronnictwa — Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne i wszystkie siły Frontu Jedności Narodu — twórczo współdziałają z partią w urzeczywistnianiu programu, który dobro społeczeństwa, poprawę materialnych i duchowych warunków życia czyni główną treścią społeczno-ekonomicznego rozwoju kraju — nadrzędnym celem, któremu podporządkowane są wszystkie nasze zamierzenia i działania.</u>
200   - <u xml:id="u-7.112" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Świadomość tych prawd wyzwala ogromne społeczne rezerwy, tkwiące w ludziach, w ich energii, inicjatywie i aktywności, tworzy dźwignię wydajniejszej pracy, silniejszej dyscypliny, lepszego gospodarowania.</u>
201   - <u xml:id="u-7.113" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Rząd będzie tworzył warunki coraz bardziej sprzyjające tym życiodajnym procesom budowy i rozkwitu socjalistycznej Polski.</u>
202   - <u xml:id="u-7.114" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">O tych właśnie, jakże ważnych sprawach, mówił wczoraj z tej trybuny w swoim wystąpieniu towarzysz Edward Gierek. Podkreślił on, że „musimy aktywnie i konsekwentnie kształtować i pomnażać siły twórcze naszego narodu, umacniać w świadomości powszechnej socjalistyczne, patriotyczne i internacjonalistyczne ideały oraz wolę kierowania się nimi w życiu. Pragniemy, aby socjalistyczna kultura narodowa, kontynuująca nasze najlepsze tradycje, wzbogacała życie duchowe naszego społeczeństwa, kształtowała osobowość i ideowe motywacje działania ludzi, zgodnie z zasadami socjalizmu, z duchem naszej epoki”.</u>
203   - <u xml:id="u-7.115" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! W wyborach do Sejmu otrzymaliśmy powszechne poparcie dla programu Frontu Jedności Narodu. Oznacza ono dla nas ogromne zobowiązanie. Rząd dołoży wszelkich starań, aby tego zaufania nie zawieść.</u>
  167 + <u xml:id="u-7.79" who="#PiotrJaroszewicz">Prawdę tę przypomniał tow. Breżniew w swym ostatnim wystąpieniu.</u>
  168 + <u xml:id="u-7.80" who="#PiotrJaroszewicz">Podobne stanowisko zajmują koła rządzące szeregu krajów Europy Zachodniej. Odnosimy się do takiego stanowiska z uznaniem, widząc w nim dążenie do kontynuacji polityki odprężenia i normalizacji stosunków w Europie.</u>
  169 + <u xml:id="u-7.81" who="#PiotrJaroszewicz">Ze swej strony Rząd w niedługim czasie i w przewidzianym trybie skieruje do Wysokiej Izby wniosek ratyfikacyjny, dotyczący układu zawartego z NRF w dniu 7 grudnia 1970 r. Rząd spodziewa się, że sprawa ratyfikacji układu poddana zostanie wnikliwej dyskusji w kompetentnej komisji Sejmu.</u>
  170 + <u xml:id="u-7.82" who="#PiotrJaroszewicz">Uważamy, że dla normalizacji stosunków w Europie konieczne jest uregulowanie spraw między NRF i Czechosłowacją na podstawie uznania układu monachijskiego za nieważny od samego początku.</u>
  171 + <u xml:id="u-7.83" who="#PiotrJaroszewicz">Proces normalizacji wymaga także uznania Niemieckiej Republiki Demokratycznej — zgodnie z prawem międzynarodowym.</u>
  172 + <u xml:id="u-7.84" who="#PiotrJaroszewicz">Opowiadamy się, zgodnie z propozycją rządu Finlandii, za jak najszybszym rozpoczęciem wielostronnych przygotowań do Konferencji Europejskiej. Uważamy, że istnieją wszelkie warunki, aby mogła ona zebrać się w najbliższym czasie. W przekonaniu tym utwierdzają nas pozytywne reakcje zdecydowanej większości państw na konstruktywny program, wyłożony w Deklaracji Praskiej państw-stron Układu Warszawskiego.</u>
  173 + <u xml:id="u-7.85" who="#PiotrJaroszewicz">Każde państwo może i powinno wnosić konstruktywny wkład do rozpoczętego procesu odprężenia i normalizacji. Ze swej strony Polska — na zasadach pokojowego współistnienia, współpracy oraz niemieszania się w sprawy wewnętrzne, aktywnie rozwija stosunki z szeregiem państw Europy Zachodniej. Jest to jednocześnie działanie na rzecz umocnienia bezpieczeństwa i współpracy w skali ogólnoeuropejskiej. Polska, podobnie jak i inne kraje socjalistyczne, wypowiada się za rozwojem współpracy gospodarczej ze wszystkimi państwami, niezależnie od tego czy wchodzą one w skład Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, czy pozostają poza ugrupowaniami gospodarczymi. Realistyczną podstawę tych stosunków tworzy zasada równouprawnienia, wzajemnych korzyści i wyeliminowania wszelkich form dyskryminacji.</u>
  174 + <u xml:id="u-7.86" who="#PiotrJaroszewicz">Przyjazne stosunki rozwijają się między Polską i Francją. Tradycyjna przyjaźń pogłębiana jest przez zbieżność poglądów na wiele ważnych problemów politycznych, służy jej także rozwój współpracy gospodarczej, naukowej i kulturalnej. Wyrażamy przekonanie, że planowana wczesną jesienią br. wizyta delegacji PRL we Francji przyczyni się do dalszego zacieśnienia współpracy polsko-francuskiej.</u>
  175 + <u xml:id="u-7.87" who="#PiotrJaroszewicz">Coraz lepiej układają się nasze dobrosąsiedzkie stosunki z państwami skandynawskimi: Finlandią, Szwecją, Norwegią, Danią i Islandią. Wzrostowi wymiany towarowej, naukowej i kulturalnej towarzyszą ożywione kontakty polityczne. Jestem przekonany, że wizyta, którą zamierzam złożyć w Szwecji, a także i inne kontakty polityczne na wysokim szczeblu przyczynią się do dalszego ożywienia wszystkich tych kierunków współpracy, a także do rozwiązania wielu spraw dotyczących Morza Bałtyckiego.</u>
  176 + <u xml:id="u-7.88" who="#PiotrJaroszewicz">Widzimy możliwości znacznego rozwoju stosunków z państwami Europy Zachodniej: z Wielką Brytanią, z Włochami, z którymi mamy szczególnie rozwiniętą współpracę przemysłową, z NRF, Austrią, Belgią i innymi krajami w dziedzinie gospodarczej wymiany naukowo-technicznej i kulturalnej oraz w kontynuowaniu kontaktów politycznych.</u>
  177 + <u xml:id="u-7.89" who="#PiotrJaroszewicz">Dobrze rozwijają się nasze stosunki z Kanadą. Pozytywnie oceniamy zainteresowanie Stanów Zjednoczonych rozszerzeniem stosunków gospodarczych i naukowo-technicznych z Polską, co w pełni odpowiada dążeniom Rządu do rozwoju korzystnej dla obu stron współpracy.</u>
  178 + <u xml:id="u-7.90" who="#PiotrJaroszewicz">Dobrze układają się nasze stosunki z Japonią, a perspektywy rozwoju i współpracy gospodarczej kształtują się pomyślnie.</u>
  179 + <u xml:id="u-7.91" who="#PiotrJaroszewicz">Pozytywnie rozwijają się nasze stosunki z wieloma państwami Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.</u>
  180 + <u xml:id="u-7.92" who="#PiotrJaroszewicz">Aktywna polityka Polski na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych organizacji międzynarodowych koncentruje się na problemach pokoju i bezpieczeństwa, rozbrojenia i ograniczenia zbrojeń oraz rozwoju współpracy, zwłaszcza gospodarczej.</u>
  181 + <u xml:id="u-7.93" who="#PiotrJaroszewicz">Polska polityka zagraniczna dobrze służy interesom państwa i społeczeństwa, odpowiada naszym aspiracjom do twórczego rozwoju w warunkach pokoju i trwałego bezpieczeństwa. Dlatego polityka ta cieszy się aktywnym poparciem całego narodu, który aprobuje jej narodowe racje i socjalistyczne ideowe treści.</u>
  182 + <u xml:id="u-7.94" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Programowym zadaniem Rządu jest doskonalenie obowiązującego prawa, umacnianie praworządności socjalistycznej, ładu i porządku publicznego. Na podstawie przeprowadzonych już ekspertyz i prac przygotowawczych, Rząd opracuje 3–4-letni program prac legislacyjnych, skoordynowany z rozwojem socjalistycznych stosunków społeczno-politycznych i potencjału gospodarczego kraju.</u>
  183 + <u xml:id="u-7.95" who="#PiotrJaroszewicz">Przygotowując i doskonaląc akty prawne, tym usilniej troszczyć się będziemy o pełne poszanowanie prawa już obowiązującego. Chodzi o to, aby rosnący rytm aktywności gospodarczej i ożywienia społecznego znajdował mocne oparcie w powszechnym przestrzeganiu zasad dyscypliny zawodowej i społecznej, ładu i porządku, poszanowania mienia społecznego i codziennej ochronie społecznego interesu.</u>
  184 + <u xml:id="u-7.96" who="#PiotrJaroszewicz">Naczelna zasada ustrojowa — jedność i nierozerwalność praw i obowiązków — jest istotą socjalistycznej demokracji, którą będziemy rozwijać i doskonalić w codziennym działaniu. Wymaga to od Rządu dalszego umacniania zasad praworządności socjalistycznej, bezkompromisowego zwalczania wszelkiego bezprawia, obrony wszystkich interesów chronionych prawem. Oznacza to nierozdzielność interesów państwa i społeczeństwa, społeczeństwa i każdego z obywateli.</u>
  185 + <u xml:id="u-7.97" who="#PiotrJaroszewicz">W roku 1971 nastąpiła poprawa stanu bezpieczeństwa i porządku w kraju. Zastosowano nowe formy i środki, ulepszono metody wykrywania przestępstw. Wobec naruszających ład i porządek, wobec sprawców czynów chuligańskich przyjęto zasadę szybkiej, surowszej i bardziej dolegliwej represji. Ten kierunek odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości i będzie kontynuowany.</u>
  186 + <u xml:id="u-7.98" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo Sprawiedliwości, resort spraw wewnętrznych, Ministerstwo Oświaty, organizacje prowadzące działalność wychowawczą, przystąpiły do opracowania kompleksowego programu wszechstronnych i skutecznych działań, umacniających poczucie dyscypliny i porządku, zapewniających wyższą skuteczność wychowania, profilaktyki społecznej, walki z alkoholizmem i chuligaństwem, pasożytnictwem i demoralizacją.</u>
  187 + <u xml:id="u-7.99" who="#PiotrJaroszewicz">Ważnym zadaniem Rządu będzie wzmożenie ochrony wspólnego mienia i całej gospodarki. We wszystkich ogniwach administracji przygotowujemy przeciwdziałanie wobec zjawisk niegospodarności, niedbalstwa, marnotrawstwa, które przeradzają się gdzieniegdzie w groźne następstwa czy to w postaci pożarów, katastrof i awarii, czy w przestępczość gospodarczą. Rząd liczy na społeczne wsparcie tych działań, na konstruktywną krytykę zła i biurokratyzmu, na narastającą aktywność społeczeństwa w usuwaniu niedomagań, które pociągają za sobą często niepowetowane straty.</u>
  188 + <u xml:id="u-7.100" who="#PiotrJaroszewicz">Jedność wszystkich sił społecznych, konsolidacja w codziennym działaniu, jednolite poparcie najważniejszych racji narodu — to wielki, narastający dorobek pogrudniowej polityki partii, najważniejsze źródło siły socjalistycznego państwa i gwarancja powodzenia realizacji wspólnego programu. W tym działaniu jest miejsce dla wszystkich obywateli — członków partii, bratnich stronnictw i bezpartyjnych, dla ludzi wszystkich zawodów i generacji, bez względu na wyznawaną filozofię lub religię. Każda para rąk jest potrzebna, każda obywatelska myśl się liczy, każdy czyn ma wartość.</u>
  189 + <u xml:id="u-7.101" who="#PiotrJaroszewicz">W przekonaniu o nadrzędności tych patriotycznych racji Rząd będzie kontynuował swoje dążenia do normalizacji stosunków z Kościołem. Ze strony Kościoła, jego hierarchii, oczekujemy wyjścia na spotkanie tych dążeń, za którymi 19 marca opowiedziało się polskie społeczeństwo. Jestem przekonany, że hierarchia kościelna wniesie konstruktywny wkład w proces normowania stosunków z państwem.</u>
  190 + <u xml:id="u-7.102" who="#PiotrJaroszewicz">Jak wiadomo Rząd podjął rozmowy z Watykanem. Oczekujemy, że w ich toku uzyskane zostaną gwarancje, iż działalność religijna kościoła rzymskokatolickiego mieścić się będzie w ramach nakreślonych przez nasz interes narodowy i obowiązujące w Polsce prawo. Przyjmujemy z uznaniem fakt, że Watykan podejmuje kroki służące umocnieniu pokoju w świecie i w Europie.</u>
  191 + <u xml:id="u-7.103" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zgodnie z zapowiedzią I Sekretarza Komitetu Centralnego tow. Edwarda Gierka na przedwyborczym spotkaniu w Katowicach, w połowie roku 1973 — dysponując już oceną realizacji planu 5-letniego na jego półmetku — nakreślimy zwiększone we wszystkich najważniejszych społecznie przekrojach zadania na drugą połowę obecnej pięciolatki.</u>
  192 + <u xml:id="u-7.104" who="#PiotrJaroszewicz">Rząd w całym swym działaniu będzie dążył do tego, by w pełni zabezpieczyć realizację tego zadania i osiągnięcie rezultatów, które pozwolą na wydatniejszą poprawę warunków życiowych ludzi pracy oraz na szybszą modernizację i rozbudowę gospodarki. Cel ten stanie się wspólnym mianownikiem programu prac Rządu, zasadniczym bodźcem dalszego doskonalenia pracy całej administracji, umacniania jej więzi ze społeczeństwem.</u>
  193 + <u xml:id="u-7.105" who="#PiotrJaroszewicz">Wszystkie organy administracji centralnej i terenowej muszą działać znacznie efektywniej, podnosić na wyższy poziom nie zawsze dobrą jeszcze sprawność w codziennym rozwiązywaniu swych zadań. Istotnym punktem prac Rządu w tym kierunku będzie zasadnicze umocnienie administracji na szczeblu gromadzkim.</u>
  194 + <u xml:id="u-7.106" who="#PiotrJaroszewicz">Kampania wyborcza potwierdziła, że mimo osiągniętego postępu wiele jeszcze pozostaje do zrobienia w dziedzinie wnikliwego, terminowego i sprawiedliwego rozpatrywania spraw obywateli przez administrację. Zdecyduje o tym zarówno planowany wzrost kwalifikacji pracowników administracji, jak i umacnianie we wszystkich jej ogniwach nowego klimatu, nacechowanego odpowiedzialnością i większą wrażliwością społeczną. Polepszenie pracy administracji, to jedno z istotniejszych zadań w programie prac Rządu.</u>
  195 + <u xml:id="u-7.107" who="#PiotrJaroszewicz">W roku 1971 przekonaliśmy się, jak wielkie znaczenie we wszystkich dziedzinach życia kraju ma aktywność Sejmu, jak owocny jest wpływ jego działalności na doskonalenie pracy Rządu i jego organów. Pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że Rząd dołoży starań, aby wykorzystać w swej pracy zalecenia Sejmu i inicjatywy obywateli posłów, aby konsekwentnie wcielać w życie prawa stanowione przez nasz socjalistyczny parlament.</u>
  196 + <u xml:id="u-7.108" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Dzięki odbudowie i umocnieniu zasad lemnowskich, głębsza niż kiedykolwiek stała się więź łącząca partię i władzę ludową z klasą robotniczą i całym narodem. Tworzy ją klimat nowej społeczno-gospodarczej polityki partu, obopólnej szczerości i wzajemnego zaufania, zasada radzenia się klasy robotniczej, ludzi pracy przy podejmowaniu ważnych społecznie decyzji, zasada umacniania więzi z masami.</u>
  197 + <u xml:id="u-7.109" who="#PiotrJaroszewicz">Powoduje to, że obywatel, rzeczywisty współgospodarz kraju, po nowemu widzi swą rolę i aktywny udział w budownictwie socjalistycznym, które utożsamia z sobą, z życiem własnej rodziny, wsi i miasta, z potrzebą rozumu i serca.</u>
  198 + <u xml:id="u-7.110" who="#PiotrJaroszewicz">Silniejsza niż kiedykolwiek, bardziej świadoma swej roli i odpowiedzialności jest nasza partia — Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, przewodniczka narodu, budowniczy jego przyszłości. Wzrost jej autorytetu, umocnienie jej kierowniczej roli w całokształcie życia społecznego, wypływa ze słuszności linii politycznej, przyjętej na VII i VIII Plenum Komitetu Centralnego PZPR oraz rozwiniętej i ustalonej przez VI Zjazd.</u>
  199 + <u xml:id="u-7.111" who="#PiotrJaroszewicz">Bratnie stronnictwa — Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne i wszystkie siły Frontu Jedności Narodu — twórczo współdziałają z partią w urzeczywistnianiu programu, który dobro społeczeństwa, poprawę materialnych i duchowych warunków życia czyni główną treścią społeczno-ekonomicznego rozwoju kraju — nadrzędnym celem, któremu podporządkowane są wszystkie nasze zamierzenia i działania.</u>
  200 + <u xml:id="u-7.112" who="#PiotrJaroszewicz">Świadomość tych prawd wyzwala ogromne społeczne rezerwy, tkwiące w ludziach, w ich energii, inicjatywie i aktywności, tworzy dźwignię wydajniejszej pracy, silniejszej dyscypliny, lepszego gospodarowania.</u>
  201 + <u xml:id="u-7.113" who="#PiotrJaroszewicz">Rząd będzie tworzył warunki coraz bardziej sprzyjające tym życiodajnym procesom budowy i rozkwitu socjalistycznej Polski.</u>
  202 + <u xml:id="u-7.114" who="#PiotrJaroszewicz">O tych właśnie, jakże ważnych sprawach, mówił wczoraj z tej trybuny w swoim wystąpieniu towarzysz Edward Gierek. Podkreślił on, że „musimy aktywnie i konsekwentnie kształtować i pomnażać siły twórcze naszego narodu, umacniać w świadomości powszechnej socjalistyczne, patriotyczne i internacjonalistyczne ideały oraz wolę kierowania się nimi w życiu. Pragniemy, aby socjalistyczna kultura narodowa, kontynuująca nasze najlepsze tradycje, wzbogacała życie duchowe naszego społeczeństwa, kształtowała osobowość i ideowe motywacje działania ludzi, zgodnie z zasadami socjalizmu, z duchem naszej epoki”.</u>
  203 + <u xml:id="u-7.115" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! W wyborach do Sejmu otrzymaliśmy powszechne poparcie dla programu Frontu Jedności Narodu. Oznacza ono dla nas ogromne zobowiązanie. Rząd dołoży wszelkich starań, aby tego zaufania nie zawieść.</u>
204 204 <u xml:id="u-7.116" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
205   - <u xml:id="u-7.117" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelu Marszałku! Pozostał mi jeszcze jeden obowiązek — przedstawienie rządowych projektów ustaw, wniesionych na obecne posiedzenie Sejmu.</u>
206   - <u xml:id="u-7.118" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Realizacja programu, który referowałem, wymaga usprawnienia organizacji zarządzania gospodarką i państwem, wymaga doskonalenia, unowocześnienia, organizacji i administracji centralnej i terenowej.</u>
207   - <u xml:id="u-7.119" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zamierzamy dokonać szeregu zmian w strukturze organizacyjnej aparatu zarządzania, aby stworzyć w ten sposób lepsze warunki dla realizacji zadań na głównych odcinkach działalności Rządu, podnieść sprawność i efektywność pracy niektórych organów państwowych.</u>
208   - <u xml:id="u-7.120" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">I. Proponujemy znieść dotychczasowe Ministerstwo Oświaty i szkolnictwa Wyższego oraz Komitet Nauki i Techniki i utworzyć Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz Ministerstwo Oświaty i Wychowania.</u>
209   - <u xml:id="u-7.121" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nauka musi coraz bardziej wpływać na rozwój sił wytwórczych, umacniać więź z praktyką, koncentrować się na węzłowych problemach badawczych. Do realizacji tych celów konieczne są sprawniejsze formy organizacyjne.</u>
210   - <u xml:id="u-7.122" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Istniejący dotychczas Komitet Nauki i Techniki uczynił wiele dla ustalenia węzłowej problematyki badawczej, koordynacji badan i wiązania ich z potrzebami praktyki, ale jego możliwości dalszego pogłębiania tych procesów są w obecnym układzie organizacyjnym wyczerpane. Równocześnie poza jego gestią pozostawał największy potencjał kadrowy, naukowy i techniczny naszego szkolnictwa wyższego.</u>
211   - <u xml:id="u-7.123" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki będzie koordynatorem prac naukowych i technicznych wszystkich krajowych ośrodków. Jest to na obecnym etapie rozwoju naszego kraju konieczne. Zapewni to uporządkowanie programu prac badawczych i naukowo-technicznych, właściwe wykorzystanie kadry i prawidłowy rozdział środków inwestycyjnych oraz cennego wyposażenia, uporządkowanie spraw płacowych, drożność dla prac naukowo-badawczych, wykorzystanie aparatury i drożność dla kadry naukowo-technicznej niezależnie od resortowej przynależności.</u>
212   - <u xml:id="u-7.124" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo opracowywać będzie koncepcje polityki naukowej i technicznej państwa, inicjować, organizować i kontrolować wykonanie rządowych planów badawczych oraz czuwać nad prawidłowym wykorzystaniem osiągnięć nauki przez praktykę. Do jego kompetencji należeć musi organizowanie ekspertyz dotyczących stanu aktualnego oraz prognoz i strategii rozwoju naukowego i technicznego kraju, organizowanie informacji naukowej i koordynacja współpracy naukowo-technicznej z zagranicą.</u>
213   - <u xml:id="u-7.125" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nowe ministerstwo będzie ponadto obarczone zadaniem opracowywania i koordynacją realizacji państwowego planu systematycznego dokształcania i doskonalenia kadr naukowych i technicznych.</u>
214   - <u xml:id="u-7.126" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo Oświaty i Wychowania w niedługim czasie ustosunkuje się do poważnego dokumentu, jaki przedstawi Komitet Ekspertów dla opracowania raportu o stanie oświaty.</u>
215   - <u xml:id="u-7.127" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo Oświaty i Wychowania stanie w obliczu wprowadzenia odpowiednich zmian do modelu oświaty. Wdrożenie niezbędnych zmian będzie poprzedzone opracowaniem założeń kompleksowej polityki wychowania, nowych programów i podręczników, pomocy naukowych, reorganizacją sieci szkolnej oraz przeszkoleniem i odpowiednim rozmieszczeniem kadr.</u>
216   - <u xml:id="u-7.128" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Już obecnie skutecznych rozwiązań wymagają zadania związane z podniesieniem na wyższy poziom pracy całego szkolnictwa, intensywnego upowszechniania wykształcenia średniego młodzieży i pracujących, rozwijania działalności opiekuńczej i wychowawczej szkół i placówek oświatowych wszystkich typów w mieście i na wsi.</u>
217   - <u xml:id="u-7.129" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Czekają też nowy resort odpowiedzialne zadania koordynacji całej oświaty zarówno szkolnej, jak i pozaszkolnej. Jedna bowiem musi być państwowa polityka oświatowa i wychowawcza, niezależnie od stosowanych form organizacyjnych.</u>
218   - <u xml:id="u-7.130" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo rozszerzy swoją działalność poza zakres szkolnego przygotowania zawodowego młodzieży na cały okres adaptacji zawodowej, na problemy dokształcania kadr robotniczych i średnich kadr technicznych.</u>
219   - <u xml:id="u-7.131" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ministerstwo we współpracy z organizacjami politycznymi i społecznymi opracuje i wprowadzi jednolity system socjalistycznego wychowania, w którym szkoła byłaby szczególnie ważnym, ale nie jedynym ogniwem. Doceniamy dotychczasowe wysiłki naszych pedagogów nad podnoszeniem poziomu pracy wychowawczej szkół i nad wszczepianiem młodzieży socjalistycznego światopoglądu, ale dobrze wiemy, jak wiele jeszcze pozostało do zrobienia. Dotyczy to zwłaszcza potrzeby zorganizowania po nowemu systemu lepszego wykorzystania czasu wolnego, rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży, co jest związane z podniesieniem na wyższy poziom sportu i wychowania fizycznego w szkole i w środowisku zamieszkania.</u>
220   - <u xml:id="u-7.132" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ważnym celem działalności wychowawczej będzie kształtowanie postaw obywatelskich, aktywnego stosunku do pracy, gotowości do obrony kraju, jak również poszanowania własności społecznej, ładu i porządku.</u>
221   - <u xml:id="u-7.133" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Równocześnie z coraz większą ostrością wystąpi sprawa koordynacji działań rodziny i środowiska, organizacji młodzieżowych i wszystkich instrumentów oddziaływania wychowawczego na młodzież. Ministerstwo Oświaty i Wychowania otrzyma znaczne uprawnienia i ponosić będzie odpowiedzialność za pełne ich wykorzystanie.</u>
222   - <u xml:id="u-7.134" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">II. W dziedzinie handlu wewnętrznego, drobnej wytwórczości i usług proponujemy zniesienie urzędu Ministra Handlu Wewnętrznego i zniesienie Komitetu Drobnej Wytwórczości oraz utworzenie na to miejsce Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług.</u>
223   - <u xml:id="u-7.135" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Scalanie problematyki dotyczącej obrotu towarowego z problematyką świadczenia usług dla ludności oraz z produkcją przemysłu terenowego, spółdzielczości pracy, rzemiosła i innych drobnych wytwórców produkujących na potrzeby rynku pozwoli na coraz lepsze zaspokajanie potrzeb ludności.</u>
224   - <u xml:id="u-7.136" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Handel będzie bardziej aktywnie oddziaływać na producentów w kierunku pobudzania ich do rozwoju produkcji i dostaw towarów rynkowych.</u>
225   - <u xml:id="u-7.137" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Państwowy przemysł terenowy podejmował dotychczas często produkcję kooperacyjną kosztem usług i produkcji rynkowej. Podobne tendencje wystąpiły w przemyśle spółdzielczym i rzemiośle. Uważamy, że Ministerstwo Handlu Wewnętrznego i Usług, które skoncentruje działalność drobnej wytwórczości i rzemiosła na poprawie zaopatrzenia rynku, lepiej wykona to ważne zadanie.</u>
226   - <u xml:id="u-7.138" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Uprawnienia prezydiów rad narodowych w zarządzaniu przemysłem terenowym, a także w okazywaniu pomocy w rozwoju spółdzielczości pracy i rzemiosła, wzrosną.</u>
227   - <u xml:id="u-7.139" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Większe przedsiębiorstwa państwowego przemysłu terenowego, pracujące głównie na potrzeby przedsiębiorstw przemysłu kluczowego, jako jego kooperanci oraz przedsiębiorstwa produkujące masowo wyroby przemysłowe będą włączone do zjednoczeń branżowych przemysłu kluczowego.</u>
228   - <u xml:id="u-7.140" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Minister Handlu Wewnętrznego i Usług przejmie również sprawy związane z jakością wyrobów rynkowych, a także oznaczanie wyrobów rynkowych znakami jakości, co należało dotychczas do właściwości Centralnego Urzędu Jakości i Miar.</u>
229   - <u xml:id="u-7.141" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">III. W dziedzinie problematyki dotyczącej gospodarki terenowej oraz warunków życia ludności proponujemy:</u>
230   - <u xml:id="u-7.142" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">— zniesienie urzędu Ministra Gospodarki Komunalnej,</u>
231   - <u xml:id="u-7.143" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">— zniesienie Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej oraz — utworzenie Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska.</u>
232   - <u xml:id="u-7.144" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Uporządkowanie problematyki dotyczącej całokształtu gospodarki terenowej jest niezmiernie ważnym zagadnieniem. Dotychczas problematyka ta była rozczłonkowana między różne organy administracji państwowej, co nie sprzyjało jej kompleksowemu rozwiązywaniu. Nowy resort przejmie całą problematykę dotychczasowego Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, a od Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych — programowanie oraz zagospodarowanie przestrzenne miast, osiedli, wsi i gospodarkę terenami w miastach i osiedlach, przy jednoczesnym przejęciu nadzoru nad budownictwem powszechnym i budownictwem komunalnym wraz z ustalaniem normatywów dla tego budownictwa.</u>
233   - <u xml:id="u-7.145" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nowy resort przejmie ponadto związane z gospodarką przestrzenną kraju sprawy geodezji i kartografii oraz sprawy związane z wywłaszczaniem nieruchomości — od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.</u>
234   - <u xml:id="u-7.146" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dalszą niezmiernie ważną dziedziną działalności tego resortu będzie ochrona naturalnego środowiska człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony zasobów wodnych i powietrza, w związku z czym powierzy się temu Ministerstwu sprawy należące dotychczas do właściwości Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej. Dotychczasowy Urząd Gospodarki Wodnej spełniał faktycznie funkcję jednostki pośredniczącej w prowadzeniu działalności gospodarczej przez resorty koordynujące poszczególne dziedziny gospodarki narodowej, nie jest więc celowe dalsze jego utrzymanie. Inne zadania pozostające dotąd w gestii Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej przejmą, w zakresie ustalonym szczegółowo przez Radę Ministrów, Minister Rolnictwa oraz Minister Żeglugi. Problematyka nowego resortu nabiera obecnie wielkiego znaczenia w aspekcie wydatnego postępu, jakiego zamierzamy dokonać w urbanizacji kraju i rozwoju wielkich aglomeracji. Ogrom inwestycji, jakie będziemy realizować zarówno w sferze produkcji, jak i w infrastrukturze, podnosi rangę spraw przestrzennego zagospodarowania kraju oraz uzasadnia celowość nowych warunków organizacyjnych dla tych problemów. Ochrona naturalnego środowiska człowieka staje się palącym problemem ludzkości.</u>
235   - <u xml:id="u-7.147" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">IV. W dziedzinie zatrudnienia, płac i świadczeń socjalnych, proponujemy zniesienie Komitetu Pracy i Płac i utworzenie w miejsce likwidowanego Komitetu — Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.</u>
236   - <u xml:id="u-7.148" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nowy organ powinien stworzyć właściwe warunki dla koordynacji poczynań Rządu w dziedzinie zatrudnienia i wykorzystania zasobów siły roboczej, płac i świadczeń w naturze, przy jednoczesnym nadaniu należnej rangi sprawom socjalnym.</u>
237   - <u xml:id="u-7.149" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nowe ministerstwo obejmie również problematykę ubezpieczeń społecznych oraz zaopatrzeń emerytalnych i rentowych, w związku z czym zostanie mu podporządkowany bezpośrednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych.</u>
238   - <u xml:id="u-7.150" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zadania tworzonego Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dotyczą spraw najważniejszych dla społeczeństwa i obywatela. Należy oczekiwać, że poważne umocnienie tego resortu umożliwi bardziej kompleksowe i szersze ujmowanie problematyki, która leży na wiodącej linii społecznej polityki partii i państwa.</u>
239   - <u xml:id="u-7.151" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Stawiamy więc zadanie, aby sprawy pracy były widziane w całym okresie życia obywatela, począwszy od należytego sposobienia go do pracy, poprzez właściwe zatrudnienie w wieku produkcyjnym i oddziaływanie systemu płac na wzrost jego kwalifikacji i wydajności pracy oraz awans, aż po zapewnienie mu jednocześnie godziwego zaopatrzenia na wypadek choroby, inwalidztwa i emerytury.</u>
240   - <u xml:id="u-7.152" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Chcemy, aby koncepcje płacowe i premiowe służyły wyższemu opłacaniu lepszej i wydajniejszej pracy, jak mówimy — dobrej roboty, aby były zrozumiałe i sprawiedliwe, aby stymulowały kształtowanie socjalistycznej, osobistej postawy każdego robotnika i całych załóg oraz, aby właściwie i w odpowiedniej części rozkładały materialną odpowiedzialność na dozór i administrację, a na pracowników — w tej części, za którą powinni oni ponosić osobistą odpowiedzialność.</u>
241   - <u xml:id="u-7.153" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Olbrzymie wydatki państwa na podnoszenie bezpieczeństwa i higieny pracy, na urządzenia socjalne w zakładach i poza nimi, na wypoczynek załóg i ich rodzin — nie mogłyby być optymalnie wykorzystane bez umocnienia koordynacji i nadzoru przez Rząd.</u>
242   - <u xml:id="u-7.154" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">V. W dziedzinie gospodarki materiałowej proponujemy utworzenie Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej, przy jednoczesnym zniesieniu Urzędu Rezerw Państwowych.</u>
243   - <u xml:id="u-7.155" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Gospodarka materiałowa jest dziedziną o szczególnie dużym znaczeniu dla pomyślnego wykonania zadań planu 5-letniego. Obejmuje ona tak istotne problemy, jak obniżenie zużycia surowców, energii i materiałów, wygospodarowanie znacznych oszczędności przez obniżenie dynamiki przyrostu zapasów, prawidłową organizację obrotu i handlu środkami produkcji oraz gospodarkę magazynową. Jest to jedno z najpoważniejszych źródeł rezerw, jakie kryją się w gospodarce. Sprawami tymi w sposób nienależycie skoordynowany zajmuje się szereg organów centralnych.</u>
244   - <u xml:id="u-7.156" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Utworzenie Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej stworzy właściwe formy centralnego sterowania tą rozgałęzioną problematyką oraz zapewni właściwą koordynację i kontrolę działalności naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Rada zajmowałaby się w sposób kompleksowy gospodarką materiałami, rezerwami, zapasami i surowcami, obejmując swoim zakresem działania również dotychczasowe zadania Urzędu Rezerw Państwowych, który uległby likwidacji.</u>
245   - <u xml:id="u-7.157" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">VI. W dziedzinie problematyki jakości, miar i norm proponuje się:</u>
246   - <u xml:id="u-7.158" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">— zniesienie Centralnego Urzędu Jakości i Miar — zniesienie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego oraz utworzenie w to miejsce jednego organu — Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar.</u>
247   - <u xml:id="u-7.159" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dokonujące się zmiany w metodach zarządzania wymagają skoncentrowania spraw jakości wyrobów przemysłowych bezpośrednio w rękach ministrów i innych organów nadzorujących wytwórców, z wyjątkiem towarów rynkowych, których jakość będzie nadzorował i określał Minister Handlu Wewnętrznego. Do ministrów należeć powinno wyznaczanie poziomu jakościowego wyrobów, jak też stały postęp w tej dziedzinie.</u>
248   - <u xml:id="u-7.160" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Wnoszę o uchwalenie przedłożonych przez Rząd projektów ustaw, które mają na celu dalsze usprawnienie zarządzania i kierowania gospodarką i państwem.</u>
  205 + <u xml:id="u-7.117" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelu Marszałku! Pozostał mi jeszcze jeden obowiązek — przedstawienie rządowych projektów ustaw, wniesionych na obecne posiedzenie Sejmu.</u>
  206 + <u xml:id="u-7.118" who="#PiotrJaroszewicz">Realizacja programu, który referowałem, wymaga usprawnienia organizacji zarządzania gospodarką i państwem, wymaga doskonalenia, unowocześnienia, organizacji i administracji centralnej i terenowej.</u>
  207 + <u xml:id="u-7.119" who="#PiotrJaroszewicz">Zamierzamy dokonać szeregu zmian w strukturze organizacyjnej aparatu zarządzania, aby stworzyć w ten sposób lepsze warunki dla realizacji zadań na głównych odcinkach działalności Rządu, podnieść sprawność i efektywność pracy niektórych organów państwowych.</u>
  208 + <u xml:id="u-7.120" who="#PiotrJaroszewicz">I. Proponujemy znieść dotychczasowe Ministerstwo Oświaty i szkolnictwa Wyższego oraz Komitet Nauki i Techniki i utworzyć Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz Ministerstwo Oświaty i Wychowania.</u>
  209 + <u xml:id="u-7.121" who="#PiotrJaroszewicz">Nauka musi coraz bardziej wpływać na rozwój sił wytwórczych, umacniać więź z praktyką, koncentrować się na węzłowych problemach badawczych. Do realizacji tych celów konieczne są sprawniejsze formy organizacyjne.</u>
  210 + <u xml:id="u-7.122" who="#PiotrJaroszewicz">Istniejący dotychczas Komitet Nauki i Techniki uczynił wiele dla ustalenia węzłowej problematyki badawczej, koordynacji badan i wiązania ich z potrzebami praktyki, ale jego możliwości dalszego pogłębiania tych procesów są w obecnym układzie organizacyjnym wyczerpane. Równocześnie poza jego gestią pozostawał największy potencjał kadrowy, naukowy i techniczny naszego szkolnictwa wyższego.</u>
  211 + <u xml:id="u-7.123" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki będzie koordynatorem prac naukowych i technicznych wszystkich krajowych ośrodków. Jest to na obecnym etapie rozwoju naszego kraju konieczne. Zapewni to uporządkowanie programu prac badawczych i naukowo-technicznych, właściwe wykorzystanie kadry i prawidłowy rozdział środków inwestycyjnych oraz cennego wyposażenia, uporządkowanie spraw płacowych, drożność dla prac naukowo-badawczych, wykorzystanie aparatury i drożność dla kadry naukowo-technicznej niezależnie od resortowej przynależności.</u>
  212 + <u xml:id="u-7.124" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo opracowywać będzie koncepcje polityki naukowej i technicznej państwa, inicjować, organizować i kontrolować wykonanie rządowych planów badawczych oraz czuwać nad prawidłowym wykorzystaniem osiągnięć nauki przez praktykę. Do jego kompetencji należeć musi organizowanie ekspertyz dotyczących stanu aktualnego oraz prognoz i strategii rozwoju naukowego i technicznego kraju, organizowanie informacji naukowej i koordynacja współpracy naukowo-technicznej z zagranicą.</u>
  213 + <u xml:id="u-7.125" who="#PiotrJaroszewicz">Nowe ministerstwo będzie ponadto obarczone zadaniem opracowywania i koordynacją realizacji państwowego planu systematycznego dokształcania i doskonalenia kadr naukowych i technicznych.</u>
  214 + <u xml:id="u-7.126" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo Oświaty i Wychowania w niedługim czasie ustosunkuje się do poważnego dokumentu, jaki przedstawi Komitet Ekspertów dla opracowania raportu o stanie oświaty.</u>
  215 + <u xml:id="u-7.127" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo Oświaty i Wychowania stanie w obliczu wprowadzenia odpowiednich zmian do modelu oświaty. Wdrożenie niezbędnych zmian będzie poprzedzone opracowaniem założeń kompleksowej polityki wychowania, nowych programów i podręczników, pomocy naukowych, reorganizacją sieci szkolnej oraz przeszkoleniem i odpowiednim rozmieszczeniem kadr.</u>
  216 + <u xml:id="u-7.128" who="#PiotrJaroszewicz">Już obecnie skutecznych rozwiązań wymagają zadania związane z podniesieniem na wyższy poziom pracy całego szkolnictwa, intensywnego upowszechniania wykształcenia średniego młodzieży i pracujących, rozwijania działalności opiekuńczej i wychowawczej szkół i placówek oświatowych wszystkich typów w mieście i na wsi.</u>
  217 + <u xml:id="u-7.129" who="#PiotrJaroszewicz">Czekają też nowy resort odpowiedzialne zadania koordynacji całej oświaty zarówno szkolnej, jak i pozaszkolnej. Jedna bowiem musi być państwowa polityka oświatowa i wychowawcza, niezależnie od stosowanych form organizacyjnych.</u>
  218 + <u xml:id="u-7.130" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo rozszerzy swoją działalność poza zakres szkolnego przygotowania zawodowego młodzieży na cały okres adaptacji zawodowej, na problemy dokształcania kadr robotniczych i średnich kadr technicznych.</u>
  219 + <u xml:id="u-7.131" who="#PiotrJaroszewicz">Ministerstwo we współpracy z organizacjami politycznymi i społecznymi opracuje i wprowadzi jednolity system socjalistycznego wychowania, w którym szkoła byłaby szczególnie ważnym, ale nie jedynym ogniwem. Doceniamy dotychczasowe wysiłki naszych pedagogów nad podnoszeniem poziomu pracy wychowawczej szkół i nad wszczepianiem młodzieży socjalistycznego światopoglądu, ale dobrze wiemy, jak wiele jeszcze pozostało do zrobienia. Dotyczy to zwłaszcza potrzeby zorganizowania po nowemu systemu lepszego wykorzystania czasu wolnego, rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży, co jest związane z podniesieniem na wyższy poziom sportu i wychowania fizycznego w szkole i w środowisku zamieszkania.</u>
  220 + <u xml:id="u-7.132" who="#PiotrJaroszewicz">Ważnym celem działalności wychowawczej będzie kształtowanie postaw obywatelskich, aktywnego stosunku do pracy, gotowości do obrony kraju, jak również poszanowania własności społecznej, ładu i porządku.</u>
  221 + <u xml:id="u-7.133" who="#PiotrJaroszewicz">Równocześnie z coraz większą ostrością wystąpi sprawa koordynacji działań rodziny i środowiska, organizacji młodzieżowych i wszystkich instrumentów oddziaływania wychowawczego na młodzież. Ministerstwo Oświaty i Wychowania otrzyma znaczne uprawnienia i ponosić będzie odpowiedzialność za pełne ich wykorzystanie.</u>
  222 + <u xml:id="u-7.134" who="#PiotrJaroszewicz">II. W dziedzinie handlu wewnętrznego, drobnej wytwórczości i usług proponujemy zniesienie urzędu Ministra Handlu Wewnętrznego i zniesienie Komitetu Drobnej Wytwórczości oraz utworzenie na to miejsce Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług.</u>
  223 + <u xml:id="u-7.135" who="#PiotrJaroszewicz">Scalanie problematyki dotyczącej obrotu towarowego z problematyką świadczenia usług dla ludności oraz z produkcją przemysłu terenowego, spółdzielczości pracy, rzemiosła i innych drobnych wytwórców produkujących na potrzeby rynku pozwoli na coraz lepsze zaspokajanie potrzeb ludności.</u>
  224 + <u xml:id="u-7.136" who="#PiotrJaroszewicz">Handel będzie bardziej aktywnie oddziaływać na producentów w kierunku pobudzania ich do rozwoju produkcji i dostaw towarów rynkowych.</u>
  225 + <u xml:id="u-7.137" who="#PiotrJaroszewicz">Państwowy przemysł terenowy podejmował dotychczas często produkcję kooperacyjną kosztem usług i produkcji rynkowej. Podobne tendencje wystąpiły w przemyśle spółdzielczym i rzemiośle. Uważamy, że Ministerstwo Handlu Wewnętrznego i Usług, które skoncentruje działalność drobnej wytwórczości i rzemiosła na poprawie zaopatrzenia rynku, lepiej wykona to ważne zadanie.</u>
  226 + <u xml:id="u-7.138" who="#PiotrJaroszewicz">Uprawnienia prezydiów rad narodowych w zarządzaniu przemysłem terenowym, a także w okazywaniu pomocy w rozwoju spółdzielczości pracy i rzemiosła, wzrosną.</u>
  227 + <u xml:id="u-7.139" who="#PiotrJaroszewicz">Większe przedsiębiorstwa państwowego przemysłu terenowego, pracujące głównie na potrzeby przedsiębiorstw przemysłu kluczowego, jako jego kooperanci oraz przedsiębiorstwa produkujące masowo wyroby przemysłowe będą włączone do zjednoczeń branżowych przemysłu kluczowego.</u>
  228 + <u xml:id="u-7.140" who="#PiotrJaroszewicz">Minister Handlu Wewnętrznego i Usług przejmie również sprawy związane z jakością wyrobów rynkowych, a także oznaczanie wyrobów rynkowych znakami jakości, co należało dotychczas do właściwości Centralnego Urzędu Jakości i Miar.</u>
  229 + <u xml:id="u-7.141" who="#PiotrJaroszewicz">III. W dziedzinie problematyki dotyczącej gospodarki terenowej oraz warunków życia ludności proponujemy:</u>
  230 + <u xml:id="u-7.142" who="#PiotrJaroszewicz">— zniesienie urzędu Ministra Gospodarki Komunalnej,</u>
  231 + <u xml:id="u-7.143" who="#PiotrJaroszewicz">— zniesienie Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej oraz — utworzenie Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska.</u>
  232 + <u xml:id="u-7.144" who="#PiotrJaroszewicz">Uporządkowanie problematyki dotyczącej całokształtu gospodarki terenowej jest niezmiernie ważnym zagadnieniem. Dotychczas problematyka ta była rozczłonkowana między różne organy administracji państwowej, co nie sprzyjało jej kompleksowemu rozwiązywaniu. Nowy resort przejmie całą problematykę dotychczasowego Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, a od Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych — programowanie oraz zagospodarowanie przestrzenne miast, osiedli, wsi i gospodarkę terenami w miastach i osiedlach, przy jednoczesnym przejęciu nadzoru nad budownictwem powszechnym i budownictwem komunalnym wraz z ustalaniem normatywów dla tego budownictwa.</u>
  233 + <u xml:id="u-7.145" who="#PiotrJaroszewicz">Nowy resort przejmie ponadto związane z gospodarką przestrzenną kraju sprawy geodezji i kartografii oraz sprawy związane z wywłaszczaniem nieruchomości — od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.</u>
  234 + <u xml:id="u-7.146" who="#PiotrJaroszewicz">Dalszą niezmiernie ważną dziedziną działalności tego resortu będzie ochrona naturalnego środowiska człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony zasobów wodnych i powietrza, w związku z czym powierzy się temu Ministerstwu sprawy należące dotychczas do właściwości Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej. Dotychczasowy Urząd Gospodarki Wodnej spełniał faktycznie funkcję jednostki pośredniczącej w prowadzeniu działalności gospodarczej przez resorty koordynujące poszczególne dziedziny gospodarki narodowej, nie jest więc celowe dalsze jego utrzymanie. Inne zadania pozostające dotąd w gestii Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej przejmą, w zakresie ustalonym szczegółowo przez Radę Ministrów, Minister Rolnictwa oraz Minister Żeglugi. Problematyka nowego resortu nabiera obecnie wielkiego znaczenia w aspekcie wydatnego postępu, jakiego zamierzamy dokonać w urbanizacji kraju i rozwoju wielkich aglomeracji. Ogrom inwestycji, jakie będziemy realizować zarówno w sferze produkcji, jak i w infrastrukturze, podnosi rangę spraw przestrzennego zagospodarowania kraju oraz uzasadnia celowość nowych warunków organizacyjnych dla tych problemów. Ochrona naturalnego środowiska człowieka staje się palącym problemem ludzkości.</u>
  235 + <u xml:id="u-7.147" who="#PiotrJaroszewicz">IV. W dziedzinie zatrudnienia, płac i świadczeń socjalnych, proponujemy zniesienie Komitetu Pracy i Płac i utworzenie w miejsce likwidowanego Komitetu — Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.</u>
  236 + <u xml:id="u-7.148" who="#PiotrJaroszewicz">Nowy organ powinien stworzyć właściwe warunki dla koordynacji poczynań Rządu w dziedzinie zatrudnienia i wykorzystania zasobów siły roboczej, płac i świadczeń w naturze, przy jednoczesnym nadaniu należnej rangi sprawom socjalnym.</u>
  237 + <u xml:id="u-7.149" who="#PiotrJaroszewicz">Nowe ministerstwo obejmie również problematykę ubezpieczeń społecznych oraz zaopatrzeń emerytalnych i rentowych, w związku z czym zostanie mu podporządkowany bezpośrednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych.</u>
  238 + <u xml:id="u-7.150" who="#PiotrJaroszewicz">Zadania tworzonego Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dotyczą spraw najważniejszych dla społeczeństwa i obywatela. Należy oczekiwać, że poważne umocnienie tego resortu umożliwi bardziej kompleksowe i szersze ujmowanie problematyki, która leży na wiodącej linii społecznej polityki partii i państwa.</u>
  239 + <u xml:id="u-7.151" who="#PiotrJaroszewicz">Stawiamy więc zadanie, aby sprawy pracy były widziane w całym okresie życia obywatela, począwszy od należytego sposobienia go do pracy, poprzez właściwe zatrudnienie w wieku produkcyjnym i oddziaływanie systemu płac na wzrost jego kwalifikacji i wydajności pracy oraz awans, aż po zapewnienie mu jednocześnie godziwego zaopatrzenia na wypadek choroby, inwalidztwa i emerytury.</u>
  240 + <u xml:id="u-7.152" who="#PiotrJaroszewicz">Chcemy, aby koncepcje płacowe i premiowe służyły wyższemu opłacaniu lepszej i wydajniejszej pracy, jak mówimy — dobrej roboty, aby były zrozumiałe i sprawiedliwe, aby stymulowały kształtowanie socjalistycznej, osobistej postawy każdego robotnika i całych załóg oraz, aby właściwie i w odpowiedniej części rozkładały materialną odpowiedzialność na dozór i administrację, a na pracowników — w tej części, za którą powinni oni ponosić osobistą odpowiedzialność.</u>
  241 + <u xml:id="u-7.153" who="#PiotrJaroszewicz">Olbrzymie wydatki państwa na podnoszenie bezpieczeństwa i higieny pracy, na urządzenia socjalne w zakładach i poza nimi, na wypoczynek załóg i ich rodzin — nie mogłyby być optymalnie wykorzystane bez umocnienia koordynacji i nadzoru przez Rząd.</u>
  242 + <u xml:id="u-7.154" who="#PiotrJaroszewicz">V. W dziedzinie gospodarki materiałowej proponujemy utworzenie Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej, przy jednoczesnym zniesieniu Urzędu Rezerw Państwowych.</u>
  243 + <u xml:id="u-7.155" who="#PiotrJaroszewicz">Gospodarka materiałowa jest dziedziną o szczególnie dużym znaczeniu dla pomyślnego wykonania zadań planu 5-letniego. Obejmuje ona tak istotne problemy, jak obniżenie zużycia surowców, energii i materiałów, wygospodarowanie znacznych oszczędności przez obniżenie dynamiki przyrostu zapasów, prawidłową organizację obrotu i handlu środkami produkcji oraz gospodarkę magazynową. Jest to jedno z najpoważniejszych źródeł rezerw, jakie kryją się w gospodarce. Sprawami tymi w sposób nienależycie skoordynowany zajmuje się szereg organów centralnych.</u>
  244 + <u xml:id="u-7.156" who="#PiotrJaroszewicz">Utworzenie Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej stworzy właściwe formy centralnego sterowania tą rozgałęzioną problematyką oraz zapewni właściwą koordynację i kontrolę działalności naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Rada zajmowałaby się w sposób kompleksowy gospodarką materiałami, rezerwami, zapasami i surowcami, obejmując swoim zakresem działania również dotychczasowe zadania Urzędu Rezerw Państwowych, który uległby likwidacji.</u>
  245 + <u xml:id="u-7.157" who="#PiotrJaroszewicz">VI. W dziedzinie problematyki jakości, miar i norm proponuje się:</u>
  246 + <u xml:id="u-7.158" who="#PiotrJaroszewicz">— zniesienie Centralnego Urzędu Jakości i Miar — zniesienie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego oraz utworzenie w to miejsce jednego organu — Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar.</u>
  247 + <u xml:id="u-7.159" who="#PiotrJaroszewicz">Dokonujące się zmiany w metodach zarządzania wymagają skoncentrowania spraw jakości wyrobów przemysłowych bezpośrednio w rękach ministrów i innych organów nadzorujących wytwórców, z wyjątkiem towarów rynkowych, których jakość będzie nadzorował i określał Minister Handlu Wewnętrznego. Do ministrów należeć powinno wyznaczanie poziomu jakościowego wyrobów, jak też stały postęp w tej dziedzinie.</u>
  248 + <u xml:id="u-7.160" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Wnoszę o uchwalenie przedłożonych przez Rząd projektów ustaw, które mają na celu dalsze usprawnienie zarządzania i kierowania gospodarką i państwem.</u>
249 249 </div>
250 250 <div xml:id="div-8">
251 251 <u xml:id="u-8.0" who="#Marszałek">Przystępujemy do punktu 3 porządku dziennego: Rozpatrzenie rządowych projektów ustaw w sprawie zmian w strukturze naczelnych organów administracji państwowej (druki nr od 2 do 17).</u>
... ... @@ -336,306 +336,306 @@
336 336 <u xml:id="u-8.85" who="#Marszałek">Proszę o zabranie głosu Prezesa Rady Ministrów obywatela Piotra Jaroszewicza w celu zgłoszenia wniosków co do składu osobowego Rządu.</u>
337 337 </div>
338 338 <div xml:id="div-9">
339   - <u xml:id="u-9.0" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zwracam się o powołanie Rady Ministrów w następującym składzie:</u>
340   - <u xml:id="u-9.1" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów i Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów — obywatela Mieczysława Jagielskiego, który dotychczas pełnił te same funkcje w Rządzie.</u>
341   - <u xml:id="u-9.2" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów — obywatela Józefa Tejchmę, członka Biura Politycznego KC PZPR, dotychczasowego sekretarza KC PZPR, posła na Sejm.</u>
342   - <u xml:id="u-9.3" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na stanowiska wiceprezesów Rady Ministrów — obywateli Franciszka Kaima i Zdzisława Tomala, którzy dotychczas pełnili te funkcje w Rządzie.</u>
343   - <u xml:id="u-9.4" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów, a także na urząd Ministra Górnictwa i energetyki — obywatela Jana Mitręgę, który dotychczas pełnił tę funkcję w Rządzie.</u>
344   - <u xml:id="u-9.5" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów — obywatela Kazimierza Olszewskiego.</u>
345   - <u xml:id="u-9.6" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Kazimierz Olszewski urodził się w 1917 r. w rodzinie robotniczej. W latach 1943–1947 — żołnierz i oficer I Armii, a później Ludowego Wojska Polskiego. Dyrektor zakładów przemysłu chemicznego i włókienniczego w latach 1947–1951, dyrektor departamentu i podsekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu Chemicznego w latach 1952–1959. Od roku 1959 do roku 1971 pracował w RWPG i był zastępcą przewodniczącego Komitetu Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. 13.11.1971 r. zostaje powołany na stanowisko Ministra Handlu Zagranicznego, członek KC PZPR.</u>
346   - <u xml:id="u-9.7" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Spraw Zagranicznych proponuję powołać Stefana Olszowskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
347   - <u xml:id="u-9.8" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Obrony Narodowej — obywatela generała broni Wojciecha Jaruzelskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
348   - <u xml:id="u-9.9" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Spraw Wewnętrznych — obywatela Wiesława Ociepkę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
349   - <u xml:id="u-9.10" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Sprawiedliwości — obywatela Włodzimierza Berutowicza, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
350   - <u xml:id="u-9.11" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki — obywatela prof. Jana Kaczmarka, sekretarza naukowego PAN, dotychczasowego Przewodniczącego Komitetu Nauki i Techniki, członka Prezydium Rządu.</u>
351   - <u xml:id="u-9.12" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Oświaty i Wychowania — obywatela Jerzego Kuberskiego.</u>
352   - <u xml:id="u-9.13" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Jerzy Kuberski — magister pedagogiki — urodził się w 1930 r. w województwie warszawskim, w rodzinie chłopskiej. W 1948 r. rozpoczął pracę nauczycielską w szkole zawodowej w Warszawie, a później w dyrekcji okręgowej szkolnictwa zawodowego w Warszawie jako naczelnik wydziału młodzieżowego. W latach 1964–1970 jest kuratorem Okręgu Szkolnego m.st. Warszawy. Od 1970 r. do chwili obecnej jest sekretarzem Komitetu Warszawskiego PZpK. Posiada przygotowanie teoretyczne i praktykę w pracy nauczycielskiej i administracji szkolnej, doświadczenie polityczne, niezbędne do pełnienia funkcji Ministra Oświaty i Wychowania. Jest zastępcą członka KC PZPR.</u>
353   - <u xml:id="u-9.14" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Kultury i Sztuki proponuję powołać obywatela Stanisława Wrońskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
354   - <u xml:id="u-9.15" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej — obywatela doktora habilitowanego Mariana Śliwińskiego, urodzonego w 1932 r. w województwie łódzkim, dotychczasowego podsekretarza stanu w tym resorcie.</u>
355   - <u xml:id="u-9.16" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Marian Śliwiński w okresie studiów na wydziale lekarskim Akademii Medycznej w Łodzi od 1952 r. pracował na stanowisku asystenta. Po ukończeniu studiów, od 1955 r. pracował w II Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Łodzi. Od 1962 r. do 1964 r. był dyrektorem Szpitala Klinicznego nr 3 w Łodzi. W 1964 r. został przeniesiony do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej na stanowisko dyrektora Departamentu Szkolnictwa i Nauki. Od 1970 r. jest podsekretarzem stanu w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej. Obywatel Marian Śliwiński jest wybitnym specjalistą w dziedzinie chirurgii, dobrym organizatorem i administratorem. Jest zastępcą członka KC PZPR.</u>
356   - <u xml:id="u-9.17" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych proponuję powołać obywatela profesora Wincentego Kawalca, dotychczasowego Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.</u>
357   - <u xml:id="u-9.18" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Wincenty Kawalec urodził się w 1914 r. w rodzinie robotnika rolnego. W latach 1928–1938 pracował doraźnie w różnych zakładach w Zagłębiu Dąbrowskim, ucząc się jednocześnie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Do września 1943 r. przebywał w obozie jeńców, z którego uciekł. W latach 1945–1948 pracował w spółdzielczości spożywców „Społem” w Starachowicach i w Kielcach. W latach 1948–1953 był dyrektorem Biura Regionalnego PKPG, przewodniczącym Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego, a następnie wiceprzewodniczącym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach. Od 1953 r. pracuje w Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na stanowisku dyrektora Zespołu Gospodarki Terenowej. W 1970 r. zostaje mianowany profesorem nadzwyczajnym. Od roku 1965 jest Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego.</u>
358   - <u xml:id="u-9.19" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Wincenty Kawalec jest doświadczonym ekonomistą, organizatorem i administratorem. Członek PZPR.</u>
359   - <u xml:id="u-9.20" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Finansów proponuję powołać obywatela Stefana Jędrychowskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
360   - <u xml:id="u-9.21" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych — obywatela Alojzego Karkoszkę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
361   - <u xml:id="u-9.22" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska — obywatela Jerzego Kusiaka, dotychczasowego Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości.</u>
362   - <u xml:id="u-9.23" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług — obywatela Edwarda Sznajdra, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
363   - <u xml:id="u-9.24" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Handlu Zagranicznego — obywatela Tadeusza Olechowskiego.</u>
364   - <u xml:id="u-9.25" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatel Tadeusz Olechowski urodził się w 1926 r. w Wilnie, magister ekonomii. Od 1949 r. do 1965 r. pracuje w instytucjach handlu zagranicznego i w dyplomacji. Był pracownikiem Centrali Handlu Zagranicznego „Metalexport”, attaché i radcą handlowym Ambasady PRL w Rzymie, później wicedyrektorem Departamentu MHZ. W latach 1965–1969 był wiceministrem Handlu Zagranicznego. Od 1969 roku jest ambasadorem PRL w Paryżu. Jest doświadczonym i cenionym pracownikiem handlu zagranicznego i dyplomacji. Członek PZPR.</u>
365   - <u xml:id="u-9.26" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Komunikacji proponuję powołać obywatela Mieczysława Zajfryda, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
366   - <u xml:id="u-9.27" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — obywatela Jerzego Popko, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
367   - <u xml:id="u-9.28" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Łączności — obywatela Edwarda Kowalczyka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
368   - <u xml:id="u-9.29" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Chemicznego — obywatela Jerzego Olszewskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
369   - <u xml:id="u-9.30" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Ciężkiego — obywatela Włodzimierza Lejczaka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
370   - <u xml:id="u-9.31" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Lekkiego — obywatela Tadeusza Kunickiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
371   - <u xml:id="u-9.32" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Maszynowego — obywatela Tadeusza Wrzaszczyka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
372   - <u xml:id="u-9.33" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu — obywatela Emila Kołodzieja, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
373   - <u xml:id="u-9.34" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Rolnictwa — obywatela Józefa Okuniewskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
374   - <u xml:id="u-9.35" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Żeglugi — obywatela Jerzego Szopę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
375   - <u xml:id="u-9.36" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Za udział i pracę w składzie Rządu powołanego przez Sejm V kadencji pragnę serdecznie podziękować:</u>
376   - <u xml:id="u-9.37" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi Henrykowi Jabłońskiemu, Ministrowi Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, powołanemu przez Wysoką Izbę na zaszczytne stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa.</u>
377   - <u xml:id="u-9.38" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi Wincentemu Kraśko, wiceprezesowi Rady Ministrów, powołanemu przez Sejm na stanowisko członka Rady Państwa.</u>
378   - <u xml:id="u-9.39" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi Eugeniuszowi Szyrowi, wiceprezesowi Rady Ministrów, którego zamierzam powołać na stanowisko Przewodniczącego Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej.</u>
379   - <u xml:id="u-9.40" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi Zdzisławowi Drozdowi, Ministrowi Gospodarki Komunalnej. Obywatela Drozda zamierzam mianować podsekretarzem stanu w resorcie gospodarki terenowej i ochrony środowiska.</u>
380   - <u xml:id="u-9.41" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi prof. Janowi Kostrzewskiemu, Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej, który zostanie powołany na stanowisko sekretarza Wydziału Nauk Medycznych Polskiej Akademii Nauk.</u>
381   - <u xml:id="u-9.42" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Obywatelowi Michałowi Krukowskiemu, Przewodniczącemu Komitetu Pracy i Płac, którego zamierzam mianować wiceprezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.</u>
  339 + <u xml:id="u-9.0" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Zwracam się o powołanie Rady Ministrów w następującym składzie:</u>
  340 + <u xml:id="u-9.1" who="#PiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów i Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów — obywatela Mieczysława Jagielskiego, który dotychczas pełnił te same funkcje w Rządzie.</u>
  341 + <u xml:id="u-9.2" who="#PiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów — obywatela Józefa Tejchmę, członka Biura Politycznego KC PZPR, dotychczasowego sekretarza KC PZPR, posła na Sejm.</u>
  342 + <u xml:id="u-9.3" who="#PiotrJaroszewicz">Na stanowiska wiceprezesów Rady Ministrów — obywateli Franciszka Kaima i Zdzisława Tomala, którzy dotychczas pełnili te funkcje w Rządzie.</u>
  343 + <u xml:id="u-9.4" who="#PiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów, a także na urząd Ministra Górnictwa i energetyki — obywatela Jana Mitręgę, który dotychczas pełnił tę funkcję w Rządzie.</u>
  344 + <u xml:id="u-9.5" who="#PiotrJaroszewicz">Na stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów — obywatela Kazimierza Olszewskiego.</u>
  345 + <u xml:id="u-9.6" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Kazimierz Olszewski urodził się w 1917 r. w rodzinie robotniczej. W latach 1943–1947 — żołnierz i oficer I Armii, a później Ludowego Wojska Polskiego. Dyrektor zakładów przemysłu chemicznego i włókienniczego w latach 1947–1951, dyrektor departamentu i podsekretarz stanu w Ministerstwie Przemysłu Chemicznego w latach 1952–1959. Od roku 1959 do roku 1971 pracował w RWPG i był zastępcą przewodniczącego Komitetu Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. 13.11.1971 r. zostaje powołany na stanowisko Ministra Handlu Zagranicznego, członek KC PZPR.</u>
  346 + <u xml:id="u-9.7" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Spraw Zagranicznych proponuję powołać Stefana Olszowskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  347 + <u xml:id="u-9.8" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Obrony Narodowej — obywatela generała broni Wojciecha Jaruzelskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  348 + <u xml:id="u-9.9" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Spraw Wewnętrznych — obywatela Wiesława Ociepkę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  349 + <u xml:id="u-9.10" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Sprawiedliwości — obywatela Włodzimierza Berutowicza, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  350 + <u xml:id="u-9.11" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki — obywatela prof. Jana Kaczmarka, sekretarza naukowego PAN, dotychczasowego Przewodniczącego Komitetu Nauki i Techniki, członka Prezydium Rządu.</u>
  351 + <u xml:id="u-9.12" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Oświaty i Wychowania — obywatela Jerzego Kuberskiego.</u>
  352 + <u xml:id="u-9.13" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Jerzy Kuberski — magister pedagogiki — urodził się w 1930 r. w województwie warszawskim, w rodzinie chłopskiej. W 1948 r. rozpoczął pracę nauczycielską w szkole zawodowej w Warszawie, a później w dyrekcji okręgowej szkolnictwa zawodowego w Warszawie jako naczelnik wydziału młodzieżowego. W latach 1964–1970 jest kuratorem Okręgu Szkolnego m.st. Warszawy. Od 1970 r. do chwili obecnej jest sekretarzem Komitetu Warszawskiego PZpK. Posiada przygotowanie teoretyczne i praktykę w pracy nauczycielskiej i administracji szkolnej, doświadczenie polityczne, niezbędne do pełnienia funkcji Ministra Oświaty i Wychowania. Jest zastępcą członka KC PZPR.</u>
  353 + <u xml:id="u-9.14" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Kultury i Sztuki proponuję powołać obywatela Stanisława Wrońskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  354 + <u xml:id="u-9.15" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej — obywatela doktora habilitowanego Mariana Śliwińskiego, urodzonego w 1932 r. w województwie łódzkim, dotychczasowego podsekretarza stanu w tym resorcie.</u>
  355 + <u xml:id="u-9.16" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Marian Śliwiński w okresie studiów na wydziale lekarskim Akademii Medycznej w Łodzi od 1952 r. pracował na stanowisku asystenta. Po ukończeniu studiów, od 1955 r. pracował w II Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Łodzi. Od 1962 r. do 1964 r. był dyrektorem Szpitala Klinicznego nr 3 w Łodzi. W 1964 r. został przeniesiony do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej na stanowisko dyrektora Departamentu Szkolnictwa i Nauki. Od 1970 r. jest podsekretarzem stanu w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej. Obywatel Marian Śliwiński jest wybitnym specjalistą w dziedzinie chirurgii, dobrym organizatorem i administratorem. Jest zastępcą członka KC PZPR.</u>
  356 + <u xml:id="u-9.17" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych proponuję powołać obywatela profesora Wincentego Kawalca, dotychczasowego Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.</u>
  357 + <u xml:id="u-9.18" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Wincenty Kawalec urodził się w 1914 r. w rodzinie robotnika rolnego. W latach 1928–1938 pracował doraźnie w różnych zakładach w Zagłębiu Dąbrowskim, ucząc się jednocześnie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Do września 1943 r. przebywał w obozie jeńców, z którego uciekł. W latach 1945–1948 pracował w spółdzielczości spożywców „Społem” w Starachowicach i w Kielcach. W latach 1948–1953 był dyrektorem Biura Regionalnego PKPG, przewodniczącym Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego, a następnie wiceprzewodniczącym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach. Od 1953 r. pracuje w Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na stanowisku dyrektora Zespołu Gospodarki Terenowej. W 1970 r. zostaje mianowany profesorem nadzwyczajnym. Od roku 1965 jest Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego.</u>
  358 + <u xml:id="u-9.19" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Wincenty Kawalec jest doświadczonym ekonomistą, organizatorem i administratorem. Członek PZPR.</u>
  359 + <u xml:id="u-9.20" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Finansów proponuję powołać obywatela Stefana Jędrychowskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  360 + <u xml:id="u-9.21" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych — obywatela Alojzego Karkoszkę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  361 + <u xml:id="u-9.22" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska — obywatela Jerzego Kusiaka, dotychczasowego Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości.</u>
  362 + <u xml:id="u-9.23" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług — obywatela Edwarda Sznajdra, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  363 + <u xml:id="u-9.24" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Handlu Zagranicznego — obywatela Tadeusza Olechowskiego.</u>
  364 + <u xml:id="u-9.25" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatel Tadeusz Olechowski urodził się w 1926 r. w Wilnie, magister ekonomii. Od 1949 r. do 1965 r. pracuje w instytucjach handlu zagranicznego i w dyplomacji. Był pracownikiem Centrali Handlu Zagranicznego „Metalexport”, attaché i radcą handlowym Ambasady PRL w Rzymie, później wicedyrektorem Departamentu MHZ. W latach 1965–1969 był wiceministrem Handlu Zagranicznego. Od 1969 roku jest ambasadorem PRL w Paryżu. Jest doświadczonym i cenionym pracownikiem handlu zagranicznego i dyplomacji. Członek PZPR.</u>
  365 + <u xml:id="u-9.26" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Komunikacji proponuję powołać obywatela Mieczysława Zajfryda, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  366 + <u xml:id="u-9.27" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — obywatela Jerzego Popko, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  367 + <u xml:id="u-9.28" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Łączności — obywatela Edwarda Kowalczyka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  368 + <u xml:id="u-9.29" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Chemicznego — obywatela Jerzego Olszewskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  369 + <u xml:id="u-9.30" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Ciężkiego — obywatela Włodzimierza Lejczaka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  370 + <u xml:id="u-9.31" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Lekkiego — obywatela Tadeusza Kunickiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  371 + <u xml:id="u-9.32" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Maszynowego — obywatela Tadeusza Wrzaszczyka, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  372 + <u xml:id="u-9.33" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu — obywatela Emila Kołodzieja, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  373 + <u xml:id="u-9.34" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Rolnictwa — obywatela Józefa Okuniewskiego, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  374 + <u xml:id="u-9.35" who="#PiotrJaroszewicz">Na urząd Ministra Żeglugi — obywatela Jerzego Szopę, dotychczasowego Ministra tego resortu.</u>
  375 + <u xml:id="u-9.36" who="#PiotrJaroszewicz">Za udział i pracę w składzie Rządu powołanego przez Sejm V kadencji pragnę serdecznie podziękować:</u>
  376 + <u xml:id="u-9.37" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi Henrykowi Jabłońskiemu, Ministrowi Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, powołanemu przez Wysoką Izbę na zaszczytne stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa.</u>
  377 + <u xml:id="u-9.38" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi Wincentemu Kraśko, wiceprezesowi Rady Ministrów, powołanemu przez Sejm na stanowisko członka Rady Państwa.</u>
  378 + <u xml:id="u-9.39" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi Eugeniuszowi Szyrowi, wiceprezesowi Rady Ministrów, którego zamierzam powołać na stanowisko Przewodniczącego Państwowej Rady Gospodarki Materiałowej.</u>
  379 + <u xml:id="u-9.40" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi Zdzisławowi Drozdowi, Ministrowi Gospodarki Komunalnej. Obywatela Drozda zamierzam mianować podsekretarzem stanu w resorcie gospodarki terenowej i ochrony środowiska.</u>
  380 + <u xml:id="u-9.41" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi prof. Janowi Kostrzewskiemu, Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej, który zostanie powołany na stanowisko sekretarza Wydziału Nauk Medycznych Polskiej Akademii Nauk.</u>
  381 + <u xml:id="u-9.42" who="#PiotrJaroszewicz">Obywatelowi Michałowi Krukowskiemu, Przewodniczącemu Komitetu Pracy i Płac, którego zamierzam mianować wiceprezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.</u>
382 382 </div>
383 383 <div xml:id="div-10">
384 384 <u xml:id="u-10.0" who="#Marszałek">Zarządzam 20-minutową przerwę.</u>
385 385 <u xml:id="u-10.1" who="#komentarz">(Przerwa w posiedzeniu od godz. 17 do godz. 17 min. 25).</u>
386 386 </div>
387 387 <div xml:id="div-11">
388   - <u xml:id="u-11.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Wznawiam posiedzenie.</u>
389   - <u xml:id="u-11.1" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Przystępujemy do dyskusji nad oświadczeniem Prezesa Rady Ministrów w sprawie proponowanego składu i programu prac Rządu.</u>
390   - <u xml:id="u-11.2" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Edward Babiuch.</u>
  388 + <u xml:id="u-11.0" who="#HalinaSkibniewska">Wznawiam posiedzenie.</u>
  389 + <u xml:id="u-11.1" who="#HalinaSkibniewska">Przystępujemy do dyskusji nad oświadczeniem Prezesa Rady Ministrów w sprawie proponowanego składu i programu prac Rządu.</u>
  390 + <u xml:id="u-11.2" who="#HalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Edward Babiuch.</u>
391 391 </div>
392 392 <div xml:id="div-12">
393   - <u xml:id="u-12.0" who="#PosełBabiuchEdward">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu Klubu Poselskiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej — z którego ramienia mam zaszczyt przemawiać — pragnę wyrazić pełne poparcie dla programu prac Rządu, który przedstawił w swoim oświadczeniu Prezes Rady Ministrów tow. Piotr Jaroszewicz. Zamierzenia Rządu idą we właściwym kierunku, w kierunku konsekwentnej i skutecznej realizacji ustaleń VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i platformy wyborczej Frontu Jedności Narodu w dziedzinie umacniania socjalistycznych stosunków społecznych i doskonalenia pracy państwowej.</u>
394   - <u xml:id="u-12.1" who="#PosełBabiuchEdward">Mandat zaufania, którym 19 marca bieżącego roku wyborcy obdarzyli Sejm VI kadencji, jest najdobitniejszym wyrazem zdecydowanej woli narodu polskiego wcielania w życie programu VI Zjazdu. Zobowiązania, które z tego mandatu wynikają dla naszej pracy, dla działalności gospodarczej i społecznej, nakreślił wczoraj w swoim wystąpieniu I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek.</u>
395   - <u xml:id="u-12.2" who="#PosełBabiuchEdward">Stoją przed nami w tej kadencji zadania wyjątkowej wagi, wymagające konsekwentnego działania i śmiałej inicjatywy, zgodnego wysiłku władz państwowych i całego społeczeństwa: klasy robotniczej, chłopów, inteligencji.</u>
396   - <u xml:id="u-12.3" who="#PosełBabiuchEdward">Najważniejszym spośród najbliższych zadań Sejmu będzie rozpatrzenie i uchwalenie planu społeczno-gospodarczego do 1975 roku. Jest to sprawa najwyższej wagi. Była ona przedmiotem obrad IV plenarnego posiedzenia Komitetu Centralnego. Decyzje KC tworzą lepsze warunki dla realizacji zadań społeczno-ekonomicznych, wynikających z uchwał VI Zjazdu. W rezultacie racjonalnego wykorzystania środków i uruchomienia rezerw otwierają one realne możliwości dalszego zwiększenia dynamiki wzrostu gospodarczego, a tym samym szybszego osiągnięcia celów socjalnych i bytowych, jakie przed sobą postawiliśmy.</u>
397   - <u xml:id="u-12.4" who="#PosełBabiuchEdward">Systematyczne polepszanie życia narodu już obecnie jest niezłomną zasadą polityki naszej partii. Równocześnie chcemy kształtować warunki sprzyjające wzrostowi gospodarki i poziomu spożycia w latach następnych. Nie są to cele sprzeczne. Istnieje pomiędzy nimi ścisła współzależność. Tylko łączna ich realizacja zapewni postęp i nowoczesność naszej gospodarki, umocnienie socjalistycznych stosunków społecznych, pełne urzeczywistnienie zasad sprawiedliwości społecznej, dostatek i pomyślność obywateli.</u>
398   - <u xml:id="u-12.5" who="#PosełBabiuchEdward">Program prac Rządu jest zgodny z tymi podstawowymi zasadami naszej polityki. Członkowie PZPR na wszystkich posterunkach pracy będą działać aktywnie na rzecz jego realizacji.</u>
399   - <u xml:id="u-12.6" who="#PosełBabiuchEdward">Wysoka Izbo! Warunkiem osiągnięcia założonego w tym pięcioleciu wzrostu płac i dochodów realnych ludności oraz wykonania szerokiego programu socjalnego jest bardziej intensywne niż dotychczas wykorzystanie nowoczesnej nauki i techniki, wiedzy i pracy ludzkiej, zwiększenie wydajności, doskonalenie organizacji produkcji, usprawnienie procesu inwestowania i gospodarki materiałowej.</u>
400   - <u xml:id="u-12.7" who="#PosełBabiuchEdward">Te problemy znajdują się obecnie w centrum naszej uwagi, na nie kierujemy nasz wysiłek. Po to, aby je rozwiązywać na każdym szczeblu działania, w każdym przedsiębiorstwie, w każdym organie administracji, w placówkach naukowo-badawczych, trzeba podjąć energiczne starania o wyzwolenie rezerw wewnętrznych. W naszym kraju wciąż jeszcze często występuje słaba organizacja. Sprawność działania nie zadomowiła się jeszcze na stałe w wielu fabrykach i w licznych urzędach. Walkę o poprawę organizacji musimy więc uczynić wielkim narodowym programem. Opracować ten program powinien Rząd, wcielać go w życie muszą wszyscy i wszędzie. Jedynie wówczas osiągniemy na tym odcinku sukcesy równe wielu innym, odnotowanym w naszej historii.</u>
401   - <u xml:id="u-12.8" who="#PosełBabiuchEdward">Bez obawy o przesadę, można powiedzieć, że główny front pracy dla przyszłości Polski — to dbałość o szeroko pojętą gospodarność, o lepszą organizację i wyższą wydajność pracy, o większą dyscyplinę społeczną. Najlepsze wzory dobrej roboty stworzyła klasa robotnicza. Trzeba je obecnie jak najszerzej upowszechniać. Od tego zależy możliwość przekroczenia planowanych zadań obecnego pięciolecia we wszystkich dziedzinach, we wzroście gospodarki i poziomu życia, w zaspokajaniu potrzeb socjalnych i kulturalnych.</u>
402   - <u xml:id="u-12.9" who="#PosełBabiuchEdward">Dla przyspieszenia rozwoju naszej ojczyzny powinniśmy jak najlepiej wykorzystać inicjatywę ludzi pracy. Stoi przed nami zadanie wnikliwego badania i konsekwentnego wprowadzania w życie wniosków i postulatów zgłoszonych w toku kampanii przedzjazdowej i przedwyborczej. Zawierają one olbrzymi kapitał doświadczeń i przemyśleń ludzi pracy, dotyczą rozległych sfer organizacji produkcji, wielu konkretnych stanowisk roboczych, oszczędności materiałowych, lepszego wykorzystania maszyn, przyspieszenia budowy obiektów przemysłowych i mieszkaniowych, usprawnień w handlu, zapewnienia lepszych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. W realizacji tych wniosków znajdą najlepszy wyraz rzeczywiste, a nie werbalne zmiany w metodach i stylu pracy kierownictwa gospodarczego wszystkich szczebli.</u>
403   - <u xml:id="u-12.10" who="#PosełBabiuchEdward">Obywatele Posłowie! Oczekujemy od Rządu przygotowania i przedstawienia Sejmowi, obok planu 5-letniego, kompleksowych programów rozwiązywania najważniejszych problemów społecznych i gospodarczych. Bliskie zakończenia są już prace nad takim programem, zmierzającym do rozwiązywania problemu mieszkaniowego. Doniosłe znaczenia dla rozwoju Polski i kształtowania sił twórczych narodu będzie miał program unowocześnienia systemu oświatowo-wychowawczego. Zostanie opracowany program lepszego zaspokojenia potrzeb żywnościowych ludności oraz wprowadzenia zmian w strukturze produkcji rynkowej i usług na rzecz unowocześnienia konsumpcji. Wszystkie te sprawy powinny znaleźć się w kręgu pierwszoplanowych zainteresowań Wysokiej Izby.</u>
404   - <u xml:id="u-12.11" who="#PosełBabiuchEdward">Z zadowoleniem witamy zapowiedź Premiera, że w niedługim czasie będzie opracowany — po raz pierwszy w Polsce Ludowej — wieloletni plan perspektywiczny do 1990 roku. Taka dalekosiężna prognoza rozwoju kraju pozwoli skoordynować programy rozwiązywania najważniejszych problemów społecznych i gospodarczych.</u>
405   - <u xml:id="u-12.12" who="#PosełBabiuchEdward">Obok już wymienionych spraw, będzie można w jej ramach nakreślić najbardziej właściwą drogę rozwiązania wielu innych problemów, takich jak chemizacja gospodarki, rozwój motoryzacji i nowoczesnej komunikacji, rozwój gospodarki wodnej i morskiej.</u>
406   - <u xml:id="u-12.13" who="#PosełBabiuchEdward">Podstawowe wymogi gospodarności każą nam troszczyć się o optymalne rozmieszczenie sił wytwórczych, zintegrowanie infrastruktury technicznej, o skoordynowanie sieci osadniczej i ośrodków przemysłowych, o racjonalne wykorzystanie warunków naturalnych i nowocześnie pojętą ochronę oraz kształtowanie środowiska.</u>
407   - <u xml:id="u-12.14" who="#PosełBabiuchEdward">W planowaniu społeczno-gospodarczym w ogóle, w planie perspektywicznym i w planie przestrzennego zagospodarowania kraju w szczególności, decydować powinien ogólnopaństwowy punkt widzenia, dążenie do optymalnego wykorzystania możliwości wszystkich regionów. Partia nasza przeciwstawia się partykularnemu podejściu do potrzeb i spraw lokalnych. Każdy region wnosi swój wkład na rzecz państwa jako całości. Im szybciej będzie się zwiększało wspólne dobro całego kraju, tym pewniejsza i trwalsza będzie pomyślność poszczególnych regionów. W pięknych i wzruszających słowach wyraził tę podstawową prawdę rozwoju naszego kraju wielki pisarz, nasz wczorajszy Marszałek-Senior, poseł Jarosław Iwaszkiewicz, gdy w rozwoju przemysłowym i kulturalnym ziemi sandomierskiej dojrzał symbol i zarazem dobrą wróżbę dla harmonijnego rozwoju całego kraju i zespalania pracy rąk z kulturą duchową.</u>
408   - <u xml:id="u-12.15" who="#PosełBabiuchEdward">Wszystkie przedsięwzięcia społeczno-ekonomiczne podejmowane przez Rząd powinny stymulować procesy dalszych socjalistycznych przeobrażeń, harmonijny rozwój całej gospodarki narodowej oraz aktywizację naszego udziału w międzynarodowym podziale pracy, a przede wszystkim w integracji socjalistycznej w ramach RWPG.</u>
409   - <u xml:id="u-12.16" who="#PosełBabiuchEdward">Przywiązujemy wielką wagę do prac nad doskonaleniem systemu planowania, kierowania i zarządzania gospodarką narodową. Prace te pójdą we właściwym kierunku i przyniosą dobre wyniki, jeśli realizować będą konsekwentnie zasadę centralizmu demokratycznego w zarządzaniu gospodarką, jeśli będą zwiększać rolę i skuteczność centralnego planowania, a równocześnie sprzyjać wyzwalaniu inicjatywy społeczno-produkcyjnej we wszystkich ogniwach życia gospodarczego, zwłaszcza inicjatywy kierownictwa zakładów przemysłowych, samorządów i załóg robotniczych.</u>
410   - <u xml:id="u-12.17" who="#PosełBabiuchEdward">Obywatele Posłowie! Przyspieszenie tempa wzrostu produkcji rolniczej — to jedno z naczelnych zadań naszej gospodarki. W jego pomyślnej realizacji jest zainteresowany cały naród. Rozwój rolnictwa przesądza bowiem nie tylko o warunkach życia rodzin chłopskich i innych grup pracowników rolnictwa, ale w znacznej mierze — o poziomie życia ogółu społeczeństwa, o równowadze całej gospodarki narodowej.</u>
411   - <u xml:id="u-12.18" who="#PosełBabiuchEdward">Myślą przewodnią polityki rolnej naszej partii, wypracowanej wspólnie z ZSL, jest przyspieszenie dynamiki produkcji we wszystkich sektorach rolnictwa, tworzenie niezbędnych przesłanek do stopniowych, socjalistycznych przeobrażeń na wsi, istotny wzrost dochodów oraz polepszenie socjalnych warunków ludności rolniczej. Wzmożona aktywność społeczno-polityczna i zawodowa rolników indywidualnych, pracowników państwowych gospodarstw rolnych oraz członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, znajdująca wyraz zwłaszcza w rozwoju produkcji zwierzęcej, świadczy o trafności tej polityki. Partia nasza uważa, że tę wysoką aktywność produkcyjną wsi należy podtrzymywać i rozwijać, wspierając ją różnorodnymi środkami pomocy ze strony państwa, usuwając równocześnie wszystkie hamulce, które tej aktywności stają na przeszkodzie.</u>
412   - <u xml:id="u-12.19" who="#PosełBabiuchEdward">Tempo rozwoju produkcji rolnej zależy w znacznej mierze od zaangażowanej postawy samych rolników, od ich umiejętności wykorzystania ziemi oraz środków produkcji i wszystkich warunków, jakie rolnictwu stwarza polityka państwa. Dlatego pobudzanie aktywności społecznej i zawodowej producentów rolnych oraz wzrost roli i znaczenia samorządu chłopskiego w życiu wsi, partia nasza uważa za niezbędny warunek pomyślnej realizacji polityki rolnej. Licząc na taką postawę polskiej wsi, partia nasza, wszystkie jej ogniwa i członkowie będą aktywnie działać w kierunku osiągnięcia przez rolnictwo stawianych przed nim zadań.</u>
413   - <u xml:id="u-12.20" who="#PosełBabiuchEdward">Wysoki Sejmie! Główne kierunki polityki zagranicznej Rządu, przedstawione w exposè Prezesa Rady Ministrów, są zgodne z racją stanu Polski Ludowej oraz z żywotnymi interesami wspólnoty socjalistycznej, której kraj nasz jest ważnym i niezłomnym ogniwem.</u>
414   - <u xml:id="u-12.21" who="#PosełBabiuchEdward">Pozostanie na zawsze historyczną zasługą naszej poprzedniczki — Polskiej Partii Robotniczej, zasadnicze przeorientowanie polityki zagranicznej Polski oraz nierozerwalne zespolenie drogi rozwojowej naszego narodu z socjalizmem. Socjalizm określa podstawowe zasady naszej polityki zagranicznej. Są to zasady braterstwa i sojuszu ze Związkiem Radzieckim oraz z pozostałymi krajami socjalistycznymi. zasady solidarności i poparcia dla sił rewolucyjnych i postępowych na całym świecie, zasady pokojowego współistnienia z państwami o odmiennym ustroju społeczno-ekonomicznym.</u>
415   - <u xml:id="u-12.22" who="#PosełBabiuchEdward">Socjalizm jest dzisiaj główną siłą motoryczną rozwoju i postępu świata, źródłem najlepszych nadziei ludzkości. System socjalistyczny wywiera coraz potężniejszy wpływ na losy ludzkości. Budując i umacniając socjalizm, naród polski uczestniczy w torowaniu drogi przyszłego rozwoju całej ludzkości. Świadomość tego współtworzenia historycznego procesu ogólnoludzkiego postępu jest potężnym źródłem siły ideowej, umacnia naszą godność narodową, kontynuuje najlepsze tradycje naszej przeszłości, odpowiada szlachetnym aspiracjom młodzieży.</u>
416   - <u xml:id="u-12.23" who="#PosełBabiuchEdward">Wspólnie z innymi krajami Układu Warszawskiego, we współdziałaniu ze wszystkimi siłami postępowymi i realistycznymi, prowadzimy walkę o odprężenie, trwały pokój i rozwój współpracy w całej Europie. Polska pragnie wnieść do sprawy przekształcenia Europy w kontynent trwałego pokoju i owocnej współpracy godny wkład, na miarę naszego potencjału gospodarczego, naukowego i kulturalnego.</u>
417   - <u xml:id="u-12.24" who="#PosełBabiuchEdward">Prowadzona przez państwa socjalistyczne i zyskująca coraz szersze poparcie w świecie polityka pokoju, międzynarodowego bezpieczeństwa i współpracy napotyka ciągle opór sił zimnej wojny. Uwidacznia się to szczególnie ostro w toku rozpoczętej w Bundestagu debaty nad ratyfikacją układów zawartych przez Rząd NRF z ZSRR i Polską. Siły te usiłują zepchnąć ponownie NRF na stare tory zimnej wojny, zahamować odprężenie w Europie, spowodować nowe napięcia.</u>
418   - <u xml:id="u-12.25" who="#PosełBabiuchEdward">Wczoraj tow. Edward Gierek jasno i stanowczo sformułował stanowisko naszego państwa i narodu wobec sprawy ratyfikacji układów między Niemiecką Republiką Federalną a Polską i Związkiem Radzieckim. Jest to stanowisko wszystkich obywateli naszego kraju, wszystkich polskich patriotów. Niechaj nikt nie ma co do tego żadnych wątpliwości.</u>
  393 + <u xml:id="u-12.0" who="#EdwardBabiuch">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! W imieniu Klubu Poselskiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej — z którego ramienia mam zaszczyt przemawiać — pragnę wyrazić pełne poparcie dla programu prac Rządu, który przedstawił w swoim oświadczeniu Prezes Rady Ministrów tow. Piotr Jaroszewicz. Zamierzenia Rządu idą we właściwym kierunku, w kierunku konsekwentnej i skutecznej realizacji ustaleń VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i platformy wyborczej Frontu Jedności Narodu w dziedzinie umacniania socjalistycznych stosunków społecznych i doskonalenia pracy państwowej.</u>
  394 + <u xml:id="u-12.1" who="#EdwardBabiuch">Mandat zaufania, którym 19 marca bieżącego roku wyborcy obdarzyli Sejm VI kadencji, jest najdobitniejszym wyrazem zdecydowanej woli narodu polskiego wcielania w życie programu VI Zjazdu. Zobowiązania, które z tego mandatu wynikają dla naszej pracy, dla działalności gospodarczej i społecznej, nakreślił wczoraj w swoim wystąpieniu I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek.</u>
  395 + <u xml:id="u-12.2" who="#EdwardBabiuch">Stoją przed nami w tej kadencji zadania wyjątkowej wagi, wymagające konsekwentnego działania i śmiałej inicjatywy, zgodnego wysiłku władz państwowych i całego społeczeństwa: klasy robotniczej, chłopów, inteligencji.</u>
  396 + <u xml:id="u-12.3" who="#EdwardBabiuch">Najważniejszym spośród najbliższych zadań Sejmu będzie rozpatrzenie i uchwalenie planu społeczno-gospodarczego do 1975 roku. Jest to sprawa najwyższej wagi. Była ona przedmiotem obrad IV plenarnego posiedzenia Komitetu Centralnego. Decyzje KC tworzą lepsze warunki dla realizacji zadań społeczno-ekonomicznych, wynikających z uchwał VI Zjazdu. W rezultacie racjonalnego wykorzystania środków i uruchomienia rezerw otwierają one realne możliwości dalszego zwiększenia dynamiki wzrostu gospodarczego, a tym samym szybszego osiągnięcia celów socjalnych i bytowych, jakie przed sobą postawiliśmy.</u>
  397 + <u xml:id="u-12.4" who="#EdwardBabiuch">Systematyczne polepszanie życia narodu już obecnie jest niezłomną zasadą polityki naszej partii. Równocześnie chcemy kształtować warunki sprzyjające wzrostowi gospodarki i poziomu spożycia w latach następnych. Nie są to cele sprzeczne. Istnieje pomiędzy nimi ścisła współzależność. Tylko łączna ich realizacja zapewni postęp i nowoczesność naszej gospodarki, umocnienie socjalistycznych stosunków społecznych, pełne urzeczywistnienie zasad sprawiedliwości społecznej, dostatek i pomyślność obywateli.</u>
  398 + <u xml:id="u-12.5" who="#EdwardBabiuch">Program prac Rządu jest zgodny z tymi podstawowymi zasadami naszej polityki. Członkowie PZPR na wszystkich posterunkach pracy będą działać aktywnie na rzecz jego realizacji.</u>
  399 + <u xml:id="u-12.6" who="#EdwardBabiuch">Wysoka Izbo! Warunkiem osiągnięcia założonego w tym pięcioleciu wzrostu płac i dochodów realnych ludności oraz wykonania szerokiego programu socjalnego jest bardziej intensywne niż dotychczas wykorzystanie nowoczesnej nauki i techniki, wiedzy i pracy ludzkiej, zwiększenie wydajności, doskonalenie organizacji produkcji, usprawnienie procesu inwestowania i gospodarki materiałowej.</u>
  400 + <u xml:id="u-12.7" who="#EdwardBabiuch">Te problemy znajdują się obecnie w centrum naszej uwagi, na nie kierujemy nasz wysiłek. Po to, aby je rozwiązywać na każdym szczeblu działania, w każdym przedsiębiorstwie, w każdym organie administracji, w placówkach naukowo-badawczych, trzeba podjąć energiczne starania o wyzwolenie rezerw wewnętrznych. W naszym kraju wciąż jeszcze często występuje słaba organizacja. Sprawność działania nie zadomowiła się jeszcze na stałe w wielu fabrykach i w licznych urzędach. Walkę o poprawę organizacji musimy więc uczynić wielkim narodowym programem. Opracować ten program powinien Rząd, wcielać go w życie muszą wszyscy i wszędzie. Jedynie wówczas osiągniemy na tym odcinku sukcesy równe wielu innym, odnotowanym w naszej historii.</u>
  401 + <u xml:id="u-12.8" who="#EdwardBabiuch">Bez obawy o przesadę, można powiedzieć, że główny front pracy dla przyszłości Polski — to dbałość o szeroko pojętą gospodarność, o lepszą organizację i wyższą wydajność pracy, o większą dyscyplinę społeczną. Najlepsze wzory dobrej roboty stworzyła klasa robotnicza. Trzeba je obecnie jak najszerzej upowszechniać. Od tego zależy możliwość przekroczenia planowanych zadań obecnego pięciolecia we wszystkich dziedzinach, we wzroście gospodarki i poziomu życia, w zaspokajaniu potrzeb socjalnych i kulturalnych.</u>
  402 + <u xml:id="u-12.9" who="#EdwardBabiuch">Dla przyspieszenia rozwoju naszej ojczyzny powinniśmy jak najlepiej wykorzystać inicjatywę ludzi pracy. Stoi przed nami zadanie wnikliwego badania i konsekwentnego wprowadzania w życie wniosków i postulatów zgłoszonych w toku kampanii przedzjazdowej i przedwyborczej. Zawierają one olbrzymi kapitał doświadczeń i przemyśleń ludzi pracy, dotyczą rozległych sfer organizacji produkcji, wielu konkretnych stanowisk roboczych, oszczędności materiałowych, lepszego wykorzystania maszyn, przyspieszenia budowy obiektów przemysłowych i mieszkaniowych, usprawnień w handlu, zapewnienia lepszych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. W realizacji tych wniosków znajdą najlepszy wyraz rzeczywiste, a nie werbalne zmiany w metodach i stylu pracy kierownictwa gospodarczego wszystkich szczebli.</u>
  403 + <u xml:id="u-12.10" who="#EdwardBabiuch">Obywatele Posłowie! Oczekujemy od Rządu przygotowania i przedstawienia Sejmowi, obok planu 5-letniego, kompleksowych programów rozwiązywania najważniejszych problemów społecznych i gospodarczych. Bliskie zakończenia są już prace nad takim programem, zmierzającym do rozwiązywania problemu mieszkaniowego. Doniosłe znaczenia dla rozwoju Polski i kształtowania sił twórczych narodu będzie miał program unowocześnienia systemu oświatowo-wychowawczego. Zostanie opracowany program lepszego zaspokojenia potrzeb żywnościowych ludności oraz wprowadzenia zmian w strukturze produkcji rynkowej i usług na rzecz unowocześnienia konsumpcji. Wszystkie te sprawy powinny znaleźć się w kręgu pierwszoplanowych zainteresowań Wysokiej Izby.</u>
  404 + <u xml:id="u-12.11" who="#EdwardBabiuch">Z zadowoleniem witamy zapowiedź Premiera, że w niedługim czasie będzie opracowany — po raz pierwszy w Polsce Ludowej — wieloletni plan perspektywiczny do 1990 roku. Taka dalekosiężna prognoza rozwoju kraju pozwoli skoordynować programy rozwiązywania najważniejszych problemów społecznych i gospodarczych.</u>
  405 + <u xml:id="u-12.12" who="#EdwardBabiuch">Obok już wymienionych spraw, będzie można w jej ramach nakreślić najbardziej właściwą drogę rozwiązania wielu innych problemów, takich jak chemizacja gospodarki, rozwój motoryzacji i nowoczesnej komunikacji, rozwój gospodarki wodnej i morskiej.</u>
  406 + <u xml:id="u-12.13" who="#EdwardBabiuch">Podstawowe wymogi gospodarności każą nam troszczyć się o optymalne rozmieszczenie sił wytwórczych, zintegrowanie infrastruktury technicznej, o skoordynowanie sieci osadniczej i ośrodków przemysłowych, o racjonalne wykorzystanie warunków naturalnych i nowocześnie pojętą ochronę oraz kształtowanie środowiska.</u>
  407 + <u xml:id="u-12.14" who="#EdwardBabiuch">W planowaniu społeczno-gospodarczym w ogóle, w planie perspektywicznym i w planie przestrzennego zagospodarowania kraju w szczególności, decydować powinien ogólnopaństwowy punkt widzenia, dążenie do optymalnego wykorzystania możliwości wszystkich regionów. Partia nasza przeciwstawia się partykularnemu podejściu do potrzeb i spraw lokalnych. Każdy region wnosi swój wkład na rzecz państwa jako całości. Im szybciej będzie się zwiększało wspólne dobro całego kraju, tym pewniejsza i trwalsza będzie pomyślność poszczególnych regionów. W pięknych i wzruszających słowach wyraził tę podstawową prawdę rozwoju naszego kraju wielki pisarz, nasz wczorajszy Marszałek-Senior, poseł Jarosław Iwaszkiewicz, gdy w rozwoju przemysłowym i kulturalnym ziemi sandomierskiej dojrzał symbol i zarazem dobrą wróżbę dla harmonijnego rozwoju całego kraju i zespalania pracy rąk z kulturą duchową.</u>
  408 + <u xml:id="u-12.15" who="#EdwardBabiuch">Wszystkie przedsięwzięcia społeczno-ekonomiczne podejmowane przez Rząd powinny stymulować procesy dalszych socjalistycznych przeobrażeń, harmonijny rozwój całej gospodarki narodowej oraz aktywizację naszego udziału w międzynarodowym podziale pracy, a przede wszystkim w integracji socjalistycznej w ramach RWPG.</u>
  409 + <u xml:id="u-12.16" who="#EdwardBabiuch">Przywiązujemy wielką wagę do prac nad doskonaleniem systemu planowania, kierowania i zarządzania gospodarką narodową. Prace te pójdą we właściwym kierunku i przyniosą dobre wyniki, jeśli realizować będą konsekwentnie zasadę centralizmu demokratycznego w zarządzaniu gospodarką, jeśli będą zwiększać rolę i skuteczność centralnego planowania, a równocześnie sprzyjać wyzwalaniu inicjatywy społeczno-produkcyjnej we wszystkich ogniwach życia gospodarczego, zwłaszcza inicjatywy kierownictwa zakładów przemysłowych, samorządów i załóg robotniczych.</u>
  410 + <u xml:id="u-12.17" who="#EdwardBabiuch">Obywatele Posłowie! Przyspieszenie tempa wzrostu produkcji rolniczej — to jedno z naczelnych zadań naszej gospodarki. W jego pomyślnej realizacji jest zainteresowany cały naród. Rozwój rolnictwa przesądza bowiem nie tylko o warunkach życia rodzin chłopskich i innych grup pracowników rolnictwa, ale w znacznej mierze — o poziomie życia ogółu społeczeństwa, o równowadze całej gospodarki narodowej.</u>
  411 + <u xml:id="u-12.18" who="#EdwardBabiuch">Myślą przewodnią polityki rolnej naszej partii, wypracowanej wspólnie z ZSL, jest przyspieszenie dynamiki produkcji we wszystkich sektorach rolnictwa, tworzenie niezbędnych przesłanek do stopniowych, socjalistycznych przeobrażeń na wsi, istotny wzrost dochodów oraz polepszenie socjalnych warunków ludności rolniczej. Wzmożona aktywność społeczno-polityczna i zawodowa rolników indywidualnych, pracowników państwowych gospodarstw rolnych oraz członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, znajdująca wyraz zwłaszcza w rozwoju produkcji zwierzęcej, świadczy o trafności tej polityki. Partia nasza uważa, że tę wysoką aktywność produkcyjną wsi należy podtrzymywać i rozwijać, wspierając ją różnorodnymi środkami pomocy ze strony państwa, usuwając równocześnie wszystkie hamulce, które tej aktywności stają na przeszkodzie.</u>
  412 + <u xml:id="u-12.19" who="#EdwardBabiuch">Tempo rozwoju produkcji rolnej zależy w znacznej mierze od zaangażowanej postawy samych rolników, od ich umiejętności wykorzystania ziemi oraz środków produkcji i wszystkich warunków, jakie rolnictwu stwarza polityka państwa. Dlatego pobudzanie aktywności społecznej i zawodowej producentów rolnych oraz wzrost roli i znaczenia samorządu chłopskiego w życiu wsi, partia nasza uważa za niezbędny warunek pomyślnej realizacji polityki rolnej. Licząc na taką postawę polskiej wsi, partia nasza, wszystkie jej ogniwa i członkowie będą aktywnie działać w kierunku osiągnięcia przez rolnictwo stawianych przed nim zadań.</u>
  413 + <u xml:id="u-12.20" who="#EdwardBabiuch">Wysoki Sejmie! Główne kierunki polityki zagranicznej Rządu, przedstawione w exposè Prezesa Rady Ministrów, są zgodne z racją stanu Polski Ludowej oraz z żywotnymi interesami wspólnoty socjalistycznej, której kraj nasz jest ważnym i niezłomnym ogniwem.</u>
  414 + <u xml:id="u-12.21" who="#EdwardBabiuch">Pozostanie na zawsze historyczną zasługą naszej poprzedniczki — Polskiej Partii Robotniczej, zasadnicze przeorientowanie polityki zagranicznej Polski oraz nierozerwalne zespolenie drogi rozwojowej naszego narodu z socjalizmem. Socjalizm określa podstawowe zasady naszej polityki zagranicznej. Są to zasady braterstwa i sojuszu ze Związkiem Radzieckim oraz z pozostałymi krajami socjalistycznymi. zasady solidarności i poparcia dla sił rewolucyjnych i postępowych na całym świecie, zasady pokojowego współistnienia z państwami o odmiennym ustroju społeczno-ekonomicznym.</u>
  415 + <u xml:id="u-12.22" who="#EdwardBabiuch">Socjalizm jest dzisiaj główną siłą motoryczną rozwoju i postępu świata, źródłem najlepszych nadziei ludzkości. System socjalistyczny wywiera coraz potężniejszy wpływ na losy ludzkości. Budując i umacniając socjalizm, naród polski uczestniczy w torowaniu drogi przyszłego rozwoju całej ludzkości. Świadomość tego współtworzenia historycznego procesu ogólnoludzkiego postępu jest potężnym źródłem siły ideowej, umacnia naszą godność narodową, kontynuuje najlepsze tradycje naszej przeszłości, odpowiada szlachetnym aspiracjom młodzieży.</u>
  416 + <u xml:id="u-12.23" who="#EdwardBabiuch">Wspólnie z innymi krajami Układu Warszawskiego, we współdziałaniu ze wszystkimi siłami postępowymi i realistycznymi, prowadzimy walkę o odprężenie, trwały pokój i rozwój współpracy w całej Europie. Polska pragnie wnieść do sprawy przekształcenia Europy w kontynent trwałego pokoju i owocnej współpracy godny wkład, na miarę naszego potencjału gospodarczego, naukowego i kulturalnego.</u>
  417 + <u xml:id="u-12.24" who="#EdwardBabiuch">Prowadzona przez państwa socjalistyczne i zyskująca coraz szersze poparcie w świecie polityka pokoju, międzynarodowego bezpieczeństwa i współpracy napotyka ciągle opór sił zimnej wojny. Uwidacznia się to szczególnie ostro w toku rozpoczętej w Bundestagu debaty nad ratyfikacją układów zawartych przez Rząd NRF z ZSRR i Polską. Siły te usiłują zepchnąć ponownie NRF na stare tory zimnej wojny, zahamować odprężenie w Europie, spowodować nowe napięcia.</u>
  418 + <u xml:id="u-12.25" who="#EdwardBabiuch">Wczoraj tow. Edward Gierek jasno i stanowczo sformułował stanowisko naszego państwa i narodu wobec sprawy ratyfikacji układów między Niemiecką Republiką Federalną a Polską i Związkiem Radzieckim. Jest to stanowisko wszystkich obywateli naszego kraju, wszystkich polskich patriotów. Niechaj nikt nie ma co do tego żadnych wątpliwości.</u>
419 419 <u xml:id="u-12.26" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
420   - <u xml:id="u-12.27" who="#PosełBabiuchEdward">Siły zimnej wojny mogą ujemnie zaważyć, na pozycji NRF w polityce europejskiej. Nie są one jednak w stanie odwrócić ogólnej pozytywnej tendencji tej polityki. Tendencja ta ma silne oparcie w realnym układzie sił i ogarnia większość państw naszego kontynentu.</u>
421   - <u xml:id="u-12.28" who="#PosełBabiuchEdward">Nasza polityka zagraniczna cieszy się poparciem całego narodu. W dobie rewolucji naukowo-technicznej i wzrastającego znaczenia współpracy międzynarodowej polityka zagraniczna może i powinna odegrać ważną rolę w realizacji programu przyspieszenia społeczno-ekonomicznego rozwoju kraju.</u>
422   - <u xml:id="u-12.29" who="#PosełBabiuchEdward">Klub Poselski PZPR wyraża przekonanie, że przedstawione przez Premiera kierunki działania Rządu na arenie międzynarodowej spełniają ten postulat.</u>
423   - <u xml:id="u-12.30" who="#PosełBabiuchEdward">Wysoki Sejmie! Urzeczywistnienie wielkich i trudnych zamierzeń, które składają się na program VI Zjazdu, wymagać będzie pełnej mobilizacji i celowego zaangażowania wszystkich sił twórczych naszego narodu. Wynika stąd postulat jednoczesnego wzmacniania państwa ludowego oraz rozszerzania udziału ludzi pracy w rządzeniu, pobudzania ich inicjatywy w codziennej pracy.</u>
424   - <u xml:id="u-12.31" who="#PosełBabiuchEdward">Polska Zjednoczona Partia Robotnicza swoją misję politycznego przewodnika narodu pojmuje przede wszystkim jako służbę społeczną, jako obowiązek wytyczania właściwej linii socjalistycznego rozwoju kraju, jako obowiązek zacieśniania więzi z klasą robotniczą i całym narodem, stałej dbałości o doskonalenie pracy organów państwowych oraz nieustanne inspirowanie i pobudzanie aktywności społecznej.</u>
425   - <u xml:id="u-12.32" who="#PosełBabiuchEdward">Zgodność działania władz, które wytyczały właściwy kierunek polityki i energicznie ją realizowały z dążeniami społeczeństwa, które współuczestniczyło w tworzeniu tej polityki i wspierało ją ofiarną pracą — to główna podstawa naszych osiągnięć w ciągu ostatnich 15 miesięcy. Dzięki temu stawiliśmy czoła wielu trudnościom, umocniliśmy wiarę narodu w swoje siły, weszliśmy na właściwą drogę.</u>
426   - <u xml:id="u-12.33" who="#PosełBabiuchEdward">Mamy cenne doświadczenie, na którym możemy się opierać. Nie wolno nam jednak poprzestawać na dotychczasowych osiągnięciach. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza w całej swojej działalności będzie konsekwentnie popierać wszelkie poczynania, które mają na celu umacnianie państwa socjalistycznego, usprawnianie jego funkcjonowania i dalsze pogłębianie socjalistycznej demokracji. Rozumiemy to zadanie jako dwustronny, wzajemnie sprzężony proces doskonalenia instytucji państwowych, ulepszania ich struktury, precyzowania kompetencji i pełnego egzekwowania odpowiedzialności oraz umacniania i rozwijania wszelkich form, w jakich przejawia się społeczna inicjatywa i aktywność.</u>
427   - <u xml:id="u-12.34" who="#PosełBabiuchEdward">Na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm przed chwilą uchwalił ustawy o zmianach w organizacji naczelnych organów administracji państwowej. Zmiany te podnoszą rangę nauki i techniki, tworzą warunki dla kompleksowego podejmowania i rozwiązywania kluczowych problemów gospodarczych i socjalnych. Odpowiadają one wymogom nowoczesnej organizacji i prawidłowo wiążą dyspozycje środkami z odpowiedzialnością za realizację zadań. Jesteśmy przekonani, że prace nad doskonaleniem centralnej administracji, a także administracji państwowej w ogóle, będą przez Rząd kontynuowane na zasadach, które leżały u podłoża zmian wprowadzonych obecnie.</u>
428   - <u xml:id="u-12.35" who="#PosełBabiuchEdward">W przyszłym roku upływa kadencja rad narodowych. Czas ten trzeba wykorzystać na przygotowanie i wprowadzenie w życie decyzji, które służyć będą doskonaleniu pracy i rozszerzeniu uprawnień tych podstawowych ogniw władzy ludowej, na co dzień stykającej się z obywatelem i wywierającej wielki wpływ na realizację zadań społecznych i gospodarczych.</u>
429   - <u xml:id="u-12.36" who="#PosełBabiuchEdward">Partia nasza uważa, że poważne rezerwy ludzkiej energii tkwią w sferze stosunków międzyludzkich, w podnoszeniu kultury współżycia społecznego, umacnianiu szacunku dla człowieka rzetelnej pracy, w zwalczaniu marnotrawstwa, niegospodarności, braku poczucia odpowiedzialności.</u>
430   - <u xml:id="u-12.37" who="#PosełBabiuchEdward">Widzimy potrzebę stałego zwiększania wymagań kwalifikacyjnych w stosunku do kadr kierowniczych i pracowników aparatu państwowego na wszystkich szczeblach oraz konsekwentnego kierowania się leninowskimi zasadami w polityce kadrowej. Musimy wszędzie, w aparacie centralnym, w województwach i w powiatach stawiać wobec ludzi wymagania na miarę zadań, jakie podjęliśmy i realizujemy.</u>
431   - <u xml:id="u-12.38" who="#PosełBabiuchEdward">Polska Zjednoczona Partia Robotnicza dbać będzie o stałe stosowanie i pogłębianie zasady konsultacji ważnych decyzji państwowych ze społeczeństwem, o wysoką rangę związków zawodowych i wszystkich samorządnych organizacji ludzi pracy, o rozwój konstruktywnej krytyki społecznej i właściwy do niej stosunek.</u>
432   - <u xml:id="u-12.39" who="#PosełBabiuchEdward">Troska o przyszłość każę przywiązywać szczególne znaczenie do wychowania młodego pokolenia. Oznacza to obowiązek wyposażenia młodzieży w wiedzę i umiejętności zawodowe, ukształtowania jej patriotycznej i internacjonalistycznej postawy, wysokiego poczucia odpowiedzialności za los kraju. Pokolenie młodzieży niesie w sobie wielki potencjał talentów i umiejętności, zapału i energii twórczej. Ukierunkowany właściwie i zaangażowany w budowanie socjalizmu — stanie się on niewyczerpalnym źródłem siły narodu. Dlatego duże nadzieje wiążemy z utworzeniem urzędu Ministra Oświaty i Wychowania, który we współdziałaniu z organizacjami młodzieżowymi, z wychowawcami i nauczycielami powinien opracować kompleksowy program wychowania młodego młodego pokolenia i rozwiązywania jego problemów oraz sterować realizacją tego programu.</u>
433   - <u xml:id="u-12.40" who="#PosełBabiuchEdward">Obywatele Posłowie! W rozwoju naszego państwa wiele zależy od właściwego funkcjonowania organów przedstawicielskich — Sejmu i rad narodowych. Łączą one w swej działalności moc podejmowania decyzji państwowych z funkcją bezpośredniego reprezentowania ludzi pracy. Za ich pośrednictwem założenia programowe partii przekształcają się w obowiązującą politykę państwa. Partia nasza będzie wszechstronnie umacniać rolę i autorytet organów przedstawicielskich.</u>
434   - <u xml:id="u-12.41" who="#PosełBabiuchEdward">Przed Sejmem obecnej kadencji stoją wielkie zadania ustawodawcze. Kierunkową wytyczną naszego działania w tej dziedzinie powinno być dążenie do wszechstronnego umocnienia systemu prawa w naszym państwie. Chcemy, aby prawo skutecznie broniło nasze społeczeństwo przed wrogami socjalizmu, a także lepiej służyło w walce z demoralizacją, z tendencjami i zjawiskami, które wyrastają z obcego nam podłoża klasowego i godzą w zasady socjalizmu.</u>
435   - <u xml:id="u-12.42" who="#PosełBabiuchEdward">Nie zapominamy ani na chwilę, że żyjemy w świecie, w którym toczy się walka przeciwstawnych systemów, przenikająca wszystkie dziedziny życia społecznego: politykę, ideologię, gospodarkę.</u>
436   - <u xml:id="u-12.43" who="#PosełBabiuchEdward">Równocześnie prawo nasze powinno sprzyjać obywatelskiej inicjatywie, stawiać na zaufanie do obywatela i jego dobrej woli, umacniać wszystko co odpowiada poczuciu słuszności i sprawiedliwości ludzi pracy. System prawa powinien współtworzyć taki klimat ideowo-społeczny, w którym aktywność, zaangażowanie i poczucie odpowiedzialności za sprawy publiczne znajdą zawsze zachętę i uznanie. Te cele miejmy na uwadze, gdy w komisjach i na sesjach plenarnych Sejmu będziemy analizowali projekty ustaw.</u>
437   - <u xml:id="u-12.44" who="#PosełBabiuchEdward">Jasność koncepcji programowych, które mamy realizować, jest najlepszą podstawą owocnego współdziałania Sejmu i Rządu. Współdziałanie to umacniać będzie systematyczna kontrola działalności Rządu i poszczególnych resortów na sesjach Sejmu i w pracach komisji sejmowych.</u>
438   - <u xml:id="u-12.45" who="#PosełBabiuchEdward">Prace Sejmu powinny być znane społeczeństwu, tak aby ludzie pracy mogli sobie wyrobić o nich właściwą opinię. Konieczne jest stałe zacieśnianie więzi posłów z wyborcami. Więź taka jest niezastąpionym źródłem wiedzy o potrzebach i poglądach społecznych, wiedzy niezbędnej w pracach sejmowych, a równocześnie służy upowszechnianiu w społeczeństwie zasad polityki państwa i zdobywaniu dla niej społecznego poparcia.</u>
439   - <u xml:id="u-12.46" who="#PosełBabiuchEdward">Tymi zasadami kierować się będzie Klub Poselski PZPR w swej działalności sejmowej i we współpracy na terenie Sejmu z bratnimi stronnictwami — Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, Stronnictwem Demokratycznym oraz z posłami bezpartyjnymi.</u>
440   - <u xml:id="u-12.47" who="#PosełBabiuchEdward">Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego PZPR pragnę oświadczyć, że program działania Rządu uważamy za słuszny i będziemy głosować za składem Rady Ministrów, zaproponowanym przez Prezesa Rady Ministrów, towarzysza Piotra Jaroszewicza.</u>
  420 + <u xml:id="u-12.27" who="#EdwardBabiuch">Siły zimnej wojny mogą ujemnie zaważyć, na pozycji NRF w polityce europejskiej. Nie są one jednak w stanie odwrócić ogólnej pozytywnej tendencji tej polityki. Tendencja ta ma silne oparcie w realnym układzie sił i ogarnia większość państw naszego kontynentu.</u>
  421 + <u xml:id="u-12.28" who="#EdwardBabiuch">Nasza polityka zagraniczna cieszy się poparciem całego narodu. W dobie rewolucji naukowo-technicznej i wzrastającego znaczenia współpracy międzynarodowej polityka zagraniczna może i powinna odegrać ważną rolę w realizacji programu przyspieszenia społeczno-ekonomicznego rozwoju kraju.</u>
  422 + <u xml:id="u-12.29" who="#EdwardBabiuch">Klub Poselski PZPR wyraża przekonanie, że przedstawione przez Premiera kierunki działania Rządu na arenie międzynarodowej spełniają ten postulat.</u>
  423 + <u xml:id="u-12.30" who="#EdwardBabiuch">Wysoki Sejmie! Urzeczywistnienie wielkich i trudnych zamierzeń, które składają się na program VI Zjazdu, wymagać będzie pełnej mobilizacji i celowego zaangażowania wszystkich sił twórczych naszego narodu. Wynika stąd postulat jednoczesnego wzmacniania państwa ludowego oraz rozszerzania udziału ludzi pracy w rządzeniu, pobudzania ich inicjatywy w codziennej pracy.</u>
  424 + <u xml:id="u-12.31" who="#EdwardBabiuch">Polska Zjednoczona Partia Robotnicza swoją misję politycznego przewodnika narodu pojmuje przede wszystkim jako służbę społeczną, jako obowiązek wytyczania właściwej linii socjalistycznego rozwoju kraju, jako obowiązek zacieśniania więzi z klasą robotniczą i całym narodem, stałej dbałości o doskonalenie pracy organów państwowych oraz nieustanne inspirowanie i pobudzanie aktywności społecznej.</u>
  425 + <u xml:id="u-12.32" who="#EdwardBabiuch">Zgodność działania władz, które wytyczały właściwy kierunek polityki i energicznie ją realizowały z dążeniami społeczeństwa, które współuczestniczyło w tworzeniu tej polityki i wspierało ją ofiarną pracą — to główna podstawa naszych osiągnięć w ciągu ostatnich 15 miesięcy. Dzięki temu stawiliśmy czoła wielu trudnościom, umocniliśmy wiarę narodu w swoje siły, weszliśmy na właściwą drogę.</u>
  426 + <u xml:id="u-12.33" who="#EdwardBabiuch">Mamy cenne doświadczenie, na którym możemy się opierać. Nie wolno nam jednak poprzestawać na dotychczasowych osiągnięciach. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza w całej swojej działalności będzie konsekwentnie popierać wszelkie poczynania, które mają na celu umacnianie państwa socjalistycznego, usprawnianie jego funkcjonowania i dalsze pogłębianie socjalistycznej demokracji. Rozumiemy to zadanie jako dwustronny, wzajemnie sprzężony proces doskonalenia instytucji państwowych, ulepszania ich struktury, precyzowania kompetencji i pełnego egzekwowania odpowiedzialności oraz umacniania i rozwijania wszelkich form, w jakich przejawia się społeczna inicjatywa i aktywność.</u>
  427 + <u xml:id="u-12.34" who="#EdwardBabiuch">Na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm przed chwilą uchwalił ustawy o zmianach w organizacji naczelnych organów administracji państwowej. Zmiany te podnoszą rangę nauki i techniki, tworzą warunki dla kompleksowego podejmowania i rozwiązywania kluczowych problemów gospodarczych i socjalnych. Odpowiadają one wymogom nowoczesnej organizacji i prawidłowo wiążą dyspozycje środkami z odpowiedzialnością za realizację zadań. Jesteśmy przekonani, że prace nad doskonaleniem centralnej administracji, a także administracji państwowej w ogóle, będą przez Rząd kontynuowane na zasadach, które leżały u podłoża zmian wprowadzonych obecnie.</u>
  428 + <u xml:id="u-12.35" who="#EdwardBabiuch">W przyszłym roku upływa kadencja rad narodowych. Czas ten trzeba wykorzystać na przygotowanie i wprowadzenie w życie decyzji, które służyć będą doskonaleniu pracy i rozszerzeniu uprawnień tych podstawowych ogniw władzy ludowej, na co dzień stykającej się z obywatelem i wywierającej wielki wpływ na realizację zadań społecznych i gospodarczych.</u>
  429 + <u xml:id="u-12.36" who="#EdwardBabiuch">Partia nasza uważa, że poważne rezerwy ludzkiej energii tkwią w sferze stosunków międzyludzkich, w podnoszeniu kultury współżycia społecznego, umacnianiu szacunku dla człowieka rzetelnej pracy, w zwalczaniu marnotrawstwa, niegospodarności, braku poczucia odpowiedzialności.</u>
  430 + <u xml:id="u-12.37" who="#EdwardBabiuch">Widzimy potrzebę stałego zwiększania wymagań kwalifikacyjnych w stosunku do kadr kierowniczych i pracowników aparatu państwowego na wszystkich szczeblach oraz konsekwentnego kierowania się leninowskimi zasadami w polityce kadrowej. Musimy wszędzie, w aparacie centralnym, w województwach i w powiatach stawiać wobec ludzi wymagania na miarę zadań, jakie podjęliśmy i realizujemy.</u>
  431 + <u xml:id="u-12.38" who="#EdwardBabiuch">Polska Zjednoczona Partia Robotnicza dbać będzie o stałe stosowanie i pogłębianie zasady konsultacji ważnych decyzji państwowych ze społeczeństwem, o wysoką rangę związków zawodowych i wszystkich samorządnych organizacji ludzi pracy, o rozwój konstruktywnej krytyki społecznej i właściwy do niej stosunek.</u>
  432 + <u xml:id="u-12.39" who="#EdwardBabiuch">Troska o przyszłość każę przywiązywać szczególne znaczenie do wychowania młodego pokolenia. Oznacza to obowiązek wyposażenia młodzieży w wiedzę i umiejętności zawodowe, ukształtowania jej patriotycznej i internacjonalistycznej postawy, wysokiego poczucia odpowiedzialności za los kraju. Pokolenie młodzieży niesie w sobie wielki potencjał talentów i umiejętności, zapału i energii twórczej. Ukierunkowany właściwie i zaangażowany w budowanie socjalizmu — stanie się on niewyczerpalnym źródłem siły narodu. Dlatego duże nadzieje wiążemy z utworzeniem urzędu Ministra Oświaty i Wychowania, który we współdziałaniu z organizacjami młodzieżowymi, z wychowawcami i nauczycielami powinien opracować kompleksowy program wychowania młodego młodego pokolenia i rozwiązywania jego problemów oraz sterować realizacją tego programu.</u>
  433 + <u xml:id="u-12.40" who="#EdwardBabiuch">Obywatele Posłowie! W rozwoju naszego państwa wiele zależy od właściwego funkcjonowania organów przedstawicielskich — Sejmu i rad narodowych. Łączą one w swej działalności moc podejmowania decyzji państwowych z funkcją bezpośredniego reprezentowania ludzi pracy. Za ich pośrednictwem założenia programowe partii przekształcają się w obowiązującą politykę państwa. Partia nasza będzie wszechstronnie umacniać rolę i autorytet organów przedstawicielskich.</u>
  434 + <u xml:id="u-12.41" who="#EdwardBabiuch">Przed Sejmem obecnej kadencji stoją wielkie zadania ustawodawcze. Kierunkową wytyczną naszego działania w tej dziedzinie powinno być dążenie do wszechstronnego umocnienia systemu prawa w naszym państwie. Chcemy, aby prawo skutecznie broniło nasze społeczeństwo przed wrogami socjalizmu, a także lepiej służyło w walce z demoralizacją, z tendencjami i zjawiskami, które wyrastają z obcego nam podłoża klasowego i godzą w zasady socjalizmu.</u>
  435 + <u xml:id="u-12.42" who="#EdwardBabiuch">Nie zapominamy ani na chwilę, że żyjemy w świecie, w którym toczy się walka przeciwstawnych systemów, przenikająca wszystkie dziedziny życia społecznego: politykę, ideologię, gospodarkę.</u>
  436 + <u xml:id="u-12.43" who="#EdwardBabiuch">Równocześnie prawo nasze powinno sprzyjać obywatelskiej inicjatywie, stawiać na zaufanie do obywatela i jego dobrej woli, umacniać wszystko co odpowiada poczuciu słuszności i sprawiedliwości ludzi pracy. System prawa powinien współtworzyć taki klimat ideowo-społeczny, w którym aktywność, zaangażowanie i poczucie odpowiedzialności za sprawy publiczne znajdą zawsze zachętę i uznanie. Te cele miejmy na uwadze, gdy w komisjach i na sesjach plenarnych Sejmu będziemy analizowali projekty ustaw.</u>
  437 + <u xml:id="u-12.44" who="#EdwardBabiuch">Jasność koncepcji programowych, które mamy realizować, jest najlepszą podstawą owocnego współdziałania Sejmu i Rządu. Współdziałanie to umacniać będzie systematyczna kontrola działalności Rządu i poszczególnych resortów na sesjach Sejmu i w pracach komisji sejmowych.</u>
  438 + <u xml:id="u-12.45" who="#EdwardBabiuch">Prace Sejmu powinny być znane społeczeństwu, tak aby ludzie pracy mogli sobie wyrobić o nich właściwą opinię. Konieczne jest stałe zacieśnianie więzi posłów z wyborcami. Więź taka jest niezastąpionym źródłem wiedzy o potrzebach i poglądach społecznych, wiedzy niezbędnej w pracach sejmowych, a równocześnie służy upowszechnianiu w społeczeństwie zasad polityki państwa i zdobywaniu dla niej społecznego poparcia.</u>
  439 + <u xml:id="u-12.46" who="#EdwardBabiuch">Tymi zasadami kierować się będzie Klub Poselski PZPR w swej działalności sejmowej i we współpracy na terenie Sejmu z bratnimi stronnictwami — Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, Stronnictwem Demokratycznym oraz z posłami bezpartyjnymi.</u>
  440 + <u xml:id="u-12.47" who="#EdwardBabiuch">Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Poselskiego PZPR pragnę oświadczyć, że program działania Rządu uważamy za słuszny i będziemy głosować za składem Rady Ministrów, zaproponowanym przez Prezesa Rady Ministrów, towarzysza Piotra Jaroszewicza.</u>
441 441 <u xml:id="u-12.48" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
442 442 </div>
443 443 <div xml:id="div-13">
444   - <u xml:id="u-13.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Dyzma Gałaj.</u>
  444 + <u xml:id="u-13.0" who="#HalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Dyzma Gałaj.</u>
445 445 </div>
446 446 <div xml:id="div-14">
447   - <u xml:id="u-14.0" who="#PosełGałajDyzma">Obywatelko Marszałku! Wysoka Izbo! Powszechny udział społeczeństwa miast i wsi w wyborach do Sejmu VI kadencji był widomym poparciem dla programu Frontu Jedności Narodu. Zdecydowana większość głosów oddanych na kandydatów Frontu, w tym także setek tysięcy głosów młodzieży czyniącej po raz pierwszy użytek z obywatelskich uprawnień, daje naszemu parlamentowi mocne oparcie polityczne i społeczny kredyt zaufania.</u>
448   - <u xml:id="u-14.1" who="#PosełGałajDyzma">Program wyborczy został oparty na uchwałach VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, kierowniczej siły narodu, podjętych w wyniku szerokiej dyskusji przedzjazdowej. W tworzeniu tego programu uczestniczyły wraz z całym społeczeństwem, ze wszystkimi siłami Frontu Jedności Narodu, ogniwa i instancje, członkowie i działacze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
449   - <u xml:id="u-14.2" who="#PosełGałajDyzma">Jest to program opracowany u progu drugiego ćwierćwiecza Polski Ludowej, uwzględniający nauki i doświadczenia trudnych tygodni grudnia 1970 roku, a także oczekiwania i nadzieje narodu na szybsze i bardziej odczuwalne efekty socjalistycznego rozwoju kraju w każdej dziedzinie życia.</u>
450   - <u xml:id="u-14.3" who="#PosełGałajDyzma">Nie trzeba wyliczać długiej już listy gospodarczych i społecznych osiągnięć naszych poczynań po grudniu 1970 roku w produkcji przemysłowej i rolnej, w zaopatrzeniu ludności, we wzroście jej dochodów, poprawie warunków socjalnych, w ochronie zdrowia. Jako przedstawiciel Klubu Poselskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego chciałbym szczególnie mocno podkreślić skutki ważkich decyzji, jakie w tak krótkim okresie zostały podjęte — W interesie całego społeczeństwa — w dziedzinie rolnictwa i wsi.</u>
451   - <u xml:id="u-14.4" who="#PosełGałajDyzma">Likwidacja uciążliwego i archaicznego systemu obowiązkowych dostaw, nowy, przystosowany do potrzeb rozwoju produkcji system podatkowy, zmniejszający obciążenie dla określonych grup gospodarstw, korzystniejsze ceny na podstawowe produkty rolnicze — mięso i mleko, rozwój kontraktacji, decyzje dotyczące zaopatrzenia w nawozy sztuczne, maszyny rolnicze i materiały budowlane, ustawowe uregulowanie spraw własnościowych w rolnictwie, wreszcie objęcie chłopskiej ludności rolniczej bezpłatną opieką lekarską — oto w skrócie to, co otrzymało rolnictwo i ludność wiejska w okresie ostatnich 15 miesięcy. W przygotowywaniu tych decyzji uczestniczyło aktywnie kierownictwo naszego Stronnictwa, wytyczając wspólnie z PZPR nowe kierunki rozwoju rolnictwa i rozwoju społeczno-cywilizacyjnego wsi.</u>
452   - <u xml:id="u-14.5" who="#PosełGałajDyzma">Podjęte decyzje i ich bezpośrednia realizacja stworzyły nowy klimat na wsi, przede wszystkim w dziedzinie produkcji rolniczej. Wieś produkuje więcej i sprzedaje więcej, przyczyniając się do obfitszego zaopatrzenia rynku. Mimo trudnych warunków atmosferycznych roku ubiegłego, zanotowaliśmy najwyższe w historii naszego rolnictwa plony zbóż. Mimo nieurodzaju okopowych, siana i zielonek, nastąpił poważny wzrost pogłowia trzody chlewnej i bydła. W krótkim czasie wyraźniejsze stały się procesy specjalizacyjne w produkcji, szczególnie w hodowli. Wzrósł popyt na ziemię i zainteresowanie młodzieży zawodem rolnika.</u>
453   - <u xml:id="u-14.6" who="#PosełGałajDyzma">Korzystna dla całej gospodarki narodowej aktywność produkcyjna wsi jest dobitnym wyrazem chłopskiego poparcia dla nowego kierunku rozwoju kraju, dla nowej polityki rolnej, zaufania dla jego politycznego kierownictwa. Wieś polska, wyrażając to zaufanie wysiłkiem produkcyjnym, udokumentowała je ponownie powszechnym udziałem w wyborach do Sejmu.</u>
454   - <u xml:id="u-14.7" who="#PosełGałajDyzma">Wysoki Sejmie! W przedstawionym exposè Prezesa Rady Ministrów zarysowane zostały konkretne zamierzenia Rządu w kadencji nowego Sejmu. Dwa dni temu obradowało IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR. Uwyraźniło ono kształty planu 5-letniego na lata 1971–1975. Ogłoszone wskaźniki oparte na uchwale VI Zjazdu PZPR — odzwierciedlają gruntowne zmiany w naszej polityce gospodarczej. Po raz pierwszy bowiem projekt pięciolatki zawiera dążenia, do osiągnięcia dwóch harmonizujących ze sobą celów:</u>
455   - <u xml:id="u-14.8" who="#PosełGałajDyzma">— systematycznej, odczuwalnej przez ludzi pracy poprawy warunków bytowych, socjalnych i kulturalnych;</u>
456   - <u xml:id="u-14.9" who="#PosełGałajDyzma">— przyspieszonego rozwoju gospodarki narodowej, związanego ze stałym utrzymywaniem tempa wzrostu na wysokim poziomie i dążeniem do unowocześnienia struktury gospodarczej kraju.</u>
457   - <u xml:id="u-14.10" who="#PosełGałajDyzma">Istotną zmianę stanowi tu wysunięcie na pierwsze miejsce potrzeb społeczeństwa w najszerszym tego słowa znaczeniu i podporządkowanie im zadań produkcyjnych. Uwzględniając wzajemne zależności, bardziej jasny i zrozumiały staje się cel naszej pracy i wysiłków.</u>
458   - <u xml:id="u-14.11" who="#PosełGałajDyzma">W programie wszechstronnego rozwoju kraju umiejscowione zostały, uzależnione od realizacji tego programu i mające wpływ na jego realizację, zadania dla rolnictwa. Zadaniem podstawowym jest tu zwiększenie produkcji w rozmiarach gwarantujących lepsze zaopatrzenie kraju w żywność i utrzymanie równowagi rynkowej. Wzrost dostaw artykułów żywnościowych w grupach artykułów konsumpcyjnych, choć niższy niż w przemysłowych, ma wynieść w 1975 r. ponad 40%.</u>
459   - <u xml:id="u-14.12" who="#PosełGałajDyzma">Odpowiednie pozycje zadań pięciolatki przewidują osiągnięcie w ostatnim jej roku poziomu spożycia na 1 mieszkańca: mięsa, drobiu i przetworów — 62–63 kg, jaj — 204 sztuki, mleka i przetworów (bez mleka przerobionego na masło) — 270 litrów, masła — 6,9 kg, cukru — 43 kg.</u>
460   - <u xml:id="u-14.13" who="#PosełGałajDyzma">Postawienie takich celów stawia przed rolnictwem określone zadania. Przewiduje się wzrost globalnej produkcji rolniczej w latach 1971–1975 o około 19–21%. Jest to wskaźnik dwukrotnie wyższy od osiągniętego w ubiegłym pięcioleciu. Średnie roczne tempo wzrostu produkcji rolniczej powinno utrzymywać się na poziomie 3,5–3,9%.</u>
461   - <u xml:id="u-14.14" who="#PosełGałajDyzma">Taki poziom produkcji roślinnej, przy utrzymaniu nadal importu zbóż w granicach ponad 2 mln ton rocznie, powinien pozwolić na osiągnięcie w ostatnim roku pięciolatki pogłowia trzody chlewnej w wysokości do 17,2 mln sztuk z produkcją żywca w wysokości 2 100 tys. ton, a bydła — do 12,3 mln sztuk. Produkcja żywca wołowego powinna wzrosnąć do 1 100 tys. ton. Oto produkcyjne zadania dla rolnictwa. Są one niezbędne dla zabezpieczenia zadań pierwszoplanowych: potrzeb rynku, utrzymania jego równowagi, odczuwalnej poprawy stopy życiowej, na którą ciągle jeszcze zasadniczy wpływ ma zaopatrzenie w artykuły żywnościowe, a także utrzymanie opłacalnego eksportu.</u>
462   - <u xml:id="u-14.15" who="#PosełGałajDyzma">Są to zadania trudne, ale w pełni realne. Chociaż nie da się wyeliminować z produkcji rolnej wpływów warunków atmosferycznych, to nasze doświadczenia z lat ubiegłych i doświadczenia krajów rozwiniętych wskazują, że rolnictwo zaopatrzone w odpowiednie środki — maszyny, sprzęt, urządzenia, nie jest bezbronne wobec niesprzyjającej aury.</u>
463   - <u xml:id="u-14.16" who="#PosełGałajDyzma">Przydzielonym do wykonania rolnictwu zadaniom towarzyszą odpowiednie środki, wzmacniające ręce rolnika i zwiększające efekty jego wysiłków. Określone na poziomie 204 mld zł nakłady inwestycyjne w rolnictwie, wyższe o 26,6% w porównaniu z nakładami w poprzednim pięcioleciu, będą przeznaczone głównie na zaspokojenie w części wielkich potrzeb mechanizacyjnych w hodowli, na modernizację bazy materialno-technicznej oraz na meliorację i zaopatrzenie w wodę. Wzrost dostaw nawozów sztucznych o 55%, w porównaniu z poziomem roku 1970, pozwoli na osiągnięcie średniego poziomu nawożenia — 193 kg NPK na hektar użytków rolnych, co postawi nasze rolnictwo w grupie krajów wysoko rozwiniętych w tej dziedzinie.</u>
464   - <u xml:id="u-14.17" who="#PosełGałajDyzma">Wpływ na szybsze tempo produkcji rolnej w indywidualnych zagrodach, w spółdzielniach produkcyjnych i PGR będzie miało — poza osiągniętą poprawą warunków ekonomicznych — także lepsze zaopatrzenie w nasiona i sadzeniaki, pasze treściwe, materiały budowlane i inne środki produkcji.</u>
465   - <u xml:id="u-14.18" who="#PosełGałajDyzma">Nieodzownym warunkiem ciągłego rozwoju produkcji rolniczej, a w konsekwencji i kultury społeczeństwa wiejskiego, będzie przestrzeganie w polityce rolnej zasady opłacalności produkcji rolniczej.</u>
466   - <u xml:id="u-14.19" who="#PosełGałajDyzma">Wymieniłem tu ogólnie materialne warunki zabezpieczające realność stawianych przed wsią zadań. Byłoby jednak dużym przeoczeniem nie wskazać na czynniki natury pozaekonomicznej, które na perspektywy wykonania zadań pozwalają patrzeć z optymizmem. Mam na myśli ujawnioną i ujawniającą się z dnia na dzień aktywność społeczno-produkcyjną ludzi pracujących w rolnictwie.</u>
467   - <u xml:id="u-14.20" who="#PosełGałajDyzma">Aktywność ta wyzwala inicjatywę, każe sięgać po wiedzę i technikę, zrywać ze starymi metodami pracy, myśleć i działać po nowemu, wykorzystywać tworzone warunki. Właśnie ta aktywność rodzi, także — w uważanych tradycyjnie za zacofane rejonach kraju — masowe, liczące się już w tysiące, gospodarstwa specjalistyczne. Podkreślić tu należy szczególną rolę, jaką w tej dziedzinie spełniają ludzie młodzi, obejmujący gospodarstwa, posiadający dyplomy szkół i kursów rolniczych oraz prawa jazdy na traktorze. Podkreślić należy także rolę, jaką odgrywają w produkcyjnym, cywilizacyjnym i kulturalnym postępie na wsi kobiety zorganizowane w kołach gospodyń wiejskich, którym dzisiaj i wieś, i kraj tak wiele mają do zawdzięczenia.</u>
468   - <u xml:id="u-14.21" who="#PosełGałajDyzma">Na tę aktywność wsi stawiamy. Wnikliwa analiza sił stymulujących ożywienie produkcyjne na wsi w okresie minionych 15 miesięcy wykazuje, że tkwią one głównie w części gospodarstw prowadzonych przez najbardziej światłych, wyrobionych i przedsiębiorczych rolników. Powstanie tej produkcyjnej czołówki, dającej przykład sąsiadom, świadczy o istnieniu nadal głębokich rezerw produkcyjnych, o nie wykorzystanych silach i możliwościach. Świadczy także o tym, że przy bardziej pomyślnych warunkach atmosferycznych nasze rolnictwo stać na więcej niż żądają tego wskaźniki zadań pięciolatki.</u>
469   - <u xml:id="u-14.22" who="#PosełGałajDyzma">Liczymy na okrzepnięte już siły społeczne, tkwiące w naszym rolnictwie. W stałym procesie społeczno-ekonomicznych przeobrażeń powstała, wykształciła się i rozrosła kadra działaczy — członków PZPR, ZSL i bezpartyjnych, ludzi cieszących się uznaniem i zaufaniem — w kółkach rolniczych, w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, mleczarskiej, ogrodniczej, oszczędnościowo-pożyczkowej, w kołach i sekcjach branżowych plantatorów i hodowców, w spółkach wodnych w zespołach uprawowych.</u>
470   - <u xml:id="u-14.23" who="#PosełGałajDyzma">Wiele doświadczenia mają działacze — członkowie rad i komisji radzieckich, Liczymy na nich, bowiem działanie społeczno-organizacyjne chłopskiego samorządu jest dzisiaj bardziej potrzebne niż kiedykolwiek. Rozszerza się udział gospodarki uspołecznionej w produkcji rolnej i w usługach, narastają potrzeby rozwijania różnych form kooperacji między gospodarstwami, między chłopską zagrodą a kółkiem rolniczym czy spółdzielnią, między chłopskim rolnictwem a przemysłem rolno-spożywczym. Wsi bardziej niż wczoraj potrzebne jest dobre kółko rolnicze, dobra baza, dobra spółdzielnia, sprawny punkt skupu, uczciwa rada uczestników scalania gruntów. Możliwości samorządu chłopskiego w całym jego bogactwie form wynikających z chłopskich potrzeb i wiejskich tradycji są wielkie. Powinien on służyć państwu i wsi, przyczyniać się do wzbogacenia elementów socjalizmu w naszym rolnictwie, chronić mienie społeczne. Te siły społeczne są potrzebne tym bardziej, gdy zdamy sobie sprawę z trudności, jakie — mimo osiągniętych sukcesów — zostały z poprzedniego okresu i jakie mogą wyniknąć w realizacji napiętego programu. Owe przeszkody to biurokracja, ufortyfikowana murem papierków i mnogością przepisów, kumoterstwo, łatwizna jednostronnego określania uprawnień przez organizacje i instytucje współpracujące z rolnikiem, jaśniepaństwo i lekceważenie z tamtej strony lady czy okienka, to wreszcie wcale nierzadkie przekupstwo i łapownictwo. Tych zjawisk nie usuniemy tylko choćby najlepiej opracowanymi przepisami. Do walki z nimi potrzebny jest właśnie front aktywnych postaw wiejskich działaczy i zorganizowane działanie jednostek chłopskiego samorządu.</u>
471   - <u xml:id="u-14.24" who="#PosełGałajDyzma">Pragnę w imieniu Klubu Poselskiego ZSL z całą mocą stwierdzić, że Zjednoczone Stronnictwo Ludowe będzie oddziaływać w ścisłej współpracy z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą poprzez swoich członków, poprzez swoje ogniwa i instancje w kierunku organizowania takiej właśnie aktywności chłopskiego samorządu.</u>
472   - <u xml:id="u-14.25" who="#PosełGałajDyzma">Omawiając te problemy, chciałbym w tym miejscu także zwrócić uwagę na potrzebę przestrzegania dyscypliny produkcyjnej, dyscypliny dostaw i rzetelnego traktowania zadań w zakładach współpracujących ze wsią i rolnictwem. Szczególnie dotyczy to dziedzin, w których potrzeby są największe. Do takich należą potrzeby natury cywilizacyjnej, paląca konieczność ułatwienia prac hodowlano-podwórzowych i zajęć związanych z dniem powszednim kobiety wiejskiej. Wieś czeka na uruchomienie albo na zwiększenie produkcji wielu asortymentów maszyn i narzędzi, urządzeń i sprzętu, mebli, obuwia i odzieży roboczej, na poprawę jakości tych towarów. Istnieje potrzeba bardziej aktywnej pracy handlu, zdrowej reklamy, dogodniejszych warunków zakupu, by produkowany już i przewidywany do produkcji sprzęt użytkowany w podwórzu, stodole, chlewni, oborze i w kurniku, na warzywniczej grządce, wreszcie przy kuchni i balii, docierał łatwiej do chłopskiej zagrody. Wydaje się również, że trzeba już dzisiaj traktować w coraz większym stopniu wieś jako rynek nabywcy także w tradycyjnie rolniczych asortymentach towarowych, jak nabiał czy owoce. Przykładem może być tu likwidacja wypieku chleba, prawie całkowita, w niektórych rejonach kraju.</u>
473   - <u xml:id="u-14.26" who="#PosełGałajDyzma">Wysoka Izbo! Nowo wybrany Sejm będzie rozwijał i wzbogacał bogate już tradycje i doświadczenia naszego ludowego parlamentaryzmu. Opracowany z inicjatywy Klubu Poselskiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w ubiegłym roku dokument klubów poselskich pod nazwą „Wnioski w sprawie działalności Sejmu” przyniósł istotny postęp w pracach Sejmu. Zrobiono wiele dla uwolnienia toku obrad od zbędnego formalizmu, od ciążącej na nim w latach poprzednich rutyny. Projekty ustaw poddawane były bardziej gruntownej analizie zarówno na plenarnych posiedzeniach, jak i dzięki wnikliwej pracy komisji, korzystających coraz częściej z pomocy ekspertów. Zapewniony został większy wpływ Sejmu na ukształtowanie rocznych i wieloletnich planów gospodarczych. Baczniejsza uwagę zwrócono na sprawę nie zawsze uzasadnionego przekazywania do przepisów wykonawczych spraw, które mogą być uregulowane w samej ustawie. Rozbudowana została działalność kontrolna Sejmu. W ostatnim roku stosowano praktykę wysłuchiwania przez Sejm informacji przedstawicieli Rządu na temat szczególnie ważnych problemów społeczno-gospodarczych. Posiedzenia Sejmu stały się forum nieustannego dialogu między Sejmem a Rządem. Pozwalało to na lepsze informowanie posłów o pracach i zamierzeniach Rządu. Z zadowoleniem przyjmujemy zapewnienie Prezesa Rady Ministrów o dalszej współpracy między Rządem a Sejmem. Przywrócona została należyta ranga instytucji interpelacji poselskiej — tradycyjnej formie kontroli parlamentarnej.</u>
474   - <u xml:id="u-14.27" who="#PosełGałajDyzma">Uchwała VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej stwierdziła, że „należy podejmować dalsze wysiłki dla przyspieszenia funkcjonowania instytucji socjalistycznej demokracji, dla wzrostu roli i autorytetu Sejmu i działalności komisji sejmowych, ugruntowania zasad przedstawiania Sejmowi przez Rząd generalnych kierunków pracy i działalności na poszczególnych odcinkach administracji państwowej łącznie z dyskutowaniem tych spraw na plenarnych posiedzeniach Sejmu”.</u>
475   - <u xml:id="u-14.28" who="#PosełGałajDyzma">Klub Poselski ZSL deklaruje pełną i wszechstronną działalność na rzecz dalszego rozwoju naszego ludowego parlamentu, wzbogacania i pogłębiania form jego pracy. Deklarujemy również współpracę w realizacji zamierzeń, mających na celu dalsze usprawnienie form i metod zarządzania oraz dostosowanie przepisów Konstytucji PRL do osiągniętego już rozwoju społeczno-politycznego i stosunków społeczno-gospodarczych w okresie 20 lat obowiązywania ustawy konstytucyjnej.</u>
476   - <u xml:id="u-14.29" who="#PosełGałajDyzma">Zapowiedziane opracowanie rządowego projektu ustawy o radach narodowych ma na celu doprowadzenie do stworzenia nowej koncepcji zarządzania przez terenowe organy władzy ludowej. Panuje zgodność opinii o potrzebie reform w systemie rad narodowych, w doskonaleniu systemu prawnego naszego państwa. Chciałbym tu podkreślić szczególnie ważność zmian w ogniwie gromadzkich rad narodowych, potrzebę jednoczesnego umocnienia ich organizmu administracyjnego, gospodarczego i kontrolnego. Gromadzkie rady narodowe powinny budować, względnie odbudowywać niezbędny autorytet przez swoje sprawne i praworządne funkcjonowanie. Trzeba jednak stworzyć im możliwość skutecznego oddziaływania na organizacje, urzędy i przedsiębiorstwa działające na ich terenie.</u>
477   - <u xml:id="u-14.30" who="#PosełGałajDyzma">Popieramy przedstawione zamierzenia w dziedzinie polityki zagranicznej naszego państwa. Łącząc interesy naszego kraju z interesami bratnich krajów obozu socjalistycznego, służąc idei pokojowego współistnienia, polityka ta służy sprawie pokoju, postępu i wolności narodów.</u>
478   - <u xml:id="u-14.31" who="#PosełGałajDyzma">Popieramy także zapowiedziane wysiłki Rządu w kierunku kontynuowania dążeń do normalizacji stosunków z kościołem, widząc w tym dalsze umocnienie jedności narodu.</u>
479   - <u xml:id="u-14.32" who="#PosełGałajDyzma">Wysoka Izbo! Zjednoczone Stronnictwo Ludowe docenia w pełni ogrom i ważność stojących przed nim zadań na nowym etapie dziejów naszego budującego socjalizm kraju. Jako chłopska partia polityczna czujemy się odpowiedzialni za realizację zadań w rolnictwie, za coraz obfitszy strumień produktów rolnych, płynących na zaopatrzenie krajowego rynku. Wynika to z naturalnego podziału zadań i obowiązków.</u>
480   - <u xml:id="u-14.33" who="#PosełGałajDyzma">Nie będziemy również zaniedbywać obowiązków wynikających z potrzeby wychowawczego oddziaływania na społeczeństwo wiejskie, zgodnie z potrzebami wielkich idei socjalizmu. Wspólnie z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą ponosimy odpowiedzialność za dalszy ekonomiczny, oświatowy, kulturalny i cywilizacyjny rozwój wsi. Wynika on z celów państwa robotniczo-chłopskiego, z sojuszu robotniczo-chłopskiego. Cele te stawiać będziemy przed całym Stronnictwem. W walce o ich realizację trudzić się będzie Klub Poselski ZSL.</u>
481   - <u xml:id="u-14.34" who="#PosełGałajDyzma">W imieniu Klubu Poselskiego ZSL deklaruję poparcie dla programu działania przedstawionego Sejmowi przez obywatela Prezesa Rady Ministrów, programu popartego przez naród w dniu 19 marca. Popieramy również przedstawiony skład Rządu PRL.</u>
  447 + <u xml:id="u-14.0" who="#DyzmaGałaj">Obywatelko Marszałku! Wysoka Izbo! Powszechny udział społeczeństwa miast i wsi w wyborach do Sejmu VI kadencji był widomym poparciem dla programu Frontu Jedności Narodu. Zdecydowana większość głosów oddanych na kandydatów Frontu, w tym także setek tysięcy głosów młodzieży czyniącej po raz pierwszy użytek z obywatelskich uprawnień, daje naszemu parlamentowi mocne oparcie polityczne i społeczny kredyt zaufania.</u>
  448 + <u xml:id="u-14.1" who="#DyzmaGałaj">Program wyborczy został oparty na uchwałach VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, kierowniczej siły narodu, podjętych w wyniku szerokiej dyskusji przedzjazdowej. W tworzeniu tego programu uczestniczyły wraz z całym społeczeństwem, ze wszystkimi siłami Frontu Jedności Narodu, ogniwa i instancje, członkowie i działacze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.</u>
  449 + <u xml:id="u-14.2" who="#DyzmaGałaj">Jest to program opracowany u progu drugiego ćwierćwiecza Polski Ludowej, uwzględniający nauki i doświadczenia trudnych tygodni grudnia 1970 roku, a także oczekiwania i nadzieje narodu na szybsze i bardziej odczuwalne efekty socjalistycznego rozwoju kraju w każdej dziedzinie życia.</u>
  450 + <u xml:id="u-14.3" who="#DyzmaGałaj">Nie trzeba wyliczać długiej już listy gospodarczych i społecznych osiągnięć naszych poczynań po grudniu 1970 roku w produkcji przemysłowej i rolnej, w zaopatrzeniu ludności, we wzroście jej dochodów, poprawie warunków socjalnych, w ochronie zdrowia. Jako przedstawiciel Klubu Poselskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego chciałbym szczególnie mocno podkreślić skutki ważkich decyzji, jakie w tak krótkim okresie zostały podjęte — W interesie całego społeczeństwa — w dziedzinie rolnictwa i wsi.</u>
  451 + <u xml:id="u-14.4" who="#DyzmaGałaj">Likwidacja uciążliwego i archaicznego systemu obowiązkowych dostaw, nowy, przystosowany do potrzeb rozwoju produkcji system podatkowy, zmniejszający obciążenie dla określonych grup gospodarstw, korzystniejsze ceny na podstawowe produkty rolnicze — mięso i mleko, rozwój kontraktacji, decyzje dotyczące zaopatrzenia w nawozy sztuczne, maszyny rolnicze i materiały budowlane, ustawowe uregulowanie spraw własnościowych w rolnictwie, wreszcie objęcie chłopskiej ludności rolniczej bezpłatną opieką lekarską — oto w skrócie to, co otrzymało rolnictwo i ludność wiejska w okresie ostatnich 15 miesięcy. W przygotowywaniu tych decyzji uczestniczyło aktywnie kierownictwo naszego Stronnictwa, wytyczając wspólnie z PZPR nowe kierunki rozwoju rolnictwa i rozwoju społeczno-cywilizacyjnego wsi.</u>
  452 + <u xml:id="u-14.5" who="#DyzmaGałaj">Podjęte decyzje i ich bezpośrednia realizacja stworzyły nowy klimat na wsi, przede wszystkim w dziedzinie produkcji rolniczej. Wieś produkuje więcej i sprzedaje więcej, przyczyniając się do obfitszego zaopatrzenia rynku. Mimo trudnych warunków atmosferycznych roku ubiegłego, zanotowaliśmy najwyższe w historii naszego rolnictwa plony zbóż. Mimo nieurodzaju okopowych, siana i zielonek, nastąpił poważny wzrost pogłowia trzody chlewnej i bydła. W krótkim czasie wyraźniejsze stały się procesy specjalizacyjne w produkcji, szczególnie w hodowli. Wzrósł popyt na ziemię i zainteresowanie młodzieży zawodem rolnika.</u>
  453 + <u xml:id="u-14.6" who="#DyzmaGałaj">Korzystna dla całej gospodarki narodowej aktywność produkcyjna wsi jest dobitnym wyrazem chłopskiego poparcia dla nowego kierunku rozwoju kraju, dla nowej polityki rolnej, zaufania dla jego politycznego kierownictwa. Wieś polska, wyrażając to zaufanie wysiłkiem produkcyjnym, udokumentowała je ponownie powszechnym udziałem w wyborach do Sejmu.</u>
  454 + <u xml:id="u-14.7" who="#DyzmaGałaj">Wysoki Sejmie! W przedstawionym exposè Prezesa Rady Ministrów zarysowane zostały konkretne zamierzenia Rządu w kadencji nowego Sejmu. Dwa dni temu obradowało IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR. Uwyraźniło ono kształty planu 5-letniego na lata 1971–1975. Ogłoszone wskaźniki oparte na uchwale VI Zjazdu PZPR — odzwierciedlają gruntowne zmiany w naszej polityce gospodarczej. Po raz pierwszy bowiem projekt pięciolatki zawiera dążenia, do osiągnięcia dwóch harmonizujących ze sobą celów:</u>
  455 + <u xml:id="u-14.8" who="#DyzmaGałaj">— systematycznej, odczuwalnej przez ludzi pracy poprawy warunków bytowych, socjalnych i kulturalnych;</u>
  456 + <u xml:id="u-14.9" who="#DyzmaGałaj">— przyspieszonego rozwoju gospodarki narodowej, związanego ze stałym utrzymywaniem tempa wzrostu na wysokim poziomie i dążeniem do unowocześnienia struktury gospodarczej kraju.</u>
  457 + <u xml:id="u-14.10" who="#DyzmaGałaj">Istotną zmianę stanowi tu wysunięcie na pierwsze miejsce potrzeb społeczeństwa w najszerszym tego słowa znaczeniu i podporządkowanie im zadań produkcyjnych. Uwzględniając wzajemne zależności, bardziej jasny i zrozumiały staje się cel naszej pracy i wysiłków.</u>
  458 + <u xml:id="u-14.11" who="#DyzmaGałaj">W programie wszechstronnego rozwoju kraju umiejscowione zostały, uzależnione od realizacji tego programu i mające wpływ na jego realizację, zadania dla rolnictwa. Zadaniem podstawowym jest tu zwiększenie produkcji w rozmiarach gwarantujących lepsze zaopatrzenie kraju w żywność i utrzymanie równowagi rynkowej. Wzrost dostaw artykułów żywnościowych w grupach artykułów konsumpcyjnych, choć niższy niż w przemysłowych, ma wynieść w 1975 r. ponad 40%.</u>
  459 + <u xml:id="u-14.12" who="#DyzmaGałaj">Odpowiednie pozycje zadań pięciolatki przewidują osiągnięcie w ostatnim jej roku poziomu spożycia na 1 mieszkańca: mięsa, drobiu i przetworów — 62–63 kg, jaj — 204 sztuki, mleka i przetworów (bez mleka przerobionego na masło) — 270 litrów, masła — 6,9 kg, cukru — 43 kg.</u>
  460 + <u xml:id="u-14.13" who="#DyzmaGałaj">Postawienie takich celów stawia przed rolnictwem określone zadania. Przewiduje się wzrost globalnej produkcji rolniczej w latach 1971–1975 o około 19–21%. Jest to wskaźnik dwukrotnie wyższy od osiągniętego w ubiegłym pięcioleciu. Średnie roczne tempo wzrostu produkcji rolniczej powinno utrzymywać się na poziomie 3,5–3,9%.</u>
  461 + <u xml:id="u-14.14" who="#DyzmaGałaj">Taki poziom produkcji roślinnej, przy utrzymaniu nadal importu zbóż w granicach ponad 2 mln ton rocznie, powinien pozwolić na osiągnięcie w ostatnim roku pięciolatki pogłowia trzody chlewnej w wysokości do 17,2 mln sztuk z produkcją żywca w wysokości 2 100 tys. ton, a bydła — do 12,3 mln sztuk. Produkcja żywca wołowego powinna wzrosnąć do 1 100 tys. ton. Oto produkcyjne zadania dla rolnictwa. Są one niezbędne dla zabezpieczenia zadań pierwszoplanowych: potrzeb rynku, utrzymania jego równowagi, odczuwalnej poprawy stopy życiowej, na którą ciągle jeszcze zasadniczy wpływ ma zaopatrzenie w artykuły żywnościowe, a także utrzymanie opłacalnego eksportu.</u>
  462 + <u xml:id="u-14.15" who="#DyzmaGałaj">Są to zadania trudne, ale w pełni realne. Chociaż nie da się wyeliminować z produkcji rolnej wpływów warunków atmosferycznych, to nasze doświadczenia z lat ubiegłych i doświadczenia krajów rozwiniętych wskazują, że rolnictwo zaopatrzone w odpowiednie środki — maszyny, sprzęt, urządzenia, nie jest bezbronne wobec niesprzyjającej aury.</u>
  463 + <u xml:id="u-14.16" who="#DyzmaGałaj">Przydzielonym do wykonania rolnictwu zadaniom towarzyszą odpowiednie środki, wzmacniające ręce rolnika i zwiększające efekty jego wysiłków. Określone na poziomie 204 mld zł nakłady inwestycyjne w rolnictwie, wyższe o 26,6% w porównaniu z nakładami w poprzednim pięcioleciu, będą przeznaczone głównie na zaspokojenie w części wielkich potrzeb mechanizacyjnych w hodowli, na modernizację bazy materialno-technicznej oraz na meliorację i zaopatrzenie w wodę. Wzrost dostaw nawozów sztucznych o 55%, w porównaniu z poziomem roku 1970, pozwoli na osiągnięcie średniego poziomu nawożenia — 193 kg NPK na hektar użytków rolnych, co postawi nasze rolnictwo w grupie krajów wysoko rozwiniętych w tej dziedzinie.</u>
  464 + <u xml:id="u-14.17" who="#DyzmaGałaj">Wpływ na szybsze tempo produkcji rolnej w indywidualnych zagrodach, w spółdzielniach produkcyjnych i PGR będzie miało — poza osiągniętą poprawą warunków ekonomicznych — także lepsze zaopatrzenie w nasiona i sadzeniaki, pasze treściwe, materiały budowlane i inne środki produkcji.</u>
  465 + <u xml:id="u-14.18" who="#DyzmaGałaj">Nieodzownym warunkiem ciągłego rozwoju produkcji rolniczej, a w konsekwencji i kultury społeczeństwa wiejskiego, będzie przestrzeganie w polityce rolnej zasady opłacalności produkcji rolniczej.</u>
  466 + <u xml:id="u-14.19" who="#DyzmaGałaj">Wymieniłem tu ogólnie materialne warunki zabezpieczające realność stawianych przed wsią zadań. Byłoby jednak dużym przeoczeniem nie wskazać na czynniki natury pozaekonomicznej, które na perspektywy wykonania zadań pozwalają patrzeć z optymizmem. Mam na myśli ujawnioną i ujawniającą się z dnia na dzień aktywność społeczno-produkcyjną ludzi pracujących w rolnictwie.</u>
  467 + <u xml:id="u-14.20" who="#DyzmaGałaj">Aktywność ta wyzwala inicjatywę, każe sięgać po wiedzę i technikę, zrywać ze starymi metodami pracy, myśleć i działać po nowemu, wykorzystywać tworzone warunki. Właśnie ta aktywność rodzi, także — w uważanych tradycyjnie za zacofane rejonach kraju — masowe, liczące się już w tysiące, gospodarstwa specjalistyczne. Podkreślić tu należy szczególną rolę, jaką w tej dziedzinie spełniają ludzie młodzi, obejmujący gospodarstwa, posiadający dyplomy szkół i kursów rolniczych oraz prawa jazdy na traktorze. Podkreślić należy także rolę, jaką odgrywają w produkcyjnym, cywilizacyjnym i kulturalnym postępie na wsi kobiety zorganizowane w kołach gospodyń wiejskich, którym dzisiaj i wieś, i kraj tak wiele mają do zawdzięczenia.</u>
  468 + <u xml:id="u-14.21" who="#DyzmaGałaj">Na tę aktywność wsi stawiamy. Wnikliwa analiza sił stymulujących ożywienie produkcyjne na wsi w okresie minionych 15 miesięcy wykazuje, że tkwią one głównie w części gospodarstw prowadzonych przez najbardziej światłych, wyrobionych i przedsiębiorczych rolników. Powstanie tej produkcyjnej czołówki, dającej przykład sąsiadom, świadczy o istnieniu nadal głębokich rezerw produkcyjnych, o nie wykorzystanych silach i możliwościach. Świadczy także o tym, że przy bardziej pomyślnych warunkach atmosferycznych nasze rolnictwo stać na więcej niż żądają tego wskaźniki zadań pięciolatki.</u>
  469 + <u xml:id="u-14.22" who="#DyzmaGałaj">Liczymy na okrzepnięte już siły społeczne, tkwiące w naszym rolnictwie. W stałym procesie społeczno-ekonomicznych przeobrażeń powstała, wykształciła się i rozrosła kadra działaczy — członków PZPR, ZSL i bezpartyjnych, ludzi cieszących się uznaniem i zaufaniem — w kółkach rolniczych, w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, mleczarskiej, ogrodniczej, oszczędnościowo-pożyczkowej, w kołach i sekcjach branżowych plantatorów i hodowców, w spółkach wodnych w zespołach uprawowych.</u>
  470 + <u xml:id="u-14.23" who="#DyzmaGałaj">Wiele doświadczenia mają działacze — członkowie rad i komisji radzieckich, Liczymy na nich, bowiem działanie społeczno-organizacyjne chłopskiego samorządu jest dzisiaj bardziej potrzebne niż kiedykolwiek. Rozszerza się udział gospodarki uspołecznionej w produkcji rolnej i w usługach, narastają potrzeby rozwijania różnych form kooperacji między gospodarstwami, między chłopską zagrodą a kółkiem rolniczym czy spółdzielnią, między chłopskim rolnictwem a przemysłem rolno-spożywczym. Wsi bardziej niż wczoraj potrzebne jest dobre kółko rolnicze, dobra baza, dobra spółdzielnia, sprawny punkt skupu, uczciwa rada uczestników scalania gruntów. Możliwości samorządu chłopskiego w całym jego bogactwie form wynikających z chłopskich potrzeb i wiejskich tradycji są wielkie. Powinien on służyć państwu i wsi, przyczyniać się do wzbogacenia elementów socjalizmu w naszym rolnictwie, chronić mienie społeczne. Te siły społeczne są potrzebne tym bardziej, gdy zdamy sobie sprawę z trudności, jakie — mimo osiągniętych sukcesów — zostały z poprzedniego okresu i jakie mogą wyniknąć w realizacji napiętego programu. Owe przeszkody to biurokracja, ufortyfikowana murem papierków i mnogością przepisów, kumoterstwo, łatwizna jednostronnego określania uprawnień przez organizacje i instytucje współpracujące z rolnikiem, jaśniepaństwo i lekceważenie z tamtej strony lady czy okienka, to wreszcie wcale nierzadkie przekupstwo i łapownictwo. Tych zjawisk nie usuniemy tylko choćby najlepiej opracowanymi przepisami. Do walki z nimi potrzebny jest właśnie front aktywnych postaw wiejskich działaczy i zorganizowane działanie jednostek chłopskiego samorządu.</u>
  471 + <u xml:id="u-14.24" who="#DyzmaGałaj">Pragnę w imieniu Klubu Poselskiego ZSL z całą mocą stwierdzić, że Zjednoczone Stronnictwo Ludowe będzie oddziaływać w ścisłej współpracy z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą poprzez swoich członków, poprzez swoje ogniwa i instancje w kierunku organizowania takiej właśnie aktywności chłopskiego samorządu.</u>
  472 + <u xml:id="u-14.25" who="#DyzmaGałaj">Omawiając te problemy, chciałbym w tym miejscu także zwrócić uwagę na potrzebę przestrzegania dyscypliny produkcyjnej, dyscypliny dostaw i rzetelnego traktowania zadań w zakładach współpracujących ze wsią i rolnictwem. Szczególnie dotyczy to dziedzin, w których potrzeby są największe. Do takich należą potrzeby natury cywilizacyjnej, paląca konieczność ułatwienia prac hodowlano-podwórzowych i zajęć związanych z dniem powszednim kobiety wiejskiej. Wieś czeka na uruchomienie albo na zwiększenie produkcji wielu asortymentów maszyn i narzędzi, urządzeń i sprzętu, mebli, obuwia i odzieży roboczej, na poprawę jakości tych towarów. Istnieje potrzeba bardziej aktywnej pracy handlu, zdrowej reklamy, dogodniejszych warunków zakupu, by produkowany już i przewidywany do produkcji sprzęt użytkowany w podwórzu, stodole, chlewni, oborze i w kurniku, na warzywniczej grządce, wreszcie przy kuchni i balii, docierał łatwiej do chłopskiej zagrody. Wydaje się również, że trzeba już dzisiaj traktować w coraz większym stopniu wieś jako rynek nabywcy także w tradycyjnie rolniczych asortymentach towarowych, jak nabiał czy owoce. Przykładem może być tu likwidacja wypieku chleba, prawie całkowita, w niektórych rejonach kraju.</u>
  473 + <u xml:id="u-14.26" who="#DyzmaGałaj">Wysoka Izbo! Nowo wybrany Sejm będzie rozwijał i wzbogacał bogate już tradycje i doświadczenia naszego ludowego parlamentaryzmu. Opracowany z inicjatywy Klubu Poselskiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w ubiegłym roku dokument klubów poselskich pod nazwą „Wnioski w sprawie działalności Sejmu” przyniósł istotny postęp w pracach Sejmu. Zrobiono wiele dla uwolnienia toku obrad od zbędnego formalizmu, od ciążącej na nim w latach poprzednich rutyny. Projekty ustaw poddawane były bardziej gruntownej analizie zarówno na plenarnych posiedzeniach, jak i dzięki wnikliwej pracy komisji, korzystających coraz częściej z pomocy ekspertów. Zapewniony został większy wpływ Sejmu na ukształtowanie rocznych i wieloletnich planów gospodarczych. Baczniejsza uwagę zwrócono na sprawę nie zawsze uzasadnionego przekazywania do przepisów wykonawczych spraw, które mogą być uregulowane w samej ustawie. Rozbudowana została działalność kontrolna Sejmu. W ostatnim roku stosowano praktykę wysłuchiwania przez Sejm informacji przedstawicieli Rządu na temat szczególnie ważnych problemów społeczno-gospodarczych. Posiedzenia Sejmu stały się forum nieustannego dialogu między Sejmem a Rządem. Pozwalało to na lepsze informowanie posłów o pracach i zamierzeniach Rządu. Z zadowoleniem przyjmujemy zapewnienie Prezesa Rady Ministrów o dalszej współpracy między Rządem a Sejmem. Przywrócona została należyta ranga instytucji interpelacji poselskiej — tradycyjnej formie kontroli parlamentarnej.</u>
  474 + <u xml:id="u-14.27" who="#DyzmaGałaj">Uchwała VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej stwierdziła, że „należy podejmować dalsze wysiłki dla przyspieszenia funkcjonowania instytucji socjalistycznej demokracji, dla wzrostu roli i autorytetu Sejmu i działalności komisji sejmowych, ugruntowania zasad przedstawiania Sejmowi przez Rząd generalnych kierunków pracy i działalności na poszczególnych odcinkach administracji państwowej łącznie z dyskutowaniem tych spraw na plenarnych posiedzeniach Sejmu”.</u>
  475 + <u xml:id="u-14.28" who="#DyzmaGałaj">Klub Poselski ZSL deklaruje pełną i wszechstronną działalność na rzecz dalszego rozwoju naszego ludowego parlamentu, wzbogacania i pogłębiania form jego pracy. Deklarujemy również współpracę w realizacji zamierzeń, mających na celu dalsze usprawnienie form i metod zarządzania oraz dostosowanie przepisów Konstytucji PRL do osiągniętego już rozwoju społeczno-politycznego i stosunków społeczno-gospodarczych w okresie 20 lat obowiązywania ustawy konstytucyjnej.</u>
  476 + <u xml:id="u-14.29" who="#DyzmaGałaj">Zapowiedziane opracowanie rządowego projektu ustawy o radach narodowych ma na celu doprowadzenie do stworzenia nowej koncepcji zarządzania przez terenowe organy władzy ludowej. Panuje zgodność opinii o potrzebie reform w systemie rad narodowych, w doskonaleniu systemu prawnego naszego państwa. Chciałbym tu podkreślić szczególnie ważność zmian w ogniwie gromadzkich rad narodowych, potrzebę jednoczesnego umocnienia ich organizmu administracyjnego, gospodarczego i kontrolnego. Gromadzkie rady narodowe powinny budować, względnie odbudowywać niezbędny autorytet przez swoje sprawne i praworządne funkcjonowanie. Trzeba jednak stworzyć im możliwość skutecznego oddziaływania na organizacje, urzędy i przedsiębiorstwa działające na ich terenie.</u>
  477 + <u xml:id="u-14.30" who="#DyzmaGałaj">Popieramy przedstawione zamierzenia w dziedzinie polityki zagranicznej naszego państwa. Łącząc interesy naszego kraju z interesami bratnich krajów obozu socjalistycznego, służąc idei pokojowego współistnienia, polityka ta służy sprawie pokoju, postępu i wolności narodów.</u>
  478 + <u xml:id="u-14.31" who="#DyzmaGałaj">Popieramy także zapowiedziane wysiłki Rządu w kierunku kontynuowania dążeń do normalizacji stosunków z kościołem, widząc w tym dalsze umocnienie jedności narodu.</u>
  479 + <u xml:id="u-14.32" who="#DyzmaGałaj">Wysoka Izbo! Zjednoczone Stronnictwo Ludowe docenia w pełni ogrom i ważność stojących przed nim zadań na nowym etapie dziejów naszego budującego socjalizm kraju. Jako chłopska partia polityczna czujemy się odpowiedzialni za realizację zadań w rolnictwie, za coraz obfitszy strumień produktów rolnych, płynących na zaopatrzenie krajowego rynku. Wynika to z naturalnego podziału zadań i obowiązków.</u>
  480 + <u xml:id="u-14.33" who="#DyzmaGałaj">Nie będziemy również zaniedbywać obowiązków wynikających z potrzeby wychowawczego oddziaływania na społeczeństwo wiejskie, zgodnie z potrzebami wielkich idei socjalizmu. Wspólnie z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą ponosimy odpowiedzialność za dalszy ekonomiczny, oświatowy, kulturalny i cywilizacyjny rozwój wsi. Wynika on z celów państwa robotniczo-chłopskiego, z sojuszu robotniczo-chłopskiego. Cele te stawiać będziemy przed całym Stronnictwem. W walce o ich realizację trudzić się będzie Klub Poselski ZSL.</u>
  481 + <u xml:id="u-14.34" who="#DyzmaGałaj">W imieniu Klubu Poselskiego ZSL deklaruję poparcie dla programu działania przedstawionego Sejmowi przez obywatela Prezesa Rady Ministrów, programu popartego przez naród w dniu 19 marca. Popieramy również przedstawiony skład Rządu PRL.</u>
482 482 <u xml:id="u-14.35" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
483 483 </div>
484 484 <div xml:id="div-15">
485   - <u xml:id="u-15.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Piotr Stefański.</u>
  485 + <u xml:id="u-15.0" who="#HalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Piotr Stefański.</u>
486 486 </div>
487 487 <div xml:id="div-16">
488   - <u xml:id="u-16.0" who="#PosełStefańskiPiotr">Wysoka Izbo! Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego z uwagą zapoznał się z oświadczeniem Prezesa Rady Ministrów, określającym podstawowe kierunki polityki naszego państwa, oparte na programie aprobowanym przez społeczeństwo w dniu 19 marca.</u>
489   - <u xml:id="u-16.1" who="#PosełStefańskiPiotr">Uczyniliśmy to z uwagą tym większą, że w wyniku wyborów nastąpiła dalsza jakościowa zmiana sytuacji politycznej w kraju. Prawie 22 mln obywateli głosowało na rzecz zasad polityki proklamowanej przed 15 miesiącami, w pamiętnym grudniu 1970 r., rozwiniętej na VIII Plenum KC PZPR, popartej przez sojusznicze stronnictwa i przekształconej na VI Zjeździe Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w ogólnonarodowy program. 97% obywateli kraju głosowało na kandydatów, którzy jako posłowie mają być współtwórcami i realizatorami zamierzeń określonych uchwałą VI Zjazdu PZPR. Ten mandat zaufania zobowiązuje. Zobowiązuje nas — posłów Sejmu VI kadencji do rzetelnej kontynuacji wybranej przez naród drogi. Ale jest jednocześnie zobowiązaniem milionów ludzi pracy, aby na wybranej przez siebie drodze socjalistycznego rozwoju słuszną myśl programową przekształcać w czyn, aby swą codzienną, wydajną pracą powiększać dobrobyt swój — i swojego kraju. To dwustronne zobowiązanie jest niepisaną, lecz powszechnie zrozumiałą umową. Umową, która stanowi warunek przyspieszenia rozwoju naszej gospodarki i kultury.</u>
490   - <u xml:id="u-16.2" who="#PosełStefańskiPiotr">Dotykam w tym miejscu sprawy, która w przekonaniu Stronnictwa Demokratycznego ma wielkie i wciąż rosnące znaczenie. Jest to sprawa wzajemnego stosunku jednostki i społeczeństwa. Socjalizm jest jedyną formą ustrojową, która w przyjętych rozwiązaniach społecznych daje realną szansę zharmonizowania potrzeb i praw jednostki z potrzebami i prawami wielkiej zbiorowości. Ale w pojęciu realnej szansy nie zawiera się żaden automatyzm. Z szansy można korzystać, można też ją tracić. Korzystaliśmy z tej szansy, dokonując dzieła powojennej odbudowy, a następnie industrializacji kraju. Korzystaliśmy z niej, przekształcając strukturę społeczną Polski. Korzystaliśmy z niej dlatego, że nadzieje, aspiracje i wola milionów ludzi pokrywały się i utożsamiały z najszerzej rozumianym i wyrażanym w polityce budującego socjalizm państwa — interesem społecznym. Były jednak okresy, kiedy tożsamość ta ulegała rozchwianiu i kiedy pojęcie interesu społecznego przeciwstawiano nadziejom i dążeniom jednostek — rzekomo wąskim i niedojrzałym.</u>
491   - <u xml:id="u-16.3" who="#PosełStefańskiPiotr">Cele społeczne i cele jednostkowe nie mogą być formułowane w dwóch różnych językach. Tym, co skutecznie zabezpiecza przed taką dwoistością, jest więź kierownictwa politycznego i państwowego z ludźmi pracy. Więź bezpośrednia, a także realizowana poprzez instytucje demokracji socjalistycznej, przede wszystkim przez organy przedstawicielskie — Sejm i rady narodowe — więź oparta na dialogu prowadzonym w jednym, dla wszystkich zrozumiałym języku pojęć społecznych i obywatelskich. W tym języku rosnącemu dochodowi narodowemu odpowiada wzrost poziomu życia społeczeństwa, lepszej i wydajniejszej pracy — lepsze zarobki, a rozwojowi kraju — wzrost dobrobytu obywateli. W tym języku od 15 miesięcy trwa rozmowa z ludźmi pracy. W tym też języku Prezes Rady Ministrów przedstawił program prac rządowych.</u>
492   - <u xml:id="u-16.4" who="#PosełStefańskiPiotr">Pełna zgodność tego programu z zadaniami, które naród aprobował w dniu 19 marca, jak również wysoki stopień konkretyzacji przedstawionych kierunków, w przekonaniu Klubu Poselskiego Stronnictwa Demokratycznego stanowią duży — i co nie mniej ważne — szybki krok na drodze wcielania w życie umowy, którą wszyscy mamy wykonać dla pełnej realizacji ogólnonarodowego programu VI Zjazdu PZPR, przyjętego jako platforma wyborcza Frontu Jedności Narodu.</u>
493   - <u xml:id="u-16.5" who="#PosełStefańskiPiotr">W tym przekonaniu utwierdzają nas zmiany dokonane w strukturze naczelnych organów administracji państwowej. Wychodzą one naprzeciw zaznaczającej się coraz silniej potrzebie kompleksowego traktowania poszczególnych dziedzin życia społecznego. Tak jest w przypadku związania nauki i techniki ze szkolnictwem wyższym. Utworzenie nowego Ministerstwa Oświaty i Wychowania stanowi zapowiedź podjęcia ważnego i postulowanego nie od dziś, zwłaszcza przez środowiska nauczycielskie, zadania polegającego na przekształceniu szkolnictwa z organizacji nauczania w organizację realizującą jednocześnie jednorodny program wychowawczy.</u>
494   - <u xml:id="u-16.6" who="#PosełStefańskiPiotr">Dowodem kompleksowości przyjmowanych rozwiązań jest także utworzenie Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, koncentrującego pieczę nad zadaniami podejmowanymi dotąd w sposób raczej rozproszony.</u>
495   - <u xml:id="u-16.7" who="#PosełStefańskiPiotr">Wysoki Sejmie! Dwa dni temu obradowało IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR, którego uchwała zobowiązała Rząd do przedłożenia Sejmowi projektu planu 5-letniego. Przedstawione w dzisiejszym exposé Premiera Jaroszewicza założenia projektu planu upoważniają do stwierdzenia, że będzie to plan:</u>
496   - <u xml:id="u-16.8" who="#PosełStefańskiPiotr">— wysokiej dynamiki wzrostu produkcji i dochodu narodowego, przekraczającej znacznie wyniki uzyskiwane w dwóch poprzednich pięcioleciach,</u>
497   - <u xml:id="u-16.9" who="#PosełStefańskiPiotr">— odczuwalnej poprawy warunków życia ludzi pracy, wyrażającej się osiemnastoprocentowym wzrostem płac realnych — a więc wzrostem porównywalnym z całą dekadą lat sześćdziesiątych — oraz zwiększonym zakresem budownictwa mieszkaniowego,</u>
498   - <u xml:id="u-16.10" who="#PosełStefańskiPiotr">— najwyższego w zestawieniu nie tylko z przeszłością, a także i z przewidywaną przyszłością wzrostu zatrudnienia w naszej go spodarce,</u>
499   - <u xml:id="u-16.11" who="#PosełStefańskiPiotr">— harmonijnego rozwoju wszystkich dziedzin gospodarki narodowej i wszystkich regionów kraju.</u>
500   - <u xml:id="u-16.12" who="#PosełStefańskiPiotr">Te cechy planu wiążą się z jego szczególnie rozbudowanym przygotowaniem, w trakcie którego zarówno środowiska fachowe, jak i bezpośredni wykonawcy wypowiadali się na temat poszczególnych zadań i łączących je proporcji.</u>
501   - <u xml:id="u-16.13" who="#PosełStefańskiPiotr">Niedługo Podejmiemy prace nad tym planem w Sejmie. Dlatego w chwili obecnej pragnę tylko zasygnalizować kilka spraw, budzących szczególne zainteresowanie Stronnictwa Demokratycznego.</u>
502   - <u xml:id="u-16.14" who="#PosełStefańskiPiotr">Ostatnie dziesięciolecie utrwaliło w naszej gospodarce niekorzystną proporcję między zatrudnieniem w sferach produkcyjnych a zatrudnieniem w sferze usług, a więc we wszystkich działach pozaprodukcyjnych, w których pracuje obecnie w Polsce ponad 4 mln ludzi, co stanowi nieco ponad ogółu czynnej zawodowo ludności, gdy tymczasem u naszych socjalistycznych sąsiadów — już ponad 1/3 ogółu zawodowo czynnych. I o ile w Związku Radzieckim, w NRD i w Czechosłowacji w latach sześćdziesiątych, w wyniku zwiększenia nakładów, zatrudnienie w sferze usług miało silną tendencję wzrostu, o tyle w Polsce jego proporcje na przestrzeni całego dziesięciolecia nie uległy zmianie. Centralny Komitet naszego Stronnictwa, rozpatrując tę kwestię stanął na stanowisku, że w obecnym okresie należy koncentrować wysiłki głównie na froncie produkcji materialnej, przygotowując jednocześnie warunki do zdynamizowania całej sfery usług. Dodatkową szansę dla takiej kolejności działań widzimy w zapowiedzi obywatela Premiera, w myśl której, w warunkach pomyślnej realizacji planu, nastąpi na półmetku korekta wielkości tego planu.</u>
503   - <u xml:id="u-16.15" who="#PosełStefańskiPiotr">Nie od dziś przedmiotem naszej troski jest społeczno-gospodarcza sytuacja małych miast. Powiedzmy to wyraźnie: nie wszystkich małych miast, których mamy w Polsce 740, lecz grupy obejmującej około 300 miasteczek, które pozbawione są wyraźnie określonych funkcji gospodarczych. Mówi się o nich, że stanowią zaplecze dla regionów rolniczych, lecz jednocześnie nie idzie z tym w parze lokalizowanie zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego oraz usług przeznaczonych na potrzeby rolnictwa. Problem ten wymaga dokładnego rozpatrzenia, zwłaszcza w świetle zadań przemysłu terenowego, spółdzielczości pracy i rzemiosła. Działania interwencyjne — między innymi tworzenie w tych ośrodkach tanich miejsc pracy dla kobiet — przynoszą efekty szybko, ale tylko częściowo. Niektórzy nasi planiści dość lekko mówią o naturalnym zaniku większości małych miasteczek i o niecelowości jakichkolwiek w nie wkładów. Wizje perspektywiczne nie powinny jednak przesłaniać dzisiejszej społecznej rzeczywistości małych miasteczek, rzeczywistości, w której żyje i chce żyć lepiej ponad półtora miliona ludzi.</u>
504   - <u xml:id="u-16.16" who="#PosełStefańskiPiotr">W przekonaniu Stronnictwa trafnym rozwiązaniem jest utworzenie Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług. Rozproszenie gestii w zakresie usług nabywanych odpłatnie przez ludność, a więc usług tzw. rynkowych, nie wychodziło im na dobre. Związanie ich z obrotem towarowym otwiera perspektywę ujednolicenia polityki rynkowej, w której dostarczenie towaru coraz częściej i coraz silniej wiąże się z zapewnieniem odpowiednich usług naprawczych i konserwacyjnych. Jest to jednak tylko część problemu. Druga część wiąże się z organizacją przedsiębiorstw usługowych i stosowanymi w nich rozwiązaniami ekonomicznymi. Dopóki usługi będą planowane, zarządzane i rozliczane na zasadzie analogii z produkcją przemysłową, dopóty będą przez tę produkcję wypierane jako działalność mniej rentowna, trudniejsza, narażona na sezonowe wahania. Zapowiedzią zmian w tej dziedzinie jest mające się odbyć jeszcze w roku bieżącym plenum KC PZPR, poświęcone usługom. Pracujemy w Stronnictwie nad tym, by rozwinąć zgłaszane już wcześniej projekty zmian w ekonomice usług. Jesteśmy przekonani, że będą one zbieżne z pracami podjętymi przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą i że wspólnym wysiłkiem doprowadzimy do odczuwalnej poprawy w dziedzinie usług rynkowych.</u>
505   - <u xml:id="u-16.17" who="#PosełStefańskiPiotr">Ponad połowę tych usług świadczy rzemiosło. Bylibyśmy w niezgodzie z rzeczywistością, usiłując jedną barwą, jasną czy ciemną, oddawać sytuację, jaka panuje w rzemiośle. Jest faktem, że liczne kroki podejmowane przez Rząd w myśl wspólnej uchwały Biura Politycznego KC PZPR i Prezydium CK SD z listopada ubiegłego roku doprowadziły do poprawy sytuacji, że są one przyjmowane przez rzemieślniczy świat pracy jako przejaw doceniania roli rzemiosła w naszej gospodarce. Jest także faktem, że w wielu jeszcze powiatach pokutuje uprzedzenie do rzemieślników, a w najlepszym razie postawa, którą cechuje skupianie zainteresowania wyłącznie na wpływach podatkowych i — mówiąc oględnie — obojętność na spełniane przez rzemiosło funkcje gospodarcze, tj. usługi i produkcję rynkowa. Stąd m.in. dalsze zmniejszanie się liczby zakładów rzemieślniczych i zatrudnienia w rzemiośle w końcu 1971 roku. Ta sytuacja musi ulec zmianie; funkcja rzemiosła w gospodarce polega na dostarczaniu usług i produktów, a nie na dostarczaniu wpływów podatkowych. Wpływy te są pochodną funkcji gospodarczych, nigdy odwrotnie.</u>
506   - <u xml:id="u-16.18" who="#PosełStefańskiPiotr">Sytuacja, o której wspominam w najogólniejszym tylko zarysie uzasadnia wagę, jaką przywiązujemy do szybkiego podjęcia przez Sejm VI kadencji prac nad ustawą o wykonywaniu i organizacji rzemiosła — i możliwie szybkiego uchwalenia tej ustawy. Pracował nad nią Sejm V kadencji i w naszej ocenie ma ona już w zasadzie postać dojrzałą do wprowadzenia w życie, a tym samym do ustabilizowania warunków pracy 160 tys. warsztatów rzemieślniczych.</u>
507   - <u xml:id="u-16.19" who="#PosełStefańskiPiotr">Do tych uwag, wiążących się ściśle z aktualnymi Kierunkami pracy naszego Stronnictwa na polu gospodarczym, dodam jeszcze jedną. Z satysfakcją przyjmujemy nowe rozwiązania w strukturze naczelnych organów administracji państwowej. Ale jednocześnie doświadczenie uczy nas, ze towarzyszące takim zmianom prace reorganizacyjne mogą powodować wiele zakłóceń w funkcjonowaniu poszczególnych organów administracyjnych.</u>
508   - <u xml:id="u-16.20" who="#PosełStefańskiPiotr">Pragnę zapewnić, że aktyw Stronnictwa, zwłaszcza w drobnej wytwórczości, gdzie wprowadzone zmiany będą miały szeroki zakres, dołoży starań, by okres niezbędnej reorganizacji był jak najkrótszy, a sam jej przebieg nie pociągał za sobą choćby przejściowych ujemnych skutków.</u>
509   - <u xml:id="u-16.21" who="#PosełStefańskiPiotr">Podobnej refleksji dostarcza sytuacja panująca w takich dziedzinach, jak oświata, kultura, służba zdrowia, wymiar sprawiedliwości czy administracja terenowa. W dziedzinach tych zależność pomiędzy zmianami systemowymi, dokonywanymi w skali państwa, a codzienną pracą i jej wynikami, posiada szczególny charakter. Przywiązując zasadniczą wagę do prac zmierzających do unowocześnienia systemu całej naszej oświaty czy uporządkowania systemu prawnego, musimy cały czas pamiętać, że poziom pracy w tych dziedzinach i uzyskiwane wyniki zależą przede wszystkim od postawy ludzi. Od tego, jak spełnia swe obowiązki lekarz, jak podchodzi do swych obowiązków nauczyciel, z jakim przekonaniem pracuje prawnik — zależy w konkretnych sytuacjach więcej, aniżeli od zespołu techniczno-organizacyjnych warunków ich pracy, co bynajmniej nie oznacza, abyśmy chcieli rolę tych warunków pracy pomniejszać. Poprawa tych warunków będzie zwiększała możliwości pracy dobrego lekarza, dobrego nauczyciele czy dobrego prawnika. Ale najdalej nawet posunięta poprawa warunków nie będzie samoczynnie przekształcać ludzi, nie będzie dodawać im tych cech specjalnie ważnych w zawodach inteligenckich, jeżeli nie uczyni tego najbliższe otoczenie zawodowe — środowisko pracy.</u>
510   - <u xml:id="u-16.22" who="#PosełStefańskiPiotr">Tu właśnie, w pracy wśród inteligencji, koncentrujemy swe zadania polityczne, związane z kształtowaniem stosunków międzyludzkich. Dobra atmosfera pracy w szpitalu, w szkole czy w instytucji administracyjnej, atmosfera wolna od tzw. układów personalnych, zaściankowości czy też zwykłego biurokratyzmu — to ważny współczynnik coraz lepszych wyników uzyskiwanych w służbie świata pracy. Na tym też polu coraz owocniej rozwija się nasza współpraca z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą.</u>
511   - <u xml:id="u-16.23" who="#PosełStefańskiPiotr">Obywatele Posłowie! Sejm ubiegłej kadencji ma za sobą duży dorobek, przy czym dorobek ten skoncentrował się przede wszystkim na przestrzeni roku 1971. Wdrożone i rozwinięte zostały nowe formy pracy naszego ludowego parlamentu. Znalazło to swój wyraz nie tylko w umocnieniu przez Sejm funkcji ustawodawczych i kontrolnych, ale i w wyraźnie zaznaczonej roli w poszczególnych dziedzinach życia publicznego. Zdobyte doświadczenia trzeba będzie dalej rozwijać i wzbogacać o nowe treści. Łączy się z tym sprawa dalszego wzbogacania dotychczas kształtowanych form pracy Sejmu i konkretnego dialogu między władzą ustawodawczo-kontrolną a władzą wykonawczą. Chcemy podkreślić w tym miejscu wagę i znaczenie takiej formy, jak poświęcenie debat plenarnych Sejmu wybranym, ważnym problemom rozwojowym naszego kraju. Praktyka ta, w naszym przekonaniu, mieć będzie coraz większe znaczenie, zwłaszcza gdy zważymy, że przed Sejmem naszym stoi zadanie rozwiązywania nie tylko problemów zapisanych już w programie i przyjętych do realizacji, lecz również udzielania odpowiedzi i na te pytania, które sformułuje dopiero życie.</u>
512   - <u xml:id="u-16.24" who="#PosełStefańskiPiotr">Dorobek, którym się słusznie szczycimy, program, któremu poświęcamy tak wiele uwagi na dzisiejszym posiedzeniu, mają istotne znaczenie międzynarodowe, co tak zasadniczo podkreślił w swym oświadczeniu Prezes Rady Ministrów.</u>
513   - <u xml:id="u-16.25" who="#PosełStefańskiPiotr">Polska Ludowa jest mocnym ogniwem stojącego na straży pokoju systemu socjalistycznego. Nasz nierozerwalny sojusz i przyjaźń ze Związkiem Radzieckim, sojusz i przyjaźń z NRD, Czechosłowacją i innymi państwami socjalistycznymi, stanowią podstawę polityki zagranicznej Polski. Jesteśmy silni siłą tego sojuszu. Czynimy też i czynić powinniśmy wszystko, aby naszą wspólną siłę nieustannie pomnażać. To ona stanowi najlepszą gwarancję pokojowego rozwoju stosunków międzynarodowych oraz skuteczny hamulec dla tych, którzy wciąż usiłują zakłócać międzynarodową współpracę. Wola utrwalenia pokoju przemawia przez nas, gdy piętnujemy niebezpieczne poczynania tych sił, które nie wyciągnęły żadnych nauk z doświadczeń II wojny światowej i którym obca jest wola narodów, chcących żyć i rozwijać się w pokoju.</u>
514   - <u xml:id="u-16.26" who="#PosełStefańskiPiotr">Ratyfikowanie przez zachodnioniemiecki parlament układów podpisanych w 1970 roku ze Związkiem Radzieckim i Polską jest sprawdzianem intencji NRF. W układach tych doszedł do głosu zdrowy rozsądek i realizm tej części zachodnioniemieckiego społeczeństwa i tej orientacji politycznej, która w pokoju, stabilizacji i współpracy europejskiej chce widzieć przyszłość swego kraju. Opozycja, która zwalcza układy, obiektywnie staje na pozycjach kontynuowania starego kursu ze wszystkimi jego następstwami. Dalsze komentarze są tu zbędne. Pragniemy wierzyć w zwycięstwo zdrowego rozsądku i realizmu, których coraz liczniejsze przejawy obserwujemy w polityce większości krajów zachodnioeuropejskich. Stąd nasze przekonanie o konieczności szybkiego zrealizowania inicjatywy krajów socjalistycznych na rzecz zwołania ogólnoeuropejskiej konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy. Polska pragnie trwałego pokoju wokół swych granic i na całym świecie. Taka jest w swych intencjach generalna linia naszej polityki, taki jest kierunek, o którym mówił w swym oświadczeniu Prezes Rady Ministrów. Wraz z całym polskim społeczeństwem Stronnictwo Demokratyczne popiera w pełni tę politykę, politykę bezpieczeństwa i siły Polski, politykę jedności państw socjalistycznych, politykę trwałego pokoju i współpracy w Europie i na świecie.</u>
515   - <u xml:id="u-16.27" who="#PosełStefańskiPiotr">Wysoka Izbo! W lata siedemdziesiąte Polska Ludowa wkroczyła świadoma nie tylko rozmiarów swego dorobku, wielkości przebytej przez nasz naród drogi rozwoju, ale uzbrojona w konkretny, bogatszy o wszystkie nasze dobre i złe doświadczenia, poparty przez społeczeństwo program działania — program służący rozkwitowi naszej ojczyzny.</u>
516   - <u xml:id="u-16.28" who="#PosełStefańskiPiotr">Program ten ma mocne oparcie w jedności narodu, skupionego wokół kierowniczej siły w budowie socjalizmu — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w jedności celów i solidarności działania naszych trzech partii — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego. W duchu tej jedności Klub nasz będzie współpracować w Sejmie VI kadencji z Klubami PZPR i ZSL oraz z bezpartyjnymi. I w tym też duchu deklaruję, w imieniu Klubu Poselskiego Stronnictwa Demokratycznego, pełne poparcie dla programu przedstawionego Sejmowi przez Prezesa Rady Ministrów oraz naszą aprobatę dla przedstawionego Wysokiej Izbie składu Rady Ministrów.</u>
  488 + <u xml:id="u-16.0" who="#PiotrStefański">Wysoka Izbo! Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego z uwagą zapoznał się z oświadczeniem Prezesa Rady Ministrów, określającym podstawowe kierunki polityki naszego państwa, oparte na programie aprobowanym przez społeczeństwo w dniu 19 marca.</u>
  489 + <u xml:id="u-16.1" who="#PiotrStefański">Uczyniliśmy to z uwagą tym większą, że w wyniku wyborów nastąpiła dalsza jakościowa zmiana sytuacji politycznej w kraju. Prawie 22 mln obywateli głosowało na rzecz zasad polityki proklamowanej przed 15 miesiącami, w pamiętnym grudniu 1970 r., rozwiniętej na VIII Plenum KC PZPR, popartej przez sojusznicze stronnictwa i przekształconej na VI Zjeździe Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w ogólnonarodowy program. 97% obywateli kraju głosowało na kandydatów, którzy jako posłowie mają być współtwórcami i realizatorami zamierzeń określonych uchwałą VI Zjazdu PZPR. Ten mandat zaufania zobowiązuje. Zobowiązuje nas — posłów Sejmu VI kadencji do rzetelnej kontynuacji wybranej przez naród drogi. Ale jest jednocześnie zobowiązaniem milionów ludzi pracy, aby na wybranej przez siebie drodze socjalistycznego rozwoju słuszną myśl programową przekształcać w czyn, aby swą codzienną, wydajną pracą powiększać dobrobyt swój — i swojego kraju. To dwustronne zobowiązanie jest niepisaną, lecz powszechnie zrozumiałą umową. Umową, która stanowi warunek przyspieszenia rozwoju naszej gospodarki i kultury.</u>
  490 + <u xml:id="u-16.2" who="#PiotrStefański">Dotykam w tym miejscu sprawy, która w przekonaniu Stronnictwa Demokratycznego ma wielkie i wciąż rosnące znaczenie. Jest to sprawa wzajemnego stosunku jednostki i społeczeństwa. Socjalizm jest jedyną formą ustrojową, która w przyjętych rozwiązaniach społecznych daje realną szansę zharmonizowania potrzeb i praw jednostki z potrzebami i prawami wielkiej zbiorowości. Ale w pojęciu realnej szansy nie zawiera się żaden automatyzm. Z szansy można korzystać, można też ją tracić. Korzystaliśmy z tej szansy, dokonując dzieła powojennej odbudowy, a następnie industrializacji kraju. Korzystaliśmy z niej, przekształcając strukturę społeczną Polski. Korzystaliśmy z niej dlatego, że nadzieje, aspiracje i wola milionów ludzi pokrywały się i utożsamiały z najszerzej rozumianym i wyrażanym w polityce budującego socjalizm państwa — interesem społecznym. Były jednak okresy, kiedy tożsamość ta ulegała rozchwianiu i kiedy pojęcie interesu społecznego przeciwstawiano nadziejom i dążeniom jednostek — rzekomo wąskim i niedojrzałym.</u>
  491 + <u xml:id="u-16.3" who="#PiotrStefański">Cele społeczne i cele jednostkowe nie mogą być formułowane w dwóch różnych językach. Tym, co skutecznie zabezpiecza przed taką dwoistością, jest więź kierownictwa politycznego i państwowego z ludźmi pracy. Więź bezpośrednia, a także realizowana poprzez instytucje demokracji socjalistycznej, przede wszystkim przez organy przedstawicielskie — Sejm i rady narodowe — więź oparta na dialogu prowadzonym w jednym, dla wszystkich zrozumiałym języku pojęć społecznych i obywatelskich. W tym języku rosnącemu dochodowi narodowemu odpowiada wzrost poziomu życia społeczeństwa, lepszej i wydajniejszej pracy — lepsze zarobki, a rozwojowi kraju — wzrost dobrobytu obywateli. W tym języku od 15 miesięcy trwa rozmowa z ludźmi pracy. W tym też języku Prezes Rady Ministrów przedstawił program prac rządowych.</u>
  492 + <u xml:id="u-16.4" who="#PiotrStefański">Pełna zgodność tego programu z zadaniami, które naród aprobował w dniu 19 marca, jak również wysoki stopień konkretyzacji przedstawionych kierunków, w przekonaniu Klubu Poselskiego Stronnictwa Demokratycznego stanowią duży — i co nie mniej ważne — szybki krok na drodze wcielania w życie umowy, którą wszyscy mamy wykonać dla pełnej realizacji ogólnonarodowego programu VI Zjazdu PZPR, przyjętego jako platforma wyborcza Frontu Jedności Narodu.</u>
  493 + <u xml:id="u-16.5" who="#PiotrStefański">W tym przekonaniu utwierdzają nas zmiany dokonane w strukturze naczelnych organów administracji państwowej. Wychodzą one naprzeciw zaznaczającej się coraz silniej potrzebie kompleksowego traktowania poszczególnych dziedzin życia społecznego. Tak jest w przypadku związania nauki i techniki ze szkolnictwem wyższym. Utworzenie nowego Ministerstwa Oświaty i Wychowania stanowi zapowiedź podjęcia ważnego i postulowanego nie od dziś, zwłaszcza przez środowiska nauczycielskie, zadania polegającego na przekształceniu szkolnictwa z organizacji nauczania w organizację realizującą jednocześnie jednorodny program wychowawczy.</u>
  494 + <u xml:id="u-16.6" who="#PiotrStefański">Dowodem kompleksowości przyjmowanych rozwiązań jest także utworzenie Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, koncentrującego pieczę nad zadaniami podejmowanymi dotąd w sposób raczej rozproszony.</u>
  495 + <u xml:id="u-16.7" who="#PiotrStefański">Wysoki Sejmie! Dwa dni temu obradowało IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR, którego uchwała zobowiązała Rząd do przedłożenia Sejmowi projektu planu 5-letniego. Przedstawione w dzisiejszym exposé Premiera Jaroszewicza założenia projektu planu upoważniają do stwierdzenia, że będzie to plan:</u>
  496 + <u xml:id="u-16.8" who="#PiotrStefański">— wysokiej dynamiki wzrostu produkcji i dochodu narodowego, przekraczającej znacznie wyniki uzyskiwane w dwóch poprzednich pięcioleciach,</u>
  497 + <u xml:id="u-16.9" who="#PiotrStefański">— odczuwalnej poprawy warunków życia ludzi pracy, wyrażającej się osiemnastoprocentowym wzrostem płac realnych — a więc wzrostem porównywalnym z całą dekadą lat sześćdziesiątych — oraz zwiększonym zakresem budownictwa mieszkaniowego,</u>
  498 + <u xml:id="u-16.10" who="#PiotrStefański">— najwyższego w zestawieniu nie tylko z przeszłością, a także i z przewidywaną przyszłością wzrostu zatrudnienia w naszej go spodarce,</u>
  499 + <u xml:id="u-16.11" who="#PiotrStefański">— harmonijnego rozwoju wszystkich dziedzin gospodarki narodowej i wszystkich regionów kraju.</u>
  500 + <u xml:id="u-16.12" who="#PiotrStefański">Te cechy planu wiążą się z jego szczególnie rozbudowanym przygotowaniem, w trakcie którego zarówno środowiska fachowe, jak i bezpośredni wykonawcy wypowiadali się na temat poszczególnych zadań i łączących je proporcji.</u>
  501 + <u xml:id="u-16.13" who="#PiotrStefański">Niedługo Podejmiemy prace nad tym planem w Sejmie. Dlatego w chwili obecnej pragnę tylko zasygnalizować kilka spraw, budzących szczególne zainteresowanie Stronnictwa Demokratycznego.</u>
  502 + <u xml:id="u-16.14" who="#PiotrStefański">Ostatnie dziesięciolecie utrwaliło w naszej gospodarce niekorzystną proporcję między zatrudnieniem w sferach produkcyjnych a zatrudnieniem w sferze usług, a więc we wszystkich działach pozaprodukcyjnych, w których pracuje obecnie w Polsce ponad 4 mln ludzi, co stanowi nieco ponad ogółu czynnej zawodowo ludności, gdy tymczasem u naszych socjalistycznych sąsiadów — już ponad 1/3 ogółu zawodowo czynnych. I o ile w Związku Radzieckim, w NRD i w Czechosłowacji w latach sześćdziesiątych, w wyniku zwiększenia nakładów, zatrudnienie w sferze usług miało silną tendencję wzrostu, o tyle w Polsce jego proporcje na przestrzeni całego dziesięciolecia nie uległy zmianie. Centralny Komitet naszego Stronnictwa, rozpatrując tę kwestię stanął na stanowisku, że w obecnym okresie należy koncentrować wysiłki głównie na froncie produkcji materialnej, przygotowując jednocześnie warunki do zdynamizowania całej sfery usług. Dodatkową szansę dla takiej kolejności działań widzimy w zapowiedzi obywatela Premiera, w myśl której, w warunkach pomyślnej realizacji planu, nastąpi na półmetku korekta wielkości tego planu.</u>
  503 + <u xml:id="u-16.15" who="#PiotrStefański">Nie od dziś przedmiotem naszej troski jest społeczno-gospodarcza sytuacja małych miast. Powiedzmy to wyraźnie: nie wszystkich małych miast, których mamy w Polsce 740, lecz grupy obejmującej około 300 miasteczek, które pozbawione są wyraźnie określonych funkcji gospodarczych. Mówi się o nich, że stanowią zaplecze dla regionów rolniczych, lecz jednocześnie nie idzie z tym w parze lokalizowanie zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego oraz usług przeznaczonych na potrzeby rolnictwa. Problem ten wymaga dokładnego rozpatrzenia, zwłaszcza w świetle zadań przemysłu terenowego, spółdzielczości pracy i rzemiosła. Działania interwencyjne — między innymi tworzenie w tych ośrodkach tanich miejsc pracy dla kobiet — przynoszą efekty szybko, ale tylko częściowo. Niektórzy nasi planiści dość lekko mówią o naturalnym zaniku większości małych miasteczek i o niecelowości jakichkolwiek w nie wkładów. Wizje perspektywiczne nie powinny jednak przesłaniać dzisiejszej społecznej rzeczywistości małych miasteczek, rzeczywistości, w której żyje i chce żyć lepiej ponad półtora miliona ludzi.</u>
  504 + <u xml:id="u-16.16" who="#PiotrStefański">W przekonaniu Stronnictwa trafnym rozwiązaniem jest utworzenie Ministerstwa Handlu Wewnętrznego i Usług. Rozproszenie gestii w zakresie usług nabywanych odpłatnie przez ludność, a więc usług tzw. rynkowych, nie wychodziło im na dobre. Związanie ich z obrotem towarowym otwiera perspektywę ujednolicenia polityki rynkowej, w której dostarczenie towaru coraz częściej i coraz silniej wiąże się z zapewnieniem odpowiednich usług naprawczych i konserwacyjnych. Jest to jednak tylko część problemu. Druga część wiąże się z organizacją przedsiębiorstw usługowych i stosowanymi w nich rozwiązaniami ekonomicznymi. Dopóki usługi będą planowane, zarządzane i rozliczane na zasadzie analogii z produkcją przemysłową, dopóty będą przez tę produkcję wypierane jako działalność mniej rentowna, trudniejsza, narażona na sezonowe wahania. Zapowiedzią zmian w tej dziedzinie jest mające się odbyć jeszcze w roku bieżącym plenum KC PZPR, poświęcone usługom. Pracujemy w Stronnictwie nad tym, by rozwinąć zgłaszane już wcześniej projekty zmian w ekonomice usług. Jesteśmy przekonani, że będą one zbieżne z pracami podjętymi przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą i że wspólnym wysiłkiem doprowadzimy do odczuwalnej poprawy w dziedzinie usług rynkowych.</u>
  505 + <u xml:id="u-16.17" who="#PiotrStefański">Ponad połowę tych usług świadczy rzemiosło. Bylibyśmy w niezgodzie z rzeczywistością, usiłując jedną barwą, jasną czy ciemną, oddawać sytuację, jaka panuje w rzemiośle. Jest faktem, że liczne kroki podejmowane przez Rząd w myśl wspólnej uchwały Biura Politycznego KC PZPR i Prezydium CK SD z listopada ubiegłego roku doprowadziły do poprawy sytuacji, że są one przyjmowane przez rzemieślniczy świat pracy jako przejaw doceniania roli rzemiosła w naszej gospodarce. Jest także faktem, że w wielu jeszcze powiatach pokutuje uprzedzenie do rzemieślników, a w najlepszym razie postawa, którą cechuje skupianie zainteresowania wyłącznie na wpływach podatkowych i — mówiąc oględnie — obojętność na spełniane przez rzemiosło funkcje gospodarcze, tj. usługi i produkcję rynkowa. Stąd m.in. dalsze zmniejszanie się liczby zakładów rzemieślniczych i zatrudnienia w rzemiośle w końcu 1971 roku. Ta sytuacja musi ulec zmianie; funkcja rzemiosła w gospodarce polega na dostarczaniu usług i produktów, a nie na dostarczaniu wpływów podatkowych. Wpływy te są pochodną funkcji gospodarczych, nigdy odwrotnie.</u>
  506 + <u xml:id="u-16.18" who="#PiotrStefański">Sytuacja, o której wspominam w najogólniejszym tylko zarysie uzasadnia wagę, jaką przywiązujemy do szybkiego podjęcia przez Sejm VI kadencji prac nad ustawą o wykonywaniu i organizacji rzemiosła — i możliwie szybkiego uchwalenia tej ustawy. Pracował nad nią Sejm V kadencji i w naszej ocenie ma ona już w zasadzie postać dojrzałą do wprowadzenia w życie, a tym samym do ustabilizowania warunków pracy 160 tys. warsztatów rzemieślniczych.</u>
  507 + <u xml:id="u-16.19" who="#PiotrStefański">Do tych uwag, wiążących się ściśle z aktualnymi Kierunkami pracy naszego Stronnictwa na polu gospodarczym, dodam jeszcze jedną. Z satysfakcją przyjmujemy nowe rozwiązania w strukturze naczelnych organów administracji państwowej. Ale jednocześnie doświadczenie uczy nas, ze towarzyszące takim zmianom prace reorganizacyjne mogą powodować wiele zakłóceń w funkcjonowaniu poszczególnych organów administracyjnych.</u>
  508 + <u xml:id="u-16.20" who="#PiotrStefański">Pragnę zapewnić, że aktyw Stronnictwa, zwłaszcza w drobnej wytwórczości, gdzie wprowadzone zmiany będą miały szeroki zakres, dołoży starań, by okres niezbędnej reorganizacji był jak najkrótszy, a sam jej przebieg nie pociągał za sobą choćby przejściowych ujemnych skutków.</u>
  509 + <u xml:id="u-16.21" who="#PiotrStefański">Podobnej refleksji dostarcza sytuacja panująca w takich dziedzinach, jak oświata, kultura, służba zdrowia, wymiar sprawiedliwości czy administracja terenowa. W dziedzinach tych zależność pomiędzy zmianami systemowymi, dokonywanymi w skali państwa, a codzienną pracą i jej wynikami, posiada szczególny charakter. Przywiązując zasadniczą wagę do prac zmierzających do unowocześnienia systemu całej naszej oświaty czy uporządkowania systemu prawnego, musimy cały czas pamiętać, że poziom pracy w tych dziedzinach i uzyskiwane wyniki zależą przede wszystkim od postawy ludzi. Od tego, jak spełnia swe obowiązki lekarz, jak podchodzi do swych obowiązków nauczyciel, z jakim przekonaniem pracuje prawnik — zależy w konkretnych sytuacjach więcej, aniżeli od zespołu techniczno-organizacyjnych warunków ich pracy, co bynajmniej nie oznacza, abyśmy chcieli rolę tych warunków pracy pomniejszać. Poprawa tych warunków będzie zwiększała możliwości pracy dobrego lekarza, dobrego nauczyciele czy dobrego prawnika. Ale najdalej nawet posunięta poprawa warunków nie będzie samoczynnie przekształcać ludzi, nie będzie dodawać im tych cech specjalnie ważnych w zawodach inteligenckich, jeżeli nie uczyni tego najbliższe otoczenie zawodowe — środowisko pracy.</u>
  510 + <u xml:id="u-16.22" who="#PiotrStefański">Tu właśnie, w pracy wśród inteligencji, koncentrujemy swe zadania polityczne, związane z kształtowaniem stosunków międzyludzkich. Dobra atmosfera pracy w szpitalu, w szkole czy w instytucji administracyjnej, atmosfera wolna od tzw. układów personalnych, zaściankowości czy też zwykłego biurokratyzmu — to ważny współczynnik coraz lepszych wyników uzyskiwanych w służbie świata pracy. Na tym też polu coraz owocniej rozwija się nasza współpraca z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą.</u>
  511 + <u xml:id="u-16.23" who="#PiotrStefański">Obywatele Posłowie! Sejm ubiegłej kadencji ma za sobą duży dorobek, przy czym dorobek ten skoncentrował się przede wszystkim na przestrzeni roku 1971. Wdrożone i rozwinięte zostały nowe formy pracy naszego ludowego parlamentu. Znalazło to swój wyraz nie tylko w umocnieniu przez Sejm funkcji ustawodawczych i kontrolnych, ale i w wyraźnie zaznaczonej roli w poszczególnych dziedzinach życia publicznego. Zdobyte doświadczenia trzeba będzie dalej rozwijać i wzbogacać o nowe treści. Łączy się z tym sprawa dalszego wzbogacania dotychczas kształtowanych form pracy Sejmu i konkretnego dialogu między władzą ustawodawczo-kontrolną a władzą wykonawczą. Chcemy podkreślić w tym miejscu wagę i znaczenie takiej formy, jak poświęcenie debat plenarnych Sejmu wybranym, ważnym problemom rozwojowym naszego kraju. Praktyka ta, w naszym przekonaniu, mieć będzie coraz większe znaczenie, zwłaszcza gdy zważymy, że przed Sejmem naszym stoi zadanie rozwiązywania nie tylko problemów zapisanych już w programie i przyjętych do realizacji, lecz również udzielania odpowiedzi i na te pytania, które sformułuje dopiero życie.</u>
  512 + <u xml:id="u-16.24" who="#PiotrStefański">Dorobek, którym się słusznie szczycimy, program, któremu poświęcamy tak wiele uwagi na dzisiejszym posiedzeniu, mają istotne znaczenie międzynarodowe, co tak zasadniczo podkreślił w swym oświadczeniu Prezes Rady Ministrów.</u>
  513 + <u xml:id="u-16.25" who="#PiotrStefański">Polska Ludowa jest mocnym ogniwem stojącego na straży pokoju systemu socjalistycznego. Nasz nierozerwalny sojusz i przyjaźń ze Związkiem Radzieckim, sojusz i przyjaźń z NRD, Czechosłowacją i innymi państwami socjalistycznymi, stanowią podstawę polityki zagranicznej Polski. Jesteśmy silni siłą tego sojuszu. Czynimy też i czynić powinniśmy wszystko, aby naszą wspólną siłę nieustannie pomnażać. To ona stanowi najlepszą gwarancję pokojowego rozwoju stosunków międzynarodowych oraz skuteczny hamulec dla tych, którzy wciąż usiłują zakłócać międzynarodową współpracę. Wola utrwalenia pokoju przemawia przez nas, gdy piętnujemy niebezpieczne poczynania tych sił, które nie wyciągnęły żadnych nauk z doświadczeń II wojny światowej i którym obca jest wola narodów, chcących żyć i rozwijać się w pokoju.</u>
  514 + <u xml:id="u-16.26" who="#PiotrStefański">Ratyfikowanie przez zachodnioniemiecki parlament układów podpisanych w 1970 roku ze Związkiem Radzieckim i Polską jest sprawdzianem intencji NRF. W układach tych doszedł do głosu zdrowy rozsądek i realizm tej części zachodnioniemieckiego społeczeństwa i tej orientacji politycznej, która w pokoju, stabilizacji i współpracy europejskiej chce widzieć przyszłość swego kraju. Opozycja, która zwalcza układy, obiektywnie staje na pozycjach kontynuowania starego kursu ze wszystkimi jego następstwami. Dalsze komentarze są tu zbędne. Pragniemy wierzyć w zwycięstwo zdrowego rozsądku i realizmu, których coraz liczniejsze przejawy obserwujemy w polityce większości krajów zachodnioeuropejskich. Stąd nasze przekonanie o konieczności szybkiego zrealizowania inicjatywy krajów socjalistycznych na rzecz zwołania ogólnoeuropejskiej konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy. Polska pragnie trwałego pokoju wokół swych granic i na całym świecie. Taka jest w swych intencjach generalna linia naszej polityki, taki jest kierunek, o którym mówił w swym oświadczeniu Prezes Rady Ministrów. Wraz z całym polskim społeczeństwem Stronnictwo Demokratyczne popiera w pełni tę politykę, politykę bezpieczeństwa i siły Polski, politykę jedności państw socjalistycznych, politykę trwałego pokoju i współpracy w Europie i na świecie.</u>
  515 + <u xml:id="u-16.27" who="#PiotrStefański">Wysoka Izbo! W lata siedemdziesiąte Polska Ludowa wkroczyła świadoma nie tylko rozmiarów swego dorobku, wielkości przebytej przez nasz naród drogi rozwoju, ale uzbrojona w konkretny, bogatszy o wszystkie nasze dobre i złe doświadczenia, poparty przez społeczeństwo program działania — program służący rozkwitowi naszej ojczyzny.</u>
  516 + <u xml:id="u-16.28" who="#PiotrStefański">Program ten ma mocne oparcie w jedności narodu, skupionego wokół kierowniczej siły w budowie socjalizmu — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w jedności celów i solidarności działania naszych trzech partii — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego. W duchu tej jedności Klub nasz będzie współpracować w Sejmie VI kadencji z Klubami PZPR i ZSL oraz z bezpartyjnymi. I w tym też duchu deklaruję, w imieniu Klubu Poselskiego Stronnictwa Demokratycznego, pełne poparcie dla programu przedstawionego Sejmowi przez Prezesa Rady Ministrów oraz naszą aprobatę dla przedstawionego Wysokiej Izbie składu Rady Ministrów.</u>
517 517 <u xml:id="u-16.29" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
518 518 </div>
519 519 <div xml:id="div-17">
520   - <u xml:id="u-17.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Zenon Komender.</u>
  520 + <u xml:id="u-17.0" who="#HalinaSkibniewska">Głos zabierze poseł Zenon Komender.</u>
521 521 </div>
522 522 <div xml:id="div-18">
523   - <u xml:id="u-18.0" who="#PosełKomenderZenon">Obywatelko Marszałku! Wysoki Sejmie! Mamy w obecnej kadencji — jak to wynika z całej kampanii wyborczej — przekształcać w formę decyzji państwowych, ustawodawczych, bogatą treść zamierzeń programowych, zawartych w ramowych wytycznych kierowniczej siły Polski socjalistycznej — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Uchwały VI Zjazdu otwierają możliwość, a zarazem stawiają wymóg pilnego konkretyzowania poszczególnych fragmentów programu socjalistycznego rozwoju naszego kraju. Chodzi tu nie tylko o kształt planu społeczno-gospodarczego do roku 1975, ale o problemy o dalszym zasięgu czasowym i wręcz węzłowym znaczeniu dla przyszłości naszego narodu. Wiele działań tego typu zostało już podjętych. Mówił o tym szeroko Premier Piotr Jaroszewicz. Zasadniczym wyznacznikiem tych działań jest uznanie nadrzędności polityki społecznej w stosunku do polityki gospodarczej, przy równoczesnym uwzględnianiu ich wzajemnego przenikania i skomplikowanych współzależności. Tak jak w każdej dziedzinie życia, tak i w tym zakresie potrzebne są systematyczne badania naukowe, które stwarzałyby podstawy do decyzji i wskazywały na najskuteczniejsze czynniki decydujące o wzroście gospodarczym, jak również te, które prawidłowo kształtują warunki życia i stosunki międzyludzkie w środowisku pracy i zamieszkania. Badania te, służące potrzebom dnia dzisiejszego oraz zmierzające do nadania optymalnego kształtu naszej przyszłości, powinny również czerpać z nieprzebranego bogactwa doświadczeń naszej przeszłości narodowej. Punktem wyjścia do tych badań, jak i do działań praktycznych w polityce społecznej, muszą być obserwacje naukowe dotyczące stanu i tendencji rozwoju ludności. Wszystkie te zagadnienia należałoby odpowiednio potraktować w państwowym programie badań naukowych, dając należne im miejsce wśród problemów „węzłowych” czy też „szczególnie ważnych” dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Wybicie tego postulatu wydaje się szczególnie ważne z tego względu, że obecnie obserwuje się wyraźny niedorozwój nauk dotyczących tych zagadnień. Brak jest silnych organizacyjnie i kadrowo jednostek mogących takie badania prowadzić.</u>
524   - <u xml:id="u-18.1" who="#PosełKomenderZenon">Pragnę w tym miejscu z satysfakcją stwierdzić, że utworzenie urzędu Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki pozwoli z pewnością na ujednolicenie organizacji nauki i zapewni koncentrację działalności badawczej na najbardziej efektywnych i celowych dla naszego kraju zadaniach oraz pozwoli na opracowanie i wykorzystanie prognoz wynikających z tendencji rozwojowych poszczególnych dyscyplin nauk społecznych, przyrodniczych i techniki w skali światowej. Instytucja ta, odpowiedzialna za całokształt przygotowania wysoko kwalifikowanych kadr oraz rozwój nauki i techniki, będzie mogła realizować całościowy proces postępu naukowo-technicznego: od badań podstawowych, poprzez badania stosowane i wdrożeniowe do zastosowania ich wyników w produkcji. Powodzenie tego zamierzenia zadecyduje o uchwytnej wymierności owocowania rewolucji naukowo-technicznej w Polsce.</u>
525   - <u xml:id="u-18.2" who="#PosełKomenderZenon">Wracając do węzłowych problemów polityki społecznej, trzeba przypomnieć, że w toku ogólnonarodowej dysputy po VII Plenum KC jednoznacznie podkreślono, że wysoki przyrost naturalny w Polsce w latach 1946–1960 był zjawiskiem pozytywnym w życiu narodu, a jego echo w postaci obecnie podejmujących pracę zawodową wyżowych roczników wykształconej młodzieży stanowi wielką, być może niepowtarzalną historycznie szansę przyspieszenia rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Wielokrotnie wskazywano w tych dyskusjach na błędność i społeczną szkodliwość poglądów głoszących, że trudy kształcenia, wychowania, a potem zatrudniania tej młodzieży były, są i będą przyczyną podstawowych trudności gospodarczych. Pogląd ten był zresztą uogólniany — twierdzono fałszywie, że nadmierny przyrost naturalny tworzy bariery dla wzrostu gospodarczego i obniża poziom życia społeczeństwa.</u>
526   - <u xml:id="u-18.3" who="#PosełKomenderZenon">Na podstawie tych teorii zastosowano wiele posunięć antypopulacyjnych, które spowodowały w latach 1960–1970 stały spadek przyrostu naturalnego ludności. Stałe obniżanie się wielkości przyrostu naturalnego jest zjawiskiem znanym. Występuje ono w większości państw wysoko i średnio rozwiniętych, w tym też i w państwach socjalistycznych. Jednak już pierwsze objawy tego stanu spowodowały podjęcie przez rządy ZSRR, Węgier, Czechosłowacji, Rumunii i Bułgarii polityki pronatalistycznej.</u>
527   - <u xml:id="u-18.4" who="#PosełKomenderZenon">Ze swej strony, na podstawie opinii rzeczoznawców, wyrażamy pogląd, że dla realizacji zadań rozwojowych, jakie optymistycznie dziś kreślimy, potrzebny jest naszemu krajowi rozwój potencjału ludnościowego, oscylujący wokół realistycznego wskaźnika 10% przyrostu naturalnego. Przemawia za tym wiele argumentów natury patriotycznej, ekonomicznej i społeczno-wychowawczej, które analizowaliśmy w dyskusjach w ostatnich latach.</u>
528   - <u xml:id="u-18.5" who="#PosełKomenderZenon">Kształtowanie prawidłowych tendencji w rozwoju ludności wymaga kompleksowego działania, które można by sprowadzić do tego fragmentu polityki społecznej, który dotyczy kształtowania warunków bytowych rodzin. Od VII Plenum KC PZPR wiele się w Polsce w tym zakresie zmieniło na lepsze. Istnieją dalsze zamierzenia w tej dziedzinie. Mówił o tym wczoraj z tej trybuny I Sekretarz Komitetu Centralnego poseł Edward Gierek. Wszystkie działania w tym zakresie — jak powiedział — powinny być prowadzone z generalnym założeniem, że chodzi o rzeczywiste umocnienie społecznej roli rodziny i o polepszenie ogólnego bytu ludu pracującego.</u>
529   - <u xml:id="u-18.6" who="#PosełKomenderZenon">Jako reprezentant Koła Poselskiego „Pax”, chcę podkreślić, że nie tylko w chrześcijańskiej koncepcji moralności, ale w każdym postępowym widzeniu rozwoju społecznego, problem ten stanowi zasadniczy element całej konstrukcji wiązania jednostki ze społeczeństwem.</u>
530   - <u xml:id="u-18.7" who="#PosełKomenderZenon">W dyskusjach nad kształtem tak pomyślanej perspektywicznej polityki społecznej państwa wobec rodziny wskazać należy na potrzebę:</u>
531   - <u xml:id="u-18.8" who="#PosełKomenderZenon">— utrwalania w świadomości wszystkich obywateli przekonania o ich indywidualnej odpowiedzialności za ilościowy i jakościowy rozwój społeczeństwa,</u>
532   - <u xml:id="u-18.9" who="#PosełKomenderZenon">— prowadzenia dynamicznej ilościowo i jakościowo polityki mieszkaniowej, preferującej potrzeby rozwojowe rodzin,</u>
533   - <u xml:id="u-18.10" who="#PosełKomenderZenon">— konstruowania takich zasad polityki zatrudnienia, która pozwoli na podnoszenie dochodów rodzin, a równocześnie umożliwi pełnienie funkcji wychowawczej przez oboje rodziców,</u>
534   - <u xml:id="u-18.11" who="#PosełKomenderZenon">— rozwijania świadczeń socjalnych, preferujących rodziny wielodzietne,</u>
535   - <u xml:id="u-18.12" who="#PosełKomenderZenon">— prowadzenia propagandy i szerokiej akcji oświatowo-wychowawczej, sprzyjającej umacnianiu społecznej pozycji rodziny i zapobiegania jej rozpadowi,</u>
536   - <u xml:id="u-18.13" who="#PosełKomenderZenon">— stworzenia prawnej ochrony macierzyństwa zamiast obecnych przepisów o dopuszczalności przerywania ciąży.</u>
537   - <u xml:id="u-18.14" who="#PosełKomenderZenon">Specjalne miejsce w polityce społecznej państwa wobec rodziny zajmują sprawy mieszkaniowe. Stąd też obecne kierownictwo naszego państwa tak dużą wagę przywiązuje do szybkiego rozwoju budownictwa mieszkaniowego. Przygotowywany jest, jak wiemy, pod obrady kolejnego plenum Komitetu Centralnego program perspektywiczny, którego zasadniczym celem jest sprecyzowanie dróg dojścia do stanu, w którym każda rodzina będzie mogła zamieszkać w samodzielnym mieszkaniu. Te sprawy będą na pewno przedmiotem odrębnych obrad Sejmu.</u>
538   - <u xml:id="u-18.15" who="#PosełKomenderZenon">Dziś jednak pragnę zwrócić uwagę na fakt niezwykle istotny, zresztą nie tylko w odniesieniu do budownictwa mieszkaniowego. Jak wiemy, w latach 1971–1975 na inwestycje przeznaczamy ogromną kwotę 1 454 mld zł. Dla efektywnego ich spożytkowania potrzebne są daleko idące zmiany w organizacji procesów inwestycyjnych, w metodach projektowania, finansowania i realizacji. Znane są działania Rządu w tej dziedzinie. Mówił o nich Premier Piotr Jaroszewicz. Chodzi tu przede wszystkim o skrócenie czasu inwestowania. Obok tego trzeba jednak pamiętać, że inwestuje się nie tylko „w czasie”, ale i „w przestrzeni”. Tak wielka skala inwestycji wymaga jasnej i konsekwentnej polityki przestrzennej. Potrzebny jest wyrazisty podział kompetencji w tym zakresie i perspektywiczny plan przestrzennego zagospodarowania kraju, szeroko przedyskutowany i społecznie akceptowany. Wiemy, że nowa rekonstrukcja podziału kompetencji w Rządzie będzie sprzyjać temu działaniu.</u>
539   - <u xml:id="u-18.16" who="#PosełKomenderZenon">Na pewno nie wszędzie można będzie lokować duże zakłady przemysłowe, najbardziej aktywizujące teren i dające szanse podniesienia poziomu życia jego mieszkańców. Dlatego też należy bardziej pieczołowicie określać lokalizację zakładów małych i średnich różnych branż, a szczególnie tych, które przetwarzają surowce rolnicze. Zakłady te muszą uzyskać w strukturze naszej gospodarki należną im rangę. Jakkolwiek bowiem największy ciężar rozwoju produkcji ciążyć musi na dużych kompleksach przemysłowych, to jednak w każdym, nawet wysoko rozwiniętym państwie przemysłowym, istnieją i istnieć muszą samodzielne, małe i średnie zakłady o wyspecjalizowanym profilu i możliwości szybkiej reakcji na potrzeby rynku i kooperacji z przemysłem kluczowym. Ta sfera wytwórczości w systemie gospodarki socjalistycznej powinna być traktowana na równi z innymi.</u>
540   - <u xml:id="u-18.17" who="#PosełKomenderZenon">Ważną rolę w aktywizacji gospodarczej kraju może i powinna mieć produkcja przemysłowa wykonywana w systemie rozproszonym, zwanym u nas chałupnictwem. Trzeba jednak podejść do jej organizacji w sposób nowy i powierzyć te zadania ludziom zdolnym do kompleksowego spojrzenia na istniejące tu możliwości. Przede wszystkim należy poszerzyć asortyment wyrobów produkowanych chałupniczo, dostrzec nowe dziedziny kooperacji z przemysłem precyzyjnym, elektromaszynowym, elektronicznym itp. Powinno się również zmodyfikować przepisy o uprawnieniach pracowników zatrudnionych w systemie chałupniczym, a na pewno tą drogą będzie można nie tylko rozwiązywać w określonym zakresie problemy zatrudnienia, ale i poszerzyć rozmiary produkcji wielu poszukiwanych artykułów.</u>
541   - <u xml:id="u-18.18" who="#PosełKomenderZenon">Mówiąc o potrzebie przyspieszenia prac nad planem przestrzennego zagospodarowania kraju, pragnę podkreślić, że obok infrastruktury techniczno-ekonomicznej musi w nim znaleźć odpowiednią rangę infrastruktura społeczna — jako podstawowy układ instytucji i urządzeń służących zaspokojeniu potrzeb społecznych w zakresie mieszkań, usług komunalnych, służby zdrowia, szkolnictwa, kultury itp.</u>
542   - <u xml:id="u-18.19" who="#PosełKomenderZenon">Perspektywiczna polityka społeczna powinna przy tym wysuwać pod adresem planu przestrzennego postulat operowania w odniesieniu do wielkości docelowych — obok dotychczas stosowanych średnich — również wielkościami minimalnymi, np. w zakresie standardu mieszkaniowego i komunalnego, wyposażenia w żłobki i przedszkola, szpitale, kina, teatry itp.</u>
543   - <u xml:id="u-18.20" who="#PosełKomenderZenon">Naszym zdaniem nie można w tych planach pomijać potrzeb instytucji religijnych. Powinny one znaleźć się w planowaniu w sposób naturalny, ponieważ są potrzebne ludziom wierzącym do normalnej pracy i życia.</u>
544   - <u xml:id="u-18.21" who="#PosełKomenderZenon">Wysoka Izbo! Stałymi tematami spotkań z wyborcami, nie tylko zresztą na wsiach, były problemy rozwoju produkcji rolnej. Szczególny nacisk kładziono wówczas na potrzebę poprawy metod pracy kółek rolniczych w odniesieniu do ich funkcji gospodarczych — produkcyjnych i usługowych. Wydaje się, że należałoby rozpatrzyć zgłaszane przy wielu okazjach projekty, aby całą działalność gospodarczą kółek rolniczych prowadzić szczególnie w powoływanych w miarę potrzeby tzw. zakładach usługowo-produkcyjnych. Zakłady te powinny otrzymać statut samodzielnych, wyodrębnionych jednostek gospodarki uspołecznionej, pracujących, w ramach ustalonych form organizacyjnych, pod fachowym kierownictwem, nad którym ogólny nadzór i kontrolę sprawują — jako samorząd producentów — statutowe władze kółek rolniczych. Podstawową zasadą funkcjonowania tych zakładów powinien być rozrachunek gospodarczy, oparty na odpowiednich cennikach i jednolitym systemie finansowym. Sprawa ta na pewno jest realna, chociaż wymaga gruntownego opracowania. Dowodem realności takich rozwiązań mogą być istniejące już konkretne przykłady bardzo efektywnej i szerokiej działalności produkcyjno-usługowej kółek rolniczych, w których zatrudniono fachowców — kierowników produkcji i z ogólnospołecznej działalności kółka wyraźnie wyodrębniono działy produkcyjne i usługowe.</u>
545   - <u xml:id="u-18.22" who="#PosełKomenderZenon">Wysoki Sejmie! Zaczął się czas wdrażania w życie tych wszystkich planów, pomysłów i koncepcji, które powstawały po VII Plenum KC, a kształtowały się podczas debaty na Zjeździe. Wiele ustaleń VI Zjazdu partii — jak to wykazały obrady IV Plenum KC — będzie można przekroczyć, biorąc pod uwagę dobre wyniki ostatniego roku i podjęte zobowiązania załóg w ramach akcji 20 mld zł. Najbardziej syntetycznym wyrazem tak poszerzonych zadań jest przyjęcie w nowych założeniach planu 5-letniego 30-procentowego wzrostu wydajności pracy w przemyśle i w budownictwie, przy równoczesnym znacznym obniżeniu kosztów wytwarzania. Realizacja tych założeń wymaga zrozumienia i przyswojenia zadań, przemyślenia środków i metod ich wykonania, wymaga osobistego, bezpośredniego zaangażowania każdego obywatela.</u>
546   - <u xml:id="u-18.23" who="#PosełKomenderZenon">Dla tych indywidualnych decyzji i zaangażowania potrzebny jest odpowiedni klimat ideowo-moralny w całym społeczeństwie, potrzebna jest walka ze wszystkimi przejawami niezdyscyplinowania, szkodnictwa i postaw aspołecznych. Ważnym elementem nowego klimatu ideowo-moralnego powinno być nadanie wysokiej rangi autentycznej inicjatywie społecznej. Przełamanie — tam gdzie się jeszcze ostały — nastrojów bierności i oczekiwania na polecenia, nakazy administracyjne i wskazówki, stanowi jeden z istotnych warunków wykonania nowych zadań. Aktywność społeczna, podporządkowana ogólnonarodowym celom i kierunkom rozwoju, wysuwa się przeto na jedno z pierwszych miejsc naszego programu.</u>
547   - <u xml:id="u-18.24" who="#PosełKomenderZenon">Przedmiotem głębokiej troski wszystkich patriotycznych sił w naszym kraju jest dziś stan moralności społecznej. Wysokie wymagania stawiane wobec każdego obywatela przez nasz ustrój, rosnąca w dobie rewolucji naukowo-technicznej odpowiedzialność zarówno jednostek, jak i zbiorowości, wreszcie — aktualne potrzeby przyspieszenia i zdynamizowania socjalistycznego budownictwa w Polsce lat siedemdziesiątych, wszystko to w szczególny sposób zwraca naszą uwagę ku tym problemom. Konieczne jest więc systematyczne, długofalowe i planowe działanie wszystkich konstruktywnych sił w' naszym narodzie — dla współtworzenia wysokiego poziomu moralności społecznej, dla oddziaływania wychowawczego na młode pokolenie. Trzeba tu podkreślić, że władze państwowe doceniają rolę, jaką w tym zakresie może mieć także działalność duszpasterska kościoła. Jest to konkretne, obszerne pole działania, sprzyjające realizacji, zgodnie z patriotycznymi, ogólnospołecznymi zadaniami twórczej inspiracji światopoglądu katolickiego w naszym kraju. Oficjalne wypowiedzi Episkopatu na ten temat wskazują, że kościół w Polsce widzi te społeczne zadania. Poważną rolę mieć tu może codzienne duszpasterskie oddziaływanie księży, których autorytet stanowić powinien istotny czynnik zarówno w zwalczaniu zjawisk moralnie negatywnych, jak i w budowaniu postaw pozytywnych, twórczych, obywatelskich. Ruch społecznie postępowy „Pax” pragnie dopomagać swym licznym sympatykom — księżom — w praktycznym spełnianiu tego pierwszoplanowego z punktu widzenia społecznego zadania.</u>
548   - <u xml:id="u-18.25" who="#PosełKomenderZenon">Ruch społecznie postępowy „Pax”, który na przestrzeni całej swej historii działa na rzecz normalizacji stosunków kościelno-państwowych w Polsce Ludowej, z satysfakcją przyjmuje ostatnie konkretne objawy postępów tego procesu — mówił o tym w swym wystąpieniu Premier Piotr Jaroszewicz.</u>
549   - <u xml:id="u-18.26" who="#PosełKomenderZenon">Decyzja władz państwowych, znosząca obowiązek prowadzenia przez kościół ksiąg inwentarzowych — zgodna zresztą z postulatami składanymi w tej sprawie za pośrednictwem „Pax” przez przedstawicieli społecznie postępowego duchowieństwa — usuwa poważny czynnik konfliktów i zadrażnień, dowodzi równocześnie otwartej i konsekwentnej postawy władz. Przyjęta więc została ona z uznaniem zarówno przez duchownych, jak i świeckich katolików w naszym kraju. Wydany przed kilkoma dniami komunikat Biura Prasowego Episkopatu Polski, wyrażający pozytywną ocenę rozpoczęcia realizacji ustawy o przejęciu na własność przez kościół katolicki niektórych nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych oraz ponawiający wobec Stolicy Apostolskiej postulat ostatecznego uregulowania kwestii polskiej administracji kościelnej na tych ziemiach, wskazuje na to. że także hierarchia kościoła w Polsce docenia konstruktywny charakter postępującego procesu normalizacji.</u>
550   - <u xml:id="u-18.27" who="#PosełKomenderZenon">Ruch społecznie postępowy „Pax”, wyrażający opinię tych katolików świeckich, którzy pragną w życiu publicznym socjalistycznego państwa dawać wyraz twórczej inspiracji swego światopoglądu oraz opinię szerokiego zaplecza swych sympatyków-księży, będzie na miarę swych sił nadal działać na rzecz rozwoju tego procesu.</u>
551   - <u xml:id="u-18.28" who="#PosełKomenderZenon">Wysoki Sejmie! Pierwsza sesja nowej kadencji zbiega się w czasie z debatą ratyfikacyjną w zachodnioniemieckim parlamencie. Debata ta uzewnętrzniła i doprowadziła do wyjątkowego natężenia polaryzację sił politycznych w NRF. Starły się ze sobą dwa fundamentalnie sprzeczne stanowiska — stanowisko koalicyjnego rządu, popierane przez przeważającą opinię społeczeństwa NRF — które wejście w życie układów ze Związkiem Radzieckim i Polską uważa za jedyną perspektywę Niemiec zachodnich w pokojowej Europie — ze stanowiskiem opozycji wspieranej przez elementy nacjonalizmu i złej przeszłości, a która to opozycja, przy użyciu fałszywych argumentów i matactw politycznych, stara się tę perspektywę przekreślić.</u>
552   - <u xml:id="u-18.29" who="#PosełKomenderZenon">Dobrze się stało, że w tym kluczowym dla NRF i dla naszego kontynentu okresie dwa bezpośrednio zainteresowane państwa socjalistyczne zabrały głos w sposób najbardziej autorytatywny. Mam na myśli wystąpienie Leonida Breżniewa na kongresie radzieckich związków zawodowych oraz wczorajsze przemówienie I Sekretarza KC Edwarda Gierka. Wykazały one jasno i jednoznacznie, że dla narodów Polski i Związku Radzieckiego nie ma innej podstawy do normalizacji, niż zawarte układy w takim dokładnie brzmieniu, w jakim je podpisano, że wysuwane przez opozycję bońską hasło ponownych negocjacji układów jest machinacją obliczoną na wyprowadzenie w błąd własnego społeczeństwa. Jedyną platformą normalizacji, jak to stwierdził I Sekretarz KC PZPR, są oba układy łącznie — nierozdzielnie. Demaskując matactwa polityków CDU–CSU, Leonid Breżniew nazwał słusznie i nad wyraz jasno sprawę ratyfikacji — wyborem między polityką pokoju i polityką wojny.</u>
553   - <u xml:id="u-18.30" who="#PosełKomenderZenon">Na podstawie naszych kontaktów ze środowiskami chrześcijańskimi w NRF możemy potwierdzić znany fakt istnienia poważnych kręgów myślących działaczy chrześcijańskich, dla których stanowisko CDU–CSU w sprawach ratyfikacji jest nie do przyjęcia, wierzymy, że te środowiska uzyskiwać będą coraz większą popularność w społeczeństwie zachodnioniemieckim.</u>
554   - <u xml:id="u-18.31" who="#PosełKomenderZenon">Wysoka Izbo! Wszystko, czego dokonaliśmy w okresie ostatnich czternastu miesięcy, zawdzięczamy wzajemnemu zaufaniu — tak prosto, a równocześnie niezwykle trafnie ujął Edward Gierek istotę obecnego życia politycznego Polski. Przebieg akcji wyborczej w całej pełni potwierdził trafność i prawdziwość tych słów.</u>
555   - <u xml:id="u-18.32" who="#PosełKomenderZenon">Kierownictwo kraju dało dowód zaufania do społeczeństwa, organizując wybory przedterminowo i w taki sposób, że nabrały one od razu, od pierwszych chwil kampanii wyborczej, charakteru referendum ludowego na temat generalnej linii działania kierownictwa wyłonionego na pamiętnym VII Plenum KC PZPR.</u>
556   - <u xml:id="u-18.33" who="#PosełKomenderZenon">W debacie przedwyborczej nie było ani samochwalstwa w ocenie najnowszej przeszłości, ani koloryzowania najbliższej przyszłości. Każdy dorosły mieszkaniec Polski Ludowej otrzymał uczciwe, konkretne dane, na podstawie których rozsądzić miał w swoim obywatelskim sumieniu, czy władza zasłużyła na jego osobiste zaufanie.</u>
557   - <u xml:id="u-18.34" who="#PosełKomenderZenon">To zaufanie zostało udzielone. Naród polski rozliczył pozytywnie kierownictwo polityczne za to, czego już dokonało, i otworzył mu moralny kredyt na realizację wspólnie sformułowanego programu. Program ten przedstawił w swym wystąpieniu Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz.</u>
558   - <u xml:id="u-18.35" who="#PosełKomenderZenon">Koło Poselskie „Pax”, w którego imieniu mam zaszczyt przemawiać, program ten popiera w całej pełni, jak również w całej pełni popiera nowy skład Rady Ministrów.</u>
  523 + <u xml:id="u-18.0" who="#ZenonKomender">Obywatelko Marszałku! Wysoki Sejmie! Mamy w obecnej kadencji — jak to wynika z całej kampanii wyborczej — przekształcać w formę decyzji państwowych, ustawodawczych, bogatą treść zamierzeń programowych, zawartych w ramowych wytycznych kierowniczej siły Polski socjalistycznej — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Uchwały VI Zjazdu otwierają możliwość, a zarazem stawiają wymóg pilnego konkretyzowania poszczególnych fragmentów programu socjalistycznego rozwoju naszego kraju. Chodzi tu nie tylko o kształt planu społeczno-gospodarczego do roku 1975, ale o problemy o dalszym zasięgu czasowym i wręcz węzłowym znaczeniu dla przyszłości naszego narodu. Wiele działań tego typu zostało już podjętych. Mówił o tym szeroko Premier Piotr Jaroszewicz. Zasadniczym wyznacznikiem tych działań jest uznanie nadrzędności polityki społecznej w stosunku do polityki gospodarczej, przy równoczesnym uwzględnianiu ich wzajemnego przenikania i skomplikowanych współzależności. Tak jak w każdej dziedzinie życia, tak i w tym zakresie potrzebne są systematyczne badania naukowe, które stwarzałyby podstawy do decyzji i wskazywały na najskuteczniejsze czynniki decydujące o wzroście gospodarczym, jak również te, które prawidłowo kształtują warunki życia i stosunki międzyludzkie w środowisku pracy i zamieszkania. Badania te, służące potrzebom dnia dzisiejszego oraz zmierzające do nadania optymalnego kształtu naszej przyszłości, powinny również czerpać z nieprzebranego bogactwa doświadczeń naszej przeszłości narodowej. Punktem wyjścia do tych badań, jak i do działań praktycznych w polityce społecznej, muszą być obserwacje naukowe dotyczące stanu i tendencji rozwoju ludności. Wszystkie te zagadnienia należałoby odpowiednio potraktować w państwowym programie badań naukowych, dając należne im miejsce wśród problemów „węzłowych” czy też „szczególnie ważnych” dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Wybicie tego postulatu wydaje się szczególnie ważne z tego względu, że obecnie obserwuje się wyraźny niedorozwój nauk dotyczących tych zagadnień. Brak jest silnych organizacyjnie i kadrowo jednostek mogących takie badania prowadzić.</u>
  524 + <u xml:id="u-18.1" who="#ZenonKomender">Pragnę w tym miejscu z satysfakcją stwierdzić, że utworzenie urzędu Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki pozwoli z pewnością na ujednolicenie organizacji nauki i zapewni koncentrację działalności badawczej na najbardziej efektywnych i celowych dla naszego kraju zadaniach oraz pozwoli na opracowanie i wykorzystanie prognoz wynikających z tendencji rozwojowych poszczególnych dyscyplin nauk społecznych, przyrodniczych i techniki w skali światowej. Instytucja ta, odpowiedzialna za całokształt przygotowania wysoko kwalifikowanych kadr oraz rozwój nauki i techniki, będzie mogła realizować całościowy proces postępu naukowo-technicznego: od badań podstawowych, poprzez badania stosowane i wdrożeniowe do zastosowania ich wyników w produkcji. Powodzenie tego zamierzenia zadecyduje o uchwytnej wymierności owocowania rewolucji naukowo-technicznej w Polsce.</u>
  525 + <u xml:id="u-18.2" who="#ZenonKomender">Wracając do węzłowych problemów polityki społecznej, trzeba przypomnieć, że w toku ogólnonarodowej dysputy po VII Plenum KC jednoznacznie podkreślono, że wysoki przyrost naturalny w Polsce w latach 1946–1960 był zjawiskiem pozytywnym w życiu narodu, a jego echo w postaci obecnie podejmujących pracę zawodową wyżowych roczników wykształconej młodzieży stanowi wielką, być może niepowtarzalną historycznie szansę przyspieszenia rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Wielokrotnie wskazywano w tych dyskusjach na błędność i społeczną szkodliwość poglądów głoszących, że trudy kształcenia, wychowania, a potem zatrudniania tej młodzieży były, są i będą przyczyną podstawowych trudności gospodarczych. Pogląd ten był zresztą uogólniany — twierdzono fałszywie, że nadmierny przyrost naturalny tworzy bariery dla wzrostu gospodarczego i obniża poziom życia społeczeństwa.</u>
  526 + <u xml:id="u-18.3" who="#ZenonKomender">Na podstawie tych teorii zastosowano wiele posunięć antypopulacyjnych, które spowodowały w latach 1960–1970 stały spadek przyrostu naturalnego ludności. Stałe obniżanie się wielkości przyrostu naturalnego jest zjawiskiem znanym. Występuje ono w większości państw wysoko i średnio rozwiniętych, w tym też i w państwach socjalistycznych. Jednak już pierwsze objawy tego stanu spowodowały podjęcie przez rządy ZSRR, Węgier, Czechosłowacji, Rumunii i Bułgarii polityki pronatalistycznej.</u>
  527 + <u xml:id="u-18.4" who="#ZenonKomender">Ze swej strony, na podstawie opinii rzeczoznawców, wyrażamy pogląd, że dla realizacji zadań rozwojowych, jakie optymistycznie dziś kreślimy, potrzebny jest naszemu krajowi rozwój potencjału ludnościowego, oscylujący wokół realistycznego wskaźnika 10% przyrostu naturalnego. Przemawia za tym wiele argumentów natury patriotycznej, ekonomicznej i społeczno-wychowawczej, które analizowaliśmy w dyskusjach w ostatnich latach.</u>
  528 + <u xml:id="u-18.5" who="#ZenonKomender">Kształtowanie prawidłowych tendencji w rozwoju ludności wymaga kompleksowego działania, które można by sprowadzić do tego fragmentu polityki społecznej, który dotyczy kształtowania warunków bytowych rodzin. Od VII Plenum KC PZPR wiele się w Polsce w tym zakresie zmieniło na lepsze. Istnieją dalsze zamierzenia w tej dziedzinie. Mówił o tym wczoraj z tej trybuny I Sekretarz Komitetu Centralnego poseł Edward Gierek. Wszystkie działania w tym zakresie — jak powiedział — powinny być prowadzone z generalnym założeniem, że chodzi o rzeczywiste umocnienie społecznej roli rodziny i o polepszenie ogólnego bytu ludu pracującego.</u>
  529 + <u xml:id="u-18.6" who="#ZenonKomender">Jako reprezentant Koła Poselskiego „Pax”, chcę podkreślić, że nie tylko w chrześcijańskiej koncepcji moralności, ale w każdym postępowym widzeniu rozwoju społecznego, problem ten stanowi zasadniczy element całej konstrukcji wiązania jednostki ze społeczeństwem.</u>
  530 + <u xml:id="u-18.7" who="#ZenonKomender">W dyskusjach nad kształtem tak pomyślanej perspektywicznej polityki społecznej państwa wobec rodziny wskazać należy na potrzebę:</u>
  531 + <u xml:id="u-18.8" who="#ZenonKomender">— utrwalania w świadomości wszystkich obywateli przekonania o ich indywidualnej odpowiedzialności za ilościowy i jakościowy rozwój społeczeństwa,</u>
  532 + <u xml:id="u-18.9" who="#ZenonKomender">— prowadzenia dynamicznej ilościowo i jakościowo polityki mieszkaniowej, preferującej potrzeby rozwojowe rodzin,</u>
  533 + <u xml:id="u-18.10" who="#ZenonKomender">— konstruowania takich zasad polityki zatrudnienia, która pozwoli na podnoszenie dochodów rodzin, a równocześnie umożliwi pełnienie funkcji wychowawczej przez oboje rodziców,</u>
  534 + <u xml:id="u-18.11" who="#ZenonKomender">— rozwijania świadczeń socjalnych, preferujących rodziny wielodzietne,</u>
  535 + <u xml:id="u-18.12" who="#ZenonKomender">— prowadzenia propagandy i szerokiej akcji oświatowo-wychowawczej, sprzyjającej umacnianiu społecznej pozycji rodziny i zapobiegania jej rozpadowi,</u>
  536 + <u xml:id="u-18.13" who="#ZenonKomender">— stworzenia prawnej ochrony macierzyństwa zamiast obecnych przepisów o dopuszczalności przerywania ciąży.</u>
  537 + <u xml:id="u-18.14" who="#ZenonKomender">Specjalne miejsce w polityce społecznej państwa wobec rodziny zajmują sprawy mieszkaniowe. Stąd też obecne kierownictwo naszego państwa tak dużą wagę przywiązuje do szybkiego rozwoju budownictwa mieszkaniowego. Przygotowywany jest, jak wiemy, pod obrady kolejnego plenum Komitetu Centralnego program perspektywiczny, którego zasadniczym celem jest sprecyzowanie dróg dojścia do stanu, w którym każda rodzina będzie mogła zamieszkać w samodzielnym mieszkaniu. Te sprawy będą na pewno przedmiotem odrębnych obrad Sejmu.</u>
  538 + <u xml:id="u-18.15" who="#ZenonKomender">Dziś jednak pragnę zwrócić uwagę na fakt niezwykle istotny, zresztą nie tylko w odniesieniu do budownictwa mieszkaniowego. Jak wiemy, w latach 1971–1975 na inwestycje przeznaczamy ogromną kwotę 1 454 mld zł. Dla efektywnego ich spożytkowania potrzebne są daleko idące zmiany w organizacji procesów inwestycyjnych, w metodach projektowania, finansowania i realizacji. Znane są działania Rządu w tej dziedzinie. Mówił o nich Premier Piotr Jaroszewicz. Chodzi tu przede wszystkim o skrócenie czasu inwestowania. Obok tego trzeba jednak pamiętać, że inwestuje się nie tylko „w czasie”, ale i „w przestrzeni”. Tak wielka skala inwestycji wymaga jasnej i konsekwentnej polityki przestrzennej. Potrzebny jest wyrazisty podział kompetencji w tym zakresie i perspektywiczny plan przestrzennego zagospodarowania kraju, szeroko przedyskutowany i społecznie akceptowany. Wiemy, że nowa rekonstrukcja podziału kompetencji w Rządzie będzie sprzyjać temu działaniu.</u>
  539 + <u xml:id="u-18.16" who="#ZenonKomender">Na pewno nie wszędzie można będzie lokować duże zakłady przemysłowe, najbardziej aktywizujące teren i dające szanse podniesienia poziomu życia jego mieszkańców. Dlatego też należy bardziej pieczołowicie określać lokalizację zakładów małych i średnich różnych branż, a szczególnie tych, które przetwarzają surowce rolnicze. Zakłady te muszą uzyskać w strukturze naszej gospodarki należną im rangę. Jakkolwiek bowiem największy ciężar rozwoju produkcji ciążyć musi na dużych kompleksach przemysłowych, to jednak w każdym, nawet wysoko rozwiniętym państwie przemysłowym, istnieją i istnieć muszą samodzielne, małe i średnie zakłady o wyspecjalizowanym profilu i możliwości szybkiej reakcji na potrzeby rynku i kooperacji z przemysłem kluczowym. Ta sfera wytwórczości w systemie gospodarki socjalistycznej powinna być traktowana na równi z innymi.</u>
  540 + <u xml:id="u-18.17" who="#ZenonKomender">Ważną rolę w aktywizacji gospodarczej kraju może i powinna mieć produkcja przemysłowa wykonywana w systemie rozproszonym, zwanym u nas chałupnictwem. Trzeba jednak podejść do jej organizacji w sposób nowy i powierzyć te zadania ludziom zdolnym do kompleksowego spojrzenia na istniejące tu możliwości. Przede wszystkim należy poszerzyć asortyment wyrobów produkowanych chałupniczo, dostrzec nowe dziedziny kooperacji z przemysłem precyzyjnym, elektromaszynowym, elektronicznym itp. Powinno się również zmodyfikować przepisy o uprawnieniach pracowników zatrudnionych w systemie chałupniczym, a na pewno tą drogą będzie można nie tylko rozwiązywać w określonym zakresie problemy zatrudnienia, ale i poszerzyć rozmiary produkcji wielu poszukiwanych artykułów.</u>
  541 + <u xml:id="u-18.18" who="#ZenonKomender">Mówiąc o potrzebie przyspieszenia prac nad planem przestrzennego zagospodarowania kraju, pragnę podkreślić, że obok infrastruktury techniczno-ekonomicznej musi w nim znaleźć odpowiednią rangę infrastruktura społeczna — jako podstawowy układ instytucji i urządzeń służących zaspokojeniu potrzeb społecznych w zakresie mieszkań, usług komunalnych, służby zdrowia, szkolnictwa, kultury itp.</u>
  542 + <u xml:id="u-18.19" who="#ZenonKomender">Perspektywiczna polityka społeczna powinna przy tym wysuwać pod adresem planu przestrzennego postulat operowania w odniesieniu do wielkości docelowych — obok dotychczas stosowanych średnich — również wielkościami minimalnymi, np. w zakresie standardu mieszkaniowego i komunalnego, wyposażenia w żłobki i przedszkola, szpitale, kina, teatry itp.</u>
  543 + <u xml:id="u-18.20" who="#ZenonKomender">Naszym zdaniem nie można w tych planach pomijać potrzeb instytucji religijnych. Powinny one znaleźć się w planowaniu w sposób naturalny, ponieważ są potrzebne ludziom wierzącym do normalnej pracy i życia.</u>
  544 + <u xml:id="u-18.21" who="#ZenonKomender">Wysoka Izbo! Stałymi tematami spotkań z wyborcami, nie tylko zresztą na wsiach, były problemy rozwoju produkcji rolnej. Szczególny nacisk kładziono wówczas na potrzebę poprawy metod pracy kółek rolniczych w odniesieniu do ich funkcji gospodarczych — produkcyjnych i usługowych. Wydaje się, że należałoby rozpatrzyć zgłaszane przy wielu okazjach projekty, aby całą działalność gospodarczą kółek rolniczych prowadzić szczególnie w powoływanych w miarę potrzeby tzw. zakładach usługowo-produkcyjnych. Zakłady te powinny otrzymać statut samodzielnych, wyodrębnionych jednostek gospodarki uspołecznionej, pracujących, w ramach ustalonych form organizacyjnych, pod fachowym kierownictwem, nad którym ogólny nadzór i kontrolę sprawują — jako samorząd producentów — statutowe władze kółek rolniczych. Podstawową zasadą funkcjonowania tych zakładów powinien być rozrachunek gospodarczy, oparty na odpowiednich cennikach i jednolitym systemie finansowym. Sprawa ta na pewno jest realna, chociaż wymaga gruntownego opracowania. Dowodem realności takich rozwiązań mogą być istniejące już konkretne przykłady bardzo efektywnej i szerokiej działalności produkcyjno-usługowej kółek rolniczych, w których zatrudniono fachowców — kierowników produkcji i z ogólnospołecznej działalności kółka wyraźnie wyodrębniono działy produkcyjne i usługowe.</u>
  545 + <u xml:id="u-18.22" who="#ZenonKomender">Wysoki Sejmie! Zaczął się czas wdrażania w życie tych wszystkich planów, pomysłów i koncepcji, które powstawały po VII Plenum KC, a kształtowały się podczas debaty na Zjeździe. Wiele ustaleń VI Zjazdu partii — jak to wykazały obrady IV Plenum KC — będzie można przekroczyć, biorąc pod uwagę dobre wyniki ostatniego roku i podjęte zobowiązania załóg w ramach akcji 20 mld zł. Najbardziej syntetycznym wyrazem tak poszerzonych zadań jest przyjęcie w nowych założeniach planu 5-letniego 30-procentowego wzrostu wydajności pracy w przemyśle i w budownictwie, przy równoczesnym znacznym obniżeniu kosztów wytwarzania. Realizacja tych założeń wymaga zrozumienia i przyswojenia zadań, przemyślenia środków i metod ich wykonania, wymaga osobistego, bezpośredniego zaangażowania każdego obywatela.</u>
  546 + <u xml:id="u-18.23" who="#ZenonKomender">Dla tych indywidualnych decyzji i zaangażowania potrzebny jest odpowiedni klimat ideowo-moralny w całym społeczeństwie, potrzebna jest walka ze wszystkimi przejawami niezdyscyplinowania, szkodnictwa i postaw aspołecznych. Ważnym elementem nowego klimatu ideowo-moralnego powinno być nadanie wysokiej rangi autentycznej inicjatywie społecznej. Przełamanie — tam gdzie się jeszcze ostały — nastrojów bierności i oczekiwania na polecenia, nakazy administracyjne i wskazówki, stanowi jeden z istotnych warunków wykonania nowych zadań. Aktywność społeczna, podporządkowana ogólnonarodowym celom i kierunkom rozwoju, wysuwa się przeto na jedno z pierwszych miejsc naszego programu.</u>
  547 + <u xml:id="u-18.24" who="#ZenonKomender">Przedmiotem głębokiej troski wszystkich patriotycznych sił w naszym kraju jest dziś stan moralności społecznej. Wysokie wymagania stawiane wobec każdego obywatela przez nasz ustrój, rosnąca w dobie rewolucji naukowo-technicznej odpowiedzialność zarówno jednostek, jak i zbiorowości, wreszcie — aktualne potrzeby przyspieszenia i zdynamizowania socjalistycznego budownictwa w Polsce lat siedemdziesiątych, wszystko to w szczególny sposób zwraca naszą uwagę ku tym problemom. Konieczne jest więc systematyczne, długofalowe i planowe działanie wszystkich konstruktywnych sił w' naszym narodzie — dla współtworzenia wysokiego poziomu moralności społecznej, dla oddziaływania wychowawczego na młode pokolenie. Trzeba tu podkreślić, że władze państwowe doceniają rolę, jaką w tym zakresie może mieć także działalność duszpasterska kościoła. Jest to konkretne, obszerne pole działania, sprzyjające realizacji, zgodnie z patriotycznymi, ogólnospołecznymi zadaniami twórczej inspiracji światopoglądu katolickiego w naszym kraju. Oficjalne wypowiedzi Episkopatu na ten temat wskazują, że kościół w Polsce widzi te społeczne zadania. Poważną rolę mieć tu może codzienne duszpasterskie oddziaływanie księży, których autorytet stanowić powinien istotny czynnik zarówno w zwalczaniu zjawisk moralnie negatywnych, jak i w budowaniu postaw pozytywnych, twórczych, obywatelskich. Ruch społecznie postępowy „Pax” pragnie dopomagać swym licznym sympatykom — księżom — w praktycznym spełnianiu tego pierwszoplanowego z punktu widzenia społecznego zadania.</u>
  548 + <u xml:id="u-18.25" who="#ZenonKomender">Ruch społecznie postępowy „Pax”, który na przestrzeni całej swej historii działa na rzecz normalizacji stosunków kościelno-państwowych w Polsce Ludowej, z satysfakcją przyjmuje ostatnie konkretne objawy postępów tego procesu — mówił o tym w swym wystąpieniu Premier Piotr Jaroszewicz.</u>
  549 + <u xml:id="u-18.26" who="#ZenonKomender">Decyzja władz państwowych, znosząca obowiązek prowadzenia przez kościół ksiąg inwentarzowych — zgodna zresztą z postulatami składanymi w tej sprawie za pośrednictwem „Pax” przez przedstawicieli społecznie postępowego duchowieństwa — usuwa poważny czynnik konfliktów i zadrażnień, dowodzi równocześnie otwartej i konsekwentnej postawy władz. Przyjęta więc została ona z uznaniem zarówno przez duchownych, jak i świeckich katolików w naszym kraju. Wydany przed kilkoma dniami komunikat Biura Prasowego Episkopatu Polski, wyrażający pozytywną ocenę rozpoczęcia realizacji ustawy o przejęciu na własność przez kościół katolicki niektórych nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych oraz ponawiający wobec Stolicy Apostolskiej postulat ostatecznego uregulowania kwestii polskiej administracji kościelnej na tych ziemiach, wskazuje na to. że także hierarchia kościoła w Polsce docenia konstruktywny charakter postępującego procesu normalizacji.</u>
  550 + <u xml:id="u-18.27" who="#ZenonKomender">Ruch społecznie postępowy „Pax”, wyrażający opinię tych katolików świeckich, którzy pragną w życiu publicznym socjalistycznego państwa dawać wyraz twórczej inspiracji swego światopoglądu oraz opinię szerokiego zaplecza swych sympatyków-księży, będzie na miarę swych sił nadal działać na rzecz rozwoju tego procesu.</u>
  551 + <u xml:id="u-18.28" who="#ZenonKomender">Wysoki Sejmie! Pierwsza sesja nowej kadencji zbiega się w czasie z debatą ratyfikacyjną w zachodnioniemieckim parlamencie. Debata ta uzewnętrzniła i doprowadziła do wyjątkowego natężenia polaryzację sił politycznych w NRF. Starły się ze sobą dwa fundamentalnie sprzeczne stanowiska — stanowisko koalicyjnego rządu, popierane przez przeważającą opinię społeczeństwa NRF — które wejście w życie układów ze Związkiem Radzieckim i Polską uważa za jedyną perspektywę Niemiec zachodnich w pokojowej Europie — ze stanowiskiem opozycji wspieranej przez elementy nacjonalizmu i złej przeszłości, a która to opozycja, przy użyciu fałszywych argumentów i matactw politycznych, stara się tę perspektywę przekreślić.</u>
  552 + <u xml:id="u-18.29" who="#ZenonKomender">Dobrze się stało, że w tym kluczowym dla NRF i dla naszego kontynentu okresie dwa bezpośrednio zainteresowane państwa socjalistyczne zabrały głos w sposób najbardziej autorytatywny. Mam na myśli wystąpienie Leonida Breżniewa na kongresie radzieckich związków zawodowych oraz wczorajsze przemówienie I Sekretarza KC Edwarda Gierka. Wykazały one jasno i jednoznacznie, że dla narodów Polski i Związku Radzieckiego nie ma innej podstawy do normalizacji, niż zawarte układy w takim dokładnie brzmieniu, w jakim je podpisano, że wysuwane przez opozycję bońską hasło ponownych negocjacji układów jest machinacją obliczoną na wyprowadzenie w błąd własnego społeczeństwa. Jedyną platformą normalizacji, jak to stwierdził I Sekretarz KC PZPR, są oba układy łącznie — nierozdzielnie. Demaskując matactwa polityków CDU–CSU, Leonid Breżniew nazwał słusznie i nad wyraz jasno sprawę ratyfikacji — wyborem między polityką pokoju i polityką wojny.</u>
  553 + <u xml:id="u-18.30" who="#ZenonKomender">Na podstawie naszych kontaktów ze środowiskami chrześcijańskimi w NRF możemy potwierdzić znany fakt istnienia poważnych kręgów myślących działaczy chrześcijańskich, dla których stanowisko CDU–CSU w sprawach ratyfikacji jest nie do przyjęcia, wierzymy, że te środowiska uzyskiwać będą coraz większą popularność w społeczeństwie zachodnioniemieckim.</u>
  554 + <u xml:id="u-18.31" who="#ZenonKomender">Wysoka Izbo! Wszystko, czego dokonaliśmy w okresie ostatnich czternastu miesięcy, zawdzięczamy wzajemnemu zaufaniu — tak prosto, a równocześnie niezwykle trafnie ujął Edward Gierek istotę obecnego życia politycznego Polski. Przebieg akcji wyborczej w całej pełni potwierdził trafność i prawdziwość tych słów.</u>
  555 + <u xml:id="u-18.32" who="#ZenonKomender">Kierownictwo kraju dało dowód zaufania do społeczeństwa, organizując wybory przedterminowo i w taki sposób, że nabrały one od razu, od pierwszych chwil kampanii wyborczej, charakteru referendum ludowego na temat generalnej linii działania kierownictwa wyłonionego na pamiętnym VII Plenum KC PZPR.</u>
  556 + <u xml:id="u-18.33" who="#ZenonKomender">W debacie przedwyborczej nie było ani samochwalstwa w ocenie najnowszej przeszłości, ani koloryzowania najbliższej przyszłości. Każdy dorosły mieszkaniec Polski Ludowej otrzymał uczciwe, konkretne dane, na podstawie których rozsądzić miał w swoim obywatelskim sumieniu, czy władza zasłużyła na jego osobiste zaufanie.</u>
  557 + <u xml:id="u-18.34" who="#ZenonKomender">To zaufanie zostało udzielone. Naród polski rozliczył pozytywnie kierownictwo polityczne za to, czego już dokonało, i otworzył mu moralny kredyt na realizację wspólnie sformułowanego programu. Program ten przedstawił w swym wystąpieniu Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz.</u>
  558 + <u xml:id="u-18.35" who="#ZenonKomender">Koło Poselskie „Pax”, w którego imieniu mam zaszczyt przemawiać, program ten popiera w całej pełni, jak również w całej pełni popiera nowy skład Rady Ministrów.</u>
559 559 <u xml:id="u-18.36" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
560 560 </div>
561 561 <div xml:id="div-19">
562   - <u xml:id="u-19.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Głos ma poseł Stanisław Stomma.</u>
  562 + <u xml:id="u-19.0" who="#HalinaSkibniewska">Głos ma poseł Stanisław Stomma.</u>
563 563 </div>
564 564 <div xml:id="div-20">
565   - <u xml:id="u-20.0" who="#PosełStommaStanisław">Wysoka Izbo! Rozpoczynamy VI kadencję Sejmu PRL. Poszczególne kadencje sejmowe stanowią jak gdyby rozdziały historii politycznej naszego państwa. Ważne jest zrozumienie i ustalenie, jakie sprawy państwowe są najważniejsze, najbardziej kluczowe na etapie danej kadencji. Po grudniu 1970 r. rzucone zostało w naszym kraju hasło odnowy. Podjęta została realizacja dzieła odnowy. Otóż mówiąc najogólniej, stwierdzić możemy, że także najważniejszym zadaniem obecnego Sejmu musi być właśnie realizacja dzieła odnowy. Jest to, oczywiście, sformułowanie bardzo ogólne. Założenia programowe były przedyskutowane i zostały uchwalone na ostatnim Zjeździe PZPR w grudniu 1971 r. Tezy tam uchwalone przyjął Front Jedności Narodu jako swoją platformę wyborczą. Konkretne zagadnienia programowo ujęte będą wchodziły na pewno na porządek dzienny obrad naszego Sejmu, Będziemy je wtedy, szczególnie w tej Izbie na tym forum, dyskutowali. Teraz natomiast na otwarcie kadencji, na wstępie naszych obrad chcemy spojrzeć na sprawę bardzie; syntetycznie, spróbować dać ogólną ocenę warunków zapewniających najlepsze powodzenie dalszego dzieła odnowy.</u>
566   - <u xml:id="u-20.1" who="#PosełStommaStanisław">Przemawiając w Sejmie w dniu 22 grudnia ubiegłego roku, powiedział pan Premier Jaroszewicz: „Chcemy działać tak, aby nie uronić nic z tego bogatego dorobku dyskusji przeć Zjazdem i na Zjeździe ze skarbnicy naszych wspólnych narodowych przemyśleń i doświadczeń, aby pogłębiać w ten sposób zaufanie społeczeństwa do naszej polityki. To zaufanie jest bowiem naszym najcenniejszym kapitałem politycznym, a jednocześnie warunkiem powodzenia naszych wszystkich przedsięwzięć”.</u>
567   - <u xml:id="u-20.2" who="#PosełStommaStanisław">Te słowa o roli zaufania są bardzo znamienne. Zapamiętaliśmy je sobie i teraz je cytuję. Są one bardzo ważne, gdy chodzi o pogląd szefa Rządu na sprawę rządzenia. Istnieje niewątpliwie nierozerwalna więź czynników logicznie powiązanych. Wzmożony rozwój wymaga intensywnych wysiłków i mobilizacji energii społecznej. Mobilizacja energii społecznej jest realna tylko w atmosferze ogólnego optymizmu społecznego, a warunkiem optymizmu społecznego jest atmosfera zaufania, a więc — warunkiem istotnego urzeczywistnienia dzieła odnowy jest klimat optymizmu i klimat zaufania.</u>
568   - <u xml:id="u-20.3" who="#PosełStommaStanisław">Obecne kierownictwo polityczne, a także dotychczasowy Rząd, pod prezesurą obywatela Piotra Jaroszewicza, mają na swoim koncie niewątpliwe osiągnięcia. Rząd ten obejmował władzę w warunkach niezwykle trudnych. Trwał wtedy kryzys władzy i znajdowaliśmy się w ciężkim położeniu ekonomicznym. Sytuacja została opanowana. Ważne jest przypomnienie sobie, jakie metody spowodowały przełamanie tak groźnego wtedy impasu i pozwoliły na dalszy dobry start.</u>
569   - <u xml:id="u-20.4" who="#PosełStommaStanisław">Otóż chcę zwrócić uwagę na dwa w naszym pojęciu kluczowe czynniki, które tu odegrały decydującą rolę. Najpierw śmiałe decyzje zwrócenia się w duchu zaufania do społeczeństwa. Mówiłem o tym na posiedzeniu w dniu 13 lutego 1971 r., a zatem bezpośrednio po wydarzeniach grudniowych. Nie chcę się powtarzać. Mówiliśmy wtedy o osobistym wielkim sukcesie I Sekretarza PZPR, który odniósł sukces, decydując się na bezpośredni kontakt i okazując zaufanie środowiskom, do których poszedł. Zaufanie to nie zawiodło i z kolei ten fakt dał kredyt zaufania także w całym społeczeństwie.</u>
570   - <u xml:id="u-20.5" who="#PosełStommaStanisław">Element drugi — to śmiałe i nawet nie pozbawione pewnego ryzyka decyzje ekonomiczne Rządu. W bardzo trudnej dla siebie pozycji Rząd zdecydował się na rozstrzygnięcia radykalne, które wtedy wielu fachowców ekonomistów uważało nawet za zbyt ryzykowne. Rząd zdecydował cofnąć ustalone poprzednio podwyżki cen na artykuły spożywcze, nie cofając pewnej redukcji cen na wyroby przemysłowe. Wkrótce potem poszły dalsze decyzje po tej samej linii. Rząd zdecydował się z kolei znieść obowiązkowe dostawy oraz bardzo znacznie podwyższyć ceny płodów hodowlanych, płacone przy skupie rolnikom. Ta podwyżka cen płaconych rolnikom nie spowodowała podwyżki cen sprzedażnych w stosunku do ludności. Były to na pewno decyzje trudne, napinające struny naszej ekonomiki. Za tym poszły jeszcze podwyżki najniższych płac, podwyżki emerytur. Były to śmiałe decyzje. Uważamy je za bardzo znamienne. Rząd podejmował wtenczas pewne ryzyko, ale uważał za niemożliwe hamować wzrastające ożywienie potrzeb na rynku wewnętrznym. Zdecydowały więc przede wszystkim, jak sądzimy, względy psychologiczne. Czynnik psychologiczny został bardzo mocno wzięty pod uwagę. To właśnie chcę z naciskiem podkreślić.</u>
571   - <u xml:id="u-20.6" who="#PosełStommaStanisław">Wymienionych tu decyzji Rządu nie chcemy interpretować demagogicznie. Życie ekonomiczne ma na ogół swoje twarde wymogi, swoje nieprzekraczalne granice napięć. Rozumna, elastyczna polityka tylko w pewnej skali granice takie może przesuwać. Chodziło wtedy o to, aby nie zważyć rodzącego się klimatu nadziei i rodzącego się klimatu optymizmu. W tym sensie decyzje były głęboko słuszne. Droga naprzód prowadziła tylko przez przezwyciężenie stagnacji. Niezbędny był wstrząs psychologiczny, aby wyjść z niżu i aby na dalszą metę uzyskać w rezultacie zwiększenie wydajności pracy. Potrzebny był pewien wstrząs, konieczny był przełom w nastrojach i dlatego należało śmiało puścić w ruch koło rozpędowe.</u>
572   - <u xml:id="u-20.7" who="#PosełStommaStanisław">Chcę przytoczyć jeszcze dwie inne decyzje Rządu z roku ubiegłego, które w moim przekonaniu wiążą się z tematem tutaj właśnie omawianym.</u>
573   - <u xml:id="u-20.8" who="#PosełStommaStanisław">Mam na myśli decyzje o zniesieniu ograniczeń podróży do NRD oraz — jak to jest projektowane — także rozszerzenie tego samego zarządzenia w stosunku do ruchu turystycznego w odniesieniu do CSRS oraz bardzo ważną decyzję produkowania popularnego samochodu osobowego. Decyzje bardzo znamienne.</u>
574   - <u xml:id="u-20.9" who="#PosełStommaStanisław">Stworzą one sytuację w jakiejś mierze u nas na wyrost. Nie jesteśmy chyba całkowicie przygotowani na tak masowy ruch turystyczny ani na tak masową motoryzację. Brak nam jeszcze pod tym względem co nieco i będą na pewno na tym tle rysować się trudności. I trzeba je będzie rozwiązywać. Powstanie przez to silny nacisk na życie, zmuszające do dalszych przemian. Powstanie więc swego rodzaju łańcuch konsekwencji, ale konsekwencji pozytywnych, dopingujących dalszy rozwój. A przede wszystkim decyzje te cieszą ludzi, bo otwierają nowe i rozszerzają tereny turystyczne. Życie staje się barwniejsze, atrakcyjniejsze.</u>
575   - <u xml:id="u-20.10" who="#PosełStommaStanisław">To jest jedyna droga do wzrostu optymizmu, a w konsekwencji do przebudzenia aktywności społecznej także i na odcinku ekonomicznym. Droga naprzód prowadzi na pewno tylko przez aktywizację społeczeństwa.</u>
576   - <u xml:id="u-20.11" who="#PosełStommaStanisław">Jesteśmy dalecy od jakiejś naiwnej, jednostronnej apoteozy naszego społeczeństwa. Zdajemy sobie sprawę ze zjawisk ujemnych, które występują. Z wielką troską pisze o tym prof. Jan Szczepański w swoim bardzo znanym szkicu politycznym „Rozważania o Rzeczypospolitej”.</u>
577   - <u xml:id="u-20.12" who="#PosełStommaStanisław">Obserwujemy fakty, które wywoływać muszą niepokój i które rzucają złe światło na stan społecznego wyrobienia. Na pewno faktów tych nie można omijać, trzeba się z nimi liczyć. Jednakże wymagają one racjonalnego badania, podejścia socjologicznego. Trzeba się zastanowić, na ile są one wypływem jeszcze czasów zaborczych, czasów niewoli, gdy społeczeństwo nie miało możliwości przejścia dobrej szkoły dyscypliny społecznej. Na ile działają tu też utrzymujące się jeszcze pewne anomalie w naszym życiu, które te cechy podtrzymują. Zresztą prof. Szczepański wykazuje w swym szkicu pewną chwiejność tych cech, które raz występują, raz się cofają.</u>
578   - <u xml:id="u-20.13" who="#PosełStommaStanisław">Cóż z tego, jeżeli stwierdzamy, że obraz całości społeczeństwa jest daleki od ideału? Jakiż stąd wniosek wypływa? Wniosek wydaje mi się być prosty: wypływa stąd nakaz dla wszystkich ludzi dobrej woli, dla wszystkich ludzi czujących odpowiedzialność za wspólne losy, przezwyciężenia tych złych cech w społeczeństwie, więcej lub mniej wyraźnie występujących.</u>
579   - <u xml:id="u-20.14" who="#PosełStommaStanisław">Na pewno nie osiągnie się tego drogą jakiegoś rygoryzmu bezdusznego i samych zakazów. Tego rodzaju koncepcje już dzisiaj są zupełnie zaniechane. One dowiodły swojej bezskuteczności. Tak samo nie może być postępu, jeżeli się nie ponosi żadnego ryzyka angażowania obywateli i jakaś teza o kwarantannie w stosunku do społeczeństwa byłaby tezą na wskroś fałszywą i szkodliwą. Odsuwanie od udziału w rządzeniu nie prowadzi ku lepszemu, ale działa odwrotnie.</u>
580   - <u xml:id="u-20.15" who="#PosełStommaStanisław">Po wtóre — nie wolno zapoznawać faktu bardzo też istotnego, że przecież bardzo szerokie kręgi społeczne wykazały u nas w bardzo ważnych chwilach dużą dojrzałość. Zwłaszcza można chyba to stwierdzić w odniesieniu do postawy politycznej. Chyba można się zgodzić, że politycznie społeczeństwo nasze parokrotnie zdało egzamin dojrzałości. Proces formowania się nowej świadomości politycznej dokonał się w ramach nowego ustroju i na pewno obóz rządzący ma tu ogromny udział. Ten fakt dojrzewania postawy politycznej jest niezmiernie ważny i na tym już wiele można budować.</u>
581   - <u xml:id="u-20.16" who="#PosełStommaStanisław">Stałą szkołą wyrobienia społecznego powinny być instytucje, umożliwiające obywatelom uczestniczenie i współdecydowanie w sprawach publicznych i w rządzeniu. Instytucje takie są, postulat współuczestnictwa obywateli na ogół jest powszechnie uznawany, nie bywa kwestionowany.</u>
582   - <u xml:id="u-20.17" who="#PosełStommaStanisław">W praktyce wszakże realizacja jego idzie jednak opornie. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo zadowalania się fasadowością i zadowalania się rozwiązaniami bliskimi fikcji.</u>
583   - <u xml:id="u-20.18" who="#PosełStommaStanisław">Chcę dokładnie wyjaśnić, o jaką sprawę chodzi. Nie chodzi przecież o władzę polityczną. Kierownictwo polityczne należy u nas do partii rządzącej, do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Nie ustalają tego u nas normy konstytucyjne, niemniej jednak to jest fakt ustrojowy. Należy do niepisanych zasad ustroju. Fakt ten społeczeństwo rozumie i na ogół opinia go ratyfikuje. Otóż chodzi o sprawy gospodarcze, społeczne, kulturalne, wkraczające w życie obywateli. Obywatele chcą w nich współuczestniczyć, współdecydować, mieć wpływ rzeczywisty, realny na organizowanie tych spraw, administrowanie nimi. Chodzi więc o samorządność w bardzo szerokim tego słowa znaczeniu. Są u nas — jak powtarzałem już — liczne instytucje, samorząd taki zapewniające. Chodzi o wypełnianie tych form żywą treścią, o uautentycznianie jak najpełniejsze tych instytucji. W praktyce bowiem udział czynnika, że się tak wyrażę, oddolnego różnie się w ramach tych instytucji przedstawia. Bywa większy lub mniejszy. Czasem bywa dość znaczny, czasami oscyluje ku uczestnictwu fikcyjnemu.</u>
584   - <u xml:id="u-20.19" who="#PosełStommaStanisław">Zdajemy sobie sprawę, że problem jest złożony.</u>
585   - <u xml:id="u-20.20" who="#PosełStommaStanisław">W państwie naszym — jak to stwierdziliśmy — istnieje przecież z założenia kierownictwo polityczne. Rozwój polityczny z założenia jest kierowany. Mamy więc dwie zasady: z jednej strony kierowania politycznego życiem, a z drugiej strony narastania spontanicznych, oddolnych tendencji do samorządności, tendencji autentycznie rosnących w społeczeństwie. Chodzi o rozumną równowagę, o najsłuszniejszą dla danej chwili równowagę dwóch zasad, o spotkanie ich w miejscu najsłuszniejszym dla dania najlepszego rozwiązania.</u>
586   - <u xml:id="u-20.21" who="#PosełStommaStanisław">Twierdzimy i powtarzamy często, że ciągle za szczupłe są ramy dla rozwoju oddolnej energii społecznej. Tłumi to aktywność społeczną i siłą rzeczy osłabia rozwój. Postulatem nr 1 w naszym rozumieniu jest śmiała decyzja na dużą emancypację aktywności społecznej.</u>
587   - <u xml:id="u-20.22" who="#PosełStommaStanisław">Mówię o tym, uważając to za problem bardzo istotny, kluczowy.</u>
588   - <u xml:id="u-20.23" who="#PosełStommaStanisław">Naturalnie tę sprawę rozstrzygnąć i zadecydować o niej może tylko kierownictwo PZPR, ale sprawa ta wszystkich obchodzi. Sprawa jest istotna. Uważam, że właśnie sprawy tak ważne na tym forum powinny być dyskutowane i w tej sprawie formułuję postulat pod adresem kierownictwa politycznego.</u>
589   - <u xml:id="u-20.24" who="#PosełStommaStanisław">Istnieje niewątpliwie zjawisko pochodne aktywizacji społecznej, które zresztą jest też w' pewnym stopniu przyczyną tej aktywizacji. Mianowicie duże ożywienie dyskusyjne i duże ożywienie umysłowe, obejmujące szersze kręgi społeczne.</u>
590   - <u xml:id="u-20.25" who="#PosełStommaStanisław">Każda faza wzrastającego aktywizmu społecznego łączy się z ożywieniem wymiany myśli i poglądów, przynajmniej tak jest w warunkach polskich.</u>
591   - <u xml:id="u-20.26" who="#PosełStommaStanisław">Nie chcę tu formułować jakiejś generalnej tezy socjologicznej, uniwersalnej — chodzi o układ faktów' w naszych warunkach kulturowych.</u>
592   - <u xml:id="u-20.27" who="#PosełStommaStanisław">Nie weryfikuje się u nas model społeczeństwa aktywnie twórczego, a jakoś bezproblemowego i poddającego się biernie kierownictwu.</u>
593   - <u xml:id="u-20.28" who="#PosełStommaStanisław">Dyscyplina społeczna musi przejść u nas przez alembik perswazji i musi się opierać na dobrowolnej akceptacji. Wtedy tylko jest dyscypliną rzeczywiście wydajną, o taką dyscyplinę społeczną przecież w Polsce chodzi.</u>
594   - <u xml:id="u-20.29" who="#PosełStommaStanisław">Wysoka Izbo! Mówiłem tu o czynnikach psychologicznych. Otóż w związku z tym chcę choć parę słów poświęcić sprawie, która jest też bardzo ważnym elementem psychologicznym w naszym kraju, mianowicie sprawom stosunków Rząd–Kościół, władza państwowa i kościelna.</u>
595   - <u xml:id="u-20.30" who="#PosełStommaStanisław">Stwierdzić należy, że ewolucja pozytywna, która zaczęła się na skutek decyzji nowego kierownictwa, przyniosła już fakty dodatnie. Zaliczamy do nich zwrot mienia kościelnego na ziemiach odzyskanych, co swego czasu omawiał w Sejmie obszernie kolega Zabłocki, gdy mówiliśmy o odnośnej ustawie i uchwalaliśmy ją. Nowym faktem pozytywnym jest zniesienie obowiązku prowadzenia przez duchowieństwo tak zwanej księgi inwentarzowej. Sprawa wydaje się bardzo drobna, ale jest pozornie drobna. Przez wiele lat robiła dużo złej krwi, prowokując zupełnie niepotrzebnie zadrażnienia i konflikty. Usunięto więc teraz niepotrzebne źródło zadrażnień.</u>
596   - <u xml:id="u-20.31" who="#PosełStommaStanisław">Z uznaniem witaliśmy fakt, że Rząd Polski ułatwił wiernym liczne bardzo uczestnictwo w uroczystościach rzymskich z okazji beatyfikacji Ojca Kolbe i że delegował nawet na tę uroczystość swoich przedstawicieli. Przy tej okazji na marginesie chcę podkreślić nie tylko bardzo poprawne i pozytywne zachowanie się tych wszystkich, którzy Rzym odwiedzili, ale wyręcz budujące zachowanie się, z podkreśleniem na terenie zagranicznym postawy patriotycznej i pełnej lojalności wobec Rządu.</u>
597   - <u xml:id="u-20.32" who="#PosełStommaStanisław">Pozostają pewne problemy otwarte między państwem a kościołem. Najtrudniejsza z nich jest sprawa oczywiście budownictwa sakralnego. Życzyć należy, aby sprawa ta została jak najrychlej uregulowana w duchu wzajemnego zrozumienia. W tym miejscu jeszcze dalsze życzenie: aby rozmowy między władzami kościelnymi a rządowymi przybrać mogły szybsze tempo.</u>
598   - <u xml:id="u-20.33" who="#PosełStommaStanisław">Z dużym zadowoleniem wysłuchaliśmy oświadczenia złożonego na dzisiejszym posiedzeniu przez pana Premiera, że Rząd zdecydowany jest konsekwentnie realizować dalej politykę normalizacji.</u>
599   - <u xml:id="u-20.34" who="#PosełStommaStanisław">Wysoka Izbo! Mówiłem o problemach najbliższego okresu — trudno oceniać sprawy na odcinku tylko małego i krótkiego czasu. Narzuca się szersze spojrzenie historyczne. Kiedy patrzymy na 27 lat historii Polski Ludowej, nasuwa się jeden wniosek, że ten okres w historii narodu polskiego znamionuje cecha wyjątkowego ustabilizowania. Już dawno nie mieliśmy w historii naszej sytuacji równie ustabilizowanej.</u>
600   - <u xml:id="u-20.35" who="#PosełStommaStanisław">Przypomnieć się godzi, że rok obecny, rok 1972, jest dwusetną rocznicą jakże tragicznego faktu — 200 lat temu dokonał się pierwszy rozbiór Polski. Upłynęło 200 lat od tej chwili.</u>
601   - <u xml:id="u-20.36" who="#PosełStommaStanisław">W tym okresie — uświadomijmy to sobie — mieliśmy 76 lat życia w ramach własnej państwowości, a 124 lata przeżył naród polski pod obcym panowaniem. Okresy własnej państwowości — były to 23 lata dawnej Rzeczypospolitej szlacheckiej — jak to nazwał Paweł Jasienica — lata agonii, a potem 5 lat efemerycznej niepodległości — krótki fajerwerk niepodległości w postaci Księstwa Warszawskiego. potem Rzeczpospolita międzywojenna i obecnie Polska Rzeczpospolita Ludowa. Tylko obecny etap ma cechę stabilizacji. Osiągnięcia Rzeczypospolitej międzywojennej cenimy wysoko. Okres ten dał pod wielu względami dużo. ale, niestety, byt państwowy nie był ustabilizowany, był zagrożony przez cały czas, chociaż zagrożenie to dawało się odczuć czasem mniej, a czasem więcej. Jest dużym przywilejem obecnego pokolenia, że żyje w warunkach ustabilizowanych. Pozwala to na planowość życia, na planowanie na dłuższy dystans. Cenne novum w historii Polski, choć baczyć trzeba, aby ten atut historyczny nie miał ubocznych produktów psychologicznych niepożądanych. Poczucie, że mamy czas, może powodować zatracanie z oczu ostrości widzenia pewnych spraw, mających dla nas twardą wymowę. Ostra rywalizacja, jaka toczy się między narodami w wyścigu o pomnażanie i lepsze organizowanie wytworów nowej cywilizacji, nie pozwala na żadną opieszałość. W tym sensie na pewno „nie mamy czasu”.</u>
602   - <u xml:id="u-20.37" who="#PosełStommaStanisław">Obecna stabilizacja jest wynikiem określonych układów międzynarodowych. Nieszczęściem naszych dziejów z ostatnich stuleci był katastroficzny układ na osi Wschód–Zachód. Konflikt na obie strony powodował sojusz mocarstw przeciwko nam, co było zagładą. Była to przez długie lata kwadratura koła. Dopiero teraz, w wyniku gigantycznej katastrofy II wojny światowej, problem został rozwiązany radykalnie. Wróciliśmy w pewnym stopniu do koncepcji Polski Piastowskiej. To nowe państwo związało się trwałym sojuszem z potężnym mocarstwem, które jest naszym wschodnim sąsiadem, co dało wreszcie stabilizację. Wyeliminowanie konfliktów na Wschodzie i trwałe gwarancje, które mamy, pozwalają też na lepsze układanie stosunków i po stronie zachodniej.</u>
603   - <u xml:id="u-20.38" who="#PosełStommaStanisław">Aktem pierwszym były układy z Niemiecką Republiką Demokratyczną i utworzenie tutaj, na naszej granicy zachodniej, przyjaznych stosunków sąsiedzkich.</u>
604   - <u xml:id="u-20.39" who="#PosełStommaStanisław">Przywiązujemy wielką wagę do układu zawartego między Rządem polskim i rządem NRF w Warszawie. Trzeba jednak wyraźnie powiedzieć i nazwać rzecz po imieniu, że układ ten nie dlatego jest dla nas tak cenny, jakoby dopiero on dawał nam zapewnienie bezpieczeństwa i stabilizację. Stabilizację mamy niezależnie od tego, mamy dzięki realnym gwarancjom sojuszniczym.</u>
605   - <u xml:id="u-20.40" who="#PosełStommaStanisław">Natomiast Układ Warszawski Polska — NRF jest cenny, bo stwarza perspektywę głębszego odprężenia w Europie i poza tym, rzecz ogromnej wagi, stwarza perspektywę nowego ułożenia stosunków z całym narodem niemieckim. Dzięki temu rysuje się możliwość przezwyciężenia fatalnego dziedzictwa przeszłości i ukształtowania na przyszłość lepszych stosunków i twórczej współpracy. To byłoby osiągnięcie pozytywne. Z tego względu przywiązujemy wagę do Układu Warszawskiego. W tych sprawach, w patrzeniu na te sprawy, tak jak je wczoraj sformułował tutaj I Sekretarz obywatel Gierek, całe społeczeństwo jest absolutnie jednomyślne. Nie ma pod tym względem żadnych odchyleń, żadnych różnic w żadnych środowiskach polskich.</u>
606   - <u xml:id="u-20.41" who="#PosełStommaStanisław">Z uznaniem witaliśmy fakt, że w Niemczech zachodnich doszedł do władzy rząd, który wyciągnął wnioski z tragicznego doświadczenia i chce rozpocząć nowy rozdział wzajemnych stosunków. Z tych samych względów deprymujące wrażenie robi walka polityczna przeciw ratyfikacji układów. Ubolewamy, że aktywne elementy polityczne, zwalczające politykę odprężenia i porozumienia, działają pod chrześcijańskim szyldem.</u>
607   - <u xml:id="u-20.42" who="#PosełStommaStanisław">Wysoki Sejmie! Przemawiając w imieniu Koła Poselskiego „Znak”, ograniczyłem się do poruszenia spraw w naszym przekonaniu najważniejszych. Deklarujemy naszą najlepszą wolę współpracy z całą Izbą na rzecz dzieła odnowy. Udzielimy poparcia nowemu gabinetowi Piotra Jaroszewicza.</u>
  565 + <u xml:id="u-20.0" who="#StanisławStomma">Wysoka Izbo! Rozpoczynamy VI kadencję Sejmu PRL. Poszczególne kadencje sejmowe stanowią jak gdyby rozdziały historii politycznej naszego państwa. Ważne jest zrozumienie i ustalenie, jakie sprawy państwowe są najważniejsze, najbardziej kluczowe na etapie danej kadencji. Po grudniu 1970 r. rzucone zostało w naszym kraju hasło odnowy. Podjęta została realizacja dzieła odnowy. Otóż mówiąc najogólniej, stwierdzić możemy, że także najważniejszym zadaniem obecnego Sejmu musi być właśnie realizacja dzieła odnowy. Jest to, oczywiście, sformułowanie bardzo ogólne. Założenia programowe były przedyskutowane i zostały uchwalone na ostatnim Zjeździe PZPR w grudniu 1971 r. Tezy tam uchwalone przyjął Front Jedności Narodu jako swoją platformę wyborczą. Konkretne zagadnienia programowo ujęte będą wchodziły na pewno na porządek dzienny obrad naszego Sejmu, Będziemy je wtedy, szczególnie w tej Izbie na tym forum, dyskutowali. Teraz natomiast na otwarcie kadencji, na wstępie naszych obrad chcemy spojrzeć na sprawę bardzie; syntetycznie, spróbować dać ogólną ocenę warunków zapewniających najlepsze powodzenie dalszego dzieła odnowy.</u>
  566 + <u xml:id="u-20.1" who="#StanisławStomma">Przemawiając w Sejmie w dniu 22 grudnia ubiegłego roku, powiedział pan Premier Jaroszewicz: „Chcemy działać tak, aby nie uronić nic z tego bogatego dorobku dyskusji przeć Zjazdem i na Zjeździe ze skarbnicy naszych wspólnych narodowych przemyśleń i doświadczeń, aby pogłębiać w ten sposób zaufanie społeczeństwa do naszej polityki. To zaufanie jest bowiem naszym najcenniejszym kapitałem politycznym, a jednocześnie warunkiem powodzenia naszych wszystkich przedsięwzięć”.</u>
  567 + <u xml:id="u-20.2" who="#StanisławStomma">Te słowa o roli zaufania są bardzo znamienne. Zapamiętaliśmy je sobie i teraz je cytuję. Są one bardzo ważne, gdy chodzi o pogląd szefa Rządu na sprawę rządzenia. Istnieje niewątpliwie nierozerwalna więź czynników logicznie powiązanych. Wzmożony rozwój wymaga intensywnych wysiłków i mobilizacji energii społecznej. Mobilizacja energii społecznej jest realna tylko w atmosferze ogólnego optymizmu społecznego, a warunkiem optymizmu społecznego jest atmosfera zaufania, a więc — warunkiem istotnego urzeczywistnienia dzieła odnowy jest klimat optymizmu i klimat zaufania.</u>
  568 + <u xml:id="u-20.3" who="#StanisławStomma">Obecne kierownictwo polityczne, a także dotychczasowy Rząd, pod prezesurą obywatela Piotra Jaroszewicza, mają na swoim koncie niewątpliwe osiągnięcia. Rząd ten obejmował władzę w warunkach niezwykle trudnych. Trwał wtedy kryzys władzy i znajdowaliśmy się w ciężkim położeniu ekonomicznym. Sytuacja została opanowana. Ważne jest przypomnienie sobie, jakie metody spowodowały przełamanie tak groźnego wtedy impasu i pozwoliły na dalszy dobry start.</u>
  569 + <u xml:id="u-20.4" who="#StanisławStomma">Otóż chcę zwrócić uwagę na dwa w naszym pojęciu kluczowe czynniki, które tu odegrały decydującą rolę. Najpierw śmiałe decyzje zwrócenia się w duchu zaufania do społeczeństwa. Mówiłem o tym na posiedzeniu w dniu 13 lutego 1971 r., a zatem bezpośrednio po wydarzeniach grudniowych. Nie chcę się powtarzać. Mówiliśmy wtedy o osobistym wielkim sukcesie I Sekretarza PZPR, który odniósł sukces, decydując się na bezpośredni kontakt i okazując zaufanie środowiskom, do których poszedł. Zaufanie to nie zawiodło i z kolei ten fakt dał kredyt zaufania także w całym społeczeństwie.</u>
  570 + <u xml:id="u-20.5" who="#StanisławStomma">Element drugi — to śmiałe i nawet nie pozbawione pewnego ryzyka decyzje ekonomiczne Rządu. W bardzo trudnej dla siebie pozycji Rząd zdecydował się na rozstrzygnięcia radykalne, które wtedy wielu fachowców ekonomistów uważało nawet za zbyt ryzykowne. Rząd zdecydował cofnąć ustalone poprzednio podwyżki cen na artykuły spożywcze, nie cofając pewnej redukcji cen na wyroby przemysłowe. Wkrótce potem poszły dalsze decyzje po tej samej linii. Rząd zdecydował się z kolei znieść obowiązkowe dostawy oraz bardzo znacznie podwyższyć ceny płodów hodowlanych, płacone przy skupie rolnikom. Ta podwyżka cen płaconych rolnikom nie spowodowała podwyżki cen sprzedażnych w stosunku do ludności. Były to na pewno decyzje trudne, napinające struny naszej ekonomiki. Za tym poszły jeszcze podwyżki najniższych płac, podwyżki emerytur. Były to śmiałe decyzje. Uważamy je za bardzo znamienne. Rząd podejmował wtenczas pewne ryzyko, ale uważał za niemożliwe hamować wzrastające ożywienie potrzeb na rynku wewnętrznym. Zdecydowały więc przede wszystkim, jak sądzimy, względy psychologiczne. Czynnik psychologiczny został bardzo mocno wzięty pod uwagę. To właśnie chcę z naciskiem podkreślić.</u>
  571 + <u xml:id="u-20.6" who="#StanisławStomma">Wymienionych tu decyzji Rządu nie chcemy interpretować demagogicznie. Życie ekonomiczne ma na ogół swoje twarde wymogi, swoje nieprzekraczalne granice napięć. Rozumna, elastyczna polityka tylko w pewnej skali granice takie może przesuwać. Chodziło wtedy o to, aby nie zważyć rodzącego się klimatu nadziei i rodzącego się klimatu optymizmu. W tym sensie decyzje były głęboko słuszne. Droga naprzód prowadziła tylko przez przezwyciężenie stagnacji. Niezbędny był wstrząs psychologiczny, aby wyjść z niżu i aby na dalszą metę uzyskać w rezultacie zwiększenie wydajności pracy. Potrzebny był pewien wstrząs, konieczny był przełom w nastrojach i dlatego należało śmiało puścić w ruch koło rozpędowe.</u>
  572 + <u xml:id="u-20.7" who="#StanisławStomma">Chcę przytoczyć jeszcze dwie inne decyzje Rządu z roku ubiegłego, które w moim przekonaniu wiążą się z tematem tutaj właśnie omawianym.</u>
  573 + <u xml:id="u-20.8" who="#StanisławStomma">Mam na myśli decyzje o zniesieniu ograniczeń podróży do NRD oraz — jak to jest projektowane — także rozszerzenie tego samego zarządzenia w stosunku do ruchu turystycznego w odniesieniu do CSRS oraz bardzo ważną decyzję produkowania popularnego samochodu osobowego. Decyzje bardzo znamienne.</u>
  574 + <u xml:id="u-20.9" who="#StanisławStomma">Stworzą one sytuację w jakiejś mierze u nas na wyrost. Nie jesteśmy chyba całkowicie przygotowani na tak masowy ruch turystyczny ani na tak masową motoryzację. Brak nam jeszcze pod tym względem co nieco i będą na pewno na tym tle rysować się trudności. I trzeba je będzie rozwiązywać. Powstanie przez to silny nacisk na życie, zmuszające do dalszych przemian. Powstanie więc swego rodzaju łańcuch konsekwencji, ale konsekwencji pozytywnych, dopingujących dalszy rozwój. A przede wszystkim decyzje te cieszą ludzi, bo otwierają nowe i rozszerzają tereny turystyczne. Życie staje się barwniejsze, atrakcyjniejsze.</u>
  575 + <u xml:id="u-20.10" who="#StanisławStomma">To jest jedyna droga do wzrostu optymizmu, a w konsekwencji do przebudzenia aktywności społecznej także i na odcinku ekonomicznym. Droga naprzód prowadzi na pewno tylko przez aktywizację społeczeństwa.</u>
  576 + <u xml:id="u-20.11" who="#StanisławStomma">Jesteśmy dalecy od jakiejś naiwnej, jednostronnej apoteozy naszego społeczeństwa. Zdajemy sobie sprawę ze zjawisk ujemnych, które występują. Z wielką troską pisze o tym prof. Jan Szczepański w swoim bardzo znanym szkicu politycznym „Rozważania o Rzeczypospolitej”.</u>
  577 + <u xml:id="u-20.12" who="#StanisławStomma">Obserwujemy fakty, które wywoływać muszą niepokój i które rzucają złe światło na stan społecznego wyrobienia. Na pewno faktów tych nie można omijać, trzeba się z nimi liczyć. Jednakże wymagają one racjonalnego badania, podejścia socjologicznego. Trzeba się zastanowić, na ile są one wypływem jeszcze czasów zaborczych, czasów niewoli, gdy społeczeństwo nie miało możliwości przejścia dobrej szkoły dyscypliny społecznej. Na ile działają tu też utrzymujące się jeszcze pewne anomalie w naszym życiu, które te cechy podtrzymują. Zresztą prof. Szczepański wykazuje w swym szkicu pewną chwiejność tych cech, które raz występują, raz się cofają.</u>
  578 + <u xml:id="u-20.13" who="#StanisławStomma">Cóż z tego, jeżeli stwierdzamy, że obraz całości społeczeństwa jest daleki od ideału? Jakiż stąd wniosek wypływa? Wniosek wydaje mi się być prosty: wypływa stąd nakaz dla wszystkich ludzi dobrej woli, dla wszystkich ludzi czujących odpowiedzialność za wspólne losy, przezwyciężenia tych złych cech w społeczeństwie, więcej lub mniej wyraźnie występujących.</u>
  579 + <u xml:id="u-20.14" who="#StanisławStomma">Na pewno nie osiągnie się tego drogą jakiegoś rygoryzmu bezdusznego i samych zakazów. Tego rodzaju koncepcje już dzisiaj są zupełnie zaniechane. One dowiodły swojej bezskuteczności. Tak samo nie może być postępu, jeżeli się nie ponosi żadnego ryzyka angażowania obywateli i jakaś teza o kwarantannie w stosunku do społeczeństwa byłaby tezą na wskroś fałszywą i szkodliwą. Odsuwanie od udziału w rządzeniu nie prowadzi ku lepszemu, ale działa odwrotnie.</u>
  580 + <u xml:id="u-20.15" who="#StanisławStomma">Po wtóre — nie wolno zapoznawać faktu bardzo też istotnego, że przecież bardzo szerokie kręgi społeczne wykazały u nas w bardzo ważnych chwilach dużą dojrzałość. Zwłaszcza można chyba to stwierdzić w odniesieniu do postawy politycznej. Chyba można się zgodzić, że politycznie społeczeństwo nasze parokrotnie zdało egzamin dojrzałości. Proces formowania się nowej świadomości politycznej dokonał się w ramach nowego ustroju i na pewno obóz rządzący ma tu ogromny udział. Ten fakt dojrzewania postawy politycznej jest niezmiernie ważny i na tym już wiele można budować.</u>
  581 + <u xml:id="u-20.16" who="#StanisławStomma">Stałą szkołą wyrobienia społecznego powinny być instytucje, umożliwiające obywatelom uczestniczenie i współdecydowanie w sprawach publicznych i w rządzeniu. Instytucje takie są, postulat współuczestnictwa obywateli na ogół jest powszechnie uznawany, nie bywa kwestionowany.</u>
  582 + <u xml:id="u-20.17" who="#StanisławStomma">W praktyce wszakże realizacja jego idzie jednak opornie. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo zadowalania się fasadowością i zadowalania się rozwiązaniami bliskimi fikcji.</u>
  583 + <u xml:id="u-20.18" who="#StanisławStomma">Chcę dokładnie wyjaśnić, o jaką sprawę chodzi. Nie chodzi przecież o władzę polityczną. Kierownictwo polityczne należy u nas do partii rządzącej, do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Nie ustalają tego u nas normy konstytucyjne, niemniej jednak to jest fakt ustrojowy. Należy do niepisanych zasad ustroju. Fakt ten społeczeństwo rozumie i na ogół opinia go ratyfikuje. Otóż chodzi o sprawy gospodarcze, społeczne, kulturalne, wkraczające w życie obywateli. Obywatele chcą w nich współuczestniczyć, współdecydować, mieć wpływ rzeczywisty, realny na organizowanie tych spraw, administrowanie nimi. Chodzi więc o samorządność w bardzo szerokim tego słowa znaczeniu. Są u nas — jak powtarzałem już — liczne instytucje, samorząd taki zapewniające. Chodzi o wypełnianie tych form żywą treścią, o uautentycznianie jak najpełniejsze tych instytucji. W praktyce bowiem udział czynnika, że się tak wyrażę, oddolnego różnie się w ramach tych instytucji przedstawia. Bywa większy lub mniejszy. Czasem bywa dość znaczny, czasami oscyluje ku uczestnictwu fikcyjnemu.</u>
  584 + <u xml:id="u-20.19" who="#StanisławStomma">Zdajemy sobie sprawę, że problem jest złożony.</u>
  585 + <u xml:id="u-20.20" who="#StanisławStomma">W państwie naszym — jak to stwierdziliśmy — istnieje przecież z założenia kierownictwo polityczne. Rozwój polityczny z założenia jest kierowany. Mamy więc dwie zasady: z jednej strony kierowania politycznego życiem, a z drugiej strony narastania spontanicznych, oddolnych tendencji do samorządności, tendencji autentycznie rosnących w społeczeństwie. Chodzi o rozumną równowagę, o najsłuszniejszą dla danej chwili równowagę dwóch zasad, o spotkanie ich w miejscu najsłuszniejszym dla dania najlepszego rozwiązania.</u>
  586 + <u xml:id="u-20.21" who="#StanisławStomma">Twierdzimy i powtarzamy często, że ciągle za szczupłe są ramy dla rozwoju oddolnej energii społecznej. Tłumi to aktywność społeczną i siłą rzeczy osłabia rozwój. Postulatem nr 1 w naszym rozumieniu jest śmiała decyzja na dużą emancypację aktywności społecznej.</u>
  587 + <u xml:id="u-20.22" who="#StanisławStomma">Mówię o tym, uważając to za problem bardzo istotny, kluczowy.</u>
  588 + <u xml:id="u-20.23" who="#StanisławStomma">Naturalnie tę sprawę rozstrzygnąć i zadecydować o niej może tylko kierownictwo PZPR, ale sprawa ta wszystkich obchodzi. Sprawa jest istotna. Uważam, że właśnie sprawy tak ważne na tym forum powinny być dyskutowane i w tej sprawie formułuję postulat pod adresem kierownictwa politycznego.</u>
  589 + <u xml:id="u-20.24" who="#StanisławStomma">Istnieje niewątpliwie zjawisko pochodne aktywizacji społecznej, które zresztą jest też w' pewnym stopniu przyczyną tej aktywizacji. Mianowicie duże ożywienie dyskusyjne i duże ożywienie umysłowe, obejmujące szersze kręgi społeczne.</u>
  590 + <u xml:id="u-20.25" who="#StanisławStomma">Każda faza wzrastającego aktywizmu społecznego łączy się z ożywieniem wymiany myśli i poglądów, przynajmniej tak jest w warunkach polskich.</u>
  591 + <u xml:id="u-20.26" who="#StanisławStomma">Nie chcę tu formułować jakiejś generalnej tezy socjologicznej, uniwersalnej — chodzi o układ faktów' w naszych warunkach kulturowych.</u>
  592 + <u xml:id="u-20.27" who="#StanisławStomma">Nie weryfikuje się u nas model społeczeństwa aktywnie twórczego, a jakoś bezproblemowego i poddającego się biernie kierownictwu.</u>
  593 + <u xml:id="u-20.28" who="#StanisławStomma">Dyscyplina społeczna musi przejść u nas przez alembik perswazji i musi się opierać na dobrowolnej akceptacji. Wtedy tylko jest dyscypliną rzeczywiście wydajną, o taką dyscyplinę społeczną przecież w Polsce chodzi.</u>
  594 + <u xml:id="u-20.29" who="#StanisławStomma">Wysoka Izbo! Mówiłem tu o czynnikach psychologicznych. Otóż w związku z tym chcę choć parę słów poświęcić sprawie, która jest też bardzo ważnym elementem psychologicznym w naszym kraju, mianowicie sprawom stosunków Rząd–Kościół, władza państwowa i kościelna.</u>
  595 + <u xml:id="u-20.30" who="#StanisławStomma">Stwierdzić należy, że ewolucja pozytywna, która zaczęła się na skutek decyzji nowego kierownictwa, przyniosła już fakty dodatnie. Zaliczamy do nich zwrot mienia kościelnego na ziemiach odzyskanych, co swego czasu omawiał w Sejmie obszernie kolega Zabłocki, gdy mówiliśmy o odnośnej ustawie i uchwalaliśmy ją. Nowym faktem pozytywnym jest zniesienie obowiązku prowadzenia przez duchowieństwo tak zwanej księgi inwentarzowej. Sprawa wydaje się bardzo drobna, ale jest pozornie drobna. Przez wiele lat robiła dużo złej krwi, prowokując zupełnie niepotrzebnie zadrażnienia i konflikty. Usunięto więc teraz niepotrzebne źródło zadrażnień.</u>
  596 + <u xml:id="u-20.31" who="#StanisławStomma">Z uznaniem witaliśmy fakt, że Rząd Polski ułatwił wiernym liczne bardzo uczestnictwo w uroczystościach rzymskich z okazji beatyfikacji Ojca Kolbe i że delegował nawet na tę uroczystość swoich przedstawicieli. Przy tej okazji na marginesie chcę podkreślić nie tylko bardzo poprawne i pozytywne zachowanie się tych wszystkich, którzy Rzym odwiedzili, ale wyręcz budujące zachowanie się, z podkreśleniem na terenie zagranicznym postawy patriotycznej i pełnej lojalności wobec Rządu.</u>
  597 + <u xml:id="u-20.32" who="#StanisławStomma">Pozostają pewne problemy otwarte między państwem a kościołem. Najtrudniejsza z nich jest sprawa oczywiście budownictwa sakralnego. Życzyć należy, aby sprawa ta została jak najrychlej uregulowana w duchu wzajemnego zrozumienia. W tym miejscu jeszcze dalsze życzenie: aby rozmowy między władzami kościelnymi a rządowymi przybrać mogły szybsze tempo.</u>
  598 + <u xml:id="u-20.33" who="#StanisławStomma">Z dużym zadowoleniem wysłuchaliśmy oświadczenia złożonego na dzisiejszym posiedzeniu przez pana Premiera, że Rząd zdecydowany jest konsekwentnie realizować dalej politykę normalizacji.</u>
  599 + <u xml:id="u-20.34" who="#StanisławStomma">Wysoka Izbo! Mówiłem o problemach najbliższego okresu — trudno oceniać sprawy na odcinku tylko małego i krótkiego czasu. Narzuca się szersze spojrzenie historyczne. Kiedy patrzymy na 27 lat historii Polski Ludowej, nasuwa się jeden wniosek, że ten okres w historii narodu polskiego znamionuje cecha wyjątkowego ustabilizowania. Już dawno nie mieliśmy w historii naszej sytuacji równie ustabilizowanej.</u>
  600 + <u xml:id="u-20.35" who="#StanisławStomma">Przypomnieć się godzi, że rok obecny, rok 1972, jest dwusetną rocznicą jakże tragicznego faktu — 200 lat temu dokonał się pierwszy rozbiór Polski. Upłynęło 200 lat od tej chwili.</u>
  601 + <u xml:id="u-20.36" who="#StanisławStomma">W tym okresie — uświadomijmy to sobie — mieliśmy 76 lat życia w ramach własnej państwowości, a 124 lata przeżył naród polski pod obcym panowaniem. Okresy własnej państwowości — były to 23 lata dawnej Rzeczypospolitej szlacheckiej — jak to nazwał Paweł Jasienica — lata agonii, a potem 5 lat efemerycznej niepodległości — krótki fajerwerk niepodległości w postaci Księstwa Warszawskiego. potem Rzeczpospolita międzywojenna i obecnie Polska Rzeczpospolita Ludowa. Tylko obecny etap ma cechę stabilizacji. Osiągnięcia Rzeczypospolitej międzywojennej cenimy wysoko. Okres ten dał pod wielu względami dużo. ale, niestety, byt państwowy nie był ustabilizowany, był zagrożony przez cały czas, chociaż zagrożenie to dawało się odczuć czasem mniej, a czasem więcej. Jest dużym przywilejem obecnego pokolenia, że żyje w warunkach ustabilizowanych. Pozwala to na planowość życia, na planowanie na dłuższy dystans. Cenne novum w historii Polski, choć baczyć trzeba, aby ten atut historyczny nie miał ubocznych produktów psychologicznych niepożądanych. Poczucie, że mamy czas, może powodować zatracanie z oczu ostrości widzenia pewnych spraw, mających dla nas twardą wymowę. Ostra rywalizacja, jaka toczy się między narodami w wyścigu o pomnażanie i lepsze organizowanie wytworów nowej cywilizacji, nie pozwala na żadną opieszałość. W tym sensie na pewno „nie mamy czasu”.</u>
  602 + <u xml:id="u-20.37" who="#StanisławStomma">Obecna stabilizacja jest wynikiem określonych układów międzynarodowych. Nieszczęściem naszych dziejów z ostatnich stuleci był katastroficzny układ na osi Wschód–Zachód. Konflikt na obie strony powodował sojusz mocarstw przeciwko nam, co było zagładą. Była to przez długie lata kwadratura koła. Dopiero teraz, w wyniku gigantycznej katastrofy II wojny światowej, problem został rozwiązany radykalnie. Wróciliśmy w pewnym stopniu do koncepcji Polski Piastowskiej. To nowe państwo związało się trwałym sojuszem z potężnym mocarstwem, które jest naszym wschodnim sąsiadem, co dało wreszcie stabilizację. Wyeliminowanie konfliktów na Wschodzie i trwałe gwarancje, które mamy, pozwalają też na lepsze układanie stosunków i po stronie zachodniej.</u>
  603 + <u xml:id="u-20.38" who="#StanisławStomma">Aktem pierwszym były układy z Niemiecką Republiką Demokratyczną i utworzenie tutaj, na naszej granicy zachodniej, przyjaznych stosunków sąsiedzkich.</u>
  604 + <u xml:id="u-20.39" who="#StanisławStomma">Przywiązujemy wielką wagę do układu zawartego między Rządem polskim i rządem NRF w Warszawie. Trzeba jednak wyraźnie powiedzieć i nazwać rzecz po imieniu, że układ ten nie dlatego jest dla nas tak cenny, jakoby dopiero on dawał nam zapewnienie bezpieczeństwa i stabilizację. Stabilizację mamy niezależnie od tego, mamy dzięki realnym gwarancjom sojuszniczym.</u>
  605 + <u xml:id="u-20.40" who="#StanisławStomma">Natomiast Układ Warszawski Polska — NRF jest cenny, bo stwarza perspektywę głębszego odprężenia w Europie i poza tym, rzecz ogromnej wagi, stwarza perspektywę nowego ułożenia stosunków z całym narodem niemieckim. Dzięki temu rysuje się możliwość przezwyciężenia fatalnego dziedzictwa przeszłości i ukształtowania na przyszłość lepszych stosunków i twórczej współpracy. To byłoby osiągnięcie pozytywne. Z tego względu przywiązujemy wagę do Układu Warszawskiego. W tych sprawach, w patrzeniu na te sprawy, tak jak je wczoraj sformułował tutaj I Sekretarz obywatel Gierek, całe społeczeństwo jest absolutnie jednomyślne. Nie ma pod tym względem żadnych odchyleń, żadnych różnic w żadnych środowiskach polskich.</u>
  606 + <u xml:id="u-20.41" who="#StanisławStomma">Z uznaniem witaliśmy fakt, że w Niemczech zachodnich doszedł do władzy rząd, który wyciągnął wnioski z tragicznego doświadczenia i chce rozpocząć nowy rozdział wzajemnych stosunków. Z tych samych względów deprymujące wrażenie robi walka polityczna przeciw ratyfikacji układów. Ubolewamy, że aktywne elementy polityczne, zwalczające politykę odprężenia i porozumienia, działają pod chrześcijańskim szyldem.</u>
  607 + <u xml:id="u-20.42" who="#StanisławStomma">Wysoki Sejmie! Przemawiając w imieniu Koła Poselskiego „Znak”, ograniczyłem się do poruszenia spraw w naszym przekonaniu najważniejszych. Deklarujemy naszą najlepszą wolę współpracy z całą Izbą na rzecz dzieła odnowy. Udzielimy poparcia nowemu gabinetowi Piotra Jaroszewicza.</u>
608 608 <u xml:id="u-20.43" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
609 609 </div>
610 610 <div xml:id="div-21">
611   - <u xml:id="u-21.0" who="#WicemarszałekHalinaSkibniewska">Zarządzam 20-minutową przerwę.</u>
  611 + <u xml:id="u-21.0" who="#HalinaSkibniewska">Zarządzam 20-minutową przerwę.</u>
612 612 <u xml:id="u-21.1" who="#komentarz">(Przerwa w posiedzenia od godz. 19 min. 35 do godz. 20).</u>
613 613 </div>
614 614 <div xml:id="div-22">
615 615 <u xml:id="u-22.0" who="#Marszałek">Głos ma poseł Zygmunt Filipowicz.</u>
616 616 </div>
617 617 <div xml:id="div-23">
618   - <u xml:id="u-23.0" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Nasze sprawy są w naszych rękach. Nasze sprawy są w naszych mózgach. Te pełne treści społecznej słowa były na ustach wszystkich obywateli w pamiętne dni VII i VIII Plenum KC PZPR. Zarówno milionów, skupionych przy telewizorach czy czytających dzienniki, jak i tych, którzy myśl swoją kierowali ku tym nielicznym, skupionym na sali obrad. Ci rozważali tam trudne sprawy Polski i Polaków, wytyczali zadania i określali program intensywnego działania. Nadzieją biły wtedy serca. Myśl wybiegała w przyszłość. Wtedy to właśnie zarysowano w te brzemienne dni kształt tej przyszłości. Pamiętano w tych dniach, że cały dorobek Polski Ludowej, osiągnięty ofiarną pracą całego narodu, uzyskany został pod przewodnictwem PPR, PZPR. 30-letnią rocznicę PPR tak niedawno obchodziliśmy.</u>
619   - <u xml:id="u-23.1" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Analizując jednak przełomowe momenty tego ćwierćwiekowego dorobku i obserwując następnie jego kolejne fazy rozwoju, w sposób oczywisty nasuwa się konieczność podkreślenia szczególnego znaczenia i doniosłości zmian, jakie wniosły ostatnie 15 miesięcy. Ich owocem jest radykalny zwrot w zasadniczych kierunkach polityki gospodarczej, prezentującej nową strategię społeczno-politycznego rozwoju naszej ojczyzny — Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
620   - <u xml:id="u-23.2" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Cechę znamienną przemian tych stanowi gruntowna odmienność podejścia do kształtowania przyszłego oblicza społeczeństwa, jak też bliskiej i dalszej perspektywy socjalistycznej gospodarki narodowej w naszym kraju.</u>
621   - <u xml:id="u-23.3" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Ukoronowaniem tego okresu wysoce intensywnych prac były uchwały VI Zjazdu PZPR. Uznane one zostały za program ogólnonarodowy. Program ten w pamiętny dla wszystkich tu zebranych dzień 19 marca, od którego nas dzieli zaledwie 10 dni, akceptowany został bez reszty i bez niedomówień przez całe społeczeństwo, przez cały naród.</u>
622   - <u xml:id="u-23.4" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wysoki Sejmie! Zasadnicze idee głębokich przeobrażeń i zmian w polityce społeczno-ekonomicznej — jak to już mówiłem — przyniosły u początku tej drogi uchwały VII i VIII Plenum. Przedstawiono wtedy społeczeństwu dojrzałą koncepcję innego sensu myślowego i ideowego założeń. Koncepcję, stanowiącą istotę przeobrażeń, których owocne skutki są przez społeczeństwo odczuwane, ale nie zawsze dostatecznie rozumiane.</u>
623   - <u xml:id="u-23.5" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Istotę rzeczy nowej drogi postępowania stanowi dostrzeganie, jak też ustawianie na pierwszym miejscu spraw człowieka, jego potrzeb bytu codziennego, jego warunków pracy i jego potrzeb socjalnych.</u>
624   - <u xml:id="u-23.6" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wiemy wszyscy dobrze, że to właśnie wysiłek pracujących zapewnia odpowiednią dynamikę rozwoju gospodarki, daje szybki wzrost dochodu narodowego i stwarza możliwości ekonomiczne bądź organizacyjne, które z kolei rzeczy dają warunki zaspokajania tych potrzeb. Inaczej mówiąc, rozumiemy przez to, że sam wzrost gospodarczy, że zwiększanie się wskaźników przyrostu produkcji, nie stanowią przecież celu samego dla siebie.</u>
625   - <u xml:id="u-23.7" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Trzeba było przeto — i to właśnie zrobiono — ustawić problem inaczej. Trzeba było — świadomie się zresztą tu powtarzam — i to w sposób nadrzędny, postawić sprawy człowieka i jego potrzeb na pierwszym miejscu i dopiero wtedy mamy jasną sytuację. Zaspokojenie tych potrzeb ma umożliwić czy służyć dynamice wzrostu i osiąganiu coraz wyższego jakościowo i ilościowo poziomu naszej produkcji, naszej gospodarki.</u>
626   - <u xml:id="u-23.8" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wysoka Izbo! Jeśli tak rozumieć istotę rzeczy nowej strategii, to z pełnym zadowoleniem przyjmujemy treść wypowiedzi naszego Premiera — naszego, bośmy go wczoraj wybrali — informacji dotyczącej jego rozważań nad projektem planu 5-letniego na lata 1971–1975.</u>
627   - <u xml:id="u-23.9" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Stwierdził nasz Premier mianowicie, że założenia i proporcje planu podporządkowane zostały potrzebom i dążeniom ludzi pracy. To stwierdzenie Prezes Rady Ministrów ujął w wielu wskaźnikach wzrostu, w całej pełni uzasadniających słuszność takiego uogólnienia. „Te przekroczenia — mówił Premier — stały się możliwe dzięki pomyślnym wynikom 1971 roku, jak również dodatkowej produkcji 1972 roku. Wszystkie one są w pełni zgodne z naszą strategią społeczno-gospodarczą, zapewniają bowiem szybszą poprawę materialnych i kulturalnych warunków życia ludzi pracy, są budowane na poprawie materialnych i poprawie kulturalnych warunków życia ludzi pracy, na gruncie przyspieszenia rozwoju gospodarczego, gwarantującego jednocześnie korzystne zmiany w jego strukturze.” Panie Premierze! W czasie spotkań poselskich tak samo do mnie mówili pracowici mieszkańcy ziemi bydgoskiej, której jestem posłem.</u>
628   - <u xml:id="u-23.10" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wysoka Izbo! W toku kampanii wyborczej ocenialiśmy wspólnie z wyborcami przebytą przez nasz kraj drogę po VII i VIII Plenum. Wspólnie i jednoznacznie odczuwaliśmy i podkreślaliśmy widoczną wartość dorobku tego okresu. To właśnie PZPR ze swym I Sekretarzem, który siedzi tutaj przede mną, wskazała w tamtych trudnych dniach kierunki ofensywy pozwalające na przezwyciężenie narosłych trudności i konfliktów. Stworzyła klimat sprzyjający odbudowie zaufania i warunków rozwoju. Rok 1971 był rokiem brzemiennym w wydarzenia. Trwale zapisze się on w historii naszego narodu.</u>
629   - <u xml:id="u-23.11" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Społeczeństwo nasze udzieliło swego poparcia tej linii działania i określonemu programowi. Jesteśmy świadkami coraz szerszego, poważniejszego zainteresowania się społeczeństwa sprawami publicznymi, jak też sprawami rozwoju i doskonalenia naszego życia. Są to zjawiska świadczące o tym, że ustąpiła bierność dużych kręgów społecznych. Musimy mieć pełną świadomość tego, że to od nas, od posłów, od naszego Sejmu w zasadniczym stopniu zależy i zależeć będzie proces pogłębiania zaufania między władzą a obywatelami. To między innymi od nas zależeć będzie skala i zasięg społecznej aktywności obywatela.</u>
630   - <u xml:id="u-23.12" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Obywatele Posłowie! Wypowiadamy się za socjalistycznymi rozwiązaniami politycznymi, społecznymi i gospodarczymi. Byliśmy od lat, i tym bardziej jesteśmy przekonani dziś, że właśnie nasz ustrój społeczny skutecznie rozwiązywać potrafi problemy współczesnej nam epoki. To przecież socjalizm wysuwa na czołowe miejsce sprawy człowieka pracy w życiu społecznym. To przecież socjalizm stwarza właśnie warunki dla wszechstronnego rozwoju osobowości tego człowieka.</u>
631   - <u xml:id="u-23.13" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Mamy pełną świadomość tego, że w wyniku dokonanych przemian kraj nasz staje się silnym ogniwem wspólnoty socjalistycznej. Na tej drodze rozwoju Polska ugruntowała swoją pozycję we wspólnym działaniu państw obozu socjalistycznego. Trzeba tu oczywiście podkreślić, że bez wielostronnej współpracy z krajami socjalistycznymi, a w szczególności z krajem przyjaźni, Związkiem Radzieckim, Polska nie mogłaby realizować pomyślnie swoich planów gospodarczych. Nie mogłaby przeto zapewnić szybkiego tempa rozwoju poszczególnym dziedzinom życia gospodarczego.</u>
632   - <u xml:id="u-23.14" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wysoki Sejmie! Ostatnie miesiące i tygodnie potwierdziły raz jeszcze, jaką siłę reprezentuje jedność narodu, narodu skupionego wokół realizacji programu odpowiadającego aspiracjom, ambicjom i potrzebom obywateli Polski Ludowej. Z tej jedności możemy czerpać ogromne siły, siły sprzyjające przyspieszaniu procesów rozwojowych. Społeczeństwo polskie gotowe jest do dużych wysiłków. Takie są moje osobiste refleksje ze spotkań poselskich, niewielu, trzech, organizowanych przez Front Jedności Narodu i sześciu organizowanych przez moje Stowarzyszenie. Pod jednym zasadniczym warunkiem. Społeczeństwo nasze chce, by jego głos był z całą skrupulatnością wysłuchiwany. By jego oceny były w sposób dojrzały i odpowiedzialny traktowane.</u>
633   - <u xml:id="u-23.15" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Wysoka Izbo! Jest niewątpliwie słuszna opinia publiczna, opinia społeczna, że kierownictwo polityczne i państwowe naszego kraju rzetelną realizacją postawionych celów zdobyło sobie mandat zaufania społecznego. Jest tu miejsce, by podkreślić, że znamienna i słuszna realizacja zapowiedzi złożonych kilkanaście miesięcy temu odnosi się także do stosunków kościelno-państwowych. Mówili już o tym moi koledzy. Natomiast na ważnym i społecznie czułym odcinku — odnoszącym się do ludzi wierzących — nastąpiły w wyniku nowej polityki partii i Rządu pozytywne przemiany. Rozładowany został w poważnym stopniu niepotrzebny, społecznie szkodliwy konflikt w stosunkach kościół–państwo. Wyszły z impasu i rozpoczęły się rozmowy zarówno między Rządem a Episkopatem, jak między Rządem a Stolicą Apostolską. Równocześnie państwo nasze podjęło wiele znanych i ważnych decyzji korzystnych dla kościoła katolickiego. Cieszy mnie również, że mogę tu potwierdzić zawarte w wypowiedzi pana Premiera decyzje, które były korzystne dla poprawy warunków do pełnienia przez kościół rzymskokatolicki jego duszpasterskich obowiązków w naszym kraju. Wszystko to, rzecz jasna, wpłynęło pozytywnie na postawy ludzi wierzących, przyczyniając się do pogłębienia jedności narodowej i pełniejszego zespolenia wszystkich sił i środowisk społecznych wokół realizacji zadań ogólnokrajowych i ogólnonarodowych.</u>
634   - <u xml:id="u-23.16" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Jesteśmy przekonani, że nowo wybrany Sejm, w którego ręce społeczeństwo złożyło podstawowe dla naszego państwa i narodu sprawy, rozpoczyna swą pracę w dobrym klimacie i w korzystnych warunkach społecznych. Ale dlatego, że większe nadzieje wiąże opinia publiczna z nowym Sejmem, wielka odpowiedzialność spada na nas i na naszych kolegów, nowych posłów — i na Sejm jako całość. Będziemy pracowali tak, aby Sejm był Sejmem, aby stanowił prawa i aby strzegł konsekwentnego realizowania tych praw.</u>
635   - <u xml:id="u-23.17" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Oświadczamy, że Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne, jak też środowiska ludzi świeckich i duchownych sympatyzujące z nami i współdziałające z nami, będą aktywnie uczestniczyć w realizacji rozwojowej perspektywy naszego kraju — perspektywy lat kilku i dalszej, jaka została zakreślona uchwałami VI Zjazdu PZPR, a aprobowana przez cały naród w dniu 19 marca 1972 r., w dniu wyborów do Sejmu PRL.</u>
636   - <u xml:id="u-23.18" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Udzielamy pełnego poparcia przedstawionym w expose pana Premiera działaniom i stwierdzeniom programowym, jak też propozycjom personalnym.</u>
637   - <u xml:id="u-23.19" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Jesteśmy przekonani, że właśnie droga społeczno-ekonomicznego rozwoju dobrze służy sprawie narodu polskiego, sprawie pokoju i bezpieczeństwa nas wszystkich.</u>
638   - <u xml:id="u-23.20" who="#PosełFilipowiczZygmunt">Głosować będziemy za Pańskimi wnioskami, Panie Premierze — do tego zobowiązali mnie moi wyborcy. Dziękuję.</u>
  618 + <u xml:id="u-23.0" who="#ZygmuntFilipowicz">Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Nasze sprawy są w naszych rękach. Nasze sprawy są w naszych mózgach. Te pełne treści społecznej słowa były na ustach wszystkich obywateli w pamiętne dni VII i VIII Plenum KC PZPR. Zarówno milionów, skupionych przy telewizorach czy czytających dzienniki, jak i tych, którzy myśl swoją kierowali ku tym nielicznym, skupionym na sali obrad. Ci rozważali tam trudne sprawy Polski i Polaków, wytyczali zadania i określali program intensywnego działania. Nadzieją biły wtedy serca. Myśl wybiegała w przyszłość. Wtedy to właśnie zarysowano w te brzemienne dni kształt tej przyszłości. Pamiętano w tych dniach, że cały dorobek Polski Ludowej, osiągnięty ofiarną pracą całego narodu, uzyskany został pod przewodnictwem PPR, PZPR. 30-letnią rocznicę PPR tak niedawno obchodziliśmy.</u>
  619 + <u xml:id="u-23.1" who="#ZygmuntFilipowicz">Analizując jednak przełomowe momenty tego ćwierćwiekowego dorobku i obserwując następnie jego kolejne fazy rozwoju, w sposób oczywisty nasuwa się konieczność podkreślenia szczególnego znaczenia i doniosłości zmian, jakie wniosły ostatnie 15 miesięcy. Ich owocem jest radykalny zwrot w zasadniczych kierunkach polityki gospodarczej, prezentującej nową strategię społeczno-politycznego rozwoju naszej ojczyzny — Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  620 + <u xml:id="u-23.2" who="#ZygmuntFilipowicz">Cechę znamienną przemian tych stanowi gruntowna odmienność podejścia do kształtowania przyszłego oblicza społeczeństwa, jak też bliskiej i dalszej perspektywy socjalistycznej gospodarki narodowej w naszym kraju.</u>
  621 + <u xml:id="u-23.3" who="#ZygmuntFilipowicz">Ukoronowaniem tego okresu wysoce intensywnych prac były uchwały VI Zjazdu PZPR. Uznane one zostały za program ogólnonarodowy. Program ten w pamiętny dla wszystkich tu zebranych dzień 19 marca, od którego nas dzieli zaledwie 10 dni, akceptowany został bez reszty i bez niedomówień przez całe społeczeństwo, przez cały naród.</u>
  622 + <u xml:id="u-23.4" who="#ZygmuntFilipowicz">Wysoki Sejmie! Zasadnicze idee głębokich przeobrażeń i zmian w polityce społeczno-ekonomicznej — jak to już mówiłem — przyniosły u początku tej drogi uchwały VII i VIII Plenum. Przedstawiono wtedy społeczeństwu dojrzałą koncepcję innego sensu myślowego i ideowego założeń. Koncepcję, stanowiącą istotę przeobrażeń, których owocne skutki są przez społeczeństwo odczuwane, ale nie zawsze dostatecznie rozumiane.</u>
  623 + <u xml:id="u-23.5" who="#ZygmuntFilipowicz">Istotę rzeczy nowej drogi postępowania stanowi dostrzeganie, jak też ustawianie na pierwszym miejscu spraw człowieka, jego potrzeb bytu codziennego, jego warunków pracy i jego potrzeb socjalnych.</u>
  624 + <u xml:id="u-23.6" who="#ZygmuntFilipowicz">Wiemy wszyscy dobrze, że to właśnie wysiłek pracujących zapewnia odpowiednią dynamikę rozwoju gospodarki, daje szybki wzrost dochodu narodowego i stwarza możliwości ekonomiczne bądź organizacyjne, które z kolei rzeczy dają warunki zaspokajania tych potrzeb. Inaczej mówiąc, rozumiemy przez to, że sam wzrost gospodarczy, że zwiększanie się wskaźników przyrostu produkcji, nie stanowią przecież celu samego dla siebie.</u>
  625 + <u xml:id="u-23.7" who="#ZygmuntFilipowicz">Trzeba było przeto — i to właśnie zrobiono — ustawić problem inaczej. Trzeba było — świadomie się zresztą tu powtarzam — i to w sposób nadrzędny, postawić sprawy człowieka i jego potrzeb na pierwszym miejscu i dopiero wtedy mamy jasną sytuację. Zaspokojenie tych potrzeb ma umożliwić czy służyć dynamice wzrostu i osiąganiu coraz wyższego jakościowo i ilościowo poziomu naszej produkcji, naszej gospodarki.</u>
  626 + <u xml:id="u-23.8" who="#ZygmuntFilipowicz">Wysoka Izbo! Jeśli tak rozumieć istotę rzeczy nowej strategii, to z pełnym zadowoleniem przyjmujemy treść wypowiedzi naszego Premiera — naszego, bośmy go wczoraj wybrali — informacji dotyczącej jego rozważań nad projektem planu 5-letniego na lata 1971–1975.</u>
  627 + <u xml:id="u-23.9" who="#ZygmuntFilipowicz">Stwierdził nasz Premier mianowicie, że założenia i proporcje planu podporządkowane zostały potrzebom i dążeniom ludzi pracy. To stwierdzenie Prezes Rady Ministrów ujął w wielu wskaźnikach wzrostu, w całej pełni uzasadniających słuszność takiego uogólnienia. „Te przekroczenia — mówił Premier — stały się możliwe dzięki pomyślnym wynikom 1971 roku, jak również dodatkowej produkcji 1972 roku. Wszystkie one są w pełni zgodne z naszą strategią społeczno-gospodarczą, zapewniają bowiem szybszą poprawę materialnych i kulturalnych warunków życia ludzi pracy, są budowane na poprawie materialnych i poprawie kulturalnych warunków życia ludzi pracy, na gruncie przyspieszenia rozwoju gospodarczego, gwarantującego jednocześnie korzystne zmiany w jego strukturze.” Panie Premierze! W czasie spotkań poselskich tak samo do mnie mówili pracowici mieszkańcy ziemi bydgoskiej, której jestem posłem.</u>
  628 + <u xml:id="u-23.10" who="#ZygmuntFilipowicz">Wysoka Izbo! W toku kampanii wyborczej ocenialiśmy wspólnie z wyborcami przebytą przez nasz kraj drogę po VII i VIII Plenum. Wspólnie i jednoznacznie odczuwaliśmy i podkreślaliśmy widoczną wartość dorobku tego okresu. To właśnie PZPR ze swym I Sekretarzem, który siedzi tutaj przede mną, wskazała w tamtych trudnych dniach kierunki ofensywy pozwalające na przezwyciężenie narosłych trudności i konfliktów. Stworzyła klimat sprzyjający odbudowie zaufania i warunków rozwoju. Rok 1971 był rokiem brzemiennym w wydarzenia. Trwale zapisze się on w historii naszego narodu.</u>
  629 + <u xml:id="u-23.11" who="#ZygmuntFilipowicz">Społeczeństwo nasze udzieliło swego poparcia tej linii działania i określonemu programowi. Jesteśmy świadkami coraz szerszego, poważniejszego zainteresowania się społeczeństwa sprawami publicznymi, jak też sprawami rozwoju i doskonalenia naszego życia. Są to zjawiska świadczące o tym, że ustąpiła bierność dużych kręgów społecznych. Musimy mieć pełną świadomość tego, że to od nas, od posłów, od naszego Sejmu w zasadniczym stopniu zależy i zależeć będzie proces pogłębiania zaufania między władzą a obywatelami. To między innymi od nas zależeć będzie skala i zasięg społecznej aktywności obywatela.</u>
  630 + <u xml:id="u-23.12" who="#ZygmuntFilipowicz">Obywatele Posłowie! Wypowiadamy się za socjalistycznymi rozwiązaniami politycznymi, społecznymi i gospodarczymi. Byliśmy od lat, i tym bardziej jesteśmy przekonani dziś, że właśnie nasz ustrój społeczny skutecznie rozwiązywać potrafi problemy współczesnej nam epoki. To przecież socjalizm wysuwa na czołowe miejsce sprawy człowieka pracy w życiu społecznym. To przecież socjalizm stwarza właśnie warunki dla wszechstronnego rozwoju osobowości tego człowieka.</u>
  631 + <u xml:id="u-23.13" who="#ZygmuntFilipowicz">Mamy pełną świadomość tego, że w wyniku dokonanych przemian kraj nasz staje się silnym ogniwem wspólnoty socjalistycznej. Na tej drodze rozwoju Polska ugruntowała swoją pozycję we wspólnym działaniu państw obozu socjalistycznego. Trzeba tu oczywiście podkreślić, że bez wielostronnej współpracy z krajami socjalistycznymi, a w szczególności z krajem przyjaźni, Związkiem Radzieckim, Polska nie mogłaby realizować pomyślnie swoich planów gospodarczych. Nie mogłaby przeto zapewnić szybkiego tempa rozwoju poszczególnym dziedzinom życia gospodarczego.</u>
  632 + <u xml:id="u-23.14" who="#ZygmuntFilipowicz">Wysoki Sejmie! Ostatnie miesiące i tygodnie potwierdziły raz jeszcze, jaką siłę reprezentuje jedność narodu, narodu skupionego wokół realizacji programu odpowiadającego aspiracjom, ambicjom i potrzebom obywateli Polski Ludowej. Z tej jedności możemy czerpać ogromne siły, siły sprzyjające przyspieszaniu procesów rozwojowych. Społeczeństwo polskie gotowe jest do dużych wysiłków. Takie są moje osobiste refleksje ze spotkań poselskich, niewielu, trzech, organizowanych przez Front Jedności Narodu i sześciu organizowanych przez moje Stowarzyszenie. Pod jednym zasadniczym warunkiem. Społeczeństwo nasze chce, by jego głos był z całą skrupulatnością wysłuchiwany. By jego oceny były w sposób dojrzały i odpowiedzialny traktowane.</u>
  633 + <u xml:id="u-23.15" who="#ZygmuntFilipowicz">Wysoka Izbo! Jest niewątpliwie słuszna opinia publiczna, opinia społeczna, że kierownictwo polityczne i państwowe naszego kraju rzetelną realizacją postawionych celów zdobyło sobie mandat zaufania społecznego. Jest tu miejsce, by podkreślić, że znamienna i słuszna realizacja zapowiedzi złożonych kilkanaście miesięcy temu odnosi się także do stosunków kościelno-państwowych. Mówili już o tym moi koledzy. Natomiast na ważnym i społecznie czułym odcinku — odnoszącym się do ludzi wierzących — nastąpiły w wyniku nowej polityki partii i Rządu pozytywne przemiany. Rozładowany został w poważnym stopniu niepotrzebny, społecznie szkodliwy konflikt w stosunkach kościół–państwo. Wyszły z impasu i rozpoczęły się rozmowy zarówno między Rządem a Episkopatem, jak między Rządem a Stolicą Apostolską. Równocześnie państwo nasze podjęło wiele znanych i ważnych decyzji korzystnych dla kościoła katolickiego. Cieszy mnie również, że mogę tu potwierdzić zawarte w wypowiedzi pana Premiera decyzje, które były korzystne dla poprawy warunków do pełnienia przez kościół rzymskokatolicki jego duszpasterskich obowiązków w naszym kraju. Wszystko to, rzecz jasna, wpłynęło pozytywnie na postawy ludzi wierzących, przyczyniając się do pogłębienia jedności narodowej i pełniejszego zespolenia wszystkich sił i środowisk społecznych wokół realizacji zadań ogólnokrajowych i ogólnonarodowych.</u>
  634 + <u xml:id="u-23.16" who="#ZygmuntFilipowicz">Jesteśmy przekonani, że nowo wybrany Sejm, w którego ręce społeczeństwo złożyło podstawowe dla naszego państwa i narodu sprawy, rozpoczyna swą pracę w dobrym klimacie i w korzystnych warunkach społecznych. Ale dlatego, że większe nadzieje wiąże opinia publiczna z nowym Sejmem, wielka odpowiedzialność spada na nas i na naszych kolegów, nowych posłów — i na Sejm jako całość. Będziemy pracowali tak, aby Sejm był Sejmem, aby stanowił prawa i aby strzegł konsekwentnego realizowania tych praw.</u>
  635 + <u xml:id="u-23.17" who="#ZygmuntFilipowicz">Oświadczamy, że Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne, jak też środowiska ludzi świeckich i duchownych sympatyzujące z nami i współdziałające z nami, będą aktywnie uczestniczyć w realizacji rozwojowej perspektywy naszego kraju — perspektywy lat kilku i dalszej, jaka została zakreślona uchwałami VI Zjazdu PZPR, a aprobowana przez cały naród w dniu 19 marca 1972 r., w dniu wyborów do Sejmu PRL.</u>
  636 + <u xml:id="u-23.18" who="#ZygmuntFilipowicz">Udzielamy pełnego poparcia przedstawionym w expose pana Premiera działaniom i stwierdzeniom programowym, jak też propozycjom personalnym.</u>
  637 + <u xml:id="u-23.19" who="#ZygmuntFilipowicz">Jesteśmy przekonani, że właśnie droga społeczno-ekonomicznego rozwoju dobrze służy sprawie narodu polskiego, sprawie pokoju i bezpieczeństwa nas wszystkich.</u>
  638 + <u xml:id="u-23.20" who="#ZygmuntFilipowicz">Głosować będziemy za Pańskimi wnioskami, Panie Premierze — do tego zobowiązali mnie moi wyborcy. Dziękuję.</u>
639 639 <u xml:id="u-23.21" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
640 640 </div>
641 641 <div xml:id="div-24">
... ... @@ -688,33 +688,33 @@
688 688 <u xml:id="u-24.46" who="#Marszałek">Głos ma poseł sprawozdawca Zdzisław Żandarowski.</u>
689 689 </div>
690 690 <div xml:id="div-25">
691   - <u xml:id="u-25.0" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Wysoki Sejmie! Posłowie — przedstawiciele klubów poselskich PZPR, ZSL i SD przedłożyli projekt zmian w regulaminie Sejmu. Propozycje tych zmian zostały przedyskutowane pod koniec V kadencji przez Prezydium Sejmu, prezydia komisji sejmowych oraz przez wojewódzkie zespoły poselskie. Zgodnie z decyzją Wysokiej Izby zostały one rozpatrzone przez wybraną wczoraj Komisję Mandatowo-Regulaminową.</u>
692   - <u xml:id="u-25.1" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Przedkładany projekt obejmuje zmiany w regulaminie, których zasadność została w pełni potwierdzona doświadczeniem. Być może w przyszłości, na tle dalszego rozwoju prac sejmowych, między innymi w związku z pracami konstytucyjnymi, okażą się potrzebne dalsze modyfikacje. Będą one, zgodnie z potrzebami praktyki, podejmowane.</u>
693   - <u xml:id="u-25.2" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Proponowane obecnie zmiany mają w szczególności na celu:</u>
694   - <u xml:id="u-25.3" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">— po pierwsze — bardziej rozwinięte określenie pozycji prawnej posła oraz nowe unormowanie postępowania w sprawach interpelacji i zapytań poselskich;</u>
695   - <u xml:id="u-25.4" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">— po drugie — umocnienie pozycji komisji sejmowych, pewne zmiany w ich strukturze, a także bardziej precyzyjne określenie trybu postępowania wobec dezyderatów uchwalonych przez komisje;</u>
696   - <u xml:id="u-25.5" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">— po trzecie — stworzenie odpowiednich warunków organizacyjno-prawnych dla działalności wojewódzkich zespołów poselskich.</u>
697   - <u xml:id="u-25.6" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Inne proponowane zmiany mają drugorzędny, porządkowy charakter.</u>
698   - <u xml:id="u-25.7" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Zmiany w regulaminie, dotyczące pozycji prawnej posła, zmierzają przede wszystkim do stworzenia lepszych warunków dla należytego wykonywania odpowiedzialnych poselskich obowiązków. Wyraźnie określają obowiązki kierowników urzędów i instytucji wobec posłów na Sejm w zakresie terminowego rozpatrywania pisemnych interwencji poselskich, możliwie niezwłocznego przyjmowania zgłaszających się posłów oraz udzielania im informacji i wyjaśnień; zmierzają również do zapewnienia posłom możliwości uczestnictwa w pracach rad narodowych na terenie swojego okręgu wyborczego. Udział ten okazać się może istotnym elementem umacniania więzi posłów z wyborcami, lepszego rozpoznania potrzeb społeczeństwa i spraw, którymi ono żyje oraz wzajemnego zbliżenia działalności Sejmu i rad narodowych — tych dwóch członów jednego i jednolitego systemu organów przedstawicielskich PRL. Prezydia rad narodowych miałyby obowiązek systematycznego informowania posłów z danego okręgu wyborczego o terminach sesji rad, terminach posiedzeń interesujących posłów komisji, przesyłania posłom materiałów dotyczących pracy rad itp.</u>
699   - <u xml:id="u-25.8" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">W świetle istniejących doświadczeń ukształtowało się przekonanie, że w zakresie interpelacji regulamin powinien stworzyć możliwość stosowania procedur bardziej różnorodnych i bardziej elastycznych niż dotychczasowa. Stąd propozycja, aby ustanowić obok instytucji interpelacji w dotychczasowym rozumieniu — nową, ale ściśle z poprzednią związaną, instytucję zapytania poselskiego, stwarzającą posłom możliwość przede wszystkim wyjaśniania stanu faktycznego w sprawach, które są przedmiotem zainteresowań bieżących.</u>
700   - <u xml:id="u-25.9" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Zapytania powinny być formułowane zwięźle i przedkładane w formie pisemnej Marszałkowi Sejmu najpóźniej na 24 godziny przed rozpoczęciem posiedzenia, na którym poseł chciałby na zapytanie uzyskać odpowiedź. W odróżnieniu od interpelacji nie przeprowadzałoby się nad nimi debat i nie podejmowało uchwał.</u>
701   - <u xml:id="u-25.10" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Komisja Mandatowo-Regulaminowa uważa, że ten zespół proponowanych zmian doskonali funkcje kontrolne Sejmu nad działalnością innych organów władzy i administracji państwowej.</u>
702   - <u xml:id="u-25.11" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Drugi kompleks zagadnień — to zmiany w strukturze i pozycji komisji sejmowych. Proponuje się w miejsce dotychczasowej Komisji Oświaty i Nauki utworzyć Komisję Nauki i Techniki oraz Komisję Oświaty i Wychowania, aby nadać zespołom problemów, jakie pod tymi tytułami występują, społecznie należną im wysoką rangę.</u>
703   - <u xml:id="u-25.12" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Propozycja następna dotyczy zniesienia dotychczasowej Komisji Przemysłu Ciężkiego Chemicznego i Górnictwa oraz powołania w jej miejsce Komisji Górnictwa, Energetyk i Chemii oraz Komisji Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego. Jest to uzasadnione nieproporcjonalnie szerokim zakresem działania dotychczasowej Komisji.</u>
704   - <u xml:id="u-25.13" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Ze względu na zbieżny zakres parlamentarnej kontroli nad działalnością organów sądownictwa i prokuratury z kontrolą nad organami spraw wewnętrznych, proponuje się zniesienie Komisji Wymiaru Sprawiedliwości i połączenie jej z Komisją Spraw Wewnętrznych w jedną komisję. Z taką propozycją wystąpiło pod koniec poprzedniej kadencji prezydium Komisji Wymiaru Sprawiedliwości, wnosząc jednocześnie o utworzenie Komisji Prac Ustawodawczych. Powołanie Komisji Prac Ustawodawczych, która z prawnego punktu widzenia i ogólnych zasad polityki oraz techniki legislacyjnej analizowałaby i opiniowała wszystkie rozpatrywane przez Sejm projekty ustaw, jest zdaniem Komisji niezbędne.</u>
705   - <u xml:id="u-25.14" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Inne komisje pozostałyby bez zmian. Razem przewiduje się utworzenie 22 komisji, a więc nieco więcej niż w Sejmie poprzedniej kadencji.</u>
706   - <u xml:id="u-25.15" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Proponuje się, aby wszystkie wnoszone do Sejmu projekty ustaw kierowane były do komisji właściwej merytorycznie ze względu na przedmiot ustawy oraz jednocześnie do Komisji Prac Ustawodawczych. Ta ostatnia rozpatrywałaby każdy projekt ustawy, przede wszystkim z punktu widzenia jego zgodności z zasadami polityki i techniki legislacyjnej i z obowiązującym systemem prawa. Komisja Prac Ustawodawczych przedkładałaby swoje uwagi i wnioski komisji problemowo-właściwej, ta zaś rozpatrzywszy je, przedstawiała Sejmowi ostateczne sprawozdanie o projekcie ustawy.</u>
707   - <u xml:id="u-25.16" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Zakłada się, że Komisja Prac Ustawodawczych będzie komisją problemowo-właściwą dla prac z zakresu problemów prawa, praworządności i prawodawstwa, ogólnych problemów kodyfikacji i systematyzacji prawa.</u>
708   - <u xml:id="u-25.17" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Również inne zmiany zmierzają do podwyższenia roli komisji sejmowych i ulepszenia procedury legislacyjnej w Sejmie. Proponuje się, aby prawo inicjatywy ustawodawczej, które w myśl art. 20 ust. 1 Konstytucji przysługuje m.in. posłom na Sejm w formie dokumentu podpisanego przez co najmniej 15 posłów, wykonywane być mogło również i na podstawie odpowiednich uchwał, podejmowanych przez poszczególne komisje sejmowe.</u>
709   - <u xml:id="u-25.18" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Proponuje się także, aby w regulaminie zawrzeć przepis mówiący, iż Prezydium Sejmu może poddawać projekty ustaw konsultacjom społecznym. W ten sposób podkreśla się znaczenie konsultacji jako instytucji bardzo pożytecznej w dotychczasowej praktyce społecznej i zarazem jest to zapowiedź dalszego z niej korzystania w przyszłości.</u>
710   - <u xml:id="u-25.19" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Proponowany regulamin rozszerza też uprawnienie komisji, sankcjonując możliwość zwracania się do Rządu o ponowne, zgodne z postulowanymi przez komisję zmianami, opracowanie wniesionego już i rozpatrywanego projektu ustawy. Dla rozpatrzenia spraw o szerszym zakresie, ponad resortowych, celowe może okazać się powołanie w poszczególnych przypadkach między komisyjnych zespołów, jako organów pomocniczych Sejmu. Zmiany w regulaminie przewidują możliwość tworzenia czasowo lub na stałe takich właśnie zespołów o zakresie działania przekraczającym zakres działania poszczególnych komisji sejmowych.</u>
711   - <u xml:id="u-25.20" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Chciałbym podkreślić także zmiany w regulaminie, które nadają wyższą rangę uchwalonym przez komisje dezyderatom m.in. przez wyraźne określenie obowiązku organów, do których są kierowane, udzielania na nie odpowiedzi w terminie 30 dni.</u>
712   - <u xml:id="u-25.21" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Precyzuje się także środki, jakie pozostają do dyspozycji komisji, jeżeli na dezyderat swój nie otrzyma ona odpowiedzi w terminie lub uzna otrzymaną odpowiedź za niezadowalającą. Były one i dotychczas praktykowane, ale nadanie im rangi instytucji regulaminowych zmierza do podniesienia znaczenia zarówno dezyderatów, jak i samych komisji sejmowych. W tym właśnie kontekście wyraźnie sprecyzowano uprawnienia komisji w stosunku do resortów, ustalając obowiązek kierowników resortów, urzędów oraz instytucji (lub ich zastępców) do przedstawiania sprawozdań oraz udzielania informacji na żądanie komisji.</u>
713   - <u xml:id="u-25.22" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Przedstawione zmiany w regulaminie rozszerzają także obowiązki Prezydium Sejmu, nakładając na Prezydium zadanie organizowania współpracy i wymiany doświadczeń między komisjami oraz określanie form współdziałania komisji z wojewódzkimi zespołami poselskimi. Ponadto proponuje się — by Prezydium Sejmu mogło zwrócić komisji do ponownego rozpatrzenia uchwalone przez nią dezyderaty, jeśli uzna za potrzebne uzupełnienie lub wzmocnienie ich uzasadnienia z tym, że ostateczna decyzja należeć będzie do komisji.</u>
714   - <u xml:id="u-25.23" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">I wreszcie trzeci kompleks spraw — to zagadnienie wojewódzkich zespołów poselskich. Ich dorobek polityczno-organizacyjny — jako ważnego ogniwa więzi Sejmu z organami i organizacjami terenowymi oraz z wyborcami — uzasadnia wniosek, aby podstawowe zasady organizacji i działalności wojewódzkich zespołów poselskich ujęte zostały w przepisach w regulaminie Sejmu. Sądzić należy, że przyjęcie tych propozycji i pełne wprowadzenie ich w życie wydatnie przyczyni się do podniesienia rangi wojewódzkich zespołów poselskich, sprawniejszej realizacji postulatów i wniosków wyborczych, zacieśnienia i pogłębienia więzi, jaka łączy posłów na Sejm z ich wyborcami.</u>
715   - <u xml:id="u-25.24" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Proponuje się na koniec, w odniesieniu do spraw o charakterze porządkowym lub formalnym, skreślić kilka przepisów zdezaktualizowanych lub nigdy nie stosowanych w praktyce działania Sejmu w Polsce Ludowej.</u>
716   - <u xml:id="u-25.25" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">Obywatele Posłowie! Komisja Mandatowo-Regulaminowa wyraża przekonanie, że proponowane zmiany w regulaminie Sejmu mogą i powinny przyczynić się do sprawniejszej realizacji zadań, jakie stoją przed Sejmem i do lepszego spełnienia tych postulatów, które pod adresem Sejmu są dzisiaj kierowane.</u>
717   - <u xml:id="u-25.26" who="#PosełŻandarowskiZdzisław">W imieniu Komisji Mandatowo-Regulaminowej wnoszę, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył poselski projekt uchwały o zmianach w regulaminie Sejmu PRL.</u>
  691 + <u xml:id="u-25.0" who="#ZdzisławŻandarowski">Wysoki Sejmie! Posłowie — przedstawiciele klubów poselskich PZPR, ZSL i SD przedłożyli projekt zmian w regulaminie Sejmu. Propozycje tych zmian zostały przedyskutowane pod koniec V kadencji przez Prezydium Sejmu, prezydia komisji sejmowych oraz przez wojewódzkie zespoły poselskie. Zgodnie z decyzją Wysokiej Izby zostały one rozpatrzone przez wybraną wczoraj Komisję Mandatowo-Regulaminową.</u>
  692 + <u xml:id="u-25.1" who="#ZdzisławŻandarowski">Przedkładany projekt obejmuje zmiany w regulaminie, których zasadność została w pełni potwierdzona doświadczeniem. Być może w przyszłości, na tle dalszego rozwoju prac sejmowych, między innymi w związku z pracami konstytucyjnymi, okażą się potrzebne dalsze modyfikacje. Będą one, zgodnie z potrzebami praktyki, podejmowane.</u>
  693 + <u xml:id="u-25.2" who="#ZdzisławŻandarowski">Proponowane obecnie zmiany mają w szczególności na celu:</u>
  694 + <u xml:id="u-25.3" who="#ZdzisławŻandarowski">— po pierwsze — bardziej rozwinięte określenie pozycji prawnej posła oraz nowe unormowanie postępowania w sprawach interpelacji i zapytań poselskich;</u>
  695 + <u xml:id="u-25.4" who="#ZdzisławŻandarowski">— po drugie — umocnienie pozycji komisji sejmowych, pewne zmiany w ich strukturze, a także bardziej precyzyjne określenie trybu postępowania wobec dezyderatów uchwalonych przez komisje;</u>
  696 + <u xml:id="u-25.5" who="#ZdzisławŻandarowski">— po trzecie — stworzenie odpowiednich warunków organizacyjno-prawnych dla działalności wojewódzkich zespołów poselskich.</u>
  697 + <u xml:id="u-25.6" who="#ZdzisławŻandarowski">Inne proponowane zmiany mają drugorzędny, porządkowy charakter.</u>
  698 + <u xml:id="u-25.7" who="#ZdzisławŻandarowski">Zmiany w regulaminie, dotyczące pozycji prawnej posła, zmierzają przede wszystkim do stworzenia lepszych warunków dla należytego wykonywania odpowiedzialnych poselskich obowiązków. Wyraźnie określają obowiązki kierowników urzędów i instytucji wobec posłów na Sejm w zakresie terminowego rozpatrywania pisemnych interwencji poselskich, możliwie niezwłocznego przyjmowania zgłaszających się posłów oraz udzielania im informacji i wyjaśnień; zmierzają również do zapewnienia posłom możliwości uczestnictwa w pracach rad narodowych na terenie swojego okręgu wyborczego. Udział ten okazać się może istotnym elementem umacniania więzi posłów z wyborcami, lepszego rozpoznania potrzeb społeczeństwa i spraw, którymi ono żyje oraz wzajemnego zbliżenia działalności Sejmu i rad narodowych — tych dwóch członów jednego i jednolitego systemu organów przedstawicielskich PRL. Prezydia rad narodowych miałyby obowiązek systematycznego informowania posłów z danego okręgu wyborczego o terminach sesji rad, terminach posiedzeń interesujących posłów komisji, przesyłania posłom materiałów dotyczących pracy rad itp.</u>
  699 + <u xml:id="u-25.8" who="#ZdzisławŻandarowski">W świetle istniejących doświadczeń ukształtowało się przekonanie, że w zakresie interpelacji regulamin powinien stworzyć możliwość stosowania procedur bardziej różnorodnych i bardziej elastycznych niż dotychczasowa. Stąd propozycja, aby ustanowić obok instytucji interpelacji w dotychczasowym rozumieniu — nową, ale ściśle z poprzednią związaną, instytucję zapytania poselskiego, stwarzającą posłom możliwość przede wszystkim wyjaśniania stanu faktycznego w sprawach, które są przedmiotem zainteresowań bieżących.</u>
  700 + <u xml:id="u-25.9" who="#ZdzisławŻandarowski">Zapytania powinny być formułowane zwięźle i przedkładane w formie pisemnej Marszałkowi Sejmu najpóźniej na 24 godziny przed rozpoczęciem posiedzenia, na którym poseł chciałby na zapytanie uzyskać odpowiedź. W odróżnieniu od interpelacji nie przeprowadzałoby się nad nimi debat i nie podejmowało uchwał.</u>
  701 + <u xml:id="u-25.10" who="#ZdzisławŻandarowski">Komisja Mandatowo-Regulaminowa uważa, że ten zespół proponowanych zmian doskonali funkcje kontrolne Sejmu nad działalnością innych organów władzy i administracji państwowej.</u>
  702 + <u xml:id="u-25.11" who="#ZdzisławŻandarowski">Drugi kompleks zagadnień — to zmiany w strukturze i pozycji komisji sejmowych. Proponuje się w miejsce dotychczasowej Komisji Oświaty i Nauki utworzyć Komisję Nauki i Techniki oraz Komisję Oświaty i Wychowania, aby nadać zespołom problemów, jakie pod tymi tytułami występują, społecznie należną im wysoką rangę.</u>
  703 + <u xml:id="u-25.12" who="#ZdzisławŻandarowski">Propozycja następna dotyczy zniesienia dotychczasowej Komisji Przemysłu Ciężkiego Chemicznego i Górnictwa oraz powołania w jej miejsce Komisji Górnictwa, Energetyk i Chemii oraz Komisji Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego. Jest to uzasadnione nieproporcjonalnie szerokim zakresem działania dotychczasowej Komisji.</u>
  704 + <u xml:id="u-25.13" who="#ZdzisławŻandarowski">Ze względu na zbieżny zakres parlamentarnej kontroli nad działalnością organów sądownictwa i prokuratury z kontrolą nad organami spraw wewnętrznych, proponuje się zniesienie Komisji Wymiaru Sprawiedliwości i połączenie jej z Komisją Spraw Wewnętrznych w jedną komisję. Z taką propozycją wystąpiło pod koniec poprzedniej kadencji prezydium Komisji Wymiaru Sprawiedliwości, wnosząc jednocześnie o utworzenie Komisji Prac Ustawodawczych. Powołanie Komisji Prac Ustawodawczych, która z prawnego punktu widzenia i ogólnych zasad polityki oraz techniki legislacyjnej analizowałaby i opiniowała wszystkie rozpatrywane przez Sejm projekty ustaw, jest zdaniem Komisji niezbędne.</u>
  705 + <u xml:id="u-25.14" who="#ZdzisławŻandarowski">Inne komisje pozostałyby bez zmian. Razem przewiduje się utworzenie 22 komisji, a więc nieco więcej niż w Sejmie poprzedniej kadencji.</u>
  706 + <u xml:id="u-25.15" who="#ZdzisławŻandarowski">Proponuje się, aby wszystkie wnoszone do Sejmu projekty ustaw kierowane były do komisji właściwej merytorycznie ze względu na przedmiot ustawy oraz jednocześnie do Komisji Prac Ustawodawczych. Ta ostatnia rozpatrywałaby każdy projekt ustawy, przede wszystkim z punktu widzenia jego zgodności z zasadami polityki i techniki legislacyjnej i z obowiązującym systemem prawa. Komisja Prac Ustawodawczych przedkładałaby swoje uwagi i wnioski komisji problemowo-właściwej, ta zaś rozpatrzywszy je, przedstawiała Sejmowi ostateczne sprawozdanie o projekcie ustawy.</u>
  707 + <u xml:id="u-25.16" who="#ZdzisławŻandarowski">Zakłada się, że Komisja Prac Ustawodawczych będzie komisją problemowo-właściwą dla prac z zakresu problemów prawa, praworządności i prawodawstwa, ogólnych problemów kodyfikacji i systematyzacji prawa.</u>
  708 + <u xml:id="u-25.17" who="#ZdzisławŻandarowski">Również inne zmiany zmierzają do podwyższenia roli komisji sejmowych i ulepszenia procedury legislacyjnej w Sejmie. Proponuje się, aby prawo inicjatywy ustawodawczej, które w myśl art. 20 ust. 1 Konstytucji przysługuje m.in. posłom na Sejm w formie dokumentu podpisanego przez co najmniej 15 posłów, wykonywane być mogło również i na podstawie odpowiednich uchwał, podejmowanych przez poszczególne komisje sejmowe.</u>
  709 + <u xml:id="u-25.18" who="#ZdzisławŻandarowski">Proponuje się także, aby w regulaminie zawrzeć przepis mówiący, iż Prezydium Sejmu może poddawać projekty ustaw konsultacjom społecznym. W ten sposób podkreśla się znaczenie konsultacji jako instytucji bardzo pożytecznej w dotychczasowej praktyce społecznej i zarazem jest to zapowiedź dalszego z niej korzystania w przyszłości.</u>
  710 + <u xml:id="u-25.19" who="#ZdzisławŻandarowski">Proponowany regulamin rozszerza też uprawnienie komisji, sankcjonując możliwość zwracania się do Rządu o ponowne, zgodne z postulowanymi przez komisję zmianami, opracowanie wniesionego już i rozpatrywanego projektu ustawy. Dla rozpatrzenia spraw o szerszym zakresie, ponad resortowych, celowe może okazać się powołanie w poszczególnych przypadkach między komisyjnych zespołów, jako organów pomocniczych Sejmu. Zmiany w regulaminie przewidują możliwość tworzenia czasowo lub na stałe takich właśnie zespołów o zakresie działania przekraczającym zakres działania poszczególnych komisji sejmowych.</u>
  711 + <u xml:id="u-25.20" who="#ZdzisławŻandarowski">Chciałbym podkreślić także zmiany w regulaminie, które nadają wyższą rangę uchwalonym przez komisje dezyderatom m.in. przez wyraźne określenie obowiązku organów, do których są kierowane, udzielania na nie odpowiedzi w terminie 30 dni.</u>
  712 + <u xml:id="u-25.21" who="#ZdzisławŻandarowski">Precyzuje się także środki, jakie pozostają do dyspozycji komisji, jeżeli na dezyderat swój nie otrzyma ona odpowiedzi w terminie lub uzna otrzymaną odpowiedź za niezadowalającą. Były one i dotychczas praktykowane, ale nadanie im rangi instytucji regulaminowych zmierza do podniesienia znaczenia zarówno dezyderatów, jak i samych komisji sejmowych. W tym właśnie kontekście wyraźnie sprecyzowano uprawnienia komisji w stosunku do resortów, ustalając obowiązek kierowników resortów, urzędów oraz instytucji (lub ich zastępców) do przedstawiania sprawozdań oraz udzielania informacji na żądanie komisji.</u>
  713 + <u xml:id="u-25.22" who="#ZdzisławŻandarowski">Przedstawione zmiany w regulaminie rozszerzają także obowiązki Prezydium Sejmu, nakładając na Prezydium zadanie organizowania współpracy i wymiany doświadczeń między komisjami oraz określanie form współdziałania komisji z wojewódzkimi zespołami poselskimi. Ponadto proponuje się — by Prezydium Sejmu mogło zwrócić komisji do ponownego rozpatrzenia uchwalone przez nią dezyderaty, jeśli uzna za potrzebne uzupełnienie lub wzmocnienie ich uzasadnienia z tym, że ostateczna decyzja należeć będzie do komisji.</u>
  714 + <u xml:id="u-25.23" who="#ZdzisławŻandarowski">I wreszcie trzeci kompleks spraw — to zagadnienie wojewódzkich zespołów poselskich. Ich dorobek polityczno-organizacyjny — jako ważnego ogniwa więzi Sejmu z organami i organizacjami terenowymi oraz z wyborcami — uzasadnia wniosek, aby podstawowe zasady organizacji i działalności wojewódzkich zespołów poselskich ujęte zostały w przepisach w regulaminie Sejmu. Sądzić należy, że przyjęcie tych propozycji i pełne wprowadzenie ich w życie wydatnie przyczyni się do podniesienia rangi wojewódzkich zespołów poselskich, sprawniejszej realizacji postulatów i wniosków wyborczych, zacieśnienia i pogłębienia więzi, jaka łączy posłów na Sejm z ich wyborcami.</u>
  715 + <u xml:id="u-25.24" who="#ZdzisławŻandarowski">Proponuje się na koniec, w odniesieniu do spraw o charakterze porządkowym lub formalnym, skreślić kilka przepisów zdezaktualizowanych lub nigdy nie stosowanych w praktyce działania Sejmu w Polsce Ludowej.</u>
  716 + <u xml:id="u-25.25" who="#ZdzisławŻandarowski">Obywatele Posłowie! Komisja Mandatowo-Regulaminowa wyraża przekonanie, że proponowane zmiany w regulaminie Sejmu mogą i powinny przyczynić się do sprawniejszej realizacji zadań, jakie stoją przed Sejmem i do lepszego spełnienia tych postulatów, które pod adresem Sejmu są dzisiaj kierowane.</u>
  717 + <u xml:id="u-25.26" who="#ZdzisławŻandarowski">W imieniu Komisji Mandatowo-Regulaminowej wnoszę, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył poselski projekt uchwały o zmianach w regulaminie Sejmu PRL.</u>
718 718 </div>
719 719 <div xml:id="div-26">
720 720 <u xml:id="u-26.0" who="#Marszałek">Kto z Obywateli Posłów pragnie zabrać głos w sprawie zreferowanego przez sprawozdawcę projektu zmian regulaminu Sejmu PRL?</u>
... ... @@ -754,35 +754,35 @@
754 754 <u xml:id="u-26.34" who="#Marszałek">Proszę Obywatelkę Sekretarza Posła Stanisławę Karną o odczytanie komunikatu.</u>
755 755 </div>
756 756 <div xml:id="div-27">
757   - <u xml:id="u-27.0" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">1. Bezpośrednio po zakończeniu posiedzenia Sejmu odbędzie się posiedzenie Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej.</u>
758   - <u xml:id="u-27.1" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">Obywatele posłowie, którzy zgłosili się do Polskiej Grupy Unii proszeni są o pozostanie w sali obrad.</u>
759   - <u xml:id="u-27.2" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">2. W dniu dzisiejszym, tj. 29 marca br. odbędą się posiedzenia komisji sejmowych według następującego planu:</u>
760   - <u xml:id="u-27.3" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">— o godz. 21 min. 30:</u>
761   - <u xml:id="u-27.4" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">1) Komisja Budownictwa i Gospodarki Komunalnej — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
762   - <u xml:id="u-27.5" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">2) Komisja Obrony Narodowej — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
763   - <u xml:id="u-27.6" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">3) Komisja Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów — w sali nr 118.</u>
764   - <u xml:id="u-27.7" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">4) Komisja Zdrowia i Kultury Fizycznej — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
765   - <u xml:id="u-27.8" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">5) Komisja Prac Ustawodawczych — w sali nr 101.</u>
766   - <u xml:id="u-27.9" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">6) Komisja Spraw Zagranicznych — w sali nr 102.</u>
767   - <u xml:id="u-27.10" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">7) Komisja Górnictwa, Energetyki i Chemii — w' sali nr 72, Dom Poselski.</u>
768   - <u xml:id="u-27.11" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">— o godz. 22:</u>
769   - <u xml:id="u-27.12" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">1) Komisja Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego — w sali nr 118.</u>
770   - <u xml:id="u-27.13" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">2) Komisja Spraw Wewnętrznych i Wymiaru Sprawiedliwości — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
771   - <u xml:id="u-27.14" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">3) Komisja Oświaty i Wychowania — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
772   - <u xml:id="u-27.15" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">4) Komisja Drobnej Wytwórczości, Spółdzielczości Pracy i Rzemiosła — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
773   - <u xml:id="u-27.16" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">5) Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi — w sali nr 72, Dom Poselski.</u>
774   - <u xml:id="u-27.17" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">6) Komisja Kultury i Sztuki — w sali nr 101.</u>
775   - <u xml:id="u-27.18" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">7) Komisja Pracy i Spraw Socjalnych — w sali nr 102.</u>
776   - <u xml:id="u-27.19" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">— o godz. 22 min. 30:</u>
777   - <u xml:id="u-27.20" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">1) Komisja Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
778   - <u xml:id="u-27.21" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">2) Komisja Handlu Zagranicznego — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
779   - <u xml:id="u-27.22" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">3) Komisja Nauki i Postępu Technicznego — w sali nr 118.</u>
780   - <u xml:id="u-27.23" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">4) Komisja Przemysłu Lekkiego — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
781   - <u xml:id="u-27.24" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">5) Komisja Komunikacji i Łączności — w sali nr 72, Dom Poselski.</u>
782   - <u xml:id="u-27.25" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">6) Komisja Handlu Wewnętrznego — w sali nr 101.</u>
783   - <u xml:id="u-27.26" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">7) Komisja Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — w sali nr 102.</u>
784   - <u xml:id="u-27.27" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">Informacja o godzinach i miejscu posiedzeń komisji wywieszona jest na tablicy w Domu Poselskim, wejście od strony stołówki.</u>
785   - <u xml:id="u-27.28" who="#SekretarzposełStanisławaKarna">Ponadto informacji udzielają informatorzy.</u>
  757 + <u xml:id="u-27.0" who="#StanisławaKarna">1. Bezpośrednio po zakończeniu posiedzenia Sejmu odbędzie się posiedzenie Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej.</u>
  758 + <u xml:id="u-27.1" who="#StanisławaKarna">Obywatele posłowie, którzy zgłosili się do Polskiej Grupy Unii proszeni są o pozostanie w sali obrad.</u>
  759 + <u xml:id="u-27.2" who="#StanisławaKarna">2. W dniu dzisiejszym, tj. 29 marca br. odbędą się posiedzenia komisji sejmowych według następującego planu:</u>
  760 + <u xml:id="u-27.3" who="#StanisławaKarna">— o godz. 21 min. 30:</u>
  761 + <u xml:id="u-27.4" who="#StanisławaKarna">1) Komisja Budownictwa i Gospodarki Komunalnej — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
  762 + <u xml:id="u-27.5" who="#StanisławaKarna">2) Komisja Obrony Narodowej — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
  763 + <u xml:id="u-27.6" who="#StanisławaKarna">3) Komisja Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów — w sali nr 118.</u>
  764 + <u xml:id="u-27.7" who="#StanisławaKarna">4) Komisja Zdrowia i Kultury Fizycznej — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
  765 + <u xml:id="u-27.8" who="#StanisławaKarna">5) Komisja Prac Ustawodawczych — w sali nr 101.</u>
  766 + <u xml:id="u-27.9" who="#StanisławaKarna">6) Komisja Spraw Zagranicznych — w sali nr 102.</u>
  767 + <u xml:id="u-27.10" who="#StanisławaKarna">7) Komisja Górnictwa, Energetyki i Chemii — w' sali nr 72, Dom Poselski.</u>
  768 + <u xml:id="u-27.11" who="#StanisławaKarna">— o godz. 22:</u>
  769 + <u xml:id="u-27.12" who="#StanisławaKarna">1) Komisja Rolnictwa i Przemysłu Spożywczego — w sali nr 118.</u>
  770 + <u xml:id="u-27.13" who="#StanisławaKarna">2) Komisja Spraw Wewnętrznych i Wymiaru Sprawiedliwości — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
  771 + <u xml:id="u-27.14" who="#StanisławaKarna">3) Komisja Oświaty i Wychowania — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
  772 + <u xml:id="u-27.15" who="#StanisławaKarna">4) Komisja Drobnej Wytwórczości, Spółdzielczości Pracy i Rzemiosła — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
  773 + <u xml:id="u-27.16" who="#StanisławaKarna">5) Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi — w sali nr 72, Dom Poselski.</u>
  774 + <u xml:id="u-27.17" who="#StanisławaKarna">6) Komisja Kultury i Sztuki — w sali nr 101.</u>
  775 + <u xml:id="u-27.18" who="#StanisławaKarna">7) Komisja Pracy i Spraw Socjalnych — w sali nr 102.</u>
  776 + <u xml:id="u-27.19" who="#StanisławaKarna">— o godz. 22 min. 30:</u>
  777 + <u xml:id="u-27.20" who="#StanisławaKarna">1) Komisja Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego — w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
  778 + <u xml:id="u-27.21" who="#StanisławaKarna">2) Komisja Handlu Zagranicznego — w sali nr 67, Dom Poselski.</u>
  779 + <u xml:id="u-27.22" who="#StanisławaKarna">3) Komisja Nauki i Postępu Technicznego — w sali nr 118.</u>
  780 + <u xml:id="u-27.23" who="#StanisławaKarna">4) Komisja Przemysłu Lekkiego — w sali klubowej, Dom Poselski.</u>
  781 + <u xml:id="u-27.24" who="#StanisławaKarna">5) Komisja Komunikacji i Łączności — w sali nr 72, Dom Poselski.</u>
  782 + <u xml:id="u-27.25" who="#StanisławaKarna">6) Komisja Handlu Wewnętrznego — w sali nr 101.</u>
  783 + <u xml:id="u-27.26" who="#StanisławaKarna">7) Komisja Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — w sali nr 102.</u>
  784 + <u xml:id="u-27.27" who="#StanisławaKarna">Informacja o godzinach i miejscu posiedzeń komisji wywieszona jest na tablicy w Domu Poselskim, wejście od strony stołówki.</u>
  785 + <u xml:id="u-27.28" who="#StanisławaKarna">Ponadto informacji udzielają informatorzy.</u>
786 786 </div>
787 787 <div xml:id="div-28">
788 788 <u xml:id="u-28.0" who="#Marszałek">Dziękuję.</u>
... ... @@ -795,4 +795,4 @@
795 795 </body>
796 796 </text>
797 797 </TEI>
798 798 -</teiCorpus>
  799 +</teiCorpus>
799 800 \ No newline at end of file
... ...
1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00003-01/header.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
2   -<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00003-01">
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
  2 +<teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="PPC-197276-sjm-ppxxx-00003-01">
3 3 <fileDesc>
4 4 <titleStmt>
5 5 <title>3 posiedzenie Sejmu PRL</title>
... ... @@ -14,7 +14,7 @@
14 14 <note type="system">PRL</note>
15 15 <note type="house">Sejm</note>
16 16 <note type="termNo">6</note>
17   - <note type="type">Posiedzenie Plenarne</note>
  17 + <note type="type">Posiedzenie plenarne</note>
18 18 <note type="sessionNo">3</note>
19 19 <note type="dayNo">1</note>
20 20 <date>1972-04-27</date>
... ... @@ -23,69 +23,222 @@
23 23 </fileDesc>
24 24 <profileDesc>
25 25 <particDesc>
26   - <person xml:id="Marszałek" role="speaker">
27   - <persName>Marszałek</persName>
28   - </person>
29   - <person xml:id="MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak" role="speaker">
30   - <persName>Minister Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska Jerzy Kusiak</persName>
31   - </person>
32   - <person xml:id="MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski" role="speaker">
33   - <persName>Minister Spraw Zagranicznych Stefan Olszowski</persName>
34   - </person>
35   - <person xml:id="PosełAuleytnerWacław" role="speaker">
36   - <persName>Poseł Auleytner Wacław</persName>
37   - </person>
38   - <person xml:id="PosełBoryczkaZygmunt" role="speaker">
39   - <persName>Poseł Boryczka Zygmunt</persName>
40   - </person>
41   - <person xml:id="PosełGilewskaMaria" role="speaker">
42   - <persName>Poseł Gilewska Maria</persName>
43   - </person>
44   - <person xml:id="PosełHagmajerJerzy" role="speaker">
45   - <persName>Poseł Hagmajer Jerzy</persName>
46   - </person>
47   - <person xml:id="PosełKiliśHalina" role="speaker">
48   - <persName>Poseł Kiliś Halina</persName>
49   - </person>
50   - <person xml:id="PosełKosowskaStanisława" role="speaker">
51   - <persName>Poseł Kosowska Stanisława</persName>
52   - </person>
53   - <person xml:id="PosełMaciszewskiJarema" role="speaker">
54   - <persName>Poseł Maciszewski Jarema</persName>
55   - </person>
56   - <person xml:id="PosełRostworowskiStanisław" role="speaker">
57   - <persName>Poseł Rostworowski Stanisław</persName>
58   - </person>
59   - <person xml:id="PosełSurowiecZygmunt" role="speaker">
60   - <persName>Poseł Surowiec Zygmunt</persName>
61   - </person>
62   - <person xml:id="PosełSzczepańskiWładysław" role="speaker">
63   - <persName>Poseł Szczepański Władysław</persName>
64   - </person>
65   - <person xml:id="PosełWaligórskiBogdan" role="speaker">
66   - <persName>Poseł Waligórski Bogdan</persName>
67   - </person>
68   - <person xml:id="PosełWerblanAndrzej" role="speaker">
69   - <persName>Poseł Werblan Andrzej</persName>
70   - </person>
71   - <person xml:id="PosełdeFiumelHenryk" role="speaker">
72   - <persName>Poseł de Fiumel Henryk</persName>
73   - </person>
74   - <person xml:id="PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz" role="speaker">
75   - <persName>Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz</persName>
76   - </person>
77   - <person xml:id="SekretarzposełMaciejMajkut" role="speaker">
78   - <persName>Sekretarz poseł Maciej Majkut</persName>
79   - </person>
80   - <person xml:id="WicemarszałekAndrzejBenesz" role="speaker">
81   - <persName>Wicemarszałek Andrzej Benesz</persName>
82   - </person>
83   - <person xml:id="WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski" role="speaker">
84   - <persName>Wiceprezes Rady Ministrów Przewodniczący Komisji Planowania przy Radzie Ministrów Mieczysław Jagielski</persName>
85   - </person>
86   - <person xml:id="komentarz" role="commentator">
87   - <persName>Komentarz</persName>
88   - </person>
  26 + <listPerson>
  27 + <person xml:id="Marszałek" role="chair">
  28 + <persName>
  29 + <roleName>Marszałek</roleName>
  30 + </persName>
  31 + </person>
  32 + <person xml:id="JerzyKusiak" role="guest">
  33 + <persName>
  34 + <roleName>Minister Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska</roleName>
  35 + <forename>Jerzy</forename>
  36 + <surname>Kusiak</surname>
  37 + </persName>
  38 + <sex value="M" />
  39 + </person>
  40 + <person xml:id="StefanOlszowski" role="regular">
  41 + <persName>
  42 + <roleName>Minister Spraw Zagranicznych</roleName>
  43 + <forename>Stefan</forename>
  44 + <surname>Olszowski</surname>
  45 + </persName>
  46 + <sex value="M" />
  47 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Olszowski</idno>
  48 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  49 + </person>
  50 + <person xml:id="WacławAuleytner" role="regular">
  51 + <persName>
  52 + <roleName>Poseł</roleName>
  53 + <forename>Wacław</forename>
  54 + <surname>Auleytner</surname>
  55 + </persName>
  56 + <sex value="M" />
  57 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Wac%C5%82aw_Auleytner</idno>
  58 + <affiliation role="member" ref="#KołoPosłówZnak" />
  59 + </person>
  60 + <person xml:id="ZygmuntBoryczka" role="regular">
  61 + <persName>
  62 + <roleName>Poseł</roleName>
  63 + <forename>Zygmunt</forename>
  64 + <surname>Boryczka</surname>
  65 + </persName>
  66 + <sex value="M" />
  67 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Boryczka</idno>
  68 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  69 + </person>
  70 + <person xml:id="MariaGilewska" role="regular">
  71 + <persName>
  72 + <roleName>Poseł</roleName>
  73 + <forename>Maria</forename>
  74 + <surname>Gilewska</surname>
  75 + </persName>
  76 + <sex value="F" />
  77 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Maria_Gilewska</idno>
  78 + </person>
  79 + <person xml:id="JerzyHagmajer" role="regular">
  80 + <persName>
  81 + <roleName>Poseł</roleName>
  82 + <forename>Jerzy</forename>
  83 + <surname>Hagmajer</surname>
  84 + </persName>
  85 + <sex value="M" />
  86 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Hagmajer</idno>
  87 + <affiliation role="member" ref="#KołoPoselskiePAX" />
  88 + </person>
  89 + <person xml:id="HalinaKiliś" role="regular">
  90 + <persName>
  91 + <roleName>Poseł</roleName>
  92 + <forename>Halina</forename>
  93 + <surname>Kiliś</surname>
  94 + </persName>
  95 + <sex value="F" />
  96 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Halina_Kili%C5%9B</idno>
  97 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" />
  98 + </person>
  99 + <person xml:id="StanisławaKosowska" role="regular">
  100 + <persName>
  101 + <roleName>Poseł</roleName>
  102 + <forename>Stanisława</forename>
  103 + <surname>Kosowska</surname>
  104 + </persName>
  105 + <sex value="F" />
  106 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82awa_Kosowska</idno>
  107 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  108 + </person>
  109 + <person xml:id="JaremaMaciszewski" role="regular">
  110 + <persName>
  111 + <roleName>Poseł</roleName>
  112 + <forename>Jarema</forename>
  113 + <surname>Maciszewski</surname>
  114 + </persName>
  115 + <sex value="M" />
  116 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Jarema_Maciszewski</idno>
  117 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  118 + </person>
  119 + <person xml:id="StanisławRostworowski" role="regular">
  120 + <persName>
  121 + <roleName>Poseł</roleName>
  122 + <forename>Stanisław</forename>
  123 + <surname>Rostworowski</surname>
  124 + </persName>
  125 + <sex value="M" />
  126 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Jan_Rostworowski</idno>
  127 + <affiliation role="member" ref="#KołoPosłówChrześcijańskiegoStowarzyszeniaSpołecznego" />
  128 + </person>
  129 + <person xml:id="ZygmuntSurowiec" role="regular">
  130 + <persName>
  131 + <roleName>Poseł</roleName>
  132 + <forename>Zygmunt</forename>
  133 + <surname>Surowiec</surname>
  134 + </persName>
  135 + <sex value="M" />
  136 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Surowiec</idno>
  137 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" />
  138 + </person>
  139 + <person xml:id="WładysławSzczepański" role="regular">
  140 + <persName>
  141 + <roleName>Poseł</roleName>
  142 + <forename>Władysław</forename>
  143 + <surname>Szczepański</surname>
  144 + </persName>
  145 + <sex value="M" />
  146 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Szczepa%C5%84ski_(polityk)</idno>
  147 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  148 + </person>
  149 + <person xml:id="BogdanWaligórski" role="regular">
  150 + <persName>
  151 + <roleName>Poseł</roleName>
  152 + <forename>Bogdan</forename>
  153 + <surname>Waligórski</surname>
  154 + </persName>
  155 + <sex value="M" />
  156 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Bogdan_Walig%C3%B3rski</idno>
  157 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  158 + </person>
  159 + <person xml:id="AndrzejWerblan" role="regular">
  160 + <persName>
  161 + <roleName>Poseł</roleName>
  162 + <forename>Andrzej</forename>
  163 + <surname>Werblan</surname>
  164 + </persName>
  165 + <sex value="M" />
  166 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Werblan</idno>
  167 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  168 + </person>
  169 + <person xml:id="HenrykFiumel" role="regular">
  170 + <persName>
  171 + <roleName>Poseł de</roleName>
  172 + <forename>Henryk</forename>
  173 + <surname>Fiumel</surname>
  174 + </persName>
  175 + <sex value="M" />
  176 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_de_Fiumel</idno>
  177 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" />
  178 + </person>
  179 + <person xml:id="PiotrJaroszewicz" role="regular">
  180 + <persName>
  181 + <roleName>Prezes Rady Ministrów</roleName>
  182 + <forename>Piotr</forename>
  183 + <surname>Jaroszewicz</surname>
  184 + </persName>
  185 + <sex value="M" />
  186 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Jaroszewicz</idno>
  187 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  188 + </person>
  189 + <person xml:id="MaciejMajkut" role="regular">
  190 + <persName>
  191 + <roleName>Sekretarz poseł</roleName>
  192 + <forename>Maciej</forename>
  193 + <surname>Majkut</surname>
  194 + </persName>
  195 + <sex value="M" />
  196 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Majkut</idno>
  197 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  198 + </person>
  199 + <person xml:id="AndrzejBenesz" role="regular">
  200 + <persName>
  201 + <roleName>Wicemarszałek</roleName>
  202 + <forename>Andrzej</forename>
  203 + <surname>Benesz</surname>
  204 + </persName>
  205 + <sex value="M" />
  206 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Benesz</idno>
  207 + </person>
  208 + <person xml:id="MieczysławJagielski" role="regular">
  209 + <persName>
  210 + <roleName>Wiceprezes Rady Ministrów Przewodniczący Komisji Planowania przy Radzie Ministrów</roleName>
  211 + <forename>Mieczysław</forename>
  212 + <surname>Jagielski</surname>
  213 + </persName>
  214 + <sex value="M" />
  215 + <idno type="URI" subtype="wikimedia">https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieczys%C5%82aw_Jagielski</idno>
  216 + <affiliation role="member" ref="#KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" />
  217 + </person>
  218 + <person xml:id="komentarz" role="commentator">
  219 + <persName>komentarz</persName>
  220 + </person>
  221 + </listPerson>
  222 + <listOrg>
  223 + <org xml:id="KlubPoselskiPolskiejZjednoczonejPartiiRobotniczej" role="parliamentaryGroup">
  224 + <orgName full="yes">Klub Poselski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej</orgName>
  225 + </org>
  226 + <org xml:id="KołoPosłówZnak" role="parliamentaryGroup">
  227 + <orgName full="yes">Koło Posłów Znak</orgName>
  228 + </org>
  229 + <org xml:id="KlubPoselskiZjednoczonegoStronnictwaLudowego" role="parliamentaryGroup">
  230 + <orgName full="yes">Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego</orgName>
  231 + </org>
  232 + <org xml:id="KołoPoselskiePAX" role="parliamentaryGroup">
  233 + <orgName full="yes">Koło Poselskie PAX</orgName>
  234 + </org>
  235 + <org xml:id="KlubPoselskiStronnictwaDemokratycznego" role="parliamentaryGroup">
  236 + <orgName full="yes">Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego</orgName>
  237 + </org>
  238 + <org xml:id="KołoPosłówChrześcijańskiegoStowarzyszeniaSpołecznego" role="parliamentaryGroup">
  239 + <orgName full="yes">Koło Posłów Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego</orgName>
  240 + </org>
  241 + </listOrg>
89 242 </particDesc>
90 243 </profileDesc>
91 244 -</teiHeader>
  245 +</teiHeader>
92 246 \ No newline at end of file
... ...
1972-1976/sejm/posiedzenia/pp/197276-sjm-ppxxx-00003-01/text_structure.xml
1   -<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
  1 +<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
2 2 <teiCorpus xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude">
3   - <xi:include href="PPC_header.xml"/>
  3 + <xi:include href="PPC_header.xml" />
4 4 <TEI>
5   - <xi:include href="header.xml"/>
  5 + <xi:include href="header.xml" />
6 6 <text>
7 7 <body>
8 8 <div xml:id="div-1">
... ... @@ -23,7 +23,7 @@
23 23 <u xml:id="u-2.10" who="#Marszałek">„Ślubuję uroczyście jako poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pracować dla dobra Narodu Polskiego i pogłębiać jego jedność, przyczyniać się do umacniania więzi władzy państwowej z ludem pracującym miast i wsi, czynić wszystko dla utrwalenia niepodległości i suwerenności, dla pomyślnego, socjalistycznego rozwoju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.”</u>
24 24 </div>
25 25 <div xml:id="div-3">
26   - <u xml:id="u-3.0" who="#PosełBoryczkaZygmunt">Ślubuję.</u>
  26 + <u xml:id="u-3.0" who="#ZygmuntBoryczka">Ślubuję.</u>
27 27 </div>
28 28 <div xml:id="div-4">
29 29 <u xml:id="u-4.0" who="#Marszałek">Stwierdzam, że poseł Zygmunt Boryczka złożył ślubowanie poselskie.</u>
... ... @@ -35,138 +35,138 @@
35 35 <u xml:id="u-4.6" who="#Marszałek">Proszę o zabranie głosu wiceprezesa Rady Ministrów, Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, obywatela Mieczysława Jagielskiego.</u>
36 36 </div>
37 37 <div xml:id="div-5">
38   - <u xml:id="u-5.0" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Rada Ministrów powierzyła mi zadanie przedstawienia Wysokiej Izbie podstawowych kierunków i problemów projektu planu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju w okresie do 1975 r.</u>
39   - <u xml:id="u-5.1" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przedkładany Wysokiej Izbie projekt planu 5-letniego wysuwa na czoło dwa główne, zespolone ze sobą cele:</u>
40   - <u xml:id="u-5.2" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— systematyczną, powszechnie odczuwalną poprawę bytowych, socjalnych i kulturalnych warunków życia społeczeństwa oraz — przyspieszenie rozwoju gospodarki narodowej i konsekwentne, trwałe utrzymywanie wysokiej dynamiki tego rozwoju.</u>
41   - <u xml:id="u-5.3" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zgodnie z polityką społeczno-ekonomiczną, zapoczątkowaną po VII Plenum KC PZPR i rozwiniętą w uchwałach VI Zjazdu, naczelnym założeniem w pracy nad projektem planu stało się tworzenie warunków, zapewniających realizację podstawowego celu tej polityki — poprawy poziomu życia społeczeństwa. Znalazło to wyraz w kształtowaniu poszczególnych elementów planu.</u>
42   - <u xml:id="u-5.4" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Kluczowymi problemami projektu planu 5-letniego stały się więc takie kompleksowe zagadnienia, jak: płace realne, dochody ludności, świadczenia socjalne, zatrudnienie siły roboczej, budownictwo mieszkaniowe, oświata, kultura, ochrona zdrowia, wypoczynek, a jednocześnie produkcja dóbr i usług rynkowych dla wszechstronnego równoważenia rosnącej siły nabywczej ludności.</u>
43   - <u xml:id="u-5.5" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Inaczej mówiąc, przy opracowywaniu planu 5-letniego za podstawę wzięliśmy potrzeby społeczne, zaspokojeniu których podporządkowano w możliwie maksymalnym stopniu założenia dotyczące kierunków produkcji, inwestowania oraz wymiany międzynarodowej. Jednocześnie uwzględnialiśmy potrzeby rozwojowe gospodarki, związane zwłaszcza z modernizacją potencjału wytwórczego, intensyfikacją działalności produkcyjnej oraz ze stwarzaniem podstaw do szybkiego wzrostu gospodarczego po 1975 r. „Mamy — jak podkreślił I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji — jasno sprecyzowane przez naród cele polityki. Wiemy, jakie środki są niezbędne i jak należy pracować, aby cele te osiągnąć. Podejmiemy wielkie zadanie w dziedzinie modernizacji aparatu wytwórczego, którym dysponujemy, i szybkiej rozbudowy tych działów produkcji, które mają największe znaczenie społeczne. Na podstawie szybkiego wzrostu dochodu narodowego będziemy konsekwentnie polepszać warunki życia ludzi pracy.” Podstawowe cechy, zadania, problemy i proporcje projektu planu 5-letniego w jego obecnym kształcie zostały omówione przez Prezesa Rady Ministrów tow. Piotra Jaroszewicza na IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR oraz w materiałach doręczonych obywatelom posłom. Społeczno-ekonomiczna treść projektu, podobnie jak środki i metody realizacji jego zadań, są zatem dobrze znane. Czując się zatem zwolniony z obowiązku ich powtórnego referowania, pragnę skoncentrować się na kilku wybranych problemach, a zwłaszcza na nowych, istotnych elementach, które charakteryzują projekt planu oraz określają podstawowe warunki pomyślnego wykonania ambitnych i trudnych, lecz realnych zadań planu.</u>
44   - <u xml:id="u-5.6" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przedstawiany Wysokiej Izbie projekt zapewnia, w przekonaniu Rządu, warunki realizacji programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju wytyczonego przez VI Zjazd partii i zaaprobowanego przez cały naród w wyborach do Sejmu. Co więcej — chciałbym przypomnieć, że projekt wychodzi nieco poza uchwałę Zjazdu, nie tylko w sensie dalszej konkretyzacji nakreślonych w niej założeń, lecz również pod względem zakładanej dynamiki społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. Ta korekta „w górę” nie jest bynajmniej zabiegiem planistycznym, dokonanym dla formalnego zbilansowania planu. Jest to świadome założenie, sformułowane na podstawie realiów politycznych i gospodarczych, które znalazły wyraz w pomyślnych wynikach roku 1971 i zwiększonych zadaniach na 1972 rok.</u>
45   - <u xml:id="u-5.7" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przekroczenie planowanych zadań w przemyśle, rolnictwie i handlu zagranicznym w 1971 r. stało się możliwe dzięki nowemu, wielce sprzyjającemu klimatowi politycznemu, który wzmógł sprawność działania gospodarczego i pobudził szeroką inicjatywę społeczną.</u>
46   - <u xml:id="u-5.8" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W przemyśle ponadplanowa sprzedaż wyrobów własnej produkcji i usług osiągnęła prawie 29 mld zł. W rolnictwie nastąpił znaczny rozwój hodowli trzody chlewnej. Przekroczono założoną w planie produkcję globalną rolnictwa o 4,4 mld zł. W handlu zagranicznym przekroczono zadania eksportowe i uzyskano poprawę bilansu płatniczego. W efekcie tempo wzrostu dochodu narodowego wytworzonego zostało przyspieszone o 2,4 punktu, a dochodu narodowego do podziału — o 2,5 punktu w stosunku do planu. Tegoroczna produkcja dodatkowa, której wartość przekroczy zapewne poziom 20 mld zł, podnosi dynamikę wzrostu produkcji przemysłowej z planowanych 7% do 8,8%, a dochodu narodowego — z 6,1% do; 7,2% w stosunku do roku 1971. Wszystko to tworzy istotne podstawy do utrzymania w latach 1973–1975 wysokiej dynamiki rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.</u>
47   - <u xml:id="u-5.9" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W wyniku tego możliwe było podniesienie — w stosunku do ustaleń uchwały VI Zjazdu naszej partii — wskaźnika wzrostu produkcji przemysłowej, w tym szczególnie środków spożycia, z 42% do ponad 48% i produkcji rolnej z 18–21% do 19–21%. Są więc podstawy do podwyższenia dynamiki wzrostu dochodu narodowego z 38–39% do 40%. Z punktu widzenia stopy życiowej oznacza to dla społeczeństwa zwiększenie:</u>
48   - <u xml:id="u-5.10" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— dynamiki wzrostu spożycia na 1 mieszkańca z 33% do 34%,</u>
49   - <u xml:id="u-5.11" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— dynamiki średniej płacy realnej z 17–18% do nieco ponad 18%,</u>
50   - <u xml:id="u-5.12" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— dynamiki dostaw towarów do handlu z 41% do 43%, w tym odpowiednie zwiększenie dostaw mięsa i przetworów, masła i tłuszczów roślinnych.</u>
51   - <u xml:id="u-5.13" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Mówiąc po prostu, korekta dokonana w projekcie planu w stosunku do uchwały Zjazdu odpowiada zasadzie „lepsza praca — lepsza płaca — lepsze warunki życia”. Znajduje w tym wyraz sprzężenie zwrotne między wysoką dynamiką rozwoju gospodarki i powszechną poprawą gospodarowania a wzrostem stopy życiowej, co przyczyni się do wzrastającej aktywności milionów realizatorów planu, bezpośrednio zainteresowanych jego rezultatami.</u>
52   - <u xml:id="u-5.14" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zainteresowanie to gwarantują ustalone proporcje tworzenia i podziału dochodu narodowego. Wzrost dochodu narodowego krajowego o ok. 40% umożliwi znaczne zwiększenie funduszu spożycia, przy równoczesnym zapewnieniu środków na rozbudowę i modernizację całej gospodarki. Dzięki temu troskę o coraz lepsze zaspokajanie bieżących potrzeb łączymy z odpowiedzialną, dalekosiężną myślą o jutrze.</u>
53   - <u xml:id="u-5.15" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Podstawowym czynnikiem wzrostu dochodu narodowego jest szybki wzrost produkcji w przemyśle uspołecznionym. Przyjmujemy, że w wyniku obniżki kosztów materialnych produkcja czysta w przemyśle wzrastać będzie szybciej niż produkcja globalna i będzie wyższa w 1975 r. w porównaniu z 1970 r. o ok. 54%.</u>
54   - <u xml:id="u-5.16" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Drugim działem gospodarki narodowej, który decyduje o wzroście dochodu narodowego jest rolnictwo. Szacuje się, że jego produkcja czysta wzrośnie w roku 1975 o prawie 16% w porównaniu z rokiem 1970, a licząc łącznie z usługami produkcyjnymi — o ponad 17%.</u>
55   - <u xml:id="u-5.17" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zakładamy, że obroty towarowe w handlu zagranicznym wzrosną o ok. 57%, przy czym import wzrośnie o ok. 59%, a eksport o ok. 55%. Przyjęcie wyższej dynamiki importu niż eksportu umożliwi zwiększenie dochodu narodowego do podziału w tempie nieco szybszym niż dochodu narodowego krajowego.</u>
56   - <u xml:id="u-5.18" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Skondensowanym wyrazem nowych treści polityki społeczno-gospodarczej jest przyspieszenie dynamiki funduszu spożycia. Powinien on wzrosnąć o ponad 39% wobec 31% uzyskanych w latach 1966–1970. Wzrost spożycia dóbr materialnych z dochodów osobistych ludności określa się na około 39,5%.</u>
57   - <u xml:id="u-5.19" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Równocześnie zakładamy poważny wzrost nakładów inwestycyjnych. Kluczem do jego osiągnięcia bez nadmiernego zwiększenia udziału inwestycji w dochodzie narodowym jest — obok zdecydowanej poprawy procesów inwestycyjnych — zmniejszenie dynamiki przyrostu zapasów w przemyśle z ok. 50% w poprzednim planie 5-letnim do ok. 37% w obecnym pięcioleciu. Jest to jeden z ważniejszych kierunków poprawy efektywności gospodarowania.</u>
58   - <u xml:id="u-5.20" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Szacowany wzrost akumulacji w dochodzie narodowym w latach 1971–1975 wyniesie ok. 45,6%. Jej podstawowy składnik — inwestycje netto — wzrosną o ok. 47%. Przy tych założeniach udział inwestycji netto w dochodzie narodowym wyniesie w 1975 r. ok. 23,6% wobec 22,6% w 1970 r.</u>
59   - <u xml:id="u-5.21" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Ponieważ jednak w projekcie planu zakładamy szersze korzystanie z importu inwestycyjnego w oparciu o kredyty zagraniczne — obciążenie dochodu narodowego inwestycjami będzie nieco mniejsze.</u>
60   - <u xml:id="u-5.22" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Środki przeznaczone na nowe inwestycje i modernizację zapewnią odpowiednią podbudowę materialną programowym zadaniom, dotyczącym wzrostu stopy życiowej w obecnym pięcioleciu, tworząc zarazem podstawy dalszego rozwoju gospodarki i wzrostu spożycia po 1975 r. Poświęcając należną uwagę problemom dnia dzisiejszego, idziemy śmiało naprzód, wychodząc na spotkanie społecznym aspiracjom i dążeniom zmierzamy ku nowoczesności, tworzymy mocny fundament przyszłej poprawy warunków życia społeczeństwa.</u>
61   - <u xml:id="u-5.23" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Z tym większą mocą podkreślić należy, że wszystkie te cele uwarunkowane są wydatną poprawą wielu istotnych wskaźników i relacji ekonomicznych. Z pełnym zaufaniem do załóg robotniczych, rolników i kadr gospodarczych zakładamy w projekcie planu ok. 30-procentowy wzrost wydajności pracy w przemyśle i budownictwie, obniżenie kosztów własnych o co najmniej 4,4% w przemyśle i o co najmniej 3,3% w transporcie, jak również wydatne usprawnienie gospodarki materiałowej i gospodarki zapasami, bardziej efektywne wykorzystanie środków inwestycyjnych, pełne wykorzystanie całego potencjału wytwórczego rolnictwa, a w szczególności ziemi, oraz należyte zagospodarowanie płodów rolnych. Są to zadania, w których szczególnie mocny wyraz znajduje uzależnienie rezultatów planu od ludzi, od ich inicjatywy, pracowitości i dyscypliny, od odpowiedzialności milionów obywateli. W okresie 1971–1975 wchodzi w wiek produkcyjny ok. 3 mln młodych ludzi o dobrym przygotowaniu zawodowym, co daje dodatkową przesłankę poprawy wspomnianych relacji ekonomicznych.</u>
62   - <u xml:id="u-5.24" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Szeroko rozumiana poprawa gospodarowania, upowszechnienie „dobrej roboty” — to droga realizacji podstawowego celu polityki społeczno-gospodarczej, to klucz do poprawy poziomu życia społeczeństwa w rozmiarach przewidzianych projektem planu.</u>
63   - <u xml:id="u-5.25" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Omawiany projekt planu charakteryzuje się przede wszystkim zapewnieniem — jak podkreśliłem na wstępie — realizacji przewidzianego w uchwale VI Zjazdu wzrostu stopy życiowej, który w szczególności wyrazi się:</u>
64   - <u xml:id="u-5.26" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— wzrostem przeciętnych plac realnych o 18% i odpowiednim wzrostem dochodów realnych ludności rolniczej;</u>
65   - <u xml:id="u-5.27" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— wzrostem zatrudnienia, zapewniającym racjonalne wykorzystanie nowych zasobów siły roboczej;</u>
66   - <u xml:id="u-5.28" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— wzrostem pieniężnych świadczeń społecznych o 72%;</u>
67   - <u xml:id="u-5.29" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— zwiększeniem programu budownictwa mieszkaniowego do 1 080 tys. mieszkań;</u>
68   - <u xml:id="u-5.30" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— dalszą rozbudową bazy materialnej w dziedzinie ochrony zdrowia, oświaty, nauki i kultury, turystyki i wypoczynku.</u>
69   - <u xml:id="u-5.31" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Dla scharakteryzowania planowanego postępu pragnę podkreślić, że zwiększenie przeciętnych płac realnych w gospodarce uspołecznionej o 18% oznacza dwukrotnie wyższe tempo wzrostu niż w poprzednim planie 5-letnim. Potrzebne na ten cel środki finansowe — to w bieżącym pięcioleciu ok. 75 mld zł, które trzeba pokryć rosnącą podażą towarów i usług.</u>
70   - <u xml:id="u-5.32" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zwiększenie pieniężnych świadczeń społecznych o 72% — przy czym chodzi tutaj głównie o renty i emerytury — oznacza wzrost wydatków państwa o dalsze 38 mld zł, które wymagają odpowiedniego pokrycia na rynku.</u>
71   - <u xml:id="u-5.33" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zbudowanie 1 080 tys. mieszkań, tj. oddanie do użytku o 26% większej powierzchni mieszkaniowej niż w poprzednim pięcioleciu, wymaga przeznaczenia poważnych środków na inwestycje w przemyśle materiałów budowlanych, na gospodarkę komunalną oraz na całą infrastrukturę techniczną i przestrzenną.</u>
72   - <u xml:id="u-5.34" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Bardzo poważne środki inwestycyjne przeznaczamy na ochronę zdrowia, opiekę społeczną i kulturę fizyczną — 29,1 mld zł; na oświatę i wychowanie — 31,6 mld zł; na naukę — 11 mld zł. Łączne nakłady inwestycyjne na te cele wyniosą 71,7 mld zł i będą większe o ponad 37% w porównaniu z poprzednim planem 5-letnim.</u>
73   - <u xml:id="u-5.35" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Podnosząc rangę problemów związanych z osiągnięciem dobrobytu materialnego uważamy, że równie poczesne miejsce wśród nadrzędnych celów gospodarowania powinno zajmować tworzenie warunków wszechstronnego rozwoju człowieka oraz umacniania socjalistycznych stosunków społecznych.</u>
74   - <u xml:id="u-5.36" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Założenia te znajdują pełne potwierdzenie w zadaniach i proporcjach projektu planu. Nie są one, jak poprzednio, wypadkową wielkości przyjętych w sferze produkcji materialnej, lecz stanowią naczelne cele planu, którym służą zawarte w nim kierunki gospodarczego działania Rządu i jego wszystkich organów.</u>
75   - <u xml:id="u-5.37" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Istotną i nową cechą projektu planu 5-letniego jest to, że w znacznie szerszej niż kiedykolwiek dotąd skali stwarza warunki dla przyspieszenia zmian strukturalnych w całej gospodarce. Pragnę podkreślić, że chodzi tu nie tylko o zmiany w działowej strukturze tworzenia dochodu narodowego, których podstawowym wyrazem jest dalszy wzrost udziału przemysłu w zwiększeniu produkcji materialnej. Tego rodzaju zmiany strukturalne stanowią oczywisty rezultat dalszego uprzemysłowienia kraju. Nowe i bardzo istotne zmiany polegają na zwiększeniu tempa przekształceń strukturalnych, na unowocześnianiu wielu dziedzin gospodarki, na zmianach w strukturze produkcji i inwestycji.</u>
76   - <u xml:id="u-5.38" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Projekt planu zakłada wydatne przyspieszenie dynamiki wzrostu produkcji przedmiotów spożycia, która zbliża się do dynamiki wzrostu produkcji środków wytwarzania. Pod tym względem różnica między grupą i „B” ma wynieść tylko ok. 3 punkty wobec 18 w poprzednim planie 5-letnim. Przyspieszona dynamika produkcji dóbr konsumpcyjnych znajduje oparcie w istniejącym potencjale produkcyjnym oraz w odpowiednich, nowych nakładach inwestycyjnych. Ich wzrost na przemysły grupy „B” sięga w porównaniu z okresem 1966–1970 około 98%. Niemal co czwarta złotówka zainwestowana w przemysł będzie więc przeznaczona bezpośrednio na rozwój produkcji dóbr konsumpcyjnych. Wywrze to dodatni wpływ na zmiany w strukturze konsumpcji, zapewniając pewien wzrost udziału artykułów nieżywnościowych w strukturze podaży rynkowej w spożyciu indywidualnym.</u>
77   - <u xml:id="u-5.39" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W bieżącym pięcioleciu planujemy zapoczątkowanie zmian strukturalnych również na innej płaszczyźnie. Mam tu na myśli kompleks posunięć, które preferują rozwój nowoczesnych gałęzi i branż przemysłu maszynowego i przemysłu chemicznego, słusznie uważanych za siłę napędową postępu technicznego w całej gospodarce. Tak zwany współczynnik przyspieszenia produkcji w stosunku do dynamiki wzrostu produkcji przemysłu jako całości wyniesie dla przemysłu maszynowego 1,32, a dla przemysłu chemicznego — 1,18. Są to proporcje rozwojowe, odpowiadające obserwowanym współcześnie tendencjom w krajach uprzemysłowionych.</u>
78   - <u xml:id="u-5.40" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W ramach zmiany proporcji międzygałęziowych nastąpi szybki rozwój takich branż, jak przemysł elektroniczny, automatyki i aparatury pomiarowej, przemysł motoryzacyjny, petrochemia, przemysł włókien syntetycznych, przemysł tworzyw sztucznych. Planujemy także przyspieszenie rozwoju ważnych nowoczesnych technologii wytwarzania w przemyśle lekkim, w przemyśle rolno-spożywczym, jak również w budownictwie i komunikacji.</u>
79   - <u xml:id="u-5.41" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Unowocześnienie bazy wytwórczej przemysłu i technologii produkcji nie byłoby możliwe bez przyspieszenia rozwoju bazy kooperacyjnej, bez zlikwidowania bądź wydatnego ograniczenia dysproporcji między produkcją finalną a kooperacyjną. Dotyczy to zwłaszcza przemysłu maszynowego, w którym na rozwój produkcji elementów kooperacyjnych przeznaczamy dwukrotnie większe niż w poprzednim pięcioleciu nakłady inwestycyjne. Na każde 1000 złotych inwestycji w przemyśle elektromaszynowym ponad 300 złotych przypadnie obecnie na inwestycje związane z rozwojem kooperacji.</u>
80   - <u xml:id="u-5.42" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wiąże się z tym następny ważny czynnik przekształceń strukturalnych — szersze wykorzystanie handlu zagranicznego. Rozwój nowoczesnej produkcji uzależniony jest bowiem od modernizacji majątku produkcyjnego. W tym celu poważne środki przeznaczamy na import dóbr inwestycyjnych, zakupy licencji, technologii itp. Racjonalnie rozwijana specjalizacja i kooperacja łączy się z przekraczaniem przez produkcję granic rynku krajowego, wymaga wydatnej rozbudowy odpowiednich powiązań międzynarodowych, co znajduje odbicie w projekcie planu.</u>
81   - <u xml:id="u-5.43" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zmiany strukturalne następują, jak wiadomo, w długim procesie, wybiegającym z reguły poza pięcioletni okres. Równocześnie trzeba uwzględniać i ten fakt, że realizację obecnego planu pięcioletniego rozpoczęliśmy z określonymi uwarunkowaniami, a zwłaszcza z zaangażowaniem środków w wielu inwestycjach, które były podejmowane w oparciu o odmienne od obecnych kryteria, a które obecnie muszą być przecież kontynuowane. Pomimo tych uwarunkowań podejmujemy w tym pięcioleciu zmiany strukturalne w stosunkowo dużej skali.</u>
82   - <u xml:id="u-5.44" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Unowocześnienie naszej gospodarki, naszego przemysłu, dokonanie zamierzonych zmian w strukturze produkcji wiąże się z postępem naukowo-technicznym. Dlatego projekt planu nadaje znacznie wyższą rangę nauce i technice — jako głównym dźwigniom unowocześnienia produkcji.</u>
83   - <u xml:id="u-5.45" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wykorzystanie nauki i techniki jako motorycznej siły postępu uzależnione jest od ścisłego powiązania prac naukowo-badawczych z potrzebami gospodarki oraz od konsekwentnego i szybkiego wdrażania wyników badań do praktyki. Dynamiczny rozwój nauki i techniki musi zatem odpowiadać dzisiejszym i przyszłym potrzebom gospodarki i społeczeństwa. Temu celowi służą przedsięwzięcia zmierzające do doskonalenia organizacji, prognozowania, planowania, programowania i finansowania badań oraz nowe warunki płacowe, które pragnie się stworzyć dla kadry nauczającej w wyższych uczelniach.</u>
84   - <u xml:id="u-5.46" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Rządowy program badań naukowych, stanowiący integralną część strategii rozwoju społeczno-gospodarczego, zawiera konkretne zadania i środki w dziedzinie unowocześnienia i rozwoju — w oparciu o własne i zagraniczne osiągnięcia naukowo-badawcze — techniki i organizacji budownictwa, transportu, łączności, produkcji maszyn i urządzeń, przemysłu elektronicznego, środków i metod sterowania i automatyzacji procesów produkcji oraz informatyki. Przewiduje on także poważne zadania w dziedzinie wytwarzania, przesyłu i wykorzystania energii, w dziedzinie unowocześnienia procesów technologicznych, maszyn i urządzeń produkcyjnych w metalurgii, w dziedzinie doskonalenia urządzeń i technologii w przemyśle chemicznym, środków i metod eksploatacji górniczej i wiele innych.</u>
85   - <u xml:id="u-5.47" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W rządowym programie rozwoju nauki i techniki należne miejsce zajmują badania służące bezpośrednio człowiekowi, ochronie jego zdrowia oraz tworzeniu lepszych kulturalnych, socjalnych i bytowych warunków życia ludności.</u>
86   - <u xml:id="u-5.48" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W tym pięcioleciu nakłady na działalność naukowo-badawczą wyniosą 2,5% dochodu narodowego. Nigdy dotąd państwo nie przeznaczało tyle środków na naukę. Zapewniamy uczonym ważki głos w programowaniu dalszego rozwoju naszej ojczyzny. Korzystamy z ich opinii, ocen i ekspertyz. Liczymy, że uczeni wszystkich dyscyplin, wszystkie środowiska naukowe i techniczne wniosą duży wkład w unowocześnienie naszej gospodarki.</u>
87   - <u xml:id="u-5.49" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoka Izbo! Kluczowym problemem projektu planu 5-letniego są inwestycje, ich struktura i rozmieszczenie, a także dynamika nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach planu 5-letniego. Pod tym względem obecny plan różni się od poprzednich.</u>
88   - <u xml:id="u-5.50" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W projekcie planu nakłady inwestycyjne przyjęto w wysokości 1 454 mld zł. Powiększenie ich o 24 mld zł w stosunku do ustaleń VI Zjazdu nastąpiło ze względu na potrzeby budownictwa mieszkaniowego oraz z uwagi na konieczność rozbudowy bazy metalurgicznej, niezbędnej dla zaspokojenia potrzeb gospodarki.</u>
89   - <u xml:id="u-5.51" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Najważniejszą pozycję stanowią podstawowe inwestycje w gospodarce uspołecznionej określone w wysokości 1 050 mld zł. Inwestycje te, realizowane przez ministerstwa i prezydia wojewódzkich rad narodowych, mają podstawowe znaczenie dla rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju, są instrumentem przekształcania jego struktury. Dlatego stoimy na stanowisku centralnego ustalania zakresu tych inwestycji oraz kontroli ich realizacji zarówno pod względem wysokości nakładów, jak terminowego uruchomienia nowych zdolności produkcyjnych i usługowych.</u>
90   - <u xml:id="u-5.52" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Pozostałe 404 mld zł przeznaczamy na inwestycje zaliczane do grupy „B” i „C”. Grupa „B” obejmuje inwestycje przedsiębiorstw, wartość czynów społecznych ludności i drobne inwestycje realizowane z niektórych funduszy społecznych. Nakłady na te cele, określone w planie, mają charakter szacunkowy. Zakres i rozmiary tych inwestycji traktujemy elastycznie i w toku realizacji planu będziemy kształtować je w zależności od podaży materiałów, gromadzonych środków oraz aktywności społecznej.</u>
91   - <u xml:id="u-5.53" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Grupa „C” obejmuje globalny szacunek inwestycji na indywidualną gospodarkę chłopską, indywidualne budownictwo mieszkaniowe ludności oraz na rzemiosło. Środki finansowe ludności mogą być z nieporównanie większą swobodą przeznaczane na bieżącą konsumpcję bądź na cele inwestycyjne. W miarę poprawy zaopatrzenia materiałowego będziemy więc dążyć do zwiększania tych inwestycji.</u>
92   - <u xml:id="u-5.54" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W części dotyczącej inwestycji projekt planu wyraża dążenie do umocnienia dyscypliny ze strony głównych inwestorów, ale cechuje go także elastyczne podejście, niezbędne, aby jednostki gospodarcze mogły w granicach wyznaczonych przez plan centralny rozwinąć samodzielność w wykorzystywaniu przyznanych środków.</u>
93   - <u xml:id="u-5.55" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Plan inwestycyjny jest dziedziną, w której szczególnie wyraziście przejawiać się będzie naczelna idea planu: sprzęgnięcie dyscypliny z inicjatywą i samodzielnością podmiotów gospodarczych.</u>
94   - <u xml:id="u-5.56" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Szczególnie poważnie — bo o 60% — wzrosną nakłady na przemysł. Wyniosą one łącznie 631 mld zł. W ramach tej kwoty przewiduje się znacznie lepsze zaspokojenie potrzeb przemysłów, wytwarzających przedmioty konsumpcji oraz przemysłu materiałów budowlanych. Nakłady inwestycyjne na produkcję przedmiotów spożycia wzrosną w stosunku do minionego pięciolecia: w przemyśle elektromaszynowym — o 173%, chemicznym — o 140%, drzewnym — o 118%, w lekkim — o 87% i rolno-spożywczym — o 62%.</u>
95   - <u xml:id="u-5.57" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Natomiast wolniejsze, wynoszące 52%, tempo wzrostu przewidujemy w nakładach inwestycyjnych przemysłów produkujących środki wytwarzania. Tempo to jest jednak wyższe niż średnie tempo wzrostu całości nakładów inwestycyjnych w gospodarce narodowej, określone — jak wiadomo — w wysokości 45%.</u>
96   - <u xml:id="u-5.58" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Nie zapominamy przy tym o rozbudowie przemysłów surowcowych i przetwórczych dla zaspokojenia potrzeb gospodarki na surowce i półfabrykaty po roku 1975. Odpowiednie środki inwestycyjne przeznaczamy na rozwój górnictwa węgla kamiennego, hutnictwa, przemysłu chemicznego (tworzywa sztuczne), na prace geologiczne i poszukiwawcze, na przemysł metalurgiczny. Obok rozwijania własnej bazy surowcowo-materiałowej będziemy tworzyć stabilny system zaopatrywania się w surowce za granicą oraz ich przetwarzania i uszlachetniania w kraju.</u>
97   - <u xml:id="u-5.59" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Staramy się również zaspokoić potrzeby pozostałych działów gospodarki. Na podkreślenie zasługuje skierowanie poważnych środków na rozwój i modernizację transportu i łączności.</u>
98   - <u xml:id="u-5.60" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przy omawianiu inwestycji chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na rozkład nakładów inwestycyjnych w czasie. Bardzo poważnie wzrosły nakłady w roku 1971, przy czym w latach 1973 i 1974 wzrost ten jest jeszcze wyższy. Taki układ nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach planu 5-letniego wynika z konieczności przyspieszenia wielu ważnych zadań inwestycyjnych. Chodzi przede wszystkim o to, by już w latach 1973–1975 nowe obiekty przemysłów konsumpcyjnych wniosły oczekiwany, niezbędny wkład w umacnianie równowagi rynkowej. Jest to logiczna — powiedziałbym — konsekwencja nacisku, który kładziemy obecnie na przyspieszony rozwój tych gałęzi. Aby przeciwdziałać wynikającemu z tego napięciu, podejmujemy wiele specjalnych środków, łącznie z uzupełniającym importem maszyn i urządzeń na potrzeby budownictwa.</u>
99   - <u xml:id="u-5.61" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Nie omawiam tu programu wielorakich działań, zmierzających do usprawniania wszystkich ogniw procesu inwestycyjnego. Od lat działalność inwestycyjna napotykała trudności, była opleciona pajęczyną sprzecznych nieraz ze sobą przepisów. Dotychczas anulowano już ponad 300 uchwał, postanowień i instrukcji. Niebawem odbędzie się narada krajowa, na której przedstawimy kompleksowy program działania w sferze inwestycji i budownictwa. Chodzi przecież o najważniejszy front planu 5-letniego, na którym rozstrzygnie się w praktyce sprawa wielu jego priorytetów i założeń.</u>
100   - <u xml:id="u-5.62" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Ocena sytuacji w inwestycjach potwierdza, że obecnie nie możemy wyjść poza założony poziom 1 454 mld zł nakładów inwestycyjnych. Podkreślając konieczność zdyscyplinowania ogólnego poziomu nakładów inwestycyjnych, nie wykluczamy w latach 1974–1975 możliwości rozszerzenia programu inwestycyjnego, o ile pomyślna realizacja inwestycji i przekroczenie zadań wzrostu produkcji materialnej stworzy ku temu warunki. W wypadku powstania takich warunków — a mam tu na uwadze wygospodarowanie dodatkowych środków, materiałów budowlanych i mocy przerobowych — można będzie przeznaczyć je na wybrane, określone, szczególnie ważne zadania. Przede wszystkim środki te należałoby skierować na rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy oraz na produkcję służącą potrzebom rynku w przemysłach lekkim, maszynowym i chemicznym.</u>
101   - <u xml:id="u-5.63" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Pomyślną realizację zadań obecnego planu 5-letniego wiążemy jak najściślej z handlem zagranicznym. O jego rosnącej roli w rozwoju kraju świadczy fakt, że obroty handlowe mają być w 1975 roku o ok. 57% wyższe niż w roku 1970.</u>
102   - <u xml:id="u-5.64" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W strukturze rosnącego szybko importu zajdą istotne zmiany. Wzrośnie udział wyposażenia dla kompletnych obiektów, maszyn i urządzeń dla modernizacji parku maszynowego oraz zakupów kooperacyjnych. W większym niż dotychczas stopniu wykorzystamy na te cele kredyty zagraniczne, dbając równocześnie o ich racjonalne wykorzystanie. Odpowiednie środki zamierzamy także przeznaczyć na zakup artykułów rolno-spożywczych oraz innych towarów, potrzebnych do umocnienia równowagi rynkowej.</u>
103   - <u xml:id="u-5.65" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W eksporcie główny akcent zostanie położony na zwiększenie wywozu wyrobów z przetworzonych i uszlachetnionych surowców pozyskiwanych w kraju, nowoczesnych produktów przemysłu maszynowego, na zwiększenie eksportu produktów chemicznych oraz wykorzystanie i utrzymanie naszych pozycji na rynkach zagranicznych w dziedzinie wysoko przetwarzanych produktów rolno-spożywczych.</u>
104   - <u xml:id="u-5.66" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wprawdzie projekt planu zakłada wzrost eksportu o ponad 55%, pragnę jednak podkreślić, że zadań tych nie traktujemy jako zbyt mobilizujących. Uważamy, że gospodarkę naszą stać na więcej. Widzimy możliwości dalszego zwiększenia eksportu. Trudno jest jednak już dzisiaj sprecyzować je w planie dla poszczególnych resortów. Będziemy zatem sięgać po nie w planach rocznych.</u>
105   - <u xml:id="u-5.67" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zasadnicze znaczenie dla wzrostu obrotów handlu zagranicznego mieć będzie wszechstronny rozwój współpracy gospodarczej z krajami socjalistycznymi. Udział krajów socjalistycznych w obrotach naszego handlu zagranicznego ukształtuje się w roku 1975 na poziomie blisko 2/3. Projekt planu po stronie eksportu i importu uwzględnia dostawy towarów, wynikające z wieloletnich umów handlowych i porozumień o współpracy produkcyjno-kooperacyjnej z poszczególnymi krajami socjalistycznymi.</u>
106   - <u xml:id="u-5.68" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Na podstawie dotychczasowych porozumień oraz programu pogłębienia współpracy i socjalistycznej integracji gospodarczej przyjętego przez XXV Sesję RWPG, przewidujemy szybki rozwój kooperacji i specjalizacji produkcji i współpracy naukowo-technicznej.</u>
107   - <u xml:id="u-5.69" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Najszersze perspektywy dalszego rozwoju wzajemnych obrotów handlowych oraz wzajemnie korzystnej współpracy gospodarczej i naukowo-technicznej otwierają zawarte ostatnio oraz projektowane porozumienia ze Związkiem Radzieckim. Stwarzają one korzystne podstawy dla rozwoju i unowocześnienia wielu ważnych gałęzi naszej gospodarki. Ważne działy produkcji mają zapewnione w ZSRR korzystne rynki zbytu. W projekcie planu uwzględnia się rosnące dostawy radzieckich urządzeń i maszyn dla kompletnych obiektów.</u>
108   - <u xml:id="u-5.70" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Projekt planu, który przedkładamy Wysokiej Izbie, oznacza więc w sumie postępującą, dynamiczną aktywizację polskiego udziału w międzynarodowym podziale pracy i w stosunkach gospodarczych.</u>
109   - <u xml:id="u-5.71" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Projekt planu przewiduje maksymalny wysiłek, zmierzający do utrzymania i utrwalenia równowagi rynkowej. Temu problemowi Rząd i Komisja Planowania poświęcały wiele uwagi we wszystkich fazach prac nad tym projektem. Dzięki temu w projekcie planu możliwe było przekroczenie ustaleń uchwały VI Zjazdu o 19 mld zł w produkcji przedmiotów spożycia dostarczanych do handlu.</u>
110   - <u xml:id="u-5.72" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Aby zwiększonej sile nabywczej ludności, której środki na zakup towarów wzrosną o blisko 42% przeciwstawić odpowiednią ilość towarów i usług, przewidujemy, że dostawy na rynek wewnętrzny w 1975 r. wzrosną o ponad 43% w porównaniu z rokiem 1970. Zapewni to nie tylko pełne globalne zrównoważenie popytu, lecz i pewien wzrost rezerwy towarowej jako dodatkowe ubezpieczenie równowagi rynkowej.</u>
111   - <u xml:id="u-5.73" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Najwyższa dynamika cechować będzie dostawy wyrobów przemysłu elektromaszynowego, które w 1975 r. osiągną wartość około 92 mld zł, co oznacza wzrost w cenach porównywalnych w stosunku do 1970 r. — około 88%.</u>
112   - <u xml:id="u-5.74" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Dostawy wyrobów przemysłu lekkiego, które również mają istotne znaczenie dla przemian w strukturze spożycia, osiągną w 1975 r. w cenach porównywalnych wartość o około 51% wyższą niż w 1970 r.</u>
113   - <u xml:id="u-5.75" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przemysł chemiczny wytworzy wiele nowych surowców dla produkcji wyrobów rynkowych.</u>
114   - <u xml:id="u-5.76" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Przewidywany wzrost zaopatrzenia rynku w meble oraz inne wyroby przemysłu drzewnego powinien w 1975 r. zapewnić zaspokojenie popytu.</u>
115   - <u xml:id="u-5.77" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Dostawy węgla na rynek wewnętrzny wzrosną w 1975 r. do około 26 mln ton, co stanowi podbudowę niedawnej, jakże ważnej, decyzji o zniesieniu reglamentacji.</u>
116   - <u xml:id="u-5.78" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Znacznie wzrosną dostawy podstawowych materiałów budowlanych na zaopatrzenie rynku wewnętrznego.</u>
117   - <u xml:id="u-5.79" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Dodatkowym, ważnym czynnikiem wzbogacenia rynku będzie wzrost dostaw towarów z importu. Import artykułów konsumpcyjnych w 1975 r. wzrośnie w porównaniu z 1970 r. o 76%.</u>
118   - <u xml:id="u-5.80" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Nie ulega wątpliwości, że podstawowym problemem w zaopatrzeniu rynku pozostaje nadal wzrost dostaw artykułów żywnościowych. Dlatego projekt planu 5-letniego wyznacza tak ważne i odpowiedzialne zadania rolnictwu i przemysłowi rolno-spożywczemu.</u>
119   - <u xml:id="u-5.81" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Musimy wydatnie podnieść plony podstawowych roślin uprawnych, znacznie lepiej gospodarować na trwałych użytkach zielonych — słowem powiększać zasoby własnych pasz gospodarskich, by na tej podstawie szybciej niż dotąd rozwijać produkcję zwierzęcą.</u>
120   - <u xml:id="u-5.82" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Realizację trudnych zadań rolnictwa będą ułatwiać wydatnie zwiększone dostawy nasion, nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, pasz przemysłowych, ciągników, maszyn i narzędzi oraz dalsze powiększanie nakładów inwestycyjnych na mechanizację, zaopatrzenie w wodę, elektryfikację, budownictwo itd. Równolegle przewidujemy odpowiednie środki na rozbudowę zdolności produkcyjnych przemysłu rolno-spożywczego.</u>
121   - <u xml:id="u-5.83" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Szczególnie doniosłym impulsem wykorzystania rezerw produkcyjnych rolnictwa we wszystkich jego sektorach będą doskonalone warunki ekonomiczne.</u>
122   - <u xml:id="u-5.84" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wszystkie podjęte dotychczas decyzje w sprawach rolnictwa — łącznie z ubezpieczeniem zdrowotnym ludności rolniczej — sprzyjać będą szybkiemu rozwojowi produkcji rolnej i na tej drodze — zwiększaniu dochodów ludzi rolniczego trudu oraz dalszemu umacnianiu sojuszu robotniczo-chłopskiego.</u>
123   - <u xml:id="u-5.85" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Tak kształtowana przez naszą partię, wspólnie ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym polityka rolna, konsekwentnie realizowana przez Rząd, powinna pobudzać rolników indywidualnych, członków spółdzielni produkcyjnych i załogi gospodarstw państwowych do coraz lepszego i efektywniejszego wykorzystywania potencjału produkcyjnego rolnictwa, w tym zwłaszcza gruntów ornych i użytków zielonych.</u>
124   - <u xml:id="u-5.86" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Popieramy rozwój produkcji we wszystkich grupach gospodarstw indywidualnych. Umacniamy poczucie stabilności na wsi. Stwarzamy korzystne warunki dla młodych rolników, zakładających samodzielne gospodarstwa. Zapewniamy całej młodzieży, która zamierza pracować w rolnictwie, możliwość zdobycia wykształcenia rolniczego.</u>
125   - <u xml:id="u-5.87" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Popierając rozwój produkcji we wszystkich sektorach rolnictwa, będziemy równocześnie wspierać umacnianie i rozwój kółek rolniczych, spółdzielni produkcyjnych i gospodarstw państwowych, unowocześnianie struktury naszego rolnictwa i przemiany społeczne na polskiej wsi.</u>
126   - <u xml:id="u-5.88" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zadania w rozwoju przemysłu i rolnictwa oraz handlu zagranicznego ujęte w projekcie planu 5-letniego upoważniają do oceny, że realizacja tego planu zapewni utrzymanie globalnej równowagi rynkowej i umocnienie równowagi cząstkowej. Na wielu odcinkach zaopatrzenia zaznaczy się wyraźna poprawa asortymentu, jakości i nowoczesności oferowanych towarów. Nie uda się jednakże zaspokoić zapotrzebowania rynku na wszystkie towary, między innymi takie, jak mięso i jego przetwory, niektóre wyroby przemysłu lekkiego czy, powiedzmy, materiały budowlane — w związku z szerokim programem budownictwa mieszkaniowego i indywidualnego.</u>
127   - <u xml:id="u-5.89" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Oto dlaczego tak wielkie znaczenie dla równowagi gospodarczej, dla codziennego bytu ludności ma uruchamianie rezerw dla dalszego wzrostu produkcji rynkowej i eksportu. Rząd ze swej strony będzie tworzył warunki sprzyjające takim inicjatywom. Podobnie jak dotychczas dużo uwagi przy formułowaniu planów rocznych poświęcać będziemy problemom równowagi rynkowej, aktywnie przeciwdziałając trudnościom na określonych odcinkach.</u>
128   - <u xml:id="u-5.90" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Obecne pięciolecie stanowi okres narastających zmian w metodach planowania i zarządzania, w funkcjonowaniu naszej gospodarki. Na podstawie wyników prac Komisji Partyjno-Rządowej do Unowocześnienia Funkcjonowania Gospodarki i Państwa systematycznie wprowadzamy do praktyki odpowiednie zmiany w metodach planowania i zarządzania. Podchodzimy do tego zadania z poczuciem wielkiej odpowiedzialności. Zmiany te trzeba bowiem wmontować w system gospodarki działającej, nasilającej dynamikę, zobowiązanej w pełni wykonać trudne zadania, które stawiamy w planie 5-letnim. Pomocą są w tym doświadczenia krajów socjalistycznych oraz narastający wkład rodzimej nauki i praktyki. Wchodząc na drogę dostosowania stosunków produkcji do potrzeb rozwijających się sił wytwórczych, urzeczywistniamy niezbędny w świetle marksizmu-leninizmu warunek postępu, dbając o to, aby wszelkie rozwiązania umacniały socjalistyczny charakter gospodarki i zapewniały realizację programu VI Zjazdu.</u>
129   - <u xml:id="u-5.91" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W minionych 16 miesiącach wiele zrobiliśmy w doskonaleniu metod planowania i zarządzania. W narodowym planie gospodarczym na rok 1972 dokonaliśmy istotnych zmian w gospodarce siłą roboczą i funduszem płac, a także w zasadach wynagradzania. Ograniczyliśmy zakres limitowania zatrudnienia oraz wprowadziliśmy uelastycznienie gospodarki funduszami płac. Limity zatrudnienia nie obowiązują już w zasadzie w całej sferze produkcji materialnej oraz w tak ważnych dziedzinach działalności, jak instytucje naukowo-badawcze, oświata, wychowanie, szkolnictwo wyższe.</u>
130   - <u xml:id="u-5.92" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W sumie ponad 90% pracowników gospodarki uspołecznionej nie jest objętych limitowaniem zatrudnienia. Wprowadzone zmiany w tej dziedzinie działalności gospodarczej i planistycznej umożliwiają kształtowanie słuszniejszych relacji ekonomicznych pomiędzy wzrostem funduszu płac, wydajnością pracy i realizacją zadań produkcyjnych. Umożliwiają one także racjonalne, indywidualne podwyżki płac.</u>
131   - <u xml:id="u-5.93" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W 1972 r. przyjęliśmy do oceny podstawowych relacji ekonomicznych w przemyśle, zwłaszcza wydajności pracy — produkcję dodaną. Jest to miernik zbliżony do produkcji czystej, w sposób bardziej właściwy i uzasadniony, odzwierciedlający faktyczne postępy w działalności jednostek gospodarczych.</u>
132   - <u xml:id="u-5.94" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Istotnej zmianie poddaliśmy również przepisy dotyczące handlu zagranicznego, dążąc i w tej dziedzinie do podniesienia samodzielnej roli wielkich organizacji gospodarczych. Zniesienie limitowania importu maszyn i urządzeń z krajów socjalistycznych ułatwia jednostkom gospodarczym import maszyn i urządzeń stosownie do potrzeb. Upoważniono ministrów do kontraktowania w krajach kapitalistycznych wyrobów przemysłu elektromaszynowego z dostawą do 1974 r. włącznie. Na ten cel można kierować do 100% limitów dewizowych przyznanych w 1971 r. Limity nie wykorzystane w ciągu roku mogą być realizowane w roku następnym.</u>
133   - <u xml:id="u-5.95" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Sztywne zasady kontroli opłacalności poszczególnych towarów przeznaczonych na eksport zostały zastąpione elastycznymi formami rachunku ekonomicznego, w którym konfrontuje się mniej opłacalny eksport z możliwością uzyskania za dane wpływy eksportowe znacznie bardziej opłacalnego importu.</u>
134   - <u xml:id="u-5.96" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Narastają pozytywne skutki dokonanego rozszerzenia uprawnień przedsiębiorstw przemysłu kluczowego, kombinatów i zjednoczeń. Uchwała Rady Ministrów — zwana już dzisiaj powszechnie „Kartą praw i obowiązków dyrektora” — przekazała wiele uprawnień dyrektorom zjednoczeń, kombinatów i przedsiębiorstw. Objęła ona zagadnienia organizacji, planowania, inwestycji, cen, handlu zagranicznego, a także niektóre sprawy płac i premiowania.</u>
135   - <u xml:id="u-5.97" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Oczywiste jest, że zwiększeniu uprawnień musi towarzyszyć zwiększenie szeroko pojętej odpowiedzialności za efekty gospodarowania i prawidłowe kształtowanie stosunków międzyludzkich, co znalazło odbicie w odpowiednich postanowieniach tej uchwały.</u>
136   - <u xml:id="u-5.98" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Odpowiednio do zmian w planowaniu kształtuje się nowa rola ministerstw jako reprezentantów państwa wobec działających samodzielnie organizacji gospodarczych, na które oddziałujemy założeniami planu oraz instrumentami ekonomicznymi i finansowymi, skojarzonymi z niezbędnym zakresem środków dyrektywnych.</u>
137   - <u xml:id="u-5.99" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zintensyfikowane zostały prace związane z prognozowaniem, programowaniem perspektywicznym i planowaniem 5-letnim oraz analizą procesów społeczno-gospodarczych.</u>
138   - <u xml:id="u-5.100" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Zdajemy sobie sprawę z powagi zadań, jakie nas w tej dziedzinie oczekują. Systematycznie je rozwiązując, pamiętać będziemy, że wszystkie zmiany zmierzające do doskonalenia funkcjonowania gospodarki wiążą się jak najściślej z naczelną zasadą umacniania roli centralnego planowania i zapewnienia wysokiej skuteczności centralnego sterowania gospodarką — przy zwiększeniu samodzielności podmiotów gospodarczych, zwłaszcza zaś wielkich organizacji gospodarczych.</u>
139   - <u xml:id="u-5.101" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Planowanych zmian nie sposób wprowadzić w jednorazowym trybie. Będziemy je wprowadzać stopniowo, informując o nich sukcesywnie Wysoką Izbę.</u>
140   - <u xml:id="u-5.102" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">W projekcie planu regionalnego na czoło wysuwa się dążenie do racjonalizacji wykorzystania zasobów pracy oraz potencjału produkcyjnego i usługowego. Aktywna, a zarazem elastyczna polityka zatrudnienia wyraża się m.in. zwiększeniem zmianowości w działających i nowo uruchamianych zakładach, tworzeniem nowych miejsc pracy w szeroko pojętych usługach oraz umożliwianiem międzyregionalnych przesunięć pracowników z regionów, gdzie występują pewne nadwyżki, do regionów, które odczuwają deficyt. Sprzyjać temu będą nowe zasady polityki mieszkaniowej i rozmieszczenie budowanych mieszkań. Aspekt społeczny polityki pełnego zatrudnienia wiąże się z osiąganym na tej drodze wzrostem dochodów ludności. Aspekt ekonomiczny polega zaś na dążeniu do efektywnego wykorzystania pracowników zgodnie z ich kwalifikacjami.</u>
141   - <u xml:id="u-5.103" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Oto dlaczego w niektórych województwach przewidujemy wyższy od przeciętnej krajowej wzrost zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej. Dla przykładu: przy przeciętnym wzroście zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej o 16,3%, w woj. białostockim wzrośnie ono o 21%, w woj. koszalińskim — o 20%, w woj. lubelskim i olsztyńskim — o 19%, w woj. kieleckim, zielonogórskim i szczecińskim — o około 18%.</u>
142   - <u xml:id="u-5.104" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Istotne znaczenie dla rozwoju województw mają założenia wzrostu produkcji w układzie regionalnym. Będą one wypadkową szeregu czynników, zwłaszcza zaś wielkości i struktury mocy produkcyjnych oraz stopnia ich wykorzystania, a także lokalizacji nowych obiektów. Wiąże się to z osiąganiem założonych efektów koncentracji nakładów i warunkami naturalnymi, uzasadaniającymi preferencje dla rozwoju określonych dziedzin czy branż produkcji.</u>
143   - <u xml:id="u-5.105" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Konsekwencją oddziaływania tych czynników jest zróżnicowana dynamika wzrostu produkcji. Przy średnim wzroście produkcji globalnej przemysłu o ponad 50,2% w skali kraju, w woj. zielonogórskim wzrost ten powinien wynieść ponad 77%, w woj. warszawskim — ok. 73%, w woj. szczecińskim — 71%, w woj. kieleckim — 69%, w woj. rzeszowskim — 65%, w m. Warszawie — ponad 61%.</u>
144   - <u xml:id="u-5.106" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Projekt przewiduje także zróżnicowanie dynamiki rozwoju produkcji rolnej w poszczególnych województwach.</u>
145   - <u xml:id="u-5.107" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Trzeba otwarcie powiedzieć, że w kształtowaniu się dochodów i ogólnego poziomu życia ludności nadal występować będą różnice międzyregionalne. Jedną z dróg ich łagodzenia jest zróżnicowany przestrzennie rozwój usług socjalnych, oddziałujących na dynamikę spożycia zbiorowego. I dlatego zakładamy np. w wielu województwach poważną poprawę opieki nad dzieckiem oraz opieki zdrowotnej w stosunku do stanu poprzedniego. Liczba dzieci korzystających ze żłobków wzrośnie w kraju o ponad 23%, natomiast w woj. kieleckim — o prawie 64%, w woj. rzeszowskim — o 61%, w m. Krakowie — o prawie 54%, w woj. poznańskim, bydgoskim i koszalińskim — o ponad 40%. Znacznie szybciej od średniej krajowej wzrośnie liczba dzieci w przedszkolach w woj. kieleckim, zielonogórskim, olsztyńskim i koszalińskim. Podobnie w woj. warszawskim, m. Poznaniu, woj. olsztyńskim, kieleckim, bydgoskim i lubelskim szybciej od krajowej średniej zwiększać się będzie liczba łóżek w szpitalach. Ilustruje to szerszą tendencję, powiedziałbym, do stopniowego zmniejszania dysproporcji poprzez zróżnicowany wzrost spożycia społecznego. Opracowując w ścisłym współdziałaniu z organami terenowymi projekt planu 5-letniego, ustaliliśmy w nim zróżnicowane zadania i środki. Uwzględniając konkretne warunki i specyfikę poszczególnych województw, dążymy do świadomego kształtowania wyspecjalizowanych funkcji produkcyjnych i usługowych. Oczywiście, okres 5-letni jest zbyt krótki dla zniwelowania istniejących różnic. Z myślą o ich wyrównywaniu, o racjonalnym rozmieszczeniu sił wytwórczych, sieci osadniczej, infrastruktury technicznej i społecznej oraz dalszej specjalizacji województw i regionów w następnym pięcioleciu, w ramach prac nad planem perspektywicznym, zintensyfikowaliśmy przygotowanie planu przestrzennego zagospodarowania kraju.</u>
146   - <u xml:id="u-5.108" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Przedłożony projekt planu 5-letniego zapewnia warunki dla pełnej realizacji programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju, wytyczonego przez VI Zjazd naszej partii i aprobowanego przez naród w powszechnych wyborach do Sejmu. Program ten, jednoczący w jedną całość cele społeczne i gospodarcze, oznacza:</u>
147   - <u xml:id="u-5.109" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— wydatny, odczuwalny wzrost stopy życiowej społeczeństwa,</u>
148   - <u xml:id="u-5.110" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— szybki rozwój produkcji materialnej dla zaspokojenia potrzeb rynku wewnętrznego i optymalnej wymiany z zagranicą,</u>
149   - <u xml:id="u-5.111" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— przyspieszenie tempa unowocześniania naszej gospodarki i zmian strukturalnych,</u>
150   - <u xml:id="u-5.112" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— tworzenie fundamentów dalszego, dynamicznego rozwoju kraju po 1975 r., co znajduje m.in. wyraz w odpowiednich nakładach inwestycyjnych na górnictwo węgla kamiennego, hutnictwo, chemię oraz przemysł materiałów budowlanych,</u>
151   - <u xml:id="u-5.113" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— dalszy postęp w budownictwie socjalistycznym i wzmocnienie pozycji Polski w świecie.</u>
152   - <u xml:id="u-5.114" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Pragnę podkreślić fakt zbilansowania podstawowych proporcji projektu planu. Dotyczy to zwłaszcza syntetycznego bilansu tworzenia i podziału dochodu narodowego oraz zapewnienia globalnej równowagi w handlu zagranicznym i wewnętrznym, przy jednoczesnej poprawie równowagi odcinkowej na rynku krajowym.</u>
153   - <u xml:id="u-5.115" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Projekt planu wskazuje jednak, że w toku jego realizacji możemy napotykać trudności i napięcia. Dostrzegamy je już dzisiaj. Trudności te i napięcia są zrozumiałe, jeśli zważyć założoną wysoką dynamikę rozwoju.</u>
154   - <u xml:id="u-5.116" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Na plan pierwszy należy wysunąć napięcia w procesie inwestycyjnym, szczególnie w latach 1972–1973, a zapewne także — choć w mniejszej skali — w 1974 roku. Napięcia te wynikają zarówno z wysokiej stopy inwestycji w tych latach, jak też z koniecznej koncentracji robót na niektórych terenach. Poważnym problemem pozostaje nadal utrzymywanie się w ramach planowanych kosztów inwestycji, jakość wykonawstwa oraz dotrzymywanie normatywnych terminów uruchamiania projektowych zdolności produkcyjnych.</u>
155   - <u xml:id="u-5.117" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Drugą dziedziną, w której należy liczyć się z trudnościami, jest rolnictwo — z uwagi na stosunkowo wysoką dynamikę wzrostu produkcji rolnej oraz fakt, że zadania w tej dziedzinie ustalone zostały przy założeniu średnio dobrych lat dla rolnictwa. Nie możemy jednak wykluczyć możliwości wystąpienia nieurodzaju na skutek niesprzyjających warunków klimatycznych.</u>
156   - <u xml:id="u-5.118" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Trzeci obszar zagrożeń związany jest z handlem zagranicznym, chociaż, jak już mówiłem, plan w tej dziedzinie, zwłaszcza jeśli chodzi o wzrost eksportu, nie jest napięty. Niemniej jednak, mimo przyjęcia realistycznych — naszym zdaniem — założeń cenowych, nie możemy wykluczyć wystąpienia niekorzystnych dla naszej gospodarki zjawisk koniunkturalnych. Musimy się także liczyć z pewnymi trudnościami w osiągnięciu zaprojektowanych relacji importu do eksportu, a więc uzyskania w potrzebnej skali i na dogodnych warunkach kredytów zagranicznych. A jak wiadomo, z wszechstronnym i racjonalnym wykorzystaniem tych kredytów wiążemy poważne zadania modernizacji szeregu branż naszego przemysłu, a więc i dokonanie zamierzonych zmian strukturalnych.</u>
157   - <u xml:id="u-5.119" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Kolejnym obszarem, na którym także mogą wystąpić trudności, jest zaopatrzenie ludności w niektóre towary względnie w niektóre asortymenty. Liczymy się z wystąpieniem trudności w zaopatrzeniu przemysłu w niektóre materiały i elementy kooperacyjne, a także energię elektryczną w okresach szczytowego zapotrzebowania.</u>
158   - <u xml:id="u-5.120" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Poważnego wysiłku wymaga osiągnięcie wydatnej poprawy w dziedzinie gospodarki materiałowej, a w szczególności zmniejszenie jednostkowego zużycia surowców, paliw i materiałów, obniżki kosztów, a wreszcie osłabienie dynamiki przyrostu zapasów.</u>
159   - <u xml:id="u-5.121" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Tym mocniej należy podkreślić, że świadomość tych napięć, ich skali i ostrości nie spowodowała obniżenia założeń planu, stała się natomiast bodźcem do przygotowania wielostronnych programów działania, które określają drogi i środki przezwyciężania tych trudności. Szczególne znaczenie mieć będą:</u>
160   - <u xml:id="u-5.122" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— wszechstronne usprawnienie procesów inwestycyjnych poprzez pełniejsze wykorzystanie potencjału przedsiębiorstw budowlano-montażowych, zwiększenie ich wyposażenia, uruchomienie zachęt materialnych, pobudzających do obniżki kosztów, zwiększenie wydajności pracy i skracanie cykli, a także uproszczenie zasad projektowania i finansowania inwestycji;</u>
161   - <u xml:id="u-5.123" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— przedsięwzięcia zapewniające dalszą intensyfikację produkcji rolnej, rozszerzenie produkcji żywca wołowego, a wreszcie systematyczne tworzenie odpowiednich rezerw zabezpieczających gospodarkę przed skutkami ewentualnego nieurodzaju;</u>
162   - <u xml:id="u-5.124" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— środki zmierzające do przyspieszenia rozwoju produkcji dóbr i usług rynkowych oraz rozwoju opłacalnego eksportu, przy wykorzystaniu rysującej się koniunktury na niektóre towary;</u>
163   - <u xml:id="u-5.125" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">— realizacja programu porządkowania gospodarki materiałowej oraz racjonalizacji zużycia surowców, paliw i materiałów.</u>
164   - <u xml:id="u-5.126" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wspomniane programy i przedsięwzięcia traktujemy jako integralną część działań Rządu, zapewniających realizację zadań planu 5-letniego. W miarę konkretyzacji tych programów Rząd informować będzie Wysoką Izbę o podejmowanych przedsięwzięciach i ich realizacji.</u>
165   - <u xml:id="u-5.127" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Dobrze, odpowiedzialnie realizować plan 5-letni — to wygospodarowywać nowe środki, ujawniać dalsze rezerwy na wszystkich szczeblach gospodarowania. Jest to nie tylko droga łagodzenia i likwidacji napięć, lecz i generalna przesłanka zwiększania dynamiki społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.</u>
166   - <u xml:id="u-5.128" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Rezerwy takie mamy w całej gospodarce. Tkwią one w istniejącym, budowanym oraz modernizowanym majątku produkcyjnym, w gospodarce materiałami i zapasami, w obniżaniu kosztów produkcji i wzroście wydajności pracy.</u>
167   - <u xml:id="u-5.129" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Główne rezerwy tkwią w energii, inicjatywie i aktywności klasy robotniczej, rolników, inteligencji, ludzi nauki i techniki. Dlatego uważamy, że plan ten, aczkolwiek trudny, jest realny. To przekonanie wyrażamy na podstawie nowego klimatu politycznego, bezpośredniego zaangażowania społeczeństwa we współgospodarowanie krajem, na podstawie całokształtu wyników 16 miesięcy realizacji pogrudniowej polityki partii.</u>
168   - <u xml:id="u-5.130" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Co więcej — zdecydowana wola skutecznego działania całego społeczeństwa, wiara w możliwości szybkiego postępu społecznego i gospodarczego, klimat dobrej i rzetelnej pracy — upoważnia nas do traktowania projektu planu jako otwartego. Oznacza to, że jeśli w połowie 1973 roku wylegitymujemy się pomyślnymi wynikami, przekroczeniem założonych na ten okres zadań planu, wówczas — jak to podkreślił na przedwyborczym spotkaniu w Sosnowcu I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek — będziemy mogli zaproponować Sejmowi rozszerzenie naszego programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.</u>
169   - <u xml:id="u-5.131" who="#WiceprezesRadyMinistrówPrzewodniczącyKomisjiPlanowaniaprzyRadzieMinistrówMieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Projekt planu zawiera określone napięcia, jak i znaczne rezerwy. Scharakteryzowałem jedne i drugie, przedstawiając Wysokiej Izbie do debaty generalnej i rozpatrzenia w komisjach plan trudny, ale realny. Plan ten, ukształtowany na miarę naszych ambicji i potrzeb, dążeń i realnych możliwości, powinien zapewnić osiągnięcie aprobowanych przez cały naród celów, które wytyczył VI Zjazd partii.</u>
  38 + <u xml:id="u-5.0" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Rada Ministrów powierzyła mi zadanie przedstawienia Wysokiej Izbie podstawowych kierunków i problemów projektu planu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju w okresie do 1975 r.</u>
  39 + <u xml:id="u-5.1" who="#MieczysławJagielski">Przedkładany Wysokiej Izbie projekt planu 5-letniego wysuwa na czoło dwa główne, zespolone ze sobą cele:</u>
  40 + <u xml:id="u-5.2" who="#MieczysławJagielski">— systematyczną, powszechnie odczuwalną poprawę bytowych, socjalnych i kulturalnych warunków życia społeczeństwa oraz — przyspieszenie rozwoju gospodarki narodowej i konsekwentne, trwałe utrzymywanie wysokiej dynamiki tego rozwoju.</u>
  41 + <u xml:id="u-5.3" who="#MieczysławJagielski">Zgodnie z polityką społeczno-ekonomiczną, zapoczątkowaną po VII Plenum KC PZPR i rozwiniętą w uchwałach VI Zjazdu, naczelnym założeniem w pracy nad projektem planu stało się tworzenie warunków, zapewniających realizację podstawowego celu tej polityki — poprawy poziomu życia społeczeństwa. Znalazło to wyraz w kształtowaniu poszczególnych elementów planu.</u>
  42 + <u xml:id="u-5.4" who="#MieczysławJagielski">Kluczowymi problemami projektu planu 5-letniego stały się więc takie kompleksowe zagadnienia, jak: płace realne, dochody ludności, świadczenia socjalne, zatrudnienie siły roboczej, budownictwo mieszkaniowe, oświata, kultura, ochrona zdrowia, wypoczynek, a jednocześnie produkcja dóbr i usług rynkowych dla wszechstronnego równoważenia rosnącej siły nabywczej ludności.</u>
  43 + <u xml:id="u-5.5" who="#MieczysławJagielski">Inaczej mówiąc, przy opracowywaniu planu 5-letniego za podstawę wzięliśmy potrzeby społeczne, zaspokojeniu których podporządkowano w możliwie maksymalnym stopniu założenia dotyczące kierunków produkcji, inwestowania oraz wymiany międzynarodowej. Jednocześnie uwzględnialiśmy potrzeby rozwojowe gospodarki, związane zwłaszcza z modernizacją potencjału wytwórczego, intensyfikacją działalności produkcyjnej oraz ze stwarzaniem podstaw do szybkiego wzrostu gospodarczego po 1975 r. „Mamy — jak podkreślił I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji — jasno sprecyzowane przez naród cele polityki. Wiemy, jakie środki są niezbędne i jak należy pracować, aby cele te osiągnąć. Podejmiemy wielkie zadanie w dziedzinie modernizacji aparatu wytwórczego, którym dysponujemy, i szybkiej rozbudowy tych działów produkcji, które mają największe znaczenie społeczne. Na podstawie szybkiego wzrostu dochodu narodowego będziemy konsekwentnie polepszać warunki życia ludzi pracy.” Podstawowe cechy, zadania, problemy i proporcje projektu planu 5-letniego w jego obecnym kształcie zostały omówione przez Prezesa Rady Ministrów tow. Piotra Jaroszewicza na IV Plenum Komitetu Centralnego PZPR oraz w materiałach doręczonych obywatelom posłom. Społeczno-ekonomiczna treść projektu, podobnie jak środki i metody realizacji jego zadań, są zatem dobrze znane. Czując się zatem zwolniony z obowiązku ich powtórnego referowania, pragnę skoncentrować się na kilku wybranych problemach, a zwłaszcza na nowych, istotnych elementach, które charakteryzują projekt planu oraz określają podstawowe warunki pomyślnego wykonania ambitnych i trudnych, lecz realnych zadań planu.</u>
  44 + <u xml:id="u-5.6" who="#MieczysławJagielski">Przedstawiany Wysokiej Izbie projekt zapewnia, w przekonaniu Rządu, warunki realizacji programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju wytyczonego przez VI Zjazd partii i zaaprobowanego przez cały naród w wyborach do Sejmu. Co więcej — chciałbym przypomnieć, że projekt wychodzi nieco poza uchwałę Zjazdu, nie tylko w sensie dalszej konkretyzacji nakreślonych w niej założeń, lecz również pod względem zakładanej dynamiki społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. Ta korekta „w górę” nie jest bynajmniej zabiegiem planistycznym, dokonanym dla formalnego zbilansowania planu. Jest to świadome założenie, sformułowane na podstawie realiów politycznych i gospodarczych, które znalazły wyraz w pomyślnych wynikach roku 1971 i zwiększonych zadaniach na 1972 rok.</u>
  45 + <u xml:id="u-5.7" who="#MieczysławJagielski">Przekroczenie planowanych zadań w przemyśle, rolnictwie i handlu zagranicznym w 1971 r. stało się możliwe dzięki nowemu, wielce sprzyjającemu klimatowi politycznemu, który wzmógł sprawność działania gospodarczego i pobudził szeroką inicjatywę społeczną.</u>
  46 + <u xml:id="u-5.8" who="#MieczysławJagielski">W przemyśle ponadplanowa sprzedaż wyrobów własnej produkcji i usług osiągnęła prawie 29 mld zł. W rolnictwie nastąpił znaczny rozwój hodowli trzody chlewnej. Przekroczono założoną w planie produkcję globalną rolnictwa o 4,4 mld zł. W handlu zagranicznym przekroczono zadania eksportowe i uzyskano poprawę bilansu płatniczego. W efekcie tempo wzrostu dochodu narodowego wytworzonego zostało przyspieszone o 2,4 punktu, a dochodu narodowego do podziału — o 2,5 punktu w stosunku do planu. Tegoroczna produkcja dodatkowa, której wartość przekroczy zapewne poziom 20 mld zł, podnosi dynamikę wzrostu produkcji przemysłowej z planowanych 7% do 8,8%, a dochodu narodowego — z 6,1% do; 7,2% w stosunku do roku 1971. Wszystko to tworzy istotne podstawy do utrzymania w latach 1973–1975 wysokiej dynamiki rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.</u>
  47 + <u xml:id="u-5.9" who="#MieczysławJagielski">W wyniku tego możliwe było podniesienie — w stosunku do ustaleń uchwały VI Zjazdu naszej partii — wskaźnika wzrostu produkcji przemysłowej, w tym szczególnie środków spożycia, z 42% do ponad 48% i produkcji rolnej z 18–21% do 19–21%. Są więc podstawy do podwyższenia dynamiki wzrostu dochodu narodowego z 38–39% do 40%. Z punktu widzenia stopy życiowej oznacza to dla społeczeństwa zwiększenie:</u>
  48 + <u xml:id="u-5.10" who="#MieczysławJagielski">— dynamiki wzrostu spożycia na 1 mieszkańca z 33% do 34%,</u>
  49 + <u xml:id="u-5.11" who="#MieczysławJagielski">— dynamiki średniej płacy realnej z 17–18% do nieco ponad 18%,</u>
  50 + <u xml:id="u-5.12" who="#MieczysławJagielski">— dynamiki dostaw towarów do handlu z 41% do 43%, w tym odpowiednie zwiększenie dostaw mięsa i przetworów, masła i tłuszczów roślinnych.</u>
  51 + <u xml:id="u-5.13" who="#MieczysławJagielski">Mówiąc po prostu, korekta dokonana w projekcie planu w stosunku do uchwały Zjazdu odpowiada zasadzie „lepsza praca — lepsza płaca — lepsze warunki życia”. Znajduje w tym wyraz sprzężenie zwrotne między wysoką dynamiką rozwoju gospodarki i powszechną poprawą gospodarowania a wzrostem stopy życiowej, co przyczyni się do wzrastającej aktywności milionów realizatorów planu, bezpośrednio zainteresowanych jego rezultatami.</u>
  52 + <u xml:id="u-5.14" who="#MieczysławJagielski">Zainteresowanie to gwarantują ustalone proporcje tworzenia i podziału dochodu narodowego. Wzrost dochodu narodowego krajowego o ok. 40% umożliwi znaczne zwiększenie funduszu spożycia, przy równoczesnym zapewnieniu środków na rozbudowę i modernizację całej gospodarki. Dzięki temu troskę o coraz lepsze zaspokajanie bieżących potrzeb łączymy z odpowiedzialną, dalekosiężną myślą o jutrze.</u>
  53 + <u xml:id="u-5.15" who="#MieczysławJagielski">Podstawowym czynnikiem wzrostu dochodu narodowego jest szybki wzrost produkcji w przemyśle uspołecznionym. Przyjmujemy, że w wyniku obniżki kosztów materialnych produkcja czysta w przemyśle wzrastać będzie szybciej niż produkcja globalna i będzie wyższa w 1975 r. w porównaniu z 1970 r. o ok. 54%.</u>
  54 + <u xml:id="u-5.16" who="#MieczysławJagielski">Drugim działem gospodarki narodowej, który decyduje o wzroście dochodu narodowego jest rolnictwo. Szacuje się, że jego produkcja czysta wzrośnie w roku 1975 o prawie 16% w porównaniu z rokiem 1970, a licząc łącznie z usługami produkcyjnymi — o ponad 17%.</u>
  55 + <u xml:id="u-5.17" who="#MieczysławJagielski">Zakładamy, że obroty towarowe w handlu zagranicznym wzrosną o ok. 57%, przy czym import wzrośnie o ok. 59%, a eksport o ok. 55%. Przyjęcie wyższej dynamiki importu niż eksportu umożliwi zwiększenie dochodu narodowego do podziału w tempie nieco szybszym niż dochodu narodowego krajowego.</u>
  56 + <u xml:id="u-5.18" who="#MieczysławJagielski">Skondensowanym wyrazem nowych treści polityki społeczno-gospodarczej jest przyspieszenie dynamiki funduszu spożycia. Powinien on wzrosnąć o ponad 39% wobec 31% uzyskanych w latach 1966–1970. Wzrost spożycia dóbr materialnych z dochodów osobistych ludności określa się na około 39,5%.</u>
  57 + <u xml:id="u-5.19" who="#MieczysławJagielski">Równocześnie zakładamy poważny wzrost nakładów inwestycyjnych. Kluczem do jego osiągnięcia bez nadmiernego zwiększenia udziału inwestycji w dochodzie narodowym jest — obok zdecydowanej poprawy procesów inwestycyjnych — zmniejszenie dynamiki przyrostu zapasów w przemyśle z ok. 50% w poprzednim planie 5-letnim do ok. 37% w obecnym pięcioleciu. Jest to jeden z ważniejszych kierunków poprawy efektywności gospodarowania.</u>
  58 + <u xml:id="u-5.20" who="#MieczysławJagielski">Szacowany wzrost akumulacji w dochodzie narodowym w latach 1971–1975 wyniesie ok. 45,6%. Jej podstawowy składnik — inwestycje netto — wzrosną o ok. 47%. Przy tych założeniach udział inwestycji netto w dochodzie narodowym wyniesie w 1975 r. ok. 23,6% wobec 22,6% w 1970 r.</u>
  59 + <u xml:id="u-5.21" who="#MieczysławJagielski">Ponieważ jednak w projekcie planu zakładamy szersze korzystanie z importu inwestycyjnego w oparciu o kredyty zagraniczne — obciążenie dochodu narodowego inwestycjami będzie nieco mniejsze.</u>
  60 + <u xml:id="u-5.22" who="#MieczysławJagielski">Środki przeznaczone na nowe inwestycje i modernizację zapewnią odpowiednią podbudowę materialną programowym zadaniom, dotyczącym wzrostu stopy życiowej w obecnym pięcioleciu, tworząc zarazem podstawy dalszego rozwoju gospodarki i wzrostu spożycia po 1975 r. Poświęcając należną uwagę problemom dnia dzisiejszego, idziemy śmiało naprzód, wychodząc na spotkanie społecznym aspiracjom i dążeniom zmierzamy ku nowoczesności, tworzymy mocny fundament przyszłej poprawy warunków życia społeczeństwa.</u>
  61 + <u xml:id="u-5.23" who="#MieczysławJagielski">Z tym większą mocą podkreślić należy, że wszystkie te cele uwarunkowane są wydatną poprawą wielu istotnych wskaźników i relacji ekonomicznych. Z pełnym zaufaniem do załóg robotniczych, rolników i kadr gospodarczych zakładamy w projekcie planu ok. 30-procentowy wzrost wydajności pracy w przemyśle i budownictwie, obniżenie kosztów własnych o co najmniej 4,4% w przemyśle i o co najmniej 3,3% w transporcie, jak również wydatne usprawnienie gospodarki materiałowej i gospodarki zapasami, bardziej efektywne wykorzystanie środków inwestycyjnych, pełne wykorzystanie całego potencjału wytwórczego rolnictwa, a w szczególności ziemi, oraz należyte zagospodarowanie płodów rolnych. Są to zadania, w których szczególnie mocny wyraz znajduje uzależnienie rezultatów planu od ludzi, od ich inicjatywy, pracowitości i dyscypliny, od odpowiedzialności milionów obywateli. W okresie 1971–1975 wchodzi w wiek produkcyjny ok. 3 mln młodych ludzi o dobrym przygotowaniu zawodowym, co daje dodatkową przesłankę poprawy wspomnianych relacji ekonomicznych.</u>
  62 + <u xml:id="u-5.24" who="#MieczysławJagielski">Szeroko rozumiana poprawa gospodarowania, upowszechnienie „dobrej roboty” — to droga realizacji podstawowego celu polityki społeczno-gospodarczej, to klucz do poprawy poziomu życia społeczeństwa w rozmiarach przewidzianych projektem planu.</u>
  63 + <u xml:id="u-5.25" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Omawiany projekt planu charakteryzuje się przede wszystkim zapewnieniem — jak podkreśliłem na wstępie — realizacji przewidzianego w uchwale VI Zjazdu wzrostu stopy życiowej, który w szczególności wyrazi się:</u>
  64 + <u xml:id="u-5.26" who="#MieczysławJagielski">— wzrostem przeciętnych plac realnych o 18% i odpowiednim wzrostem dochodów realnych ludności rolniczej;</u>
  65 + <u xml:id="u-5.27" who="#MieczysławJagielski">— wzrostem zatrudnienia, zapewniającym racjonalne wykorzystanie nowych zasobów siły roboczej;</u>
  66 + <u xml:id="u-5.28" who="#MieczysławJagielski">— wzrostem pieniężnych świadczeń społecznych o 72%;</u>
  67 + <u xml:id="u-5.29" who="#MieczysławJagielski">— zwiększeniem programu budownictwa mieszkaniowego do 1 080 tys. mieszkań;</u>
  68 + <u xml:id="u-5.30" who="#MieczysławJagielski">— dalszą rozbudową bazy materialnej w dziedzinie ochrony zdrowia, oświaty, nauki i kultury, turystyki i wypoczynku.</u>
  69 + <u xml:id="u-5.31" who="#MieczysławJagielski">Dla scharakteryzowania planowanego postępu pragnę podkreślić, że zwiększenie przeciętnych płac realnych w gospodarce uspołecznionej o 18% oznacza dwukrotnie wyższe tempo wzrostu niż w poprzednim planie 5-letnim. Potrzebne na ten cel środki finansowe — to w bieżącym pięcioleciu ok. 75 mld zł, które trzeba pokryć rosnącą podażą towarów i usług.</u>
  70 + <u xml:id="u-5.32" who="#MieczysławJagielski">Zwiększenie pieniężnych świadczeń społecznych o 72% — przy czym chodzi tutaj głównie o renty i emerytury — oznacza wzrost wydatków państwa o dalsze 38 mld zł, które wymagają odpowiedniego pokrycia na rynku.</u>
  71 + <u xml:id="u-5.33" who="#MieczysławJagielski">Zbudowanie 1 080 tys. mieszkań, tj. oddanie do użytku o 26% większej powierzchni mieszkaniowej niż w poprzednim pięcioleciu, wymaga przeznaczenia poważnych środków na inwestycje w przemyśle materiałów budowlanych, na gospodarkę komunalną oraz na całą infrastrukturę techniczną i przestrzenną.</u>
  72 + <u xml:id="u-5.34" who="#MieczysławJagielski">Bardzo poważne środki inwestycyjne przeznaczamy na ochronę zdrowia, opiekę społeczną i kulturę fizyczną — 29,1 mld zł; na oświatę i wychowanie — 31,6 mld zł; na naukę — 11 mld zł. Łączne nakłady inwestycyjne na te cele wyniosą 71,7 mld zł i będą większe o ponad 37% w porównaniu z poprzednim planem 5-letnim.</u>
  73 + <u xml:id="u-5.35" who="#MieczysławJagielski">Podnosząc rangę problemów związanych z osiągnięciem dobrobytu materialnego uważamy, że równie poczesne miejsce wśród nadrzędnych celów gospodarowania powinno zajmować tworzenie warunków wszechstronnego rozwoju człowieka oraz umacniania socjalistycznych stosunków społecznych.</u>
  74 + <u xml:id="u-5.36" who="#MieczysławJagielski">Założenia te znajdują pełne potwierdzenie w zadaniach i proporcjach projektu planu. Nie są one, jak poprzednio, wypadkową wielkości przyjętych w sferze produkcji materialnej, lecz stanowią naczelne cele planu, którym służą zawarte w nim kierunki gospodarczego działania Rządu i jego wszystkich organów.</u>
  75 + <u xml:id="u-5.37" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Istotną i nową cechą projektu planu 5-letniego jest to, że w znacznie szerszej niż kiedykolwiek dotąd skali stwarza warunki dla przyspieszenia zmian strukturalnych w całej gospodarce. Pragnę podkreślić, że chodzi tu nie tylko o zmiany w działowej strukturze tworzenia dochodu narodowego, których podstawowym wyrazem jest dalszy wzrost udziału przemysłu w zwiększeniu produkcji materialnej. Tego rodzaju zmiany strukturalne stanowią oczywisty rezultat dalszego uprzemysłowienia kraju. Nowe i bardzo istotne zmiany polegają na zwiększeniu tempa przekształceń strukturalnych, na unowocześnianiu wielu dziedzin gospodarki, na zmianach w strukturze produkcji i inwestycji.</u>
  76 + <u xml:id="u-5.38" who="#MieczysławJagielski">Projekt planu zakłada wydatne przyspieszenie dynamiki wzrostu produkcji przedmiotów spożycia, która zbliża się do dynamiki wzrostu produkcji środków wytwarzania. Pod tym względem różnica między grupą i „B” ma wynieść tylko ok. 3 punkty wobec 18 w poprzednim planie 5-letnim. Przyspieszona dynamika produkcji dóbr konsumpcyjnych znajduje oparcie w istniejącym potencjale produkcyjnym oraz w odpowiednich, nowych nakładach inwestycyjnych. Ich wzrost na przemysły grupy „B” sięga w porównaniu z okresem 1966–1970 około 98%. Niemal co czwarta złotówka zainwestowana w przemysł będzie więc przeznaczona bezpośrednio na rozwój produkcji dóbr konsumpcyjnych. Wywrze to dodatni wpływ na zmiany w strukturze konsumpcji, zapewniając pewien wzrost udziału artykułów nieżywnościowych w strukturze podaży rynkowej w spożyciu indywidualnym.</u>
  77 + <u xml:id="u-5.39" who="#MieczysławJagielski">W bieżącym pięcioleciu planujemy zapoczątkowanie zmian strukturalnych również na innej płaszczyźnie. Mam tu na myśli kompleks posunięć, które preferują rozwój nowoczesnych gałęzi i branż przemysłu maszynowego i przemysłu chemicznego, słusznie uważanych za siłę napędową postępu technicznego w całej gospodarce. Tak zwany współczynnik przyspieszenia produkcji w stosunku do dynamiki wzrostu produkcji przemysłu jako całości wyniesie dla przemysłu maszynowego 1,32, a dla przemysłu chemicznego — 1,18. Są to proporcje rozwojowe, odpowiadające obserwowanym współcześnie tendencjom w krajach uprzemysłowionych.</u>
  78 + <u xml:id="u-5.40" who="#MieczysławJagielski">W ramach zmiany proporcji międzygałęziowych nastąpi szybki rozwój takich branż, jak przemysł elektroniczny, automatyki i aparatury pomiarowej, przemysł motoryzacyjny, petrochemia, przemysł włókien syntetycznych, przemysł tworzyw sztucznych. Planujemy także przyspieszenie rozwoju ważnych nowoczesnych technologii wytwarzania w przemyśle lekkim, w przemyśle rolno-spożywczym, jak również w budownictwie i komunikacji.</u>
  79 + <u xml:id="u-5.41" who="#MieczysławJagielski">Unowocześnienie bazy wytwórczej przemysłu i technologii produkcji nie byłoby możliwe bez przyspieszenia rozwoju bazy kooperacyjnej, bez zlikwidowania bądź wydatnego ograniczenia dysproporcji między produkcją finalną a kooperacyjną. Dotyczy to zwłaszcza przemysłu maszynowego, w którym na rozwój produkcji elementów kooperacyjnych przeznaczamy dwukrotnie większe niż w poprzednim pięcioleciu nakłady inwestycyjne. Na każde 1000 złotych inwestycji w przemyśle elektromaszynowym ponad 300 złotych przypadnie obecnie na inwestycje związane z rozwojem kooperacji.</u>
  80 + <u xml:id="u-5.42" who="#MieczysławJagielski">Wiąże się z tym następny ważny czynnik przekształceń strukturalnych — szersze wykorzystanie handlu zagranicznego. Rozwój nowoczesnej produkcji uzależniony jest bowiem od modernizacji majątku produkcyjnego. W tym celu poważne środki przeznaczamy na import dóbr inwestycyjnych, zakupy licencji, technologii itp. Racjonalnie rozwijana specjalizacja i kooperacja łączy się z przekraczaniem przez produkcję granic rynku krajowego, wymaga wydatnej rozbudowy odpowiednich powiązań międzynarodowych, co znajduje odbicie w projekcie planu.</u>
  81 + <u xml:id="u-5.43" who="#MieczysławJagielski">Zmiany strukturalne następują, jak wiadomo, w długim procesie, wybiegającym z reguły poza pięcioletni okres. Równocześnie trzeba uwzględniać i ten fakt, że realizację obecnego planu pięcioletniego rozpoczęliśmy z określonymi uwarunkowaniami, a zwłaszcza z zaangażowaniem środków w wielu inwestycjach, które były podejmowane w oparciu o odmienne od obecnych kryteria, a które obecnie muszą być przecież kontynuowane. Pomimo tych uwarunkowań podejmujemy w tym pięcioleciu zmiany strukturalne w stosunkowo dużej skali.</u>
  82 + <u xml:id="u-5.44" who="#MieczysławJagielski">Unowocześnienie naszej gospodarki, naszego przemysłu, dokonanie zamierzonych zmian w strukturze produkcji wiąże się z postępem naukowo-technicznym. Dlatego projekt planu nadaje znacznie wyższą rangę nauce i technice — jako głównym dźwigniom unowocześnienia produkcji.</u>
  83 + <u xml:id="u-5.45" who="#MieczysławJagielski">Wykorzystanie nauki i techniki jako motorycznej siły postępu uzależnione jest od ścisłego powiązania prac naukowo-badawczych z potrzebami gospodarki oraz od konsekwentnego i szybkiego wdrażania wyników badań do praktyki. Dynamiczny rozwój nauki i techniki musi zatem odpowiadać dzisiejszym i przyszłym potrzebom gospodarki i społeczeństwa. Temu celowi służą przedsięwzięcia zmierzające do doskonalenia organizacji, prognozowania, planowania, programowania i finansowania badań oraz nowe warunki płacowe, które pragnie się stworzyć dla kadry nauczającej w wyższych uczelniach.</u>
  84 + <u xml:id="u-5.46" who="#MieczysławJagielski">Rządowy program badań naukowych, stanowiący integralną część strategii rozwoju społeczno-gospodarczego, zawiera konkretne zadania i środki w dziedzinie unowocześnienia i rozwoju — w oparciu o własne i zagraniczne osiągnięcia naukowo-badawcze — techniki i organizacji budownictwa, transportu, łączności, produkcji maszyn i urządzeń, przemysłu elektronicznego, środków i metod sterowania i automatyzacji procesów produkcji oraz informatyki. Przewiduje on także poważne zadania w dziedzinie wytwarzania, przesyłu i wykorzystania energii, w dziedzinie unowocześnienia procesów technologicznych, maszyn i urządzeń produkcyjnych w metalurgii, w dziedzinie doskonalenia urządzeń i technologii w przemyśle chemicznym, środków i metod eksploatacji górniczej i wiele innych.</u>
  85 + <u xml:id="u-5.47" who="#MieczysławJagielski">W rządowym programie rozwoju nauki i techniki należne miejsce zajmują badania służące bezpośrednio człowiekowi, ochronie jego zdrowia oraz tworzeniu lepszych kulturalnych, socjalnych i bytowych warunków życia ludności.</u>
  86 + <u xml:id="u-5.48" who="#MieczysławJagielski">W tym pięcioleciu nakłady na działalność naukowo-badawczą wyniosą 2,5% dochodu narodowego. Nigdy dotąd państwo nie przeznaczało tyle środków na naukę. Zapewniamy uczonym ważki głos w programowaniu dalszego rozwoju naszej ojczyzny. Korzystamy z ich opinii, ocen i ekspertyz. Liczymy, że uczeni wszystkich dyscyplin, wszystkie środowiska naukowe i techniczne wniosą duży wkład w unowocześnienie naszej gospodarki.</u>
  87 + <u xml:id="u-5.49" who="#MieczysławJagielski">Wysoka Izbo! Kluczowym problemem projektu planu 5-letniego są inwestycje, ich struktura i rozmieszczenie, a także dynamika nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach planu 5-letniego. Pod tym względem obecny plan różni się od poprzednich.</u>
  88 + <u xml:id="u-5.50" who="#MieczysławJagielski">W projekcie planu nakłady inwestycyjne przyjęto w wysokości 1 454 mld zł. Powiększenie ich o 24 mld zł w stosunku do ustaleń VI Zjazdu nastąpiło ze względu na potrzeby budownictwa mieszkaniowego oraz z uwagi na konieczność rozbudowy bazy metalurgicznej, niezbędnej dla zaspokojenia potrzeb gospodarki.</u>
  89 + <u xml:id="u-5.51" who="#MieczysławJagielski">Najważniejszą pozycję stanowią podstawowe inwestycje w gospodarce uspołecznionej określone w wysokości 1 050 mld zł. Inwestycje te, realizowane przez ministerstwa i prezydia wojewódzkich rad narodowych, mają podstawowe znaczenie dla rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju, są instrumentem przekształcania jego struktury. Dlatego stoimy na stanowisku centralnego ustalania zakresu tych inwestycji oraz kontroli ich realizacji zarówno pod względem wysokości nakładów, jak terminowego uruchomienia nowych zdolności produkcyjnych i usługowych.</u>
  90 + <u xml:id="u-5.52" who="#MieczysławJagielski">Pozostałe 404 mld zł przeznaczamy na inwestycje zaliczane do grupy „B” i „C”. Grupa „B” obejmuje inwestycje przedsiębiorstw, wartość czynów społecznych ludności i drobne inwestycje realizowane z niektórych funduszy społecznych. Nakłady na te cele, określone w planie, mają charakter szacunkowy. Zakres i rozmiary tych inwestycji traktujemy elastycznie i w toku realizacji planu będziemy kształtować je w zależności od podaży materiałów, gromadzonych środków oraz aktywności społecznej.</u>
  91 + <u xml:id="u-5.53" who="#MieczysławJagielski">Grupa „C” obejmuje globalny szacunek inwestycji na indywidualną gospodarkę chłopską, indywidualne budownictwo mieszkaniowe ludności oraz na rzemiosło. Środki finansowe ludności mogą być z nieporównanie większą swobodą przeznaczane na bieżącą konsumpcję bądź na cele inwestycyjne. W miarę poprawy zaopatrzenia materiałowego będziemy więc dążyć do zwiększania tych inwestycji.</u>
  92 + <u xml:id="u-5.54" who="#MieczysławJagielski">W części dotyczącej inwestycji projekt planu wyraża dążenie do umocnienia dyscypliny ze strony głównych inwestorów, ale cechuje go także elastyczne podejście, niezbędne, aby jednostki gospodarcze mogły w granicach wyznaczonych przez plan centralny rozwinąć samodzielność w wykorzystywaniu przyznanych środków.</u>
  93 + <u xml:id="u-5.55" who="#MieczysławJagielski">Plan inwestycyjny jest dziedziną, w której szczególnie wyraziście przejawiać się będzie naczelna idea planu: sprzęgnięcie dyscypliny z inicjatywą i samodzielnością podmiotów gospodarczych.</u>
  94 + <u xml:id="u-5.56" who="#MieczysławJagielski">Szczególnie poważnie — bo o 60% — wzrosną nakłady na przemysł. Wyniosą one łącznie 631 mld zł. W ramach tej kwoty przewiduje się znacznie lepsze zaspokojenie potrzeb przemysłów, wytwarzających przedmioty konsumpcji oraz przemysłu materiałów budowlanych. Nakłady inwestycyjne na produkcję przedmiotów spożycia wzrosną w stosunku do minionego pięciolecia: w przemyśle elektromaszynowym — o 173%, chemicznym — o 140%, drzewnym — o 118%, w lekkim — o 87% i rolno-spożywczym — o 62%.</u>
  95 + <u xml:id="u-5.57" who="#MieczysławJagielski">Natomiast wolniejsze, wynoszące 52%, tempo wzrostu przewidujemy w nakładach inwestycyjnych przemysłów produkujących środki wytwarzania. Tempo to jest jednak wyższe niż średnie tempo wzrostu całości nakładów inwestycyjnych w gospodarce narodowej, określone — jak wiadomo — w wysokości 45%.</u>
  96 + <u xml:id="u-5.58" who="#MieczysławJagielski">Nie zapominamy przy tym o rozbudowie przemysłów surowcowych i przetwórczych dla zaspokojenia potrzeb gospodarki na surowce i półfabrykaty po roku 1975. Odpowiednie środki inwestycyjne przeznaczamy na rozwój górnictwa węgla kamiennego, hutnictwa, przemysłu chemicznego (tworzywa sztuczne), na prace geologiczne i poszukiwawcze, na przemysł metalurgiczny. Obok rozwijania własnej bazy surowcowo-materiałowej będziemy tworzyć stabilny system zaopatrywania się w surowce za granicą oraz ich przetwarzania i uszlachetniania w kraju.</u>
  97 + <u xml:id="u-5.59" who="#MieczysławJagielski">Staramy się również zaspokoić potrzeby pozostałych działów gospodarki. Na podkreślenie zasługuje skierowanie poważnych środków na rozwój i modernizację transportu i łączności.</u>
  98 + <u xml:id="u-5.60" who="#MieczysławJagielski">Przy omawianiu inwestycji chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na rozkład nakładów inwestycyjnych w czasie. Bardzo poważnie wzrosły nakłady w roku 1971, przy czym w latach 1973 i 1974 wzrost ten jest jeszcze wyższy. Taki układ nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach planu 5-letniego wynika z konieczności przyspieszenia wielu ważnych zadań inwestycyjnych. Chodzi przede wszystkim o to, by już w latach 1973–1975 nowe obiekty przemysłów konsumpcyjnych wniosły oczekiwany, niezbędny wkład w umacnianie równowagi rynkowej. Jest to logiczna — powiedziałbym — konsekwencja nacisku, który kładziemy obecnie na przyspieszony rozwój tych gałęzi. Aby przeciwdziałać wynikającemu z tego napięciu, podejmujemy wiele specjalnych środków, łącznie z uzupełniającym importem maszyn i urządzeń na potrzeby budownictwa.</u>
  99 + <u xml:id="u-5.61" who="#MieczysławJagielski">Nie omawiam tu programu wielorakich działań, zmierzających do usprawniania wszystkich ogniw procesu inwestycyjnego. Od lat działalność inwestycyjna napotykała trudności, była opleciona pajęczyną sprzecznych nieraz ze sobą przepisów. Dotychczas anulowano już ponad 300 uchwał, postanowień i instrukcji. Niebawem odbędzie się narada krajowa, na której przedstawimy kompleksowy program działania w sferze inwestycji i budownictwa. Chodzi przecież o najważniejszy front planu 5-letniego, na którym rozstrzygnie się w praktyce sprawa wielu jego priorytetów i założeń.</u>
  100 + <u xml:id="u-5.62" who="#MieczysławJagielski">Ocena sytuacji w inwestycjach potwierdza, że obecnie nie możemy wyjść poza założony poziom 1 454 mld zł nakładów inwestycyjnych. Podkreślając konieczność zdyscyplinowania ogólnego poziomu nakładów inwestycyjnych, nie wykluczamy w latach 1974–1975 możliwości rozszerzenia programu inwestycyjnego, o ile pomyślna realizacja inwestycji i przekroczenie zadań wzrostu produkcji materialnej stworzy ku temu warunki. W wypadku powstania takich warunków — a mam tu na uwadze wygospodarowanie dodatkowych środków, materiałów budowlanych i mocy przerobowych — można będzie przeznaczyć je na wybrane, określone, szczególnie ważne zadania. Przede wszystkim środki te należałoby skierować na rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy oraz na produkcję służącą potrzebom rynku w przemysłach lekkim, maszynowym i chemicznym.</u>
  101 + <u xml:id="u-5.63" who="#MieczysławJagielski">Pomyślną realizację zadań obecnego planu 5-letniego wiążemy jak najściślej z handlem zagranicznym. O jego rosnącej roli w rozwoju kraju świadczy fakt, że obroty handlowe mają być w 1975 roku o ok. 57% wyższe niż w roku 1970.</u>
  102 + <u xml:id="u-5.64" who="#MieczysławJagielski">W strukturze rosnącego szybko importu zajdą istotne zmiany. Wzrośnie udział wyposażenia dla kompletnych obiektów, maszyn i urządzeń dla modernizacji parku maszynowego oraz zakupów kooperacyjnych. W większym niż dotychczas stopniu wykorzystamy na te cele kredyty zagraniczne, dbając równocześnie o ich racjonalne wykorzystanie. Odpowiednie środki zamierzamy także przeznaczyć na zakup artykułów rolno-spożywczych oraz innych towarów, potrzebnych do umocnienia równowagi rynkowej.</u>
  103 + <u xml:id="u-5.65" who="#MieczysławJagielski">W eksporcie główny akcent zostanie położony na zwiększenie wywozu wyrobów z przetworzonych i uszlachetnionych surowców pozyskiwanych w kraju, nowoczesnych produktów przemysłu maszynowego, na zwiększenie eksportu produktów chemicznych oraz wykorzystanie i utrzymanie naszych pozycji na rynkach zagranicznych w dziedzinie wysoko przetwarzanych produktów rolno-spożywczych.</u>
  104 + <u xml:id="u-5.66" who="#MieczysławJagielski">Wprawdzie projekt planu zakłada wzrost eksportu o ponad 55%, pragnę jednak podkreślić, że zadań tych nie traktujemy jako zbyt mobilizujących. Uważamy, że gospodarkę naszą stać na więcej. Widzimy możliwości dalszego zwiększenia eksportu. Trudno jest jednak już dzisiaj sprecyzować je w planie dla poszczególnych resortów. Będziemy zatem sięgać po nie w planach rocznych.</u>
  105 + <u xml:id="u-5.67" who="#MieczysławJagielski">Zasadnicze znaczenie dla wzrostu obrotów handlu zagranicznego mieć będzie wszechstronny rozwój współpracy gospodarczej z krajami socjalistycznymi. Udział krajów socjalistycznych w obrotach naszego handlu zagranicznego ukształtuje się w roku 1975 na poziomie blisko 2/3. Projekt planu po stronie eksportu i importu uwzględnia dostawy towarów, wynikające z wieloletnich umów handlowych i porozumień o współpracy produkcyjno-kooperacyjnej z poszczególnymi krajami socjalistycznymi.</u>
  106 + <u xml:id="u-5.68" who="#MieczysławJagielski">Na podstawie dotychczasowych porozumień oraz programu pogłębienia współpracy i socjalistycznej integracji gospodarczej przyjętego przez XXV Sesję RWPG, przewidujemy szybki rozwój kooperacji i specjalizacji produkcji i współpracy naukowo-technicznej.</u>
  107 + <u xml:id="u-5.69" who="#MieczysławJagielski">Najszersze perspektywy dalszego rozwoju wzajemnych obrotów handlowych oraz wzajemnie korzystnej współpracy gospodarczej i naukowo-technicznej otwierają zawarte ostatnio oraz projektowane porozumienia ze Związkiem Radzieckim. Stwarzają one korzystne podstawy dla rozwoju i unowocześnienia wielu ważnych gałęzi naszej gospodarki. Ważne działy produkcji mają zapewnione w ZSRR korzystne rynki zbytu. W projekcie planu uwzględnia się rosnące dostawy radzieckich urządzeń i maszyn dla kompletnych obiektów.</u>
  108 + <u xml:id="u-5.70" who="#MieczysławJagielski">Projekt planu, który przedkładamy Wysokiej Izbie, oznacza więc w sumie postępującą, dynamiczną aktywizację polskiego udziału w międzynarodowym podziale pracy i w stosunkach gospodarczych.</u>
  109 + <u xml:id="u-5.71" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Projekt planu przewiduje maksymalny wysiłek, zmierzający do utrzymania i utrwalenia równowagi rynkowej. Temu problemowi Rząd i Komisja Planowania poświęcały wiele uwagi we wszystkich fazach prac nad tym projektem. Dzięki temu w projekcie planu możliwe było przekroczenie ustaleń uchwały VI Zjazdu o 19 mld zł w produkcji przedmiotów spożycia dostarczanych do handlu.</u>
  110 + <u xml:id="u-5.72" who="#MieczysławJagielski">Aby zwiększonej sile nabywczej ludności, której środki na zakup towarów wzrosną o blisko 42% przeciwstawić odpowiednią ilość towarów i usług, przewidujemy, że dostawy na rynek wewnętrzny w 1975 r. wzrosną o ponad 43% w porównaniu z rokiem 1970. Zapewni to nie tylko pełne globalne zrównoważenie popytu, lecz i pewien wzrost rezerwy towarowej jako dodatkowe ubezpieczenie równowagi rynkowej.</u>
  111 + <u xml:id="u-5.73" who="#MieczysławJagielski">Najwyższa dynamika cechować będzie dostawy wyrobów przemysłu elektromaszynowego, które w 1975 r. osiągną wartość około 92 mld zł, co oznacza wzrost w cenach porównywalnych w stosunku do 1970 r. — około 88%.</u>
  112 + <u xml:id="u-5.74" who="#MieczysławJagielski">Dostawy wyrobów przemysłu lekkiego, które również mają istotne znaczenie dla przemian w strukturze spożycia, osiągną w 1975 r. w cenach porównywalnych wartość o około 51% wyższą niż w 1970 r.</u>
  113 + <u xml:id="u-5.75" who="#MieczysławJagielski">Przemysł chemiczny wytworzy wiele nowych surowców dla produkcji wyrobów rynkowych.</u>
  114 + <u xml:id="u-5.76" who="#MieczysławJagielski">Przewidywany wzrost zaopatrzenia rynku w meble oraz inne wyroby przemysłu drzewnego powinien w 1975 r. zapewnić zaspokojenie popytu.</u>
  115 + <u xml:id="u-5.77" who="#MieczysławJagielski">Dostawy węgla na rynek wewnętrzny wzrosną w 1975 r. do około 26 mln ton, co stanowi podbudowę niedawnej, jakże ważnej, decyzji o zniesieniu reglamentacji.</u>
  116 + <u xml:id="u-5.78" who="#MieczysławJagielski">Znacznie wzrosną dostawy podstawowych materiałów budowlanych na zaopatrzenie rynku wewnętrznego.</u>
  117 + <u xml:id="u-5.79" who="#MieczysławJagielski">Dodatkowym, ważnym czynnikiem wzbogacenia rynku będzie wzrost dostaw towarów z importu. Import artykułów konsumpcyjnych w 1975 r. wzrośnie w porównaniu z 1970 r. o 76%.</u>
  118 + <u xml:id="u-5.80" who="#MieczysławJagielski">Nie ulega wątpliwości, że podstawowym problemem w zaopatrzeniu rynku pozostaje nadal wzrost dostaw artykułów żywnościowych. Dlatego projekt planu 5-letniego wyznacza tak ważne i odpowiedzialne zadania rolnictwu i przemysłowi rolno-spożywczemu.</u>
  119 + <u xml:id="u-5.81" who="#MieczysławJagielski">Musimy wydatnie podnieść plony podstawowych roślin uprawnych, znacznie lepiej gospodarować na trwałych użytkach zielonych — słowem powiększać zasoby własnych pasz gospodarskich, by na tej podstawie szybciej niż dotąd rozwijać produkcję zwierzęcą.</u>
  120 + <u xml:id="u-5.82" who="#MieczysławJagielski">Realizację trudnych zadań rolnictwa będą ułatwiać wydatnie zwiększone dostawy nasion, nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, pasz przemysłowych, ciągników, maszyn i narzędzi oraz dalsze powiększanie nakładów inwestycyjnych na mechanizację, zaopatrzenie w wodę, elektryfikację, budownictwo itd. Równolegle przewidujemy odpowiednie środki na rozbudowę zdolności produkcyjnych przemysłu rolno-spożywczego.</u>
  121 + <u xml:id="u-5.83" who="#MieczysławJagielski">Szczególnie doniosłym impulsem wykorzystania rezerw produkcyjnych rolnictwa we wszystkich jego sektorach będą doskonalone warunki ekonomiczne.</u>
  122 + <u xml:id="u-5.84" who="#MieczysławJagielski">Wszystkie podjęte dotychczas decyzje w sprawach rolnictwa — łącznie z ubezpieczeniem zdrowotnym ludności rolniczej — sprzyjać będą szybkiemu rozwojowi produkcji rolnej i na tej drodze — zwiększaniu dochodów ludzi rolniczego trudu oraz dalszemu umacnianiu sojuszu robotniczo-chłopskiego.</u>
  123 + <u xml:id="u-5.85" who="#MieczysławJagielski">Tak kształtowana przez naszą partię, wspólnie ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym polityka rolna, konsekwentnie realizowana przez Rząd, powinna pobudzać rolników indywidualnych, członków spółdzielni produkcyjnych i załogi gospodarstw państwowych do coraz lepszego i efektywniejszego wykorzystywania potencjału produkcyjnego rolnictwa, w tym zwłaszcza gruntów ornych i użytków zielonych.</u>
  124 + <u xml:id="u-5.86" who="#MieczysławJagielski">Popieramy rozwój produkcji we wszystkich grupach gospodarstw indywidualnych. Umacniamy poczucie stabilności na wsi. Stwarzamy korzystne warunki dla młodych rolników, zakładających samodzielne gospodarstwa. Zapewniamy całej młodzieży, która zamierza pracować w rolnictwie, możliwość zdobycia wykształcenia rolniczego.</u>
  125 + <u xml:id="u-5.87" who="#MieczysławJagielski">Popierając rozwój produkcji we wszystkich sektorach rolnictwa, będziemy równocześnie wspierać umacnianie i rozwój kółek rolniczych, spółdzielni produkcyjnych i gospodarstw państwowych, unowocześnianie struktury naszego rolnictwa i przemiany społeczne na polskiej wsi.</u>
  126 + <u xml:id="u-5.88" who="#MieczysławJagielski">Zadania w rozwoju przemysłu i rolnictwa oraz handlu zagranicznego ujęte w projekcie planu 5-letniego upoważniają do oceny, że realizacja tego planu zapewni utrzymanie globalnej równowagi rynkowej i umocnienie równowagi cząstkowej. Na wielu odcinkach zaopatrzenia zaznaczy się wyraźna poprawa asortymentu, jakości i nowoczesności oferowanych towarów. Nie uda się jednakże zaspokoić zapotrzebowania rynku na wszystkie towary, między innymi takie, jak mięso i jego przetwory, niektóre wyroby przemysłu lekkiego czy, powiedzmy, materiały budowlane — w związku z szerokim programem budownictwa mieszkaniowego i indywidualnego.</u>
  127 + <u xml:id="u-5.89" who="#MieczysławJagielski">Oto dlaczego tak wielkie znaczenie dla równowagi gospodarczej, dla codziennego bytu ludności ma uruchamianie rezerw dla dalszego wzrostu produkcji rynkowej i eksportu. Rząd ze swej strony będzie tworzył warunki sprzyjające takim inicjatywom. Podobnie jak dotychczas dużo uwagi przy formułowaniu planów rocznych poświęcać będziemy problemom równowagi rynkowej, aktywnie przeciwdziałając trudnościom na określonych odcinkach.</u>
  128 + <u xml:id="u-5.90" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Obecne pięciolecie stanowi okres narastających zmian w metodach planowania i zarządzania, w funkcjonowaniu naszej gospodarki. Na podstawie wyników prac Komisji Partyjno-Rządowej do Unowocześnienia Funkcjonowania Gospodarki i Państwa systematycznie wprowadzamy do praktyki odpowiednie zmiany w metodach planowania i zarządzania. Podchodzimy do tego zadania z poczuciem wielkiej odpowiedzialności. Zmiany te trzeba bowiem wmontować w system gospodarki działającej, nasilającej dynamikę, zobowiązanej w pełni wykonać trudne zadania, które stawiamy w planie 5-letnim. Pomocą są w tym doświadczenia krajów socjalistycznych oraz narastający wkład rodzimej nauki i praktyki. Wchodząc na drogę dostosowania stosunków produkcji do potrzeb rozwijających się sił wytwórczych, urzeczywistniamy niezbędny w świetle marksizmu-leninizmu warunek postępu, dbając o to, aby wszelkie rozwiązania umacniały socjalistyczny charakter gospodarki i zapewniały realizację programu VI Zjazdu.</u>
  129 + <u xml:id="u-5.91" who="#MieczysławJagielski">W minionych 16 miesiącach wiele zrobiliśmy w doskonaleniu metod planowania i zarządzania. W narodowym planie gospodarczym na rok 1972 dokonaliśmy istotnych zmian w gospodarce siłą roboczą i funduszem płac, a także w zasadach wynagradzania. Ograniczyliśmy zakres limitowania zatrudnienia oraz wprowadziliśmy uelastycznienie gospodarki funduszami płac. Limity zatrudnienia nie obowiązują już w zasadzie w całej sferze produkcji materialnej oraz w tak ważnych dziedzinach działalności, jak instytucje naukowo-badawcze, oświata, wychowanie, szkolnictwo wyższe.</u>
  130 + <u xml:id="u-5.92" who="#MieczysławJagielski">W sumie ponad 90% pracowników gospodarki uspołecznionej nie jest objętych limitowaniem zatrudnienia. Wprowadzone zmiany w tej dziedzinie działalności gospodarczej i planistycznej umożliwiają kształtowanie słuszniejszych relacji ekonomicznych pomiędzy wzrostem funduszu płac, wydajnością pracy i realizacją zadań produkcyjnych. Umożliwiają one także racjonalne, indywidualne podwyżki płac.</u>
  131 + <u xml:id="u-5.93" who="#MieczysławJagielski">W 1972 r. przyjęliśmy do oceny podstawowych relacji ekonomicznych w przemyśle, zwłaszcza wydajności pracy — produkcję dodaną. Jest to miernik zbliżony do produkcji czystej, w sposób bardziej właściwy i uzasadniony, odzwierciedlający faktyczne postępy w działalności jednostek gospodarczych.</u>
  132 + <u xml:id="u-5.94" who="#MieczysławJagielski">Istotnej zmianie poddaliśmy również przepisy dotyczące handlu zagranicznego, dążąc i w tej dziedzinie do podniesienia samodzielnej roli wielkich organizacji gospodarczych. Zniesienie limitowania importu maszyn i urządzeń z krajów socjalistycznych ułatwia jednostkom gospodarczym import maszyn i urządzeń stosownie do potrzeb. Upoważniono ministrów do kontraktowania w krajach kapitalistycznych wyrobów przemysłu elektromaszynowego z dostawą do 1974 r. włącznie. Na ten cel można kierować do 100% limitów dewizowych przyznanych w 1971 r. Limity nie wykorzystane w ciągu roku mogą być realizowane w roku następnym.</u>
  133 + <u xml:id="u-5.95" who="#MieczysławJagielski">Sztywne zasady kontroli opłacalności poszczególnych towarów przeznaczonych na eksport zostały zastąpione elastycznymi formami rachunku ekonomicznego, w którym konfrontuje się mniej opłacalny eksport z możliwością uzyskania za dane wpływy eksportowe znacznie bardziej opłacalnego importu.</u>
  134 + <u xml:id="u-5.96" who="#MieczysławJagielski">Narastają pozytywne skutki dokonanego rozszerzenia uprawnień przedsiębiorstw przemysłu kluczowego, kombinatów i zjednoczeń. Uchwała Rady Ministrów — zwana już dzisiaj powszechnie „Kartą praw i obowiązków dyrektora” — przekazała wiele uprawnień dyrektorom zjednoczeń, kombinatów i przedsiębiorstw. Objęła ona zagadnienia organizacji, planowania, inwestycji, cen, handlu zagranicznego, a także niektóre sprawy płac i premiowania.</u>
  135 + <u xml:id="u-5.97" who="#MieczysławJagielski">Oczywiste jest, że zwiększeniu uprawnień musi towarzyszyć zwiększenie szeroko pojętej odpowiedzialności za efekty gospodarowania i prawidłowe kształtowanie stosunków międzyludzkich, co znalazło odbicie w odpowiednich postanowieniach tej uchwały.</u>
  136 + <u xml:id="u-5.98" who="#MieczysławJagielski">Odpowiednio do zmian w planowaniu kształtuje się nowa rola ministerstw jako reprezentantów państwa wobec działających samodzielnie organizacji gospodarczych, na które oddziałujemy założeniami planu oraz instrumentami ekonomicznymi i finansowymi, skojarzonymi z niezbędnym zakresem środków dyrektywnych.</u>
  137 + <u xml:id="u-5.99" who="#MieczysławJagielski">Zintensyfikowane zostały prace związane z prognozowaniem, programowaniem perspektywicznym i planowaniem 5-letnim oraz analizą procesów społeczno-gospodarczych.</u>
  138 + <u xml:id="u-5.100" who="#MieczysławJagielski">Zdajemy sobie sprawę z powagi zadań, jakie nas w tej dziedzinie oczekują. Systematycznie je rozwiązując, pamiętać będziemy, że wszystkie zmiany zmierzające do doskonalenia funkcjonowania gospodarki wiążą się jak najściślej z naczelną zasadą umacniania roli centralnego planowania i zapewnienia wysokiej skuteczności centralnego sterowania gospodarką — przy zwiększeniu samodzielności podmiotów gospodarczych, zwłaszcza zaś wielkich organizacji gospodarczych.</u>
  139 + <u xml:id="u-5.101" who="#MieczysławJagielski">Planowanych zmian nie sposób wprowadzić w jednorazowym trybie. Będziemy je wprowadzać stopniowo, informując o nich sukcesywnie Wysoką Izbę.</u>
  140 + <u xml:id="u-5.102" who="#MieczysławJagielski">W projekcie planu regionalnego na czoło wysuwa się dążenie do racjonalizacji wykorzystania zasobów pracy oraz potencjału produkcyjnego i usługowego. Aktywna, a zarazem elastyczna polityka zatrudnienia wyraża się m.in. zwiększeniem zmianowości w działających i nowo uruchamianych zakładach, tworzeniem nowych miejsc pracy w szeroko pojętych usługach oraz umożliwianiem międzyregionalnych przesunięć pracowników z regionów, gdzie występują pewne nadwyżki, do regionów, które odczuwają deficyt. Sprzyjać temu będą nowe zasady polityki mieszkaniowej i rozmieszczenie budowanych mieszkań. Aspekt społeczny polityki pełnego zatrudnienia wiąże się z osiąganym na tej drodze wzrostem dochodów ludności. Aspekt ekonomiczny polega zaś na dążeniu do efektywnego wykorzystania pracowników zgodnie z ich kwalifikacjami.</u>
  141 + <u xml:id="u-5.103" who="#MieczysławJagielski">Oto dlaczego w niektórych województwach przewidujemy wyższy od przeciętnej krajowej wzrost zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej. Dla przykładu: przy przeciętnym wzroście zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej o 16,3%, w woj. białostockim wzrośnie ono o 21%, w woj. koszalińskim — o 20%, w woj. lubelskim i olsztyńskim — o 19%, w woj. kieleckim, zielonogórskim i szczecińskim — o około 18%.</u>
  142 + <u xml:id="u-5.104" who="#MieczysławJagielski">Istotne znaczenie dla rozwoju województw mają założenia wzrostu produkcji w układzie regionalnym. Będą one wypadkową szeregu czynników, zwłaszcza zaś wielkości i struktury mocy produkcyjnych oraz stopnia ich wykorzystania, a także lokalizacji nowych obiektów. Wiąże się to z osiąganiem założonych efektów koncentracji nakładów i warunkami naturalnymi, uzasadaniającymi preferencje dla rozwoju określonych dziedzin czy branż produkcji.</u>
  143 + <u xml:id="u-5.105" who="#MieczysławJagielski">Konsekwencją oddziaływania tych czynników jest zróżnicowana dynamika wzrostu produkcji. Przy średnim wzroście produkcji globalnej przemysłu o ponad 50,2% w skali kraju, w woj. zielonogórskim wzrost ten powinien wynieść ponad 77%, w woj. warszawskim — ok. 73%, w woj. szczecińskim — 71%, w woj. kieleckim — 69%, w woj. rzeszowskim — 65%, w m. Warszawie — ponad 61%.</u>
  144 + <u xml:id="u-5.106" who="#MieczysławJagielski">Projekt przewiduje także zróżnicowanie dynamiki rozwoju produkcji rolnej w poszczególnych województwach.</u>
  145 + <u xml:id="u-5.107" who="#MieczysławJagielski">Trzeba otwarcie powiedzieć, że w kształtowaniu się dochodów i ogólnego poziomu życia ludności nadal występować będą różnice międzyregionalne. Jedną z dróg ich łagodzenia jest zróżnicowany przestrzennie rozwój usług socjalnych, oddziałujących na dynamikę spożycia zbiorowego. I dlatego zakładamy np. w wielu województwach poważną poprawę opieki nad dzieckiem oraz opieki zdrowotnej w stosunku do stanu poprzedniego. Liczba dzieci korzystających ze żłobków wzrośnie w kraju o ponad 23%, natomiast w woj. kieleckim — o prawie 64%, w woj. rzeszowskim — o 61%, w m. Krakowie — o prawie 54%, w woj. poznańskim, bydgoskim i koszalińskim — o ponad 40%. Znacznie szybciej od średniej krajowej wzrośnie liczba dzieci w przedszkolach w woj. kieleckim, zielonogórskim, olsztyńskim i koszalińskim. Podobnie w woj. warszawskim, m. Poznaniu, woj. olsztyńskim, kieleckim, bydgoskim i lubelskim szybciej od krajowej średniej zwiększać się będzie liczba łóżek w szpitalach. Ilustruje to szerszą tendencję, powiedziałbym, do stopniowego zmniejszania dysproporcji poprzez zróżnicowany wzrost spożycia społecznego. Opracowując w ścisłym współdziałaniu z organami terenowymi projekt planu 5-letniego, ustaliliśmy w nim zróżnicowane zadania i środki. Uwzględniając konkretne warunki i specyfikę poszczególnych województw, dążymy do świadomego kształtowania wyspecjalizowanych funkcji produkcyjnych i usługowych. Oczywiście, okres 5-letni jest zbyt krótki dla zniwelowania istniejących różnic. Z myślą o ich wyrównywaniu, o racjonalnym rozmieszczeniu sił wytwórczych, sieci osadniczej, infrastruktury technicznej i społecznej oraz dalszej specjalizacji województw i regionów w następnym pięcioleciu, w ramach prac nad planem perspektywicznym, zintensyfikowaliśmy przygotowanie planu przestrzennego zagospodarowania kraju.</u>
  146 + <u xml:id="u-5.108" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Przedłożony projekt planu 5-letniego zapewnia warunki dla pełnej realizacji programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju, wytyczonego przez VI Zjazd naszej partii i aprobowanego przez naród w powszechnych wyborach do Sejmu. Program ten, jednoczący w jedną całość cele społeczne i gospodarcze, oznacza:</u>
  147 + <u xml:id="u-5.109" who="#MieczysławJagielski">— wydatny, odczuwalny wzrost stopy życiowej społeczeństwa,</u>
  148 + <u xml:id="u-5.110" who="#MieczysławJagielski">— szybki rozwój produkcji materialnej dla zaspokojenia potrzeb rynku wewnętrznego i optymalnej wymiany z zagranicą,</u>
  149 + <u xml:id="u-5.111" who="#MieczysławJagielski">— przyspieszenie tempa unowocześniania naszej gospodarki i zmian strukturalnych,</u>
  150 + <u xml:id="u-5.112" who="#MieczysławJagielski">— tworzenie fundamentów dalszego, dynamicznego rozwoju kraju po 1975 r., co znajduje m.in. wyraz w odpowiednich nakładach inwestycyjnych na górnictwo węgla kamiennego, hutnictwo, chemię oraz przemysł materiałów budowlanych,</u>
  151 + <u xml:id="u-5.113" who="#MieczysławJagielski">— dalszy postęp w budownictwie socjalistycznym i wzmocnienie pozycji Polski w świecie.</u>
  152 + <u xml:id="u-5.114" who="#MieczysławJagielski">Pragnę podkreślić fakt zbilansowania podstawowych proporcji projektu planu. Dotyczy to zwłaszcza syntetycznego bilansu tworzenia i podziału dochodu narodowego oraz zapewnienia globalnej równowagi w handlu zagranicznym i wewnętrznym, przy jednoczesnej poprawie równowagi odcinkowej na rynku krajowym.</u>
  153 + <u xml:id="u-5.115" who="#MieczysławJagielski">Projekt planu wskazuje jednak, że w toku jego realizacji możemy napotykać trudności i napięcia. Dostrzegamy je już dzisiaj. Trudności te i napięcia są zrozumiałe, jeśli zważyć założoną wysoką dynamikę rozwoju.</u>
  154 + <u xml:id="u-5.116" who="#MieczysławJagielski">Na plan pierwszy należy wysunąć napięcia w procesie inwestycyjnym, szczególnie w latach 1972–1973, a zapewne także — choć w mniejszej skali — w 1974 roku. Napięcia te wynikają zarówno z wysokiej stopy inwestycji w tych latach, jak też z koniecznej koncentracji robót na niektórych terenach. Poważnym problemem pozostaje nadal utrzymywanie się w ramach planowanych kosztów inwestycji, jakość wykonawstwa oraz dotrzymywanie normatywnych terminów uruchamiania projektowych zdolności produkcyjnych.</u>
  155 + <u xml:id="u-5.117" who="#MieczysławJagielski">Drugą dziedziną, w której należy liczyć się z trudnościami, jest rolnictwo — z uwagi na stosunkowo wysoką dynamikę wzrostu produkcji rolnej oraz fakt, że zadania w tej dziedzinie ustalone zostały przy założeniu średnio dobrych lat dla rolnictwa. Nie możemy jednak wykluczyć możliwości wystąpienia nieurodzaju na skutek niesprzyjających warunków klimatycznych.</u>
  156 + <u xml:id="u-5.118" who="#MieczysławJagielski">Trzeci obszar zagrożeń związany jest z handlem zagranicznym, chociaż, jak już mówiłem, plan w tej dziedzinie, zwłaszcza jeśli chodzi o wzrost eksportu, nie jest napięty. Niemniej jednak, mimo przyjęcia realistycznych — naszym zdaniem — założeń cenowych, nie możemy wykluczyć wystąpienia niekorzystnych dla naszej gospodarki zjawisk koniunkturalnych. Musimy się także liczyć z pewnymi trudnościami w osiągnięciu zaprojektowanych relacji importu do eksportu, a więc uzyskania w potrzebnej skali i na dogodnych warunkach kredytów zagranicznych. A jak wiadomo, z wszechstronnym i racjonalnym wykorzystaniem tych kredytów wiążemy poważne zadania modernizacji szeregu branż naszego przemysłu, a więc i dokonanie zamierzonych zmian strukturalnych.</u>
  157 + <u xml:id="u-5.119" who="#MieczysławJagielski">Kolejnym obszarem, na którym także mogą wystąpić trudności, jest zaopatrzenie ludności w niektóre towary względnie w niektóre asortymenty. Liczymy się z wystąpieniem trudności w zaopatrzeniu przemysłu w niektóre materiały i elementy kooperacyjne, a także energię elektryczną w okresach szczytowego zapotrzebowania.</u>
  158 + <u xml:id="u-5.120" who="#MieczysławJagielski">Poważnego wysiłku wymaga osiągnięcie wydatnej poprawy w dziedzinie gospodarki materiałowej, a w szczególności zmniejszenie jednostkowego zużycia surowców, paliw i materiałów, obniżki kosztów, a wreszcie osłabienie dynamiki przyrostu zapasów.</u>
  159 + <u xml:id="u-5.121" who="#MieczysławJagielski">Tym mocniej należy podkreślić, że świadomość tych napięć, ich skali i ostrości nie spowodowała obniżenia założeń planu, stała się natomiast bodźcem do przygotowania wielostronnych programów działania, które określają drogi i środki przezwyciężania tych trudności. Szczególne znaczenie mieć będą:</u>
  160 + <u xml:id="u-5.122" who="#MieczysławJagielski">— wszechstronne usprawnienie procesów inwestycyjnych poprzez pełniejsze wykorzystanie potencjału przedsiębiorstw budowlano-montażowych, zwiększenie ich wyposażenia, uruchomienie zachęt materialnych, pobudzających do obniżki kosztów, zwiększenie wydajności pracy i skracanie cykli, a także uproszczenie zasad projektowania i finansowania inwestycji;</u>
  161 + <u xml:id="u-5.123" who="#MieczysławJagielski">— przedsięwzięcia zapewniające dalszą intensyfikację produkcji rolnej, rozszerzenie produkcji żywca wołowego, a wreszcie systematyczne tworzenie odpowiednich rezerw zabezpieczających gospodarkę przed skutkami ewentualnego nieurodzaju;</u>
  162 + <u xml:id="u-5.124" who="#MieczysławJagielski">— środki zmierzające do przyspieszenia rozwoju produkcji dóbr i usług rynkowych oraz rozwoju opłacalnego eksportu, przy wykorzystaniu rysującej się koniunktury na niektóre towary;</u>
  163 + <u xml:id="u-5.125" who="#MieczysławJagielski">— realizacja programu porządkowania gospodarki materiałowej oraz racjonalizacji zużycia surowców, paliw i materiałów.</u>
  164 + <u xml:id="u-5.126" who="#MieczysławJagielski">Wspomniane programy i przedsięwzięcia traktujemy jako integralną część działań Rządu, zapewniających realizację zadań planu 5-letniego. W miarę konkretyzacji tych programów Rząd informować będzie Wysoką Izbę o podejmowanych przedsięwzięciach i ich realizacji.</u>
  165 + <u xml:id="u-5.127" who="#MieczysławJagielski">Dobrze, odpowiedzialnie realizować plan 5-letni — to wygospodarowywać nowe środki, ujawniać dalsze rezerwy na wszystkich szczeblach gospodarowania. Jest to nie tylko droga łagodzenia i likwidacji napięć, lecz i generalna przesłanka zwiększania dynamiki społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.</u>
  166 + <u xml:id="u-5.128" who="#MieczysławJagielski">Rezerwy takie mamy w całej gospodarce. Tkwią one w istniejącym, budowanym oraz modernizowanym majątku produkcyjnym, w gospodarce materiałami i zapasami, w obniżaniu kosztów produkcji i wzroście wydajności pracy.</u>
  167 + <u xml:id="u-5.129" who="#MieczysławJagielski">Główne rezerwy tkwią w energii, inicjatywie i aktywności klasy robotniczej, rolników, inteligencji, ludzi nauki i techniki. Dlatego uważamy, że plan ten, aczkolwiek trudny, jest realny. To przekonanie wyrażamy na podstawie nowego klimatu politycznego, bezpośredniego zaangażowania społeczeństwa we współgospodarowanie krajem, na podstawie całokształtu wyników 16 miesięcy realizacji pogrudniowej polityki partii.</u>
  168 + <u xml:id="u-5.130" who="#MieczysławJagielski">Co więcej — zdecydowana wola skutecznego działania całego społeczeństwa, wiara w możliwości szybkiego postępu społecznego i gospodarczego, klimat dobrej i rzetelnej pracy — upoważnia nas do traktowania projektu planu jako otwartego. Oznacza to, że jeśli w połowie 1973 roku wylegitymujemy się pomyślnymi wynikami, przekroczeniem założonych na ten okres zadań planu, wówczas — jak to podkreślił na przedwyborczym spotkaniu w Sosnowcu I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek — będziemy mogli zaproponować Sejmowi rozszerzenie naszego programu społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.</u>
  169 + <u xml:id="u-5.131" who="#MieczysławJagielski">Wysoki Sejmie! Projekt planu zawiera określone napięcia, jak i znaczne rezerwy. Scharakteryzowałem jedne i drugie, przedstawiając Wysokiej Izbie do debaty generalnej i rozpatrzenia w komisjach plan trudny, ale realny. Plan ten, ukształtowany na miarę naszych ambicji i potrzeb, dążeń i realnych możliwości, powinien zapewnić osiągnięcie aprobowanych przez cały naród celów, które wytyczył VI Zjazd partii.</u>
170 170 <u xml:id="u-5.132" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
171 171 </div>
172 172 <div xml:id="div-6">
... ... @@ -177,107 +177,107 @@
177 177 <u xml:id="u-6.4" who="#Marszałek">Głos zabierze Minister Spraw Zagranicznych obywatel Stefan Olszowski.</u>
178 178 </div>
179 179 <div xml:id="div-7">
180   - <u xml:id="u-7.0" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoki Sejmie! Zgodnie z zapowiedzią Prezesa Rady Ministrów na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji — Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wystąpił do Rady Państwa z wnioskiem o ratyfikację Układu między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków, podpisanego w Warszawie dnia 7 grudnia 1970 roku. Rada Państwa, uznając za celowe uzyskanie opinii właściwych organów Wysokiej Izby w tej sprawie, skierowała tekst układu wraz z wnioskiem Rządu do Prezydium Sejmu.</u>
181   - <u xml:id="u-7.1" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Pragnę przedstawić Wysokiemu Sejmowi stanowisko Rządu w kwestii tego układu oraz naświetlić jego znaczenie dla stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną i dla sytuacji w Europie.</u>
182   - <u xml:id="u-7.2" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ratyfikacja układu z Niemiecką Republiką Federalną jest problemem o zasadniczym znaczeniu politycznym. Wynika to z wielu przyczyn. Niektóre z nich chciałbym tu wskazać.</u>
183   - <u xml:id="u-7.3" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ratyfikacją tego układu interesuje się szeroko polska opinia publiczna. Jest bowiem zjawiskiem naturalnym, że normalizacja stosunków z Niemiecką Republiką Federalną wywołuje w naszym społeczeństwie refleksje i odczucia, wymagające rozumienia i szacunku. Dla naszego narodu, dla większości Polaków, straszliwa noc okupacji i okrucieństwa niemieckiego faszyzmu stanowią jakże bolesne, wciąż żywe doświadczenie. Tragiczne dzieje narodu w czasie II wojny światowej wryły się głęboko w świadomość także młodszego pokolenia, które poznało je z widocznych jeszcze śladów wojny, dokumentów i z przekazu pamięci o losach rodzin polskich.</u>
184   - <u xml:id="u-7.4" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Księga 1000-letnich dziejów polsko-niemieckich zawiera różne rozdziały — żywa jest również pamięć tego, co było w narodzie niemieckim szlachetne i postępowe — ale dominuje w nich duch antagonizmu narzucony przez klasy panujące Niemiec.</u>
185   - <u xml:id="u-7.5" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Historię stosunków polsko-niemieckich określały przede wszystkim ideologia i praktyka Drang nach Osten, Kulturkampf, Hakaty i „Mein Kampf” — zbrodniczej emanacji nacjonalizmu niemieckiego.</u>
186   - <u xml:id="u-7.6" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ekspansjonizm niemiecki wykopał przepaść między Polakami a Niemcami. Stworzyła ją 'wielowiekowa zaborczość niemiecka wobec naszej ziemi, naszych interesów narodowych, a także kosztem innych narodów oraz pokoju w Europie i świecie.</u>
187   - <u xml:id="u-7.7" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W ciągu wieków kolejne najazdy niemieckie wyrywały coraz nowe obszary z państwowego organizmu Polski.</u>
188   - <u xml:id="u-7.8" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Powstanie feudalno-militarystycznego państwa pruskiego zawisło nowym niebezpieczeństwem na naszej granicy zachodniej. Pruska racja stanu zakładała od samego początku likwidację państwa polskiego, po rozbiorach zaś niedopuszczenie do jego odrodzenia. W polityce zagranicznej sprowadzało się to do likwidowania w zarodku wszelkich możliwości odbudowy państwa polskiego. Wewnątrz państwa pruskiego — polityka antypolska wyrażała się w dążeniu do stłumienia w społeczeństwie polskim wszelkich dążeń niepodległościowych, do likwidacji w ogóle odrębności narodowej ludności polskiej, do jej pełnej germanizacji.</u>
189   - <u xml:id="u-7.9" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Już Fryderyk II pod koniec XVIII wieku wydał szereg zarządzeń skierowanych przeciwko używaniu języka polskiego, natomiast w okresie Bismarcka walka z ludnością polską rozbudowana została do rozmiaru całego systemu.</u>
190   - <u xml:id="u-7.10" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Na długo przedtem, zanim ludność polska stała się ofiarą hitlerowskiego ludobójstwa, znajdowała się ona w pruskim zaborze, pod działaniem bezprawia ujętego w paragrafy, owego specyficznego połączenia pedantycznego pruskiego legalizmu z brutalnym pruskim gwałtem.</u>
191   - <u xml:id="u-7.11" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Historyczny konflikt prusko-polski — stawał się konfliktem niemiecko-polskim w miarę tego, jak reakcyjne i militarystyczne Prusy stawały się hegemonem w całych Niemczech, w miarę tego, jak pruska racja stanu stawała się niemiecką racją stanu. Prusy wniosły do Niemiec fatalne wiano terytorialne w postaci ziem zagrabionych Polsce, a wraz z tym wianem — tradycje i całą ideologię podbojów na wschodzie, ideologię parcia na wschód.</u>
192   - <u xml:id="u-7.12" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Dla imperialistycznych Niemiec znaczenie zagrabionych przez Prusy ziem polskich leżało nie w sferze gospodarki, lecz w sferze polityki, zwłaszcza zaś w sferze militarno-strategicznej.</u>
193   - <u xml:id="u-7.13" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W tym ciągu faktów historycznych należy rozpatrywać hitlerowską agresję na Polskę w 1939 r., następującą po niej okupację, hitlerowski program już nie tylko likwidacji państwa polskiego, ale także eksterminacji narodu polskiego.</u>
194   - <u xml:id="u-7.14" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W latach 1939–1945 naród nasz stanął w obliczu swej biologicznej zagłady. Czy trzeba przypominać, że zginęło 6 milionów naszych obywateli, że pod gruzami walczącej Warszawy legło około 800 tys. jej mieszkańców, że straciliśmy około 40% majątku narodowego? Symbolem grozy i synonimem ludobójstwa stały się słowa: Auschwitz, Birkenau, Stutthof i nazwy innych hitlerowskich obozów zagłady.</u>
195   - <u xml:id="u-7.15" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Co roku, właśnie w kwietniu, obchodzimy w Polsce miesiąc pamięci narodowej. Czcimy pamięć bohaterskich polskich żołnierzy i partyzantów, którzy wnieśli wielki wkład w rozgromienie faszyzmu. Składamy hołd milionom Polaków, którzy zostali zamordowani w ich własnych domach, na ulicach naszych miast, w obozach koncentracyjnych. Pamiętamy o ich heroicznej walce i poświęceniu. Pamiętamy i pamiętać będziemy. Naród, który by o tym wszystkim zapomniał, byłby pozbawiony naturalnego instynktu samozachowawczego.</u>
196   - <u xml:id="u-7.16" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Nie może też być realistyczna polityka zagraniczna, która by nie wyciągała wniosków z tragicznych doświadczeń z przeszłości i na tej podstawie nie dążyła do stworzenia warunków zabezpieczających niepodległy byt narodu i pokojowy rozwój kraju.</u>
197   - <u xml:id="u-7.17" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Niechaj nikt — zwłaszcza w Niemieckiej Republice Federalnej — nie dziwi się temu, że polska opinia publiczna rozważa układ między Polską a Niemiecką Republiką Federalną i normalizację stosunków między oboma państwami w tym właśnie historycznym wymiarze.</u>
198   - <u xml:id="u-7.18" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Zawarcie układu z Niemiecką Republiką Federalną było wyrazem dobrej woli ze strony Polski i jej gotowości ułożenia stosunków z Niemiecką Republiką Federalną na nowej płaszczyźnie. Podpisaliśmy ten układ w imię umocnienia pokoju, pogłębienia odprężenia i normalizacji stosunków w Europie. Uczyniliśmy ten krok w przekonaniu, że w Niemieckiej Republice Federalnej istnieją realistyczne siły, które gotowe są ułożyć stosunki z Polską i innymi krajami socjalistycznymi na podstawie uznania istniejących granic i poszanowania terytorialnej integralności, pokojowego współistnienia i wzajemnie korzystnej współpracy. Uznanie bowiem granicy na Odrze i Nysie to przede wszystkim sprawa pokoju w Europie.</u>
199   - <u xml:id="u-7.19" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ważną przesłanką podpisania układu było również przeświadczenie, że normalizacja stosunków między krajami socjalistycznymi a Niemiecką Republiką Federalną przyczyni się w istotny sposób do osiągnięcia szerszych i bardziej generalnych porozumień w Europie.</u>
200   - <u xml:id="u-7.20" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoka Izbo! Znaczenie układu polega przede wszystkim na tym, że rząd Niemieckiej Republiki Federalnej uznał w nim — 20 lat wcześniej uczynił to rząd Niemieckiej Republiki Demokratycznej w Układzie Zgorzeleckim — że ustalona w Umowie Poczdamskiej granica na Odrze i Nysie Łużyckiej stanowi zachodnią granicę Polski. Układ ten zamyka więc w kategoriach prawno-politycznych ogólnonarodową sprawę walki o ostateczne uznanie prawa Polski do życia i rozwoju w granicach sprawiedliwych i nie kwestionowanych przez żadne inne państwo.</u>
201   - <u xml:id="u-7.21" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Jest wielkim, historycznym osiągnięciem w dziejach naszego narodu, że granice Polski są obecnie uznane przez wszystkie państwa europejskie. Naszymi bezpośrednimi sąsiadami są zaprzyjaźnione z nami bratnie kraje socjalistyczne — Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Niemiecka Republika Demokratyczna i Czechosłowacka Republika Socjalistyczna. Jest to czynnik o podstawowym znaczeniu dla rozwoju kraju i mnożenia jego siły, odróżniający w sposób zasadniczy sytuację Polski Ludowej od sytuacji Polski międzywojennej.</u>
202   - <u xml:id="u-7.22" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Jeszcze w okresie II wojny światowej siły lewicowe i patriotyczne, a przede wszystkim Polska Partia Robotnicza, opracowały program odrodzenia Polski niepodległej i postępowej, Polski w sprawiedliwych i bezpiecznych granicach. Już wówczas dojrzała koncepcja zawarcia sojuszu i ułożenia dobrych stosunków z sąsiadami, które wykluczałyby na zawsze możliwość rozpętania nowej agresji przez imperializm niemiecki.</u>
203   - <u xml:id="u-7.23" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Postulaty dotyczące pozycji i bezpieczeństwa Polski znalazły zrozumienie i poparcie wszystkich wielkich mocarstw — członków koalicji antyhitlerowskiej. Wspólne oświadczenie rządów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii w Jałcie z dnia 11 lutego 1945 roku dało wyraz temu stanowisku, deklarując, że „ponownie stwierdzamy nasze wspólne pragnienie ujrzenia Polski jako państwa silnego, wolnego, niepodległego i demokratycznego”.</u>
204   - <u xml:id="u-7.24" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Rozgromienie III Rzeszy oraz fakt, że dzięki słusznej polityce Polskiej Partii Robotniczej i skupionych wokół niej innych ugrupowań polskiej lewicy zespoliliśmy główny nurt naszej walki narodowo-wyzwoleńczej, a następnie wysiłek zbrojny odrodzonego państwa polskiego z decydującą o zwycięstwie walką prowadzoną przez Związek Radziecki, w tym i o wyzwolenie naszej ojczyzny — sprawiły, iż po wojnie znaleźliśmy się w nowej, historycznie przełomowej — korzystnej sytuacji.</u>
205   - <u xml:id="u-7.25" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Fakt, że żołnierz polski, walczący u boku żołnierza radzieckiego, zatknął, obok sztandaru radzieckiego, sztandar polski na gruzach III Rzeszy, w Berlinie — także należy do historii stosunków polsko-niemieckich.</u>
206   - <u xml:id="u-7.26" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wrocław, Szczecin i Gdańsk stały się znowu miastami polskimi. Germanizowana przez wieki ludność polska, żyjąca na Mazurach, nad Odrą i Bałtykiem, powróciła do macierzy.</u>
207   - <u xml:id="u-7.27" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">We wspólnych zmaganiach z hitlerowskim najeźdźcą wykuwał się sojusz ze Związkiem Radzieckim, fundament naszej polityki zagranicznej. Układ o Przyjaźni, Pomocy Wzajemnej i Współpracy Powojennej, zawarty między Polską i Związkiem Radzieckim dnia 21 kwietnia 1945 roku, zabezpieczał nas od ponownej agresji ze strony Niemiec.</u>
208   - <u xml:id="u-7.28" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Odrodzenie silnej i niepodległej Polski, jako niezbędnego i trwałego elementu bezpieczeństwa w Europie, było wielokrotnie podkreślane w oficjalnych oświadczeniach i potwierdzone całą polityczną i dyplomatyczną działalnością rządu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.</u>
209   - <u xml:id="u-7.29" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Warto w tym miejscu przypomnieć fragment odpowiedzi z dnia 24 czerwca 1944 roku Premiera Związku Radzieckiego Józefa Stalina na depeszę Prezydenta Stanów Zjednoczonych Franklina Delano Roosevelta: „Znany jest Panu punkt widzenia Rządu Radzieckiego i jego dążenie do tego, by Polska była silna, niezależna i demokratyczna oraz by stosunki polsko-radzieckie były dobrosąsiedzkie, oparte na trwałej przyjaźni”.</u>
210   - <u xml:id="u-7.30" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Postulaty Polski wobec Niemiec zostały zrealizowane przez Konferencję Poczdamską. Umowa Poczdamska zawiera zasadnicze decyzje w sprawie ostatecznego uregulowania granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej. O definitywnym charakterze decyzji w sprawie zachodniej granicy Polski świadczą następujące postanowienia Umowy Poczdamskiej:</u>
211   - <u xml:id="u-7.31" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— szczegółowy opis przebiegu tej granicy zawarty w rozdziale IX,</u>
212   - <u xml:id="u-7.32" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— określenie terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej przekazanych pod zarząd państwa polskiego jako „byłych terytoriów niemieckich”,</u>
213   - <u xml:id="u-7.33" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— wyłączenie obszaru przekazanego Polsce z kompetencji Sojuszniczej Rady Kontroli Niemiec, sprawującej władzę zwierzchnią nad terytorium Niemiec jako całością,</u>
214   - <u xml:id="u-7.34" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— podjęcie decyzji zawartej w rozdziale XIII o przesiedleniu ludności niemieckiej z obszarów oddanych Polsce, co stanowi wyraz definitywnego przekazania Polsce obszarów nad Odrą, Nysą Łużycką i Bałtykiem.</u>
215   - <u xml:id="u-7.35" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Przypominam znane postanowienia Umowy Poczdamskiej, aby jeszcze raz podkreślić, że one właśnie stanowiły podstawę uregulowania zachodniej granicy Polski.</u>
216   - <u xml:id="u-7.36" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Rząd Polski Ludowej konsekwentnie stał na stanowisku, że uznanie decyzji Konferencji Poczdamskiej, zwłaszcza w zakresie zachodniej granicy Polski, jest miernikiem stosunku do powojennego porządku w Europie, a w konsekwencji do sprawy pokoju i wojny. Podpisując układ z Polską, rząd Niemieckiej Republiki Federalnej akceptował rzeczywistość istniejącą od 1945 roku.</u>
217   - <u xml:id="u-7.37" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Powojenny rozwój sytuacji w Niemczech przyniósł istotne zmiany, ważne dla Polski i całej Europy.</u>
218   - <u xml:id="u-7.38" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej było historycznym zwycięstwem niemieckich sił postępu i pokoju — komunistów i demokratów walczących z faszyzmem i militaryzmem hitlerowskich Niemiec. Było to wydarzenie o wielkiej doniosłości dla Polski, dla naszych stosunków z zachodnim sąsiadem, dla Europy.</u>
219   - <u xml:id="u-7.39" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Niemiecka Republika Demokratyczna jest socjalistycznym państwem niemieckim, które zerwało z zaborczą przeszłością niemiecką, stanęło na gruncie Umowy Poczdamskiej i wyraziło gotowość ułożenia stosunków z Polską na zasadach przyjaźni, dobrosąsiedztwa i współpracy. Jednym z pierwszych aktów tego nowego państwa niemieckiego było zawarcie z Polską w 1950 roku Układu Zgorzeleckiego o wytyczeniu ustalonej i istniejącej polsko-niemieckiej granicy państwowej. Niemiecka Republika Demokratyczna wniosła historyczny wkład w ukształtowanie i w urzeczywistnienie nowego modelu stosunków między Polakami a Niemcami. Przyjaźń i współpraca między Polską a Niemiecką Republiką Demokratyczną jest dzisiaj ważnym elementem, sprzyjającym rozwojowi obydwu krajów, a zarazem trwałym czynnikiem bezpieczeństwa i pokoju w Europie. Inaczej rozwijała się sytuacja w Niemczech zachodnich. Niemiecka Republika Federalna od pierwszych dni swego istnienia głosiła program rewizji granic i odwetu.</u>
220   - <u xml:id="u-7.40" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Doktryna i praktyka 20-letnich rządów chrześcijańskiej demokracji zmierzały do przekreślenia skutków II wojny światowej i odrodzenia Rzeszy Niemieckiej w granicach z 1937 roku.</u>
221   - <u xml:id="u-7.41" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Antykomunizm był polityczną i ideologiczną podbudową dla tych, skazanych na niepowodzenie, wysiłków. Ze szczególnym uporem kolejne rządy Niemieckiej Republiki Federalnej kwestionowały granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej. Szerzyły w społeczeństwie Niemieckiej Republiki Federalnej iluzje co do możliwości zmiany granic w Europie, w tym naszej zachodniej granicy. Rewizjonistyczny kurs polityki Niemieckiej Republiki Federalnej zatruwał atmosferę polityczną w Europie i w świecie i stanowił element zimnej wojny. Taki kurs uniemożliwiał normalizację stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a Polską i innymi krajami socjalistycznymi.</u>
222   - <u xml:id="u-7.42" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysuwane przez Polskę i inne kraje socjalistyczne liczne inicjatywy zmierzające do odprężenia i normalizacji stosunków, napotykały bezustannie ponawiane deklaracje odwetowe i rewizjonistyczne. Polityka kolejnych rządów chadeckich nie dążyła do usuwania historycznych obciążeń w stosunkach polsko-niemieckich; odwrotnie — mnożyła te obciążenia.</u>
223   - <u xml:id="u-7.43" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Polityka rewizjonizmu i odwetu w połączeniu ze wzrostem pozycji ekonomicznej i rozbudową potencjału militarnego Niemieckiej Republiki Federalnej wywoływała uzasadnioną troskę u nas, u naszych sojuszników i przyjaciół, w całej Europie. Umocnienie się wspólnoty państw socjalistycznych, ich pokojowa polityka i rosnące poczucie realizmu w Europie zachodniej spowodowały, że Niemiecka Republika Federalna nie tylko nie osiągnęła tych swoich celów, lecz znalazła się w ślepym zaułku własnych doktryn i dogmatów i wobec groźby izolacji politycznej. Fiasko tego kursu politycznego Niemieckiej Republiki Federalnej przyczyniło się w znacznej mierze do umocnienia realistycznych tendencji w społeczeństwie Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
224   - <u xml:id="u-7.44" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Z uwagą obserwowaliśmy ewolucję poglądów w niektórych kołach społeczeństwa zachodnioniemieckiego w kierunku bardziej realistycznej oceny sytuacji w Europie i uwalniania się od niebezpiecznych iluzji. Witaliśmy z zadowoleniem oznaki świadczące o narastaniu zrozumienia konieczności uznania realiów politycznych i terytorialnych w Europie, będących wynikiem II wojny światowej i powojennego rozwoju. Uznanie tych realiów stanowi niezbędną przesłankę umożliwiającą włączenie się Niemieckiej Republiki Federalnej w pozytywny nurt odprężenia, umacniania bezpieczeństwa i rozwoju współpracy w Europie. Przemiany te znalazły odbicie w polityce rządu Brandta-Scheela.</u>
225   - <u xml:id="u-7.45" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Domagając się od rządu Niemieckiej Republiki Federalnej uznania granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej nie czyniliśmy tego z troski o bezpieczeństwo tej granicy. Zachodnia granica Polski, podobnie jak wszystkie granice bratnich krajów, jest dostatecznie chroniona przez potęgę Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i całej wspólnoty socjalistycznej. Przypomniał o tym Minister Spraw Zagranicznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — Andrzej Gromyko w swoim doniosłym przemówieniu z dnia 12 kwietnia br. Nasze żądanie, aby Niemiecka Republika Federalna zajęła jednoznaczne stanowisko w sprawie polskiej granicy zachodniej, tłumaczyło się więc jedynie faktem, że wyłącznie taki akt ze strony rządu Niemieckiej Republiki Federalnej może stworzyć realne podstawy normalizacji wzajemnych stosunków, eliminując — żeby posłużyć się słowami Kanclerza Brandta — „zalążki przyszłych sporów” i zarazem stanowiąc element umocnienia pokoju w Europie.</u>
226   - <u xml:id="u-7.46" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Kierując się nadrzędnymi interesami pokoju i bezpieczeństwa, Polska wyraziła w maju 1969 roku gotowość zawarcia z Niemiecką Republiką Federalną umowy analogicznej do układu podpisanego z Niemiecką Republiką Demokratyczną w Zgorzelcu. Inicjatywa Polski została na przełomie 1969/1970 r. przez rząd Niemieckiej Republiki Federalnej podjęta. Po niełatwych rozmowach obie strony uzgodniły tekst umowy. W dniu 7 grudnia 1970 roku podpisano w Warszawie układ o podstawach normalizacji stosunków między Polską a Republiką Federalną Niemiec. W ten sposób stworzona została podstawa ułożenia stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną w oparciu o zasady prawa międzynarodowego, a także szansa otwarcia nowego rozdziału w historii stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
227   - <u xml:id="u-7.47" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Równocześnie z rozmowami między Polską a Niemiecką Republiką Federalną toczyły się rokowania między Niemiecką Republiką Federalną a Związkiem Radzieckim. W wyniku tych rozmów w dniu 12 sierpnia 1970 r. został podpisany w Moskwie układ między Związkiem Radzieckim a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
228   - <u xml:id="u-7.48" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Z politycznego punktu widzenia oba te układy traktowane są przez zainteresowane Strony, a także przez opinię międzynarodową, jako polityczna całość. Ich ratyfikacja i wejście w życie stworzy niezbędne przesłanki pozytywnego uregulowania innych ważnych spraw na naszym kontynencie i dalszego konstruktywnego rozwoju sytuacji w Europie. Natomiast ich odrzucenie przez parlament Niemieckiej Republiki Federalnej stworzyłoby niezwykle poważną i brzemienną w skutki przeszkodę na tej drodze.</u>
229   - <u xml:id="u-7.49" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoka Izbo! Tekst układu znany jest Obywatelom Posłom i całemu społeczeństwu. Ograniczę się więc do przypomnienia głównych jego postanowień. Treść merytoryczna układu zawarta jest w tytule, we wstępie i w czterech artykułach.</u>
230   - <u xml:id="u-7.50" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wstęp nawiązuje do przeszłości, stwierdzając między innymi, że pierwszą ofiarą II wojny światowej była Polska, a następnie wymienia motywy, jakimi kierowały się Strony przy zawarciu układu. Są to:</u>
231   - <u xml:id="u-7.51" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— konieczność zapewnienia pokojowej przyszłości nowemu pokoleniu, które wyrosło w obu krajach od czasu zakończenia drugiej wojny światowej,</u>
232   - <u xml:id="u-7.52" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— pragnienie stworzenia trwałych podstaw dla pokojowego współżycia oraz rozwoju normalnych, dobrych stosunków między obydwoma państwami,</u>
233   - <u xml:id="u-7.53" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— dążenie do umocnienia pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
234   - <u xml:id="u-7.54" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ważną częścią wstępu jest wyrażone tam wspólne przekonanie Stron, że podstawowy warunek pokoju stanowi nienaruszalność granic i poszanowanie integralności terytorialnej oraz suwerenności wszystkich państw Europy w ich obecnych granicach.</u>
235   - <u xml:id="u-7.55" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Centralne miejsce w układzie zajmują postanowienia w sprawie zachodniej granicy Polski, nienaruszalności granic i wyrzeczenia się roszczeń terytorialnych. Jest to dla nas sprawa podstawowa. Konsekwentnie staliśmy na stanowisku, że nie może być mowy o zawarciu układu z Niemiecką Republiką Federalną, który by pozostawiał jakiekolwiek wątpliwości co do nienaruszalności i ostatecznego charakteru naszej zachodniej granicy.</u>
236   - <u xml:id="u-7.56" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Zawarcie układu, ograniczonego jedynie do rezygnacji z groźby użycia siły lub użycia siły mijałoby się z celem. Nasze zapatrywania nie różniły się od poglądów rządu Brandta co do konieczności przestrzegania w stosunkach międzynarodowych zasady wyrzeczenia się groźby użycia siły lub użycia siły. Byliśmy zawsze świadomi ogromnego znaczenia tej zasady i jej przestrzegania w stosunkach między państwami. Zwykłe potwierdzenie tej zasady w układzie z Niemiecką Republiką Federalną nie wniosłoby jednak do naszych stosunków żadnych istotnych, nowych elementów. Wyrzeczenie się użycia siły posiada właściwy sens i znaczenie tylko w oparciu o uznanie nienaruszalności granic i poszanowanie integralności terytorialnej.</u>
237   - <u xml:id="u-7.57" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Stwierdzenia wyrażające stanowisko Stron układu wobec zachodniej granicy Polski znajdują się w ustępie 1 artykułu I. Brzmi on jak następuje:</u>
238   - <u xml:id="u-7.58" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">„Polska Rzeczpospolita Ludowa i Republika Federalna Niemiec zgodnie stwierdzają, że istniejąca linia graniczna, której przebieg został ustalony w rozdziale IX uchwał Konferencji Poczdamskiej z dnia 2 sierpnia 1945 roku od Morza Bałtyckiego bezpośrednio na zachód od Świnoujścia i stąd wzdłuż rzeki Odry do miejsca, gdzie wpada Nysa Łużycka oraz wzdłuż Nysy Łużyckiej do granicy z Czechosłowacją, stanowi zachodnią granicę państwową Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.</u>
239   - <u xml:id="u-7.59" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Na podkreślenie zasługują tu następujące elementy:</u>
240   - <u xml:id="u-7.60" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— po pierwsze — Strony zgodnie stwierdzają, że polska granica zachodnia została uregulowana w rozdziale IX Umowy Poczdamskiej,</u>
241   - <u xml:id="u-7.61" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">— po drugie — Strony zgodnie stwierdzają, że istniejąca linia graniczna stanowi zachodnią granicę państwową Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
242   - <u xml:id="u-7.62" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Jest to potwierdzenie faktu, że istniejąca granica jest granicą państwową, ustaloną i utrwaloną.</u>
243   - <u xml:id="u-7.63" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Stwierdzenia dotyczące przebiegu i charakteru zachodniej granicy Polski wzmocniono dodatkowo postanowieniami przewidującymi nienaruszalność granic, poszanowanie integralności terytorialnej i wyrzeczenie się roszczeń terytorialnych. Postanowienia te z kolei podkreślono stwierdzeniem, że obie Strony są z nimi związane teraz i na przyszłość oraz, że obie Strony nie mają roszczeń terytorialnych wobec siebie i nie będą wysuwać takich roszczeń w przyszłości.</u>
244   - <u xml:id="u-7.64" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Postanowienia artykułu I układu usuwają główną przeszkodę, która uniemożliwiała dotąd normalizację stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
245   - <u xml:id="u-7.65" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Artykuł II określa, że podstawę wzajemnych stosunków stanowić będą cele i zasady sformułowane w Karcie Narodów Zjednoczonych. Chodzi tu o takie zasady, jak suwerenna równość państw, wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań umownych, pokojowe rozstrzyganie sporów, zakaz groźby użycia siły lub użycia siły.</u>
246   - <u xml:id="u-7.66" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W artykule III Strony zobowiązały się podejmować dalsze kroki zmierzające do pełnej normalizacji i wszechstronnego rozwoju swych wzajemnych stosunków”. W ten sposób wyrażona została zgodność poglądów, że wejście w życie układu i jego realizacja warunkuje dalszy rozwój stosunków polsko-zachodnioniemieckich. Zgodnie z postanowieniami układu Strony dążyć będą do intensyfikacji współpracy w różnych dziedzinach, co — jak podkreślono — leży we wspólnym interesie obu krajów.</u>
247   - <u xml:id="u-7.67" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Układ określa podstawy normalizacji wzajemnych stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną. Każda ze Stron posiada swoje wcześniejsze zobowiązania umowne. Te wcześniejsze umowy nie mogą być przez układ naruszone. Dlatego artykuł IV układu stwierdza, że nie dotyczy on wcześniejszych umów zawartych przez Strony oraz umów ich dotyczących. Mieści się w tym stwierdzenie mocy wiążącej umów dotyczących ustalenia zachodniej granicy Polski (Umowa Poczdamska, Układ Zgorzelecki) oraz oznacza ono, że w niczym nie zostają osłabione dwustronne i wielostronne sojusze oraz inne umowy Polski z państwami socjalistycznymi.</u>
248   - <u xml:id="u-7.68" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Takie są główne postanowienia układu, który określony został w swym tekście jako trwała podstawa wzajemnych stosunków.</u>
249   - <u xml:id="u-7.69" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoka Izbo! Chciałbym z całą mocą podkreślić, że układ stanowi jedyną możliwą do przyjęcia platformę dla naszych stosunków z Niemiecką Republiką Federalną. Jesteśmy zainteresowani wejściem w życie tego układu i gotowi jesteśmy wykonywać w dobrej wierze jego postanowienia. Zgodnie z artykułem III układu będziemy podejmować dalsze kroki w celu rozszerzenia współpracy i pełnej normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną.</u>
250   - <u xml:id="u-7.70" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Natomiast nie zgodzimy się nigdy na podjęcie jakichkolwiek i z kimkolwiek rokowań, które by zmierzały do osłabienia lub podważenia postanowień układu. Mówił o tym na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji I Sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej towarzysz Edward Gierek: „Nasze stanowisko jest w tej sprawie jasne i niewzruszone: platformą normalizacji stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną mogą być tylko i wyłącznie układy, które zostały już podpisane — obydwa układy — to jest warszawski i moskiewski. Ich odrzucenie byłoby równoznaczne z odrzuceniem normalizacji”.</u>
251   - <u xml:id="u-7.71" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W imieniu Rządu stanowisko w tej sprawie zajął Prezes Rady Ministrów towarzysz Piotr Jaroszewicz. Mówiąc o przeciwnikach układów w Niemieckiej Republice Federalnej stwierdził on: „Ci, którzy głoszą demagogiczne twierdzenia o możliwości przetargu z Polską, zapominają, że naród polski zapłacił za swoją wolność i niepodległość najwyższą cenę, że granica na Odrze i Nysie, jak też granica wspólnoty socjalistycznej na Łabie — są nienaruszalne i zawsze pozostaną w pełni zabezpieczone”.</u>
  180 + <u xml:id="u-7.0" who="#StefanOlszowski">Wysoki Sejmie! Zgodnie z zapowiedzią Prezesa Rady Ministrów na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji — Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wystąpił do Rady Państwa z wnioskiem o ratyfikację Układu między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków, podpisanego w Warszawie dnia 7 grudnia 1970 roku. Rada Państwa, uznając za celowe uzyskanie opinii właściwych organów Wysokiej Izby w tej sprawie, skierowała tekst układu wraz z wnioskiem Rządu do Prezydium Sejmu.</u>
  181 + <u xml:id="u-7.1" who="#StefanOlszowski">Pragnę przedstawić Wysokiemu Sejmowi stanowisko Rządu w kwestii tego układu oraz naświetlić jego znaczenie dla stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną i dla sytuacji w Europie.</u>
  182 + <u xml:id="u-7.2" who="#StefanOlszowski">Ratyfikacja układu z Niemiecką Republiką Federalną jest problemem o zasadniczym znaczeniu politycznym. Wynika to z wielu przyczyn. Niektóre z nich chciałbym tu wskazać.</u>
  183 + <u xml:id="u-7.3" who="#StefanOlszowski">Ratyfikacją tego układu interesuje się szeroko polska opinia publiczna. Jest bowiem zjawiskiem naturalnym, że normalizacja stosunków z Niemiecką Republiką Federalną wywołuje w naszym społeczeństwie refleksje i odczucia, wymagające rozumienia i szacunku. Dla naszego narodu, dla większości Polaków, straszliwa noc okupacji i okrucieństwa niemieckiego faszyzmu stanowią jakże bolesne, wciąż żywe doświadczenie. Tragiczne dzieje narodu w czasie II wojny światowej wryły się głęboko w świadomość także młodszego pokolenia, które poznało je z widocznych jeszcze śladów wojny, dokumentów i z przekazu pamięci o losach rodzin polskich.</u>
  184 + <u xml:id="u-7.4" who="#StefanOlszowski">Księga 1000-letnich dziejów polsko-niemieckich zawiera różne rozdziały — żywa jest również pamięć tego, co było w narodzie niemieckim szlachetne i postępowe — ale dominuje w nich duch antagonizmu narzucony przez klasy panujące Niemiec.</u>
  185 + <u xml:id="u-7.5" who="#StefanOlszowski">Historię stosunków polsko-niemieckich określały przede wszystkim ideologia i praktyka Drang nach Osten, Kulturkampf, Hakaty i „Mein Kampf” — zbrodniczej emanacji nacjonalizmu niemieckiego.</u>
  186 + <u xml:id="u-7.6" who="#StefanOlszowski">Ekspansjonizm niemiecki wykopał przepaść między Polakami a Niemcami. Stworzyła ją 'wielowiekowa zaborczość niemiecka wobec naszej ziemi, naszych interesów narodowych, a także kosztem innych narodów oraz pokoju w Europie i świecie.</u>
  187 + <u xml:id="u-7.7" who="#StefanOlszowski">W ciągu wieków kolejne najazdy niemieckie wyrywały coraz nowe obszary z państwowego organizmu Polski.</u>
  188 + <u xml:id="u-7.8" who="#StefanOlszowski">Powstanie feudalno-militarystycznego państwa pruskiego zawisło nowym niebezpieczeństwem na naszej granicy zachodniej. Pruska racja stanu zakładała od samego początku likwidację państwa polskiego, po rozbiorach zaś niedopuszczenie do jego odrodzenia. W polityce zagranicznej sprowadzało się to do likwidowania w zarodku wszelkich możliwości odbudowy państwa polskiego. Wewnątrz państwa pruskiego — polityka antypolska wyrażała się w dążeniu do stłumienia w społeczeństwie polskim wszelkich dążeń niepodległościowych, do likwidacji w ogóle odrębności narodowej ludności polskiej, do jej pełnej germanizacji.</u>
  189 + <u xml:id="u-7.9" who="#StefanOlszowski">Już Fryderyk II pod koniec XVIII wieku wydał szereg zarządzeń skierowanych przeciwko używaniu języka polskiego, natomiast w okresie Bismarcka walka z ludnością polską rozbudowana została do rozmiaru całego systemu.</u>
  190 + <u xml:id="u-7.10" who="#StefanOlszowski">Na długo przedtem, zanim ludność polska stała się ofiarą hitlerowskiego ludobójstwa, znajdowała się ona w pruskim zaborze, pod działaniem bezprawia ujętego w paragrafy, owego specyficznego połączenia pedantycznego pruskiego legalizmu z brutalnym pruskim gwałtem.</u>
  191 + <u xml:id="u-7.11" who="#StefanOlszowski">Historyczny konflikt prusko-polski — stawał się konfliktem niemiecko-polskim w miarę tego, jak reakcyjne i militarystyczne Prusy stawały się hegemonem w całych Niemczech, w miarę tego, jak pruska racja stanu stawała się niemiecką racją stanu. Prusy wniosły do Niemiec fatalne wiano terytorialne w postaci ziem zagrabionych Polsce, a wraz z tym wianem — tradycje i całą ideologię podbojów na wschodzie, ideologię parcia na wschód.</u>
  192 + <u xml:id="u-7.12" who="#StefanOlszowski">Dla imperialistycznych Niemiec znaczenie zagrabionych przez Prusy ziem polskich leżało nie w sferze gospodarki, lecz w sferze polityki, zwłaszcza zaś w sferze militarno-strategicznej.</u>
  193 + <u xml:id="u-7.13" who="#StefanOlszowski">W tym ciągu faktów historycznych należy rozpatrywać hitlerowską agresję na Polskę w 1939 r., następującą po niej okupację, hitlerowski program już nie tylko likwidacji państwa polskiego, ale także eksterminacji narodu polskiego.</u>
  194 + <u xml:id="u-7.14" who="#StefanOlszowski">W latach 1939–1945 naród nasz stanął w obliczu swej biologicznej zagłady. Czy trzeba przypominać, że zginęło 6 milionów naszych obywateli, że pod gruzami walczącej Warszawy legło około 800 tys. jej mieszkańców, że straciliśmy około 40% majątku narodowego? Symbolem grozy i synonimem ludobójstwa stały się słowa: Auschwitz, Birkenau, Stutthof i nazwy innych hitlerowskich obozów zagłady.</u>
  195 + <u xml:id="u-7.15" who="#StefanOlszowski">Co roku, właśnie w kwietniu, obchodzimy w Polsce miesiąc pamięci narodowej. Czcimy pamięć bohaterskich polskich żołnierzy i partyzantów, którzy wnieśli wielki wkład w rozgromienie faszyzmu. Składamy hołd milionom Polaków, którzy zostali zamordowani w ich własnych domach, na ulicach naszych miast, w obozach koncentracyjnych. Pamiętamy o ich heroicznej walce i poświęceniu. Pamiętamy i pamiętać będziemy. Naród, który by o tym wszystkim zapomniał, byłby pozbawiony naturalnego instynktu samozachowawczego.</u>
  196 + <u xml:id="u-7.16" who="#StefanOlszowski">Nie może też być realistyczna polityka zagraniczna, która by nie wyciągała wniosków z tragicznych doświadczeń z przeszłości i na tej podstawie nie dążyła do stworzenia warunków zabezpieczających niepodległy byt narodu i pokojowy rozwój kraju.</u>
  197 + <u xml:id="u-7.17" who="#StefanOlszowski">Niechaj nikt — zwłaszcza w Niemieckiej Republice Federalnej — nie dziwi się temu, że polska opinia publiczna rozważa układ między Polską a Niemiecką Republiką Federalną i normalizację stosunków między oboma państwami w tym właśnie historycznym wymiarze.</u>
  198 + <u xml:id="u-7.18" who="#StefanOlszowski">Zawarcie układu z Niemiecką Republiką Federalną było wyrazem dobrej woli ze strony Polski i jej gotowości ułożenia stosunków z Niemiecką Republiką Federalną na nowej płaszczyźnie. Podpisaliśmy ten układ w imię umocnienia pokoju, pogłębienia odprężenia i normalizacji stosunków w Europie. Uczyniliśmy ten krok w przekonaniu, że w Niemieckiej Republice Federalnej istnieją realistyczne siły, które gotowe są ułożyć stosunki z Polską i innymi krajami socjalistycznymi na podstawie uznania istniejących granic i poszanowania terytorialnej integralności, pokojowego współistnienia i wzajemnie korzystnej współpracy. Uznanie bowiem granicy na Odrze i Nysie to przede wszystkim sprawa pokoju w Europie.</u>
  199 + <u xml:id="u-7.19" who="#StefanOlszowski">Ważną przesłanką podpisania układu było również przeświadczenie, że normalizacja stosunków między krajami socjalistycznymi a Niemiecką Republiką Federalną przyczyni się w istotny sposób do osiągnięcia szerszych i bardziej generalnych porozumień w Europie.</u>
  200 + <u xml:id="u-7.20" who="#StefanOlszowski">Wysoka Izbo! Znaczenie układu polega przede wszystkim na tym, że rząd Niemieckiej Republiki Federalnej uznał w nim — 20 lat wcześniej uczynił to rząd Niemieckiej Republiki Demokratycznej w Układzie Zgorzeleckim — że ustalona w Umowie Poczdamskiej granica na Odrze i Nysie Łużyckiej stanowi zachodnią granicę Polski. Układ ten zamyka więc w kategoriach prawno-politycznych ogólnonarodową sprawę walki o ostateczne uznanie prawa Polski do życia i rozwoju w granicach sprawiedliwych i nie kwestionowanych przez żadne inne państwo.</u>
  201 + <u xml:id="u-7.21" who="#StefanOlszowski">Jest wielkim, historycznym osiągnięciem w dziejach naszego narodu, że granice Polski są obecnie uznane przez wszystkie państwa europejskie. Naszymi bezpośrednimi sąsiadami są zaprzyjaźnione z nami bratnie kraje socjalistyczne — Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Niemiecka Republika Demokratyczna i Czechosłowacka Republika Socjalistyczna. Jest to czynnik o podstawowym znaczeniu dla rozwoju kraju i mnożenia jego siły, odróżniający w sposób zasadniczy sytuację Polski Ludowej od sytuacji Polski międzywojennej.</u>
  202 + <u xml:id="u-7.22" who="#StefanOlszowski">Jeszcze w okresie II wojny światowej siły lewicowe i patriotyczne, a przede wszystkim Polska Partia Robotnicza, opracowały program odrodzenia Polski niepodległej i postępowej, Polski w sprawiedliwych i bezpiecznych granicach. Już wówczas dojrzała koncepcja zawarcia sojuszu i ułożenia dobrych stosunków z sąsiadami, które wykluczałyby na zawsze możliwość rozpętania nowej agresji przez imperializm niemiecki.</u>
  203 + <u xml:id="u-7.23" who="#StefanOlszowski">Postulaty dotyczące pozycji i bezpieczeństwa Polski znalazły zrozumienie i poparcie wszystkich wielkich mocarstw — członków koalicji antyhitlerowskiej. Wspólne oświadczenie rządów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii w Jałcie z dnia 11 lutego 1945 roku dało wyraz temu stanowisku, deklarując, że „ponownie stwierdzamy nasze wspólne pragnienie ujrzenia Polski jako państwa silnego, wolnego, niepodległego i demokratycznego”.</u>
  204 + <u xml:id="u-7.24" who="#StefanOlszowski">Rozgromienie III Rzeszy oraz fakt, że dzięki słusznej polityce Polskiej Partii Robotniczej i skupionych wokół niej innych ugrupowań polskiej lewicy zespoliliśmy główny nurt naszej walki narodowo-wyzwoleńczej, a następnie wysiłek zbrojny odrodzonego państwa polskiego z decydującą o zwycięstwie walką prowadzoną przez Związek Radziecki, w tym i o wyzwolenie naszej ojczyzny — sprawiły, iż po wojnie znaleźliśmy się w nowej, historycznie przełomowej — korzystnej sytuacji.</u>
  205 + <u xml:id="u-7.25" who="#StefanOlszowski">Fakt, że żołnierz polski, walczący u boku żołnierza radzieckiego, zatknął, obok sztandaru radzieckiego, sztandar polski na gruzach III Rzeszy, w Berlinie — także należy do historii stosunków polsko-niemieckich.</u>
  206 + <u xml:id="u-7.26" who="#StefanOlszowski">Wrocław, Szczecin i Gdańsk stały się znowu miastami polskimi. Germanizowana przez wieki ludność polska, żyjąca na Mazurach, nad Odrą i Bałtykiem, powróciła do macierzy.</u>
  207 + <u xml:id="u-7.27" who="#StefanOlszowski">We wspólnych zmaganiach z hitlerowskim najeźdźcą wykuwał się sojusz ze Związkiem Radzieckim, fundament naszej polityki zagranicznej. Układ o Przyjaźni, Pomocy Wzajemnej i Współpracy Powojennej, zawarty między Polską i Związkiem Radzieckim dnia 21 kwietnia 1945 roku, zabezpieczał nas od ponownej agresji ze strony Niemiec.</u>
  208 + <u xml:id="u-7.28" who="#StefanOlszowski">Odrodzenie silnej i niepodległej Polski, jako niezbędnego i trwałego elementu bezpieczeństwa w Europie, było wielokrotnie podkreślane w oficjalnych oświadczeniach i potwierdzone całą polityczną i dyplomatyczną działalnością rządu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.</u>
  209 + <u xml:id="u-7.29" who="#StefanOlszowski">Warto w tym miejscu przypomnieć fragment odpowiedzi z dnia 24 czerwca 1944 roku Premiera Związku Radzieckiego Józefa Stalina na depeszę Prezydenta Stanów Zjednoczonych Franklina Delano Roosevelta: „Znany jest Panu punkt widzenia Rządu Radzieckiego i jego dążenie do tego, by Polska była silna, niezależna i demokratyczna oraz by stosunki polsko-radzieckie były dobrosąsiedzkie, oparte na trwałej przyjaźni”.</u>
  210 + <u xml:id="u-7.30" who="#StefanOlszowski">Postulaty Polski wobec Niemiec zostały zrealizowane przez Konferencję Poczdamską. Umowa Poczdamska zawiera zasadnicze decyzje w sprawie ostatecznego uregulowania granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej. O definitywnym charakterze decyzji w sprawie zachodniej granicy Polski świadczą następujące postanowienia Umowy Poczdamskiej:</u>
  211 + <u xml:id="u-7.31" who="#StefanOlszowski">— szczegółowy opis przebiegu tej granicy zawarty w rozdziale IX,</u>
  212 + <u xml:id="u-7.32" who="#StefanOlszowski">— określenie terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej przekazanych pod zarząd państwa polskiego jako „byłych terytoriów niemieckich”,</u>
  213 + <u xml:id="u-7.33" who="#StefanOlszowski">— wyłączenie obszaru przekazanego Polsce z kompetencji Sojuszniczej Rady Kontroli Niemiec, sprawującej władzę zwierzchnią nad terytorium Niemiec jako całością,</u>
  214 + <u xml:id="u-7.34" who="#StefanOlszowski">— podjęcie decyzji zawartej w rozdziale XIII o przesiedleniu ludności niemieckiej z obszarów oddanych Polsce, co stanowi wyraz definitywnego przekazania Polsce obszarów nad Odrą, Nysą Łużycką i Bałtykiem.</u>
  215 + <u xml:id="u-7.35" who="#StefanOlszowski">Przypominam znane postanowienia Umowy Poczdamskiej, aby jeszcze raz podkreślić, że one właśnie stanowiły podstawę uregulowania zachodniej granicy Polski.</u>
  216 + <u xml:id="u-7.36" who="#StefanOlszowski">Rząd Polski Ludowej konsekwentnie stał na stanowisku, że uznanie decyzji Konferencji Poczdamskiej, zwłaszcza w zakresie zachodniej granicy Polski, jest miernikiem stosunku do powojennego porządku w Europie, a w konsekwencji do sprawy pokoju i wojny. Podpisując układ z Polską, rząd Niemieckiej Republiki Federalnej akceptował rzeczywistość istniejącą od 1945 roku.</u>
  217 + <u xml:id="u-7.37" who="#StefanOlszowski">Powojenny rozwój sytuacji w Niemczech przyniósł istotne zmiany, ważne dla Polski i całej Europy.</u>
  218 + <u xml:id="u-7.38" who="#StefanOlszowski">Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej było historycznym zwycięstwem niemieckich sił postępu i pokoju — komunistów i demokratów walczących z faszyzmem i militaryzmem hitlerowskich Niemiec. Było to wydarzenie o wielkiej doniosłości dla Polski, dla naszych stosunków z zachodnim sąsiadem, dla Europy.</u>
  219 + <u xml:id="u-7.39" who="#StefanOlszowski">Niemiecka Republika Demokratyczna jest socjalistycznym państwem niemieckim, które zerwało z zaborczą przeszłością niemiecką, stanęło na gruncie Umowy Poczdamskiej i wyraziło gotowość ułożenia stosunków z Polską na zasadach przyjaźni, dobrosąsiedztwa i współpracy. Jednym z pierwszych aktów tego nowego państwa niemieckiego było zawarcie z Polską w 1950 roku Układu Zgorzeleckiego o wytyczeniu ustalonej i istniejącej polsko-niemieckiej granicy państwowej. Niemiecka Republika Demokratyczna wniosła historyczny wkład w ukształtowanie i w urzeczywistnienie nowego modelu stosunków między Polakami a Niemcami. Przyjaźń i współpraca między Polską a Niemiecką Republiką Demokratyczną jest dzisiaj ważnym elementem, sprzyjającym rozwojowi obydwu krajów, a zarazem trwałym czynnikiem bezpieczeństwa i pokoju w Europie. Inaczej rozwijała się sytuacja w Niemczech zachodnich. Niemiecka Republika Federalna od pierwszych dni swego istnienia głosiła program rewizji granic i odwetu.</u>
  220 + <u xml:id="u-7.40" who="#StefanOlszowski">Doktryna i praktyka 20-letnich rządów chrześcijańskiej demokracji zmierzały do przekreślenia skutków II wojny światowej i odrodzenia Rzeszy Niemieckiej w granicach z 1937 roku.</u>
  221 + <u xml:id="u-7.41" who="#StefanOlszowski">Antykomunizm był polityczną i ideologiczną podbudową dla tych, skazanych na niepowodzenie, wysiłków. Ze szczególnym uporem kolejne rządy Niemieckiej Republiki Federalnej kwestionowały granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej. Szerzyły w społeczeństwie Niemieckiej Republiki Federalnej iluzje co do możliwości zmiany granic w Europie, w tym naszej zachodniej granicy. Rewizjonistyczny kurs polityki Niemieckiej Republiki Federalnej zatruwał atmosferę polityczną w Europie i w świecie i stanowił element zimnej wojny. Taki kurs uniemożliwiał normalizację stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a Polską i innymi krajami socjalistycznymi.</u>
  222 + <u xml:id="u-7.42" who="#StefanOlszowski">Wysuwane przez Polskę i inne kraje socjalistyczne liczne inicjatywy zmierzające do odprężenia i normalizacji stosunków, napotykały bezustannie ponawiane deklaracje odwetowe i rewizjonistyczne. Polityka kolejnych rządów chadeckich nie dążyła do usuwania historycznych obciążeń w stosunkach polsko-niemieckich; odwrotnie — mnożyła te obciążenia.</u>
  223 + <u xml:id="u-7.43" who="#StefanOlszowski">Polityka rewizjonizmu i odwetu w połączeniu ze wzrostem pozycji ekonomicznej i rozbudową potencjału militarnego Niemieckiej Republiki Federalnej wywoływała uzasadnioną troskę u nas, u naszych sojuszników i przyjaciół, w całej Europie. Umocnienie się wspólnoty państw socjalistycznych, ich pokojowa polityka i rosnące poczucie realizmu w Europie zachodniej spowodowały, że Niemiecka Republika Federalna nie tylko nie osiągnęła tych swoich celów, lecz znalazła się w ślepym zaułku własnych doktryn i dogmatów i wobec groźby izolacji politycznej. Fiasko tego kursu politycznego Niemieckiej Republiki Federalnej przyczyniło się w znacznej mierze do umocnienia realistycznych tendencji w społeczeństwie Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
  224 + <u xml:id="u-7.44" who="#StefanOlszowski">Z uwagą obserwowaliśmy ewolucję poglądów w niektórych kołach społeczeństwa zachodnioniemieckiego w kierunku bardziej realistycznej oceny sytuacji w Europie i uwalniania się od niebezpiecznych iluzji. Witaliśmy z zadowoleniem oznaki świadczące o narastaniu zrozumienia konieczności uznania realiów politycznych i terytorialnych w Europie, będących wynikiem II wojny światowej i powojennego rozwoju. Uznanie tych realiów stanowi niezbędną przesłankę umożliwiającą włączenie się Niemieckiej Republiki Federalnej w pozytywny nurt odprężenia, umacniania bezpieczeństwa i rozwoju współpracy w Europie. Przemiany te znalazły odbicie w polityce rządu Brandta-Scheela.</u>
  225 + <u xml:id="u-7.45" who="#StefanOlszowski">Domagając się od rządu Niemieckiej Republiki Federalnej uznania granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej nie czyniliśmy tego z troski o bezpieczeństwo tej granicy. Zachodnia granica Polski, podobnie jak wszystkie granice bratnich krajów, jest dostatecznie chroniona przez potęgę Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i całej wspólnoty socjalistycznej. Przypomniał o tym Minister Spraw Zagranicznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich — Andrzej Gromyko w swoim doniosłym przemówieniu z dnia 12 kwietnia br. Nasze żądanie, aby Niemiecka Republika Federalna zajęła jednoznaczne stanowisko w sprawie polskiej granicy zachodniej, tłumaczyło się więc jedynie faktem, że wyłącznie taki akt ze strony rządu Niemieckiej Republiki Federalnej może stworzyć realne podstawy normalizacji wzajemnych stosunków, eliminując — żeby posłużyć się słowami Kanclerza Brandta — „zalążki przyszłych sporów” i zarazem stanowiąc element umocnienia pokoju w Europie.</u>
  226 + <u xml:id="u-7.46" who="#StefanOlszowski">Kierując się nadrzędnymi interesami pokoju i bezpieczeństwa, Polska wyraziła w maju 1969 roku gotowość zawarcia z Niemiecką Republiką Federalną umowy analogicznej do układu podpisanego z Niemiecką Republiką Demokratyczną w Zgorzelcu. Inicjatywa Polski została na przełomie 1969/1970 r. przez rząd Niemieckiej Republiki Federalnej podjęta. Po niełatwych rozmowach obie strony uzgodniły tekst umowy. W dniu 7 grudnia 1970 roku podpisano w Warszawie układ o podstawach normalizacji stosunków między Polską a Republiką Federalną Niemiec. W ten sposób stworzona została podstawa ułożenia stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną w oparciu o zasady prawa międzynarodowego, a także szansa otwarcia nowego rozdziału w historii stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
  227 + <u xml:id="u-7.47" who="#StefanOlszowski">Równocześnie z rozmowami między Polską a Niemiecką Republiką Federalną toczyły się rokowania między Niemiecką Republiką Federalną a Związkiem Radzieckim. W wyniku tych rozmów w dniu 12 sierpnia 1970 r. został podpisany w Moskwie układ między Związkiem Radzieckim a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
  228 + <u xml:id="u-7.48" who="#StefanOlszowski">Z politycznego punktu widzenia oba te układy traktowane są przez zainteresowane Strony, a także przez opinię międzynarodową, jako polityczna całość. Ich ratyfikacja i wejście w życie stworzy niezbędne przesłanki pozytywnego uregulowania innych ważnych spraw na naszym kontynencie i dalszego konstruktywnego rozwoju sytuacji w Europie. Natomiast ich odrzucenie przez parlament Niemieckiej Republiki Federalnej stworzyłoby niezwykle poważną i brzemienną w skutki przeszkodę na tej drodze.</u>
  229 + <u xml:id="u-7.49" who="#StefanOlszowski">Wysoka Izbo! Tekst układu znany jest Obywatelom Posłom i całemu społeczeństwu. Ograniczę się więc do przypomnienia głównych jego postanowień. Treść merytoryczna układu zawarta jest w tytule, we wstępie i w czterech artykułach.</u>
  230 + <u xml:id="u-7.50" who="#StefanOlszowski">Wstęp nawiązuje do przeszłości, stwierdzając między innymi, że pierwszą ofiarą II wojny światowej była Polska, a następnie wymienia motywy, jakimi kierowały się Strony przy zawarciu układu. Są to:</u>
  231 + <u xml:id="u-7.51" who="#StefanOlszowski">— konieczność zapewnienia pokojowej przyszłości nowemu pokoleniu, które wyrosło w obu krajach od czasu zakończenia drugiej wojny światowej,</u>
  232 + <u xml:id="u-7.52" who="#StefanOlszowski">— pragnienie stworzenia trwałych podstaw dla pokojowego współżycia oraz rozwoju normalnych, dobrych stosunków między obydwoma państwami,</u>
  233 + <u xml:id="u-7.53" who="#StefanOlszowski">— dążenie do umocnienia pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
  234 + <u xml:id="u-7.54" who="#StefanOlszowski">Ważną częścią wstępu jest wyrażone tam wspólne przekonanie Stron, że podstawowy warunek pokoju stanowi nienaruszalność granic i poszanowanie integralności terytorialnej oraz suwerenności wszystkich państw Europy w ich obecnych granicach.</u>
  235 + <u xml:id="u-7.55" who="#StefanOlszowski">Centralne miejsce w układzie zajmują postanowienia w sprawie zachodniej granicy Polski, nienaruszalności granic i wyrzeczenia się roszczeń terytorialnych. Jest to dla nas sprawa podstawowa. Konsekwentnie staliśmy na stanowisku, że nie może być mowy o zawarciu układu z Niemiecką Republiką Federalną, który by pozostawiał jakiekolwiek wątpliwości co do nienaruszalności i ostatecznego charakteru naszej zachodniej granicy.</u>
  236 + <u xml:id="u-7.56" who="#StefanOlszowski">Zawarcie układu, ograniczonego jedynie do rezygnacji z groźby użycia siły lub użycia siły mijałoby się z celem. Nasze zapatrywania nie różniły się od poglądów rządu Brandta co do konieczności przestrzegania w stosunkach międzynarodowych zasady wyrzeczenia się groźby użycia siły lub użycia siły. Byliśmy zawsze świadomi ogromnego znaczenia tej zasady i jej przestrzegania w stosunkach między państwami. Zwykłe potwierdzenie tej zasady w układzie z Niemiecką Republiką Federalną nie wniosłoby jednak do naszych stosunków żadnych istotnych, nowych elementów. Wyrzeczenie się użycia siły posiada właściwy sens i znaczenie tylko w oparciu o uznanie nienaruszalności granic i poszanowanie integralności terytorialnej.</u>
  237 + <u xml:id="u-7.57" who="#StefanOlszowski">Stwierdzenia wyrażające stanowisko Stron układu wobec zachodniej granicy Polski znajdują się w ustępie 1 artykułu I. Brzmi on jak następuje:</u>
  238 + <u xml:id="u-7.58" who="#StefanOlszowski">„Polska Rzeczpospolita Ludowa i Republika Federalna Niemiec zgodnie stwierdzają, że istniejąca linia graniczna, której przebieg został ustalony w rozdziale IX uchwał Konferencji Poczdamskiej z dnia 2 sierpnia 1945 roku od Morza Bałtyckiego bezpośrednio na zachód od Świnoujścia i stąd wzdłuż rzeki Odry do miejsca, gdzie wpada Nysa Łużycka oraz wzdłuż Nysy Łużyckiej do granicy z Czechosłowacją, stanowi zachodnią granicę państwową Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.</u>
  239 + <u xml:id="u-7.59" who="#StefanOlszowski">Na podkreślenie zasługują tu następujące elementy:</u>
  240 + <u xml:id="u-7.60" who="#StefanOlszowski">— po pierwsze — Strony zgodnie stwierdzają, że polska granica zachodnia została uregulowana w rozdziale IX Umowy Poczdamskiej,</u>
  241 + <u xml:id="u-7.61" who="#StefanOlszowski">— po drugie — Strony zgodnie stwierdzają, że istniejąca linia graniczna stanowi zachodnią granicę państwową Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  242 + <u xml:id="u-7.62" who="#StefanOlszowski">Jest to potwierdzenie faktu, że istniejąca granica jest granicą państwową, ustaloną i utrwaloną.</u>
  243 + <u xml:id="u-7.63" who="#StefanOlszowski">Stwierdzenia dotyczące przebiegu i charakteru zachodniej granicy Polski wzmocniono dodatkowo postanowieniami przewidującymi nienaruszalność granic, poszanowanie integralności terytorialnej i wyrzeczenie się roszczeń terytorialnych. Postanowienia te z kolei podkreślono stwierdzeniem, że obie Strony są z nimi związane teraz i na przyszłość oraz, że obie Strony nie mają roszczeń terytorialnych wobec siebie i nie będą wysuwać takich roszczeń w przyszłości.</u>
  244 + <u xml:id="u-7.64" who="#StefanOlszowski">Postanowienia artykułu I układu usuwają główną przeszkodę, która uniemożliwiała dotąd normalizację stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną.</u>
  245 + <u xml:id="u-7.65" who="#StefanOlszowski">Artykuł II określa, że podstawę wzajemnych stosunków stanowić będą cele i zasady sformułowane w Karcie Narodów Zjednoczonych. Chodzi tu o takie zasady, jak suwerenna równość państw, wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań umownych, pokojowe rozstrzyganie sporów, zakaz groźby użycia siły lub użycia siły.</u>
  246 + <u xml:id="u-7.66" who="#StefanOlszowski">W artykule III Strony zobowiązały się podejmować dalsze kroki zmierzające do pełnej normalizacji i wszechstronnego rozwoju swych wzajemnych stosunków”. W ten sposób wyrażona została zgodność poglądów, że wejście w życie układu i jego realizacja warunkuje dalszy rozwój stosunków polsko-zachodnioniemieckich. Zgodnie z postanowieniami układu Strony dążyć będą do intensyfikacji współpracy w różnych dziedzinach, co — jak podkreślono — leży we wspólnym interesie obu krajów.</u>
  247 + <u xml:id="u-7.67" who="#StefanOlszowski">Układ określa podstawy normalizacji wzajemnych stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną. Każda ze Stron posiada swoje wcześniejsze zobowiązania umowne. Te wcześniejsze umowy nie mogą być przez układ naruszone. Dlatego artykuł IV układu stwierdza, że nie dotyczy on wcześniejszych umów zawartych przez Strony oraz umów ich dotyczących. Mieści się w tym stwierdzenie mocy wiążącej umów dotyczących ustalenia zachodniej granicy Polski (Umowa Poczdamska, Układ Zgorzelecki) oraz oznacza ono, że w niczym nie zostają osłabione dwustronne i wielostronne sojusze oraz inne umowy Polski z państwami socjalistycznymi.</u>
  248 + <u xml:id="u-7.68" who="#StefanOlszowski">Takie są główne postanowienia układu, który określony został w swym tekście jako trwała podstawa wzajemnych stosunków.</u>
  249 + <u xml:id="u-7.69" who="#StefanOlszowski">Wysoka Izbo! Chciałbym z całą mocą podkreślić, że układ stanowi jedyną możliwą do przyjęcia platformę dla naszych stosunków z Niemiecką Republiką Federalną. Jesteśmy zainteresowani wejściem w życie tego układu i gotowi jesteśmy wykonywać w dobrej wierze jego postanowienia. Zgodnie z artykułem III układu będziemy podejmować dalsze kroki w celu rozszerzenia współpracy i pełnej normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną.</u>
  250 + <u xml:id="u-7.70" who="#StefanOlszowski">Natomiast nie zgodzimy się nigdy na podjęcie jakichkolwiek i z kimkolwiek rokowań, które by zmierzały do osłabienia lub podważenia postanowień układu. Mówił o tym na inauguracyjnym posiedzeniu Sejmu VI kadencji I Sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej towarzysz Edward Gierek: „Nasze stanowisko jest w tej sprawie jasne i niewzruszone: platformą normalizacji stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną mogą być tylko i wyłącznie układy, które zostały już podpisane — obydwa układy — to jest warszawski i moskiewski. Ich odrzucenie byłoby równoznaczne z odrzuceniem normalizacji”.</u>
  251 + <u xml:id="u-7.71" who="#StefanOlszowski">W imieniu Rządu stanowisko w tej sprawie zajął Prezes Rady Ministrów towarzysz Piotr Jaroszewicz. Mówiąc o przeciwnikach układów w Niemieckiej Republice Federalnej stwierdził on: „Ci, którzy głoszą demagogiczne twierdzenia o możliwości przetargu z Polską, zapominają, że naród polski zapłacił za swoją wolność i niepodległość najwyższą cenę, że granica na Odrze i Nysie, jak też granica wspólnoty socjalistycznej na Łabie — są nienaruszalne i zawsze pozostaną w pełni zabezpieczone”.</u>
252 252 <u xml:id="u-7.72" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
253   - <u xml:id="u-7.73" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Znane jest stanowisko Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie ratyfikacji układów moskiewskiego i warszawskiego, przedstawione zwłaszcza w przemówieniu Sekretarza Generalnego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, towarzysza Leonida Breżniewa na XV Zjeździe radzieckich związków zawodowych. Odpowiada ono w pełni stanowisku Polski — podzielamy je i popieramy.</u>
254   - <u xml:id="u-7.74" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Podpisanie układu między Polską a Niemiecką Republiką Federalną powitane zostało z zadowoleniem i nadzieją przez opinię publiczną i rządy Europy, a także przez wiele państw pozaeuropejskich. Układ uznany został za ważny krok ku umocnieniu pokoju i bezpieczeństwa w Europie i zapowiedź normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a Polską.</u>
255   - <u xml:id="u-7.75" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Omawiany układ jest zgodny z powszechnym dziś dążeniem narodów Europy i zdecydowanej większości rządów europejskich do odprężenia, likwidacji pozostałości zimnej wojny, przezwyciężenia sztucznych barier dzielących nasz kontynent i przystąpienia do budowy systemu bezpieczeństwa, zapewniającego trwały pokój i harmonijny rozwój współpracy między wszystkimi państwami europejskimi.</u>
256   - <u xml:id="u-7.76" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W rozwinięciu pozytywnych procesów w Europie decydującą rolę odegrały państwa wspólnoty socjalistycznej, umocnienie ich pozycji politycznej, ekonomicznej i obronnej, i konsekwentna pokojowa polityka zagraniczna, oparta na zasadzie pokojowego współistnienia i współpracy z państwami o odmiennym ustroju społeczno-ekonomicznym.</u>
257   - <u xml:id="u-7.77" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Proces odprężenia i rozwoju stosunków między Wschodem a Zachodem w Europie rozpoczął się bez Niemieckiej Republiki Federalnej, a nawet — jak już o tym mówiłem — wbrew polityce Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
258   - <u xml:id="u-7.78" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Obecny rząd Brandta-Scheela oraz realistyczne siły w Niemieckiej Republice Federalnej rozumieją, że w interesie samej Niemieckiej Republiki Federalnej leży włączenie się w nurt odprężenia i współpracy w Europie. Mamy niejednokrotnie odmienne poglądy na szereg problemów, jednakże odnosimy się życzliwie do tych wysiłków rządu Niemieckiej Republiki Federalnej, które zmierzają do wniesienia wkładu na rzecz odprężenia i normalizacji w Europie.</u>
259   - <u xml:id="u-7.79" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wyrazem tej polityki rządu Niemieckiej Republiki Federalnej było podpisanie układów ze Związkiem Radzieckim i Polską. Układ Moskiewski z dnia 12 sierpnia 1970 r. posiada zasadnicze znaczenie dla normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną i krajami socjalistycznymi. Jego znaczenie polega na tym, że uczynił on uznanie nienaruszalności obecnej mapy terytorialno-politycznej w Europie fundamentem normalizacji i rozwoju ogólnoeuropejskich stosunków.</u>
260   - <u xml:id="u-7.80" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Układy moskiewski i warszawski, choć jeszcze nie weszły w życie, przyniosły już wiele pozytywnych skutków dla sytuacji w Europie. Przede wszystkim umocniła się ogólna tendencja do rozładowania napięcia na naszym kontynencie. Zostało zawarte przez cztery mocarstwa porozumienie w sprawie Berlina Zachodniego z września 1971 r. i odpowiednie porozumienie między dwoma państwami niemieckimi oraz między Niemiecką Republiką Demokratyczną a Senatem Berlina Zachodniego. Pomyślna realizacja tych porozumień usunie źródło wielu napięć w tym wrażliwym regionie Europy.</u>
261   - <u xml:id="u-7.81" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ugruntował się sprzyjający klimat dla podjęcia przygotowań do ogólnoeuropejskiej konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy. Istnieją obecnie wszystkie warunki dla przejścia do fazy praktycznych przygotowań do konferencji, której zwołanie popierają zainteresowane rządy.</u>
262   - <u xml:id="u-7.82" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Podpisanie układów stworzyło podstawy dla doniosłych, pozytywnych zmian w stosunkach między państwami europejskimi. Trwające rozmowy między Niemiecką Republiką Demokratyczną a Niemiecką Republiką Federalną powinny doprowadzić do uregulowania wielu spraw w stosunkach między nimi jako suwerennymi państwami. Całkowita rezygnacja przez Niemiecką Republikę Federalną z dyskryminacji Niemieckiej Republiki Demokratycznej na arenie międzynarodowej jest niezbędną przesłanką zgodnej z normami prawa międzynarodowego normalizacji stosunków między tymi dwoma państwami. Dokonanie tego kroku przez Niemiecką Republikę Federalną, a także przez inne państwa zachodnie oraz przyjęcie obu państw niemieckich do Organizacji Narodów Zjednoczonych, będzie dowodem realizmu politycznego i rzeczywistej woli budowania pokojowej przyszłości i współpracy narodów.</u>
263   - <u xml:id="u-7.83" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ważnym elementem procesu normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a państwami socjalistycznymi byłoby uznanie przez Niemiecką Republikę Federalną Układu Monachijskiego za nieważny od samego początku.</u>
264   - <u xml:id="u-7.84" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W sprawie ratyfikacji układów moskiewskiego i warszawskiego toczy się w NRF ostra batalia polityczna, którą — ze zrozumiałych względów — uważnie śledzimy.</u>
265   - <u xml:id="u-7.85" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W ostatnich dwóch dniach doszło do wyjątkowego zaostrzenia tej walki i próby obalenia rządu Kanclerza Brandta przy pomocy tzw. „konstruktywnego votum nieufności”. Próba ta, będąca prowokacyjnym wyzwaniem dla polityki odprężenia w Europie, poniosła fiasko.</u>
266   - <u xml:id="u-7.86" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Nie zamierzamy wtrącać się do spraw wewnętrznych NRF, ale nie możemy obojętnie podchodzić do wydarzeń, które bezpośrednio dotyczą również naszego kraju, sprawy odprężenia i pokoju w Europie. W istocie rzeczy walka ta toczy się bowiem nie tylko o normalizację stosunków między NRF a krajami socjalistycznymi w oparciu o zawarte układy. Stawką w tej walce jest europejskie odprężenie, kształt polityki NRF i jej rola w Europie.</u>
267   - <u xml:id="u-7.87" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Prawica chrześcijańskiej demokracji sterowana przez Straussa i Barzela, korzystająca z jawnego poparcia sił rewizjonistycznych, nacjonalistycznych i neohitlerowskich — jak potwierdziły to wybory w Badenii-Wirtembergii — nadal forsuje kurs zmierzający do podważenia i rewizji wyników II wojny światowej i przeciwstawia się tendencjom odprężeniowym w Europie. Dąży ona do zablokowania poprawy i normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a europejskimi krajami socjalistycznymi i do zawrócenia polityki Niemieckiej Republiki Federalnej na stare, rewizjonistyczne i niebezpieczne pozycje.</u>
268   - <u xml:id="u-7.88" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W swym politycznym awanturnictwie siły prawicowe i zimno wojenne — w antykomunistycznym zaślepieniu — nie liczą się z właściwie pojętymi interesami Niemieckiej Republiki Federalnej i ze stanowiskiem państw europejskich zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie.</u>
269   - <u xml:id="u-7.89" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Nic więc dziwnego, że politycy zachodnio-niemieccy, reprezentujący realistyczną orientację nieraz wyrażali obawę o ujemne dla międzynarodowej reputacji i pozycji Niemieckiej Republiki Federalnej konsekwencje fiaska ratyfikacji układów. Ratyfikacja bowiem układów moskiewskiego i warszawskiego leży przede wszystkim w interesie Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
270   - <u xml:id="u-7.90" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Ogromną zaiste odpowiedzialność wzięliby na siebie ci politycy zachodnioniemieccy, którzy przez odrzucenie ratyfikacji pozostawiliby otwartym źródło napięć na naszym kontynencie. Jest to nie tylko odpowiedzialność wobec własnego państwa i społeczeństwa, ale w istocie wobec całej Europy i jej przyszłości.</u>
271   - <u xml:id="u-7.91" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoka Izbo! Droga normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną — zważywszy istniejącą tam sytuację polityczną — nie będzie prosta ani łatwa. Będzie wymagała wiele czasu i wysiłku, aby likwidować bariery i usuwać przeszkody, które przeszłość nagromadziła między oboma państwami i społeczeństwami; dotyczy to zarówno tego co widoczne i wymierne, jak też i tego, co głęboko tkwi w sercach i umysłach ludzi.</u>
272   - <u xml:id="u-7.92" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Z naszej strony jesteśmy gotowi do podjęcia wysiłku, jaki jest konieczny dla rozpoczęcia procesu usuwania tych trudności. Pragnąc wykazać naszą dobrą wolę, w niektórych dziedzinach nie czekaliśmy nawet na ratyfikację układu.</u>
273   - <u xml:id="u-7.93" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Proces normalizacji w pełnym tego słowa znaczeniu będzie się mógł zacząć dopiero po wejściu w życie układu.</u>
274   - <u xml:id="u-7.94" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Obecnie należy przystąpić do opracowania programu rozwoju współpracy między oboma państwami w różnych dziedzinach. W samym tekście układu zostały wymienione takie dziedziny, jak stosunki gospodarcze, naukowe, naukowo-techniczne i kulturalne. Wspomina się także o możliwości innych kontaktów. Nie ulega wątpliwości, że we wszystkich tych zakresach współpraca może i powinna być korzystna dla obu Stron.</u>
275   - <u xml:id="u-7.95" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Współpraca między państwami wymaga zawierania umów i porozumień. Takich umów i porozumień między Polską a Niemiecką Republiką Federalną brak obecnie prawie zupełnie. Zawarcie takich porozumień stanowi warunek owocnego rozwoju współpracy. Poważny wysiłek w tej dziedzinie czeka obie Strony.</u>
276   - <u xml:id="u-7.96" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">W ramach programu normalizacji trzeba będzie załatwić wiele kwestii, które pozostawiła w spadku zła przeszłość. Przedstawimy te sprawy w stosownym czasie.</u>
277   - <u xml:id="u-7.97" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Inne problemy wynikają z aktualnych potrzeb, z rozwoju gospodarki, nauki i kultury obu państw. Otwierają się tu możliwości, które będą prowadziły w przyszłość. Jesteśmy gotowi po wejściu układu w życie uczynić to, co od nas zależy, aby normalizację stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną napełnić żywą treścią. Takiego samego stanowiska oczekujemy od strony zachodnioniemieckiej.</u>
278   - <u xml:id="u-7.98" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Uważamy, że omawiany układ stwarza historyczną szansę ułożenia stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną na nowej podstawie, zgodnie z celami, jakie wymienia wstęp do układu. Jest to szansa rozpoczęcia normalizacji stosunków, a zarazem wniesienia wspólnego wkładu w umocnienie pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
279   - <u xml:id="u-7.99" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Przedłożony Wysokiemu Sejmowi do rozpatrzenia układ między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec jest w pełni zgodny z podstawowymi zasadami naszej polityki zagranicznej, stanowi ich konkretne, konstruktywne zastosowanie. Pokój i bezpieczeństwo naszej ojczyzny widzimy w nierozerwalnej łączności z pokojem i bezpieczeństwem Europy.</u>
280   - <u xml:id="u-7.100" who="#MinisterSprawZagranicznychStefanOlszowski">Wysoki Sejmie! Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wystąpił do Rady Państwa o ratyfikację układu między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków, podpisanego w Warszawie dnia 7 grudnia 1970 r. — uznając, że podstawy, na jakich opiera się niniejszy układ i jego postanowienia, zgodne są z interesami Polski oraz ze sprawą umocnienia bezpieczeństwa i rozwoju pokojowych stosunków w Europie.</u>
  253 + <u xml:id="u-7.73" who="#StefanOlszowski">Znane jest stanowisko Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie ratyfikacji układów moskiewskiego i warszawskiego, przedstawione zwłaszcza w przemówieniu Sekretarza Generalnego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, towarzysza Leonida Breżniewa na XV Zjeździe radzieckich związków zawodowych. Odpowiada ono w pełni stanowisku Polski — podzielamy je i popieramy.</u>
  254 + <u xml:id="u-7.74" who="#StefanOlszowski">Podpisanie układu między Polską a Niemiecką Republiką Federalną powitane zostało z zadowoleniem i nadzieją przez opinię publiczną i rządy Europy, a także przez wiele państw pozaeuropejskich. Układ uznany został za ważny krok ku umocnieniu pokoju i bezpieczeństwa w Europie i zapowiedź normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a Polską.</u>
  255 + <u xml:id="u-7.75" who="#StefanOlszowski">Omawiany układ jest zgodny z powszechnym dziś dążeniem narodów Europy i zdecydowanej większości rządów europejskich do odprężenia, likwidacji pozostałości zimnej wojny, przezwyciężenia sztucznych barier dzielących nasz kontynent i przystąpienia do budowy systemu bezpieczeństwa, zapewniającego trwały pokój i harmonijny rozwój współpracy między wszystkimi państwami europejskimi.</u>
  256 + <u xml:id="u-7.76" who="#StefanOlszowski">W rozwinięciu pozytywnych procesów w Europie decydującą rolę odegrały państwa wspólnoty socjalistycznej, umocnienie ich pozycji politycznej, ekonomicznej i obronnej, i konsekwentna pokojowa polityka zagraniczna, oparta na zasadzie pokojowego współistnienia i współpracy z państwami o odmiennym ustroju społeczno-ekonomicznym.</u>
  257 + <u xml:id="u-7.77" who="#StefanOlszowski">Proces odprężenia i rozwoju stosunków między Wschodem a Zachodem w Europie rozpoczął się bez Niemieckiej Republiki Federalnej, a nawet — jak już o tym mówiłem — wbrew polityce Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
  258 + <u xml:id="u-7.78" who="#StefanOlszowski">Obecny rząd Brandta-Scheela oraz realistyczne siły w Niemieckiej Republice Federalnej rozumieją, że w interesie samej Niemieckiej Republiki Federalnej leży włączenie się w nurt odprężenia i współpracy w Europie. Mamy niejednokrotnie odmienne poglądy na szereg problemów, jednakże odnosimy się życzliwie do tych wysiłków rządu Niemieckiej Republiki Federalnej, które zmierzają do wniesienia wkładu na rzecz odprężenia i normalizacji w Europie.</u>
  259 + <u xml:id="u-7.79" who="#StefanOlszowski">Wyrazem tej polityki rządu Niemieckiej Republiki Federalnej było podpisanie układów ze Związkiem Radzieckim i Polską. Układ Moskiewski z dnia 12 sierpnia 1970 r. posiada zasadnicze znaczenie dla normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną i krajami socjalistycznymi. Jego znaczenie polega na tym, że uczynił on uznanie nienaruszalności obecnej mapy terytorialno-politycznej w Europie fundamentem normalizacji i rozwoju ogólnoeuropejskich stosunków.</u>
  260 + <u xml:id="u-7.80" who="#StefanOlszowski">Układy moskiewski i warszawski, choć jeszcze nie weszły w życie, przyniosły już wiele pozytywnych skutków dla sytuacji w Europie. Przede wszystkim umocniła się ogólna tendencja do rozładowania napięcia na naszym kontynencie. Zostało zawarte przez cztery mocarstwa porozumienie w sprawie Berlina Zachodniego z września 1971 r. i odpowiednie porozumienie między dwoma państwami niemieckimi oraz między Niemiecką Republiką Demokratyczną a Senatem Berlina Zachodniego. Pomyślna realizacja tych porozumień usunie źródło wielu napięć w tym wrażliwym regionie Europy.</u>
  261 + <u xml:id="u-7.81" who="#StefanOlszowski">Ugruntował się sprzyjający klimat dla podjęcia przygotowań do ogólnoeuropejskiej konferencji w sprawie bezpieczeństwa i współpracy. Istnieją obecnie wszystkie warunki dla przejścia do fazy praktycznych przygotowań do konferencji, której zwołanie popierają zainteresowane rządy.</u>
  262 + <u xml:id="u-7.82" who="#StefanOlszowski">Podpisanie układów stworzyło podstawy dla doniosłych, pozytywnych zmian w stosunkach między państwami europejskimi. Trwające rozmowy między Niemiecką Republiką Demokratyczną a Niemiecką Republiką Federalną powinny doprowadzić do uregulowania wielu spraw w stosunkach między nimi jako suwerennymi państwami. Całkowita rezygnacja przez Niemiecką Republikę Federalną z dyskryminacji Niemieckiej Republiki Demokratycznej na arenie międzynarodowej jest niezbędną przesłanką zgodnej z normami prawa międzynarodowego normalizacji stosunków między tymi dwoma państwami. Dokonanie tego kroku przez Niemiecką Republikę Federalną, a także przez inne państwa zachodnie oraz przyjęcie obu państw niemieckich do Organizacji Narodów Zjednoczonych, będzie dowodem realizmu politycznego i rzeczywistej woli budowania pokojowej przyszłości i współpracy narodów.</u>
  263 + <u xml:id="u-7.83" who="#StefanOlszowski">Ważnym elementem procesu normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a państwami socjalistycznymi byłoby uznanie przez Niemiecką Republikę Federalną Układu Monachijskiego za nieważny od samego początku.</u>
  264 + <u xml:id="u-7.84" who="#StefanOlszowski">W sprawie ratyfikacji układów moskiewskiego i warszawskiego toczy się w NRF ostra batalia polityczna, którą — ze zrozumiałych względów — uważnie śledzimy.</u>
  265 + <u xml:id="u-7.85" who="#StefanOlszowski">W ostatnich dwóch dniach doszło do wyjątkowego zaostrzenia tej walki i próby obalenia rządu Kanclerza Brandta przy pomocy tzw. „konstruktywnego votum nieufności”. Próba ta, będąca prowokacyjnym wyzwaniem dla polityki odprężenia w Europie, poniosła fiasko.</u>
  266 + <u xml:id="u-7.86" who="#StefanOlszowski">Nie zamierzamy wtrącać się do spraw wewnętrznych NRF, ale nie możemy obojętnie podchodzić do wydarzeń, które bezpośrednio dotyczą również naszego kraju, sprawy odprężenia i pokoju w Europie. W istocie rzeczy walka ta toczy się bowiem nie tylko o normalizację stosunków między NRF a krajami socjalistycznymi w oparciu o zawarte układy. Stawką w tej walce jest europejskie odprężenie, kształt polityki NRF i jej rola w Europie.</u>
  267 + <u xml:id="u-7.87" who="#StefanOlszowski">Prawica chrześcijańskiej demokracji sterowana przez Straussa i Barzela, korzystająca z jawnego poparcia sił rewizjonistycznych, nacjonalistycznych i neohitlerowskich — jak potwierdziły to wybory w Badenii-Wirtembergii — nadal forsuje kurs zmierzający do podważenia i rewizji wyników II wojny światowej i przeciwstawia się tendencjom odprężeniowym w Europie. Dąży ona do zablokowania poprawy i normalizacji stosunków między Niemiecką Republiką Federalną a europejskimi krajami socjalistycznymi i do zawrócenia polityki Niemieckiej Republiki Federalnej na stare, rewizjonistyczne i niebezpieczne pozycje.</u>
  268 + <u xml:id="u-7.88" who="#StefanOlszowski">W swym politycznym awanturnictwie siły prawicowe i zimno wojenne — w antykomunistycznym zaślepieniu — nie liczą się z właściwie pojętymi interesami Niemieckiej Republiki Federalnej i ze stanowiskiem państw europejskich zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie.</u>
  269 + <u xml:id="u-7.89" who="#StefanOlszowski">Nic więc dziwnego, że politycy zachodnio-niemieccy, reprezentujący realistyczną orientację nieraz wyrażali obawę o ujemne dla międzynarodowej reputacji i pozycji Niemieckiej Republiki Federalnej konsekwencje fiaska ratyfikacji układów. Ratyfikacja bowiem układów moskiewskiego i warszawskiego leży przede wszystkim w interesie Niemieckiej Republiki Federalnej.</u>
  270 + <u xml:id="u-7.90" who="#StefanOlszowski">Ogromną zaiste odpowiedzialność wzięliby na siebie ci politycy zachodnioniemieccy, którzy przez odrzucenie ratyfikacji pozostawiliby otwartym źródło napięć na naszym kontynencie. Jest to nie tylko odpowiedzialność wobec własnego państwa i społeczeństwa, ale w istocie wobec całej Europy i jej przyszłości.</u>
  271 + <u xml:id="u-7.91" who="#StefanOlszowski">Wysoka Izbo! Droga normalizacji stosunków z Niemiecką Republiką Federalną — zważywszy istniejącą tam sytuację polityczną — nie będzie prosta ani łatwa. Będzie wymagała wiele czasu i wysiłku, aby likwidować bariery i usuwać przeszkody, które przeszłość nagromadziła między oboma państwami i społeczeństwami; dotyczy to zarówno tego co widoczne i wymierne, jak też i tego, co głęboko tkwi w sercach i umysłach ludzi.</u>
  272 + <u xml:id="u-7.92" who="#StefanOlszowski">Z naszej strony jesteśmy gotowi do podjęcia wysiłku, jaki jest konieczny dla rozpoczęcia procesu usuwania tych trudności. Pragnąc wykazać naszą dobrą wolę, w niektórych dziedzinach nie czekaliśmy nawet na ratyfikację układu.</u>
  273 + <u xml:id="u-7.93" who="#StefanOlszowski">Proces normalizacji w pełnym tego słowa znaczeniu będzie się mógł zacząć dopiero po wejściu w życie układu.</u>
  274 + <u xml:id="u-7.94" who="#StefanOlszowski">Obecnie należy przystąpić do opracowania programu rozwoju współpracy między oboma państwami w różnych dziedzinach. W samym tekście układu zostały wymienione takie dziedziny, jak stosunki gospodarcze, naukowe, naukowo-techniczne i kulturalne. Wspomina się także o możliwości innych kontaktów. Nie ulega wątpliwości, że we wszystkich tych zakresach współpraca może i powinna być korzystna dla obu Stron.</u>
  275 + <u xml:id="u-7.95" who="#StefanOlszowski">Współpraca między państwami wymaga zawierania umów i porozumień. Takich umów i porozumień między Polską a Niemiecką Republiką Federalną brak obecnie prawie zupełnie. Zawarcie takich porozumień stanowi warunek owocnego rozwoju współpracy. Poważny wysiłek w tej dziedzinie czeka obie Strony.</u>
  276 + <u xml:id="u-7.96" who="#StefanOlszowski">W ramach programu normalizacji trzeba będzie załatwić wiele kwestii, które pozostawiła w spadku zła przeszłość. Przedstawimy te sprawy w stosownym czasie.</u>
  277 + <u xml:id="u-7.97" who="#StefanOlszowski">Inne problemy wynikają z aktualnych potrzeb, z rozwoju gospodarki, nauki i kultury obu państw. Otwierają się tu możliwości, które będą prowadziły w przyszłość. Jesteśmy gotowi po wejściu układu w życie uczynić to, co od nas zależy, aby normalizację stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną napełnić żywą treścią. Takiego samego stanowiska oczekujemy od strony zachodnioniemieckiej.</u>
  278 + <u xml:id="u-7.98" who="#StefanOlszowski">Uważamy, że omawiany układ stwarza historyczną szansę ułożenia stosunków między Polską a Niemiecką Republiką Federalną na nowej podstawie, zgodnie z celami, jakie wymienia wstęp do układu. Jest to szansa rozpoczęcia normalizacji stosunków, a zarazem wniesienia wspólnego wkładu w umocnienie pokoju i bezpieczeństwa w Europie.</u>
  279 + <u xml:id="u-7.99" who="#StefanOlszowski">Przedłożony Wysokiemu Sejmowi do rozpatrzenia układ między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec jest w pełni zgodny z podstawowymi zasadami naszej polityki zagranicznej, stanowi ich konkretne, konstruktywne zastosowanie. Pokój i bezpieczeństwo naszej ojczyzny widzimy w nierozerwalnej łączności z pokojem i bezpieczeństwem Europy.</u>
  280 + <u xml:id="u-7.100" who="#StefanOlszowski">Wysoki Sejmie! Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wystąpił do Rady Państwa o ratyfikację układu między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków, podpisanego w Warszawie dnia 7 grudnia 1970 r. — uznając, że podstawy, na jakich opiera się niniejszy układ i jego postanowienia, zgodne są z interesami Polski oraz ze sprawą umocnienia bezpieczeństwa i rozwoju pokojowych stosunków w Europie.</u>
281 281 <u xml:id="u-7.101" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
282 282 </div>
283 283 <div xml:id="div-8">
... ... @@ -289,56 +289,56 @@
289 289 <u xml:id="u-8.5" who="#Marszałek">Głos ma poseł sprawozdawca Jarema Maciszewski.</u>
290 290 </div>
291 291 <div xml:id="div-9">
292   - <u xml:id="u-9.0" who="#PosełMaciszewskiJarema">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Przedstawiony Sejmowi rządowy projekt ustawy Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest aktem ustawodawczym szczególnej doniosłości. Dotyczy on bowiem nauczycieli i nauczycieli akademickich, ludzi — których wiedzy, umiejętnościom, doświadczeniu i obywatelskiej odpowiedzialności naród powierzył troskę o swój skarb najcenniejszy: o swoje młode pokolenie, o dzieci i młodzież. O tym jakie będzie oblicze społeczeństwa polskiego za lat 20 czy 30, jakimi cechami będą się charakteryzować następne pokolenia Polaków, decyduje w dużej mierze dzisiejsza, codzienna, często pozbawiona błyskotliwych efektów zewnętrznych, wymagająca cierpliwości i uporu, trudna, lecz jakże zaszczytna praca nauczyciela i wychowawcy. Obecni uczniowie osiągną okres najwyższej aktywności zawodowej już w wieku XXI, zaś teraźniejsi studenci będą w następnym stuleciu w pełni sił twórczych.</u>
293   - <u xml:id="u-9.1" who="#PosełMaciszewskiJarema">W toku ogólnonarodowej i ogólnopartyjnej dyskusji przedzjazdowej, jak również w czasie obrad VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i podczas kampanii wyborczej do Sejmu obecnej kadencji, problemy oświaty i wychowania zajęły szczególnie poczesne miejsce. W fakcie tym wyraziła się rzetelna troska społeczna o dalszy rozwój naszego systemu kształcenia i wychowania, o zapewnienie mu pełnej efektywności, o lepsze i skuteczniejsze dostosowanie naszych działań na tym polu nie tylko do wymogów dnia dzisiejszego, ale także przyszłości.</u>
294   - <u xml:id="u-9.2" who="#PosełMaciszewskiJarema">Nie będzie więc przesadą stwierdzić, że dzisiejszym naszym obradom i naszym decyzjom towarzyszy autentyczne, rzeczywiste zainteresowanie całego społeczeństwa zaangażowanego rozumowo i emocjonalnie w przedmiot naszej debaty. Wyda się to bardziej zrozumiałe i oczywiste, jeśli przypomnę, że w naszych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych kształci się i wychowuje 8,5 miliona uczniów, zaś wyższe uczelnie obejmują dziś swą pracą 348 tysięcy studentów.</u>
295   - <u xml:id="u-9.3" who="#PosełMaciszewskiJarema">Rządowe przedłożenie projektu ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela, słusznie nazwane Kartą Praw i Obowiązków, wychodzi naprzeciw rzeczywistym potrzebom społecznym, zaspokaja również słuszne aspiracje i postulaty stanu nauczycielskiego, wypowiadane od dłuższego już czasu. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że projekt ustawy i stanowiący istotne, integralnie z nią związane uzupełnienie w postaci projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie nowego systemu płac nauczycielskich i zawartej w nim poważnej podwyżki, wydatnie poprawia warunki bytowe nauczycieli już dziś i wytycza wyraźne perspektywy w tej dziedzinie na jutro. Znaczenie ustawy jest znacznie szersze. Podnosi ona rangę społeczną zawodu i to nie tylko poprzez — jakże słuszne i jakże potrzebne — deklaracje zawarte w różnych częściach i artykułach projektu ustawy, ale także, czy przede wszystkim, poprzez szereg postanowień konkretnych, w tym również przywilejów zawodowych, umacniających pozycję nauczyciela w środowisku, w którym działa i w społeczeństwie. Pozycja ta jest istotnym elementem ułatwiającym nauczycielowi skuteczność jego wysiłku pedagogicznego.</u>
296   - <u xml:id="u-9.4" who="#PosełMaciszewskiJarema">Projekt ustawy stanowi duży krok naprzód w kierunku pełnego ujednolicenia naszego systemu edukacji narodowej, od przedszkola po szkołę wyższą. Mówimy ostrożnie: „stanowi krok naprzód”, nie zaś — co jest intencją ustawy — „ujednolica”, ponieważ ustawa stanowi prawne ramy działania, narzędzie działania, nie zastępuje zaś samego działania. System szkolny i oświatowy musi konsekwentnie ku pełnej jednolitości ewoluować — projekt ustawy powinien dobrze temu celowi służyć.</u>
297   - <u xml:id="u-9.5" who="#PosełMaciszewskiJarema">Projekt ustawy określa wspólne całemu stanowi nauczycielskiemu zadania i obowiązki, prawa i przywileje, przy jednoczesnym umiejętnym zróżnicowaniu zadań i obowiązków poszczególnych grup nauczycieli, zależnie od typu szkoły czy szczebla kształcenia. Doniosłą tego konsekwencją jest znaczne podniesienie rangi i pozycji społeczno-zawodowej nauczycieli i wychowawców pracujących na najniższych szczeblach kształcenia i wychowania. Znajduje to swój wyraz także w nowym systemie płac, w którym wysokość uposażenia nie jest uzależniona od typu szkoły (wyjąwszy — i to tylko częściowo — szkolnictwo wyższe), lecz jednolicie od wykształcenia i stażu pracy nauczyciela. Ułatwi to przepływ kadry między szkołami różnych szczebli i różnych typów, umożliwi prowadzenie lepszej i efektywniejszej polityki kadrowej.</u>
298   - <u xml:id="u-9.6" who="#PosełMaciszewskiJarema">Nad tym ostatnim problemem wypada się zatrzymać nieco dłużej. W całej rozciągłości zgodzić się trzeba ze stwierdzeniem zawartym w doręczonym obywatelom posłom uzasadnieniu rządowym projektu ustawy, iż analiza obecnego stanu kadrowego szkolnictwa ujawnia ujemne zjawiska, których źródła stanowią niektóre przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli. Do zjawisk tych należy w szczególności:</u>
299   - <u xml:id="u-9.7" who="#PosełMaciszewskiJarema">— pozostawanie w służbie czynnej pewnej liczby nauczycieli w wieku emerytalnym, o wyraźnie zmniejszonej sprawności, co z jednej strony utrudnia dopływ do szkół młodych kadr, z drugiej — utrudnia starania o podniesienie poziomu realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych,</u>
300   - <u xml:id="u-9.8" who="#PosełMaciszewskiJarema">— niedostosowanie do potrzeb szkół rozmieszczenia kwalifikowanej kadry nauczycielskiej”.</u>
301   - <u xml:id="u-9.9" who="#PosełMaciszewskiJarema">Podkreślić trzeba, że ten punkt widzenia podzieliła w całej rozciągłości Komisja Oświaty i Wychowania podczas omawiania projektu ustawy. Podzieliła go również Komisja Oświaty i Nauki Sejmu poprzedniej kadencji na posiedzeniu poświęconym analizie realizacji ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela z roku 1956.</u>
302   - <u xml:id="u-9.10" who="#PosełMaciszewskiJarema">Przedłożony Wysokiej Izbie projekt ustawy umożliwia prowadzenie właściwej polityki kadrowej. Z jednej strony zwiększa uprawnienia administracji szkolnej, np. w zakresie spraw związanych z przechodzeniem nauczyciela na emeryturę po osiągnięciu przez niego wieku emerytalnego, z drugiej — umożliwia zatrzymanie go za jego zgodą w służbie czynnej, gdy stan zdrowia i dalsza jego przydatność do pracy w szkole decyzję taką uzasadniają. Dodać należy, że projekt ustawy, przewidując znaczną poprawę warunków bytowych nauczycieli emerytowanych (również i tych, którzy przeszli na emeryturę przed wejściem w życie ustawy, którą omawiamy) usuwa innego rodzaju hamulce, które mogły uprzednio utrudniać prowadzenie prawidłowej polityki kadrowej. Jest to jeden z wielu przykładów, jak projekt ustawy harmonijnie łączy troskę o interesy nauczyciela z troską o dobro szkoły.</u>
303   - <u xml:id="u-9.11" who="#PosełMaciszewskiJarema">Projekt ustawy umożliwia władzy szkolnej także bardziej prawidłowe rozmieszczanie w terenie kadr nauczycielskich, co wobec przeobrażeń sieci szkolnej, przekształcania nisko zorganizowanych szkół wiejskich w wysoko zorganizowane szkoły zbiorcze o kilku nauczycielach, nabiera znaczenia szczególnego. Dodajmy w tym miejscu, że tworzenie na wsi sieci wysoko zorganizowanych szkół zbiorczych nie jest podyktowane tylko względami wynikającymi z niżu demograficznego. Po prostu — powiedzmy to wyraźnie — nie ma innej drogi do podniesienia poziomu kształcenia na szczeblu podstawowym na wsi, zrównania w górę poziomu szkół wiejskich z poziomem lepszych szkół miejskich. Możliwości operatywnego działania administracji oświatowej w zakresie polityki kadrowej, które stworzy ustawa, ułatwią bez wszelkiej wątpliwości proces modernizacji naszego szkolnictwa, np. wcześniejsze kończenie etapu tak zwanego nauczania początkowego i zaczynanie nauczania przedmiotowego już od klasy, powiedzmy, trzeciej, lub nawet — w dalszej przyszłości — drugiej. Z drugiej strony projekt ustawy zawiera wystarczające gwarancje, iż prawo przenoszenia nauczyciela ze szkoły do szkoły lub — tym bardziej — z miejscowości do miejscowości nie będzie nadużywane i że jeśli przeniesienie nastąpi, to będzie ono spowodowane rzeczywistą koniecznością i rzeczywistą niemożnością znalezienia dla danego nauczyciela miejsca pracy w szkole w miejscowości, w której pracował dotychczas.</u>
304   - <u xml:id="u-9.12" who="#PosełMaciszewskiJarema">Raz jeszcze podkreślić wypada, że cały nasz system oświatowy znajduje się w toku procesu modernizacji. Na razie — w ramach obecnego ustroju szkolnego; w przyszłości przewidywać należy zmiany modelowe. Nakłada to na nas obowiązek dostosowania aktów normatywnych do wymogów tego procesu, tak potrzebnego dla dalszego rozwoju naszego kraju.</u>
305   - <u xml:id="u-9.13" who="#PosełMaciszewskiJarema">Ściśle z tym powiązany jest problem podnoszenia kwalifikacji przez wszystkich nauczycieli. Projekt ustawy nakłada na cały stan nauczycielski obowiązek ustawicznego dokształcania się, pogłębiania raz zdobytej wiedzy, stałego doskonalenia się zawodowego. Z drugiej strony projekt ustawy formułuje również szereg uprawnień nauczycieli, związanych z dokształcaniem się; przewiduje prawo do zwolnień, zniżek godzin itd. Podkreśla — wymieniając obowiązki nauczycieli akademickich — konieczność prowadzenia kursów podyplomowych, punktów konsultacyjnych itd. Służyć one mają także czynnym zawodowo nauczycielom. Wymóg kwalifikacyjny projekt ustawy podnosi bardzo wysoko. Nowo rozpoczynający pracę w zawodzie nauczycielskim powinien mieć w zasadzie ukończone studia wyższe. Pełna stabilizacja zawodowa nauczyciela, wyrażająca się w akcie mianowania może nastąpić dopiero po określonym czasie, po praktycznym zweryfikowaniu rzeczywistych umiejętności pedagogicznych nauczyciela. Wszystko to ma na celu podniesienie poziomu naszego szkolnictwa wszystkich szczebli.</u>
306   - <u xml:id="u-9.14" who="#PosełMaciszewskiJarema">Jest to sprawa kluczowa. Doceniając w całej rozciągłości trud stanu nauczycielskiego, olbrzymi, historycznej miary skok, jaki nasz kraj uczynił w dziedzinie oświaty w ciągu blisko już 28 lat władzy ludowej, trzeba jednak stwierdzić, że jest jeszcze wiele szkół w Polsce, do których nowoczesne metody dydaktyczne i wychowawcze nie docierają lub docierają w stopniu daleko niewystarczającym, że poziom nauczania nie we wszystkich szkołach jest odpowiedni, że efekty pracy szkoły pozostają czasem w dysproporcji w stosunku do potrzeb naszego dynamicznie rozwijającego się socjalistycznego organizmu społecznego i państwowego.</u>
307   - <u xml:id="u-9.15" who="#PosełMaciszewskiJarema">W uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zawarte zostały ambitne wytyczne odnośnie do kierunków działania w zakresie dalszego rozwoju oświaty w Polsce. Wytyczne te dotyczą także treści pracy szkoły. Absolwenci naszych szkół muszą być wyposażeni w gruntowną wiedzę i w umiejętność posługiwania się nią w życiu społecznym i zawodowym. Nakłada to na szkołę obowiązek nie tylko wpojenia w uczniów pewnej sumy wiadomości, określonej obowiązującym programem nauczania, ale również wdrożenia umiejętności samodzielnego myślenia, przystosowania zdobytych w szkole umiejętności do różnych sytuacji w życiu społecznym i zawodowym, dostrzegania i samodzielnego rozstrzygania problemów. Są to nieodzowne warunki właściwego przygotowania przez szkołę mas młodzieży cło tego etapu rozwoju społecznego i gospodarczego, który skrótowo określamy mianem rewolucji naukowo-technicznej.</u>
308   - <u xml:id="u-9.16" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wszystko to powoduje, że zadania stawiane szkole — rosną. Rosną więc równocześnie zadania stawiane całemu stanowi nauczycielskiemu. Projekt ustawy precyzuje je w sposób dokładny, dając równocześnie nauczycielowi wszystkie warunki i możliwości rzetelnego i skutecznego ich wykonywania.</u>
309   - <u xml:id="u-9.17" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wysoka Izbo! Nie jest moim zadaniem przytaczanie wszystkich argumentów przemawiających za projektem ustawy i jej poszczególnymi rozwiązaniami; znalazły się one w rządowym uzasadnieniu, przedstawionym Komisji Oświaty i Wychowania przez towarzysza Ministra Kuberskiego. Komisja argumentację rządową przyjęła i w pełni podzieliła. Poszczególne wątpliwości dotyczące niektórych kwestii szczegółowych zostały rozproszone dodatkowymi wyjaśnieniami. Nie jest również moim zadaniem — referat przekraczałby wówczas wszelkie dopuszczalne normy czasowe — referowanie wszystkich bez wyjątku poprawek, które Komisja Oświaty i Wychowania, wykorzystując uwagi Komisji Prac Ustawodawczych oraz uwagi i propozycje posłów — członków Komisji Nauki i Postępu Technicznego przedstawiła Wysokiej Izbie w druku sejmowym nr 29. Ograniczę się jedynie do ogólnego ich omówienia i do wyjaśnienia kilku spraw szczegółowych.</u>
310   - <u xml:id="u-9.18" who="#PosełMaciszewskiJarema">Poprawek tych jest stosunkowo dużo, bo aż 94. Żadna z nich jednak nie podważa podstawowych myśli przewodnich ustawy, nie kwestionuje słuszności założeń polityki oświatowej naszego państwa, której ustawa ma służyć. Mnogość poprawek wynika przede wszystkim ze szczególnej wagi dokumentu, z roli, jaką ma odegrać, a także z faktu, że wyjątkowo wiele zespołów ludzkich pracowało nad jej kształtem ostatecznym. Szło nam o to — zarówno Rządowi, jak i komisjom — aby projekt ustawy miał postać możliwie najdoskonalszą, nie tylko pod względem merytorycznym, ale także stylistycznym i formalno-prawnym.</u>
311   - <u xml:id="u-9.19" who="#PosełMaciszewskiJarema">Poprawki do ustawy podzielić można na 3 podstawowe grupy:</u>
312   - <u xml:id="u-9.20" who="#PosełMaciszewskiJarema">Do pierwszej należą poprawki natury redakcyjnej i stylistycznej, nie zmieniające w najmniejszej mierze treści przedłożenia rządowego. Do tej grupy poprawek zaliczam również te zmiany, które wyniknęły z dążenia do ujednolicenia terminologicznego i prawniczego naszych aktów ustawodawczych. Sądzę, że mam prawo czuć się zwolniony od omawiania tego typu poprawek.</u>
313   - <u xml:id="u-9.21" who="#PosełMaciszewskiJarema">Do drugiej grupy poprawek zaliczam takie, które obok charakteru stylistycznego lub formalno-prawnego zawierają także pewne uzupełnienia merytoryczne.</u>
314   - <u xml:id="u-9.22" who="#PosełMaciszewskiJarema">I tak np. — w art. 3 uznaliśmy za konieczne wprowadzenie rozróżnienia zakresu obowiązków poszczególnych grup nauczycieli akademickich, ponieważ nie wszyscy nauczyciele akademiccy mają obowiązek pracy naukowo-badawczej.</u>
315   - <u xml:id="u-9.23" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 4 uznaliśmy za słuszne pewne uporządkowanie tematyczne zakresu odpowiedzialności dyrektora szkoły, uzupełniając w porównaniu z przedłożeniem rządowym odpowiednim ustępem o odpowiedzialności za „tworzenie warunków do rozwijania samorządnej i samodzielnej pracy młodzieży w ramach jej organizacji”, co merytorycznie wydaje się uzasadnione wielką rolą procesów samowychowawczych, przebiegających w organizacjach młodzieżowych na terenie szkoły.</u>
316   - <u xml:id="u-9.24" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 15 wydawało się słuszne podkreślić, że nowe zasady wynagrodzenia nauczycieli i nauczycieli akademickich — to nie tylko podwyżka płac, ale również zmiana systemu uposażeń itd.</u>
317   - <u xml:id="u-9.25" who="#PosełMaciszewskiJarema">Trzecia grupa poprawek nosi charakter merytoryczny. W art. 24 Komisja proponuje wyeksponować wielką rolę wychowawczą nie tylko olimpiad przedmiotowych, ale także konkursów zawodowych, sportowych lub artystycznych; osiągnięcia uczniów w tych konkursach powinny być również — podobnie jak osiągnięcia w olimpiadach — brane pod uwagę przy ocenie pracy nauczyciela i przy jego nagradzaniu.</u>
318   - <u xml:id="u-9.26" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 33 należy bardziej elastycznie uregulować problem zajęć dydaktycznych w szkołach wyższych ze względu na ogromne zróżnicowanie form kształcenia i typów szkół. Minister musi mieć w tym zakresie możliwość dostosowania przepisów wykonawczych do warunków pracy szkół i kierunków studiów.</u>
319   - <u xml:id="u-9.27" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 34 Komisja zaproponowała poprawkę, która w sposób jasny i nie dający podstaw do dwuznacznych interpretacji wyjaśnia, że „nauczyciel i nauczyciel akademicki korzystający ze zniżki godzin nie może pobierać dodatkowego wynagrodzenia z tytułu godzin ponadwymiarowych”, ze ściśle określonym wyjątkiem. Ta poprawka potwierdza stanowczo słuszność założenia nowego systemu płac, iż płaca zasadnicza jest głównym i podstawowym elementem uposażenia, zaś godziny ponadwymiarowe mogą być stosowane tylko w wypadkach szczególnych. Wprowadzenie ust. 2 do art. 35 wynika ze sformułowań ustawy o szkolnictwie wyższym, której to ustawy nie uchylamy przecież w całości. W tej sytuacji wydało się słuszne, aby punkt dotyczący spraw emerytalnych profesorów i docentów szkół wyższych przenieść konsekwentnie, podobnie jak i inne tego typu przepisy, do Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
320   - <u xml:id="u-9.28" who="#PosełMaciszewskiJarema">Art. 37 bardziej precyzyjnie określa zasady współpracy nauczyciela akademickiego z jednostkami gospodarki narodowej. W art. 65 Komisja po konsultacjach z Rządem uznała za słuszne ujednolicenie systemu kar tak, aby kara nagany była tylko karą dyscyplinarną, a nie — jak przewidywał projekt pierwotny — karą dyscyplinarną lub karą porządkową. W tym samym artykule Komisja postuluje poprawkę, która przewiduje, że każde orzeczenie, a więc nie tylko skazujące, Komisji Dyscyplinarnej wraz z uzasadnieniem znajdzie się w aktach zainteresowanego.</u>
321   - <u xml:id="u-9.29" who="#PosełMaciszewskiJarema">Zmiany w art. 80 podyktowane są potrzebą co najmniej zrównania pozycji prawnej adiunkta z pozycją prawną niektórych innych kategorii nauczycieli akademickich.</u>
322   - <u xml:id="u-9.30" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 94 Komisja po konsultacji z Rządem uznała za słuszne, by w określonych przypadkach, kiedy znosi się lub przekształca szkołę lub szkołę wyższą, a nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela lub nauczyciela akademickiego w tej samej lub innej szkole w tej samej lub innej miejscowości był obowiązek zaproponowania mu pracy zgodnej z kwalifikacjami.</u>
323   - <u xml:id="u-9.31" who="#PosełMaciszewskiJarema">W art. 96, stosowanym zresztą w praktyce zgoła wyjątkowo (o czym zresztą ustawa głosi), wydawało się słuszne wprowadzić zmiany redakcyjne, które treść tego artykułu uzgodniłyby z dotychczas obowiązującymi przepisami w tym zakresie.</u>
324   - <u xml:id="u-9.32" who="#PosełMaciszewskiJarema">Pozostałe poprawki, a zwłaszcza nowe artykuły w końcu ustawy, uzgadniają Kartę Praw i Obowiązków Nauczyciela z innymi ustawami.</u>
325   - <u xml:id="u-9.33" who="#PosełMaciszewskiJarema">Obok poprawek zawartych w druku sejmowym nr 29 Komisja Oświaty i Wychowania wnosi jeszcze 6 dodatkowych poprawek:</u>
326   - <u xml:id="u-9.34" who="#PosełMaciszewskiJarema">1. W art. 40 po zdaniu: „Z tytułu 20-letniej nienagannej pracy pedagogicznej przyznaje się nauczycielom i nauczycielom akademickim odznaczenia państwowe” — proponujemy podać treść w brzmieniu przedłożenia rządowego. Poprawkę tę Komisja zgłasza po szeregu konsultacji w przeświadczeniu, że proponowane brzmienie tego artykułu nie stanowi przeszkody do nadania nauczycielowi lub nauczycielowi akademickiemu odznaczenia lub orderu wyższego stopnia, jeśli na to zasłużył, natomiast pozostawienie pierwotnie proponowanej przez Komisję poprawki doprowadziłoby do niewłaściwych nacisków bądź też do nieusatysfakcjonowania odznaczonych, jeśli otrzymaliby odznaczenia wedle dolnej granicy określonej ustawą. Ponadto brzmienie przedłożenia rządowego odpowiada sformułowaniom zawartym w kartach innych uprzywilejowanych zawodów.</u>
327   - <u xml:id="u-9.35" who="#PosełMaciszewskiJarema">2. W art. 74 ust. 2 skreśla się słowo „dyscyplinarną” — jest to konsekwencja poprawki do art. 65, który w nowym brzmieniu przewiduje, że kary dyscyplinarne wymierza tylko Komisja Dyscyplinarna.</u>
328   - <u xml:id="u-9.36" who="#PosełMaciszewskiJarema">3. Art. 86 proponuje się nadać nowe brzmienie, a mianowicie:</u>
329   - <u xml:id="u-9.37" who="#PosełMaciszewskiJarema">„Nowo zatrudniony nauczyciel i nauczyciel akademicki obowiązany jest przystąpić do pracy w terminie oznaczonym w akcie nominacyjnym lub umowie o pracę. Jeżeli nowo zatrudniony nauczyciel lub nauczyciel akademicki nie usprawiedliwi w ciągu sześciu dni po tym terminie nieprzystąpienia do pracy, nominacja lub umowa o pracę traci ważność, chyba że szczególne przepisy stanowią inaczej”.</u>
330   - <u xml:id="u-9.38" who="#PosełMaciszewskiJarema">Poprawka ta podyktowana jest dążeniem do ograniczenia tego przepisu do nauczycieli i nauczycieli akademickich rozpoczynających pracę oraz do uzgodnienia tego przepisu z innymi aktami normatywnymi z zakresu prawa pracy: mówiąc w ostatnim zwrocie o przepisach szczególnych, ma się przede wszystkim na uwadze ustawę o planowym zatrudnieniu absolwentów.</u>
331   - <u xml:id="u-9.39" who="#PosełMaciszewskiJarema">4. W art. 96 ust. 1 proponuje się dodać na zakończenie zdanie: „W razie rozwiązania stosunku pracy w tym trybie może być przyznana nauczycielowi lub nauczycielowi akademickiemu odprawa w wysokości trzymiesięcznego uposażenia zasadniczego”.</u>
332   - <u xml:id="u-9.40" who="#PosełMaciszewskiJarema">5. W art. 97 ust. 1 pkt. 5 proponuje się skreślić słowo „udokumentowanego” oraz ostatnie słowa brzmiące: „w ciągu co najmniej 7 dni”. Przepis ten dotyczy porzucenia pracy i nie wydaje się celowe uściślanie tu czasokresu.</u>
333   - <u xml:id="u-9.41" who="#PosełMaciszewskiJarema">6. W art. 102 ust. 2, ak. 2, po słowie „uposażenia” dodaje się słowo „zasadniczego”. Jest to konsekwencja poprzedniego artykułu.</u>
334   - <u xml:id="u-9.42" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wszystkie poprawki zarówno te, które zawarte są w druku sejmowym i w erracie, jak i te, które przed chwilą przedłożyłem Wysokiej Izbie, były rezultatem wnikliwej i uważnej pracy komisji oraz przedstawicieli Rządu. Wszystkie też zostały z Rządem skonsultowane i uzgodnione.</u>
335   - <u xml:id="u-9.43" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wysoki Sejmie! Projekt ustawy Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela rodził się wspólnym wysiłkiem Rządu, Sejmu i przedstawicieli zainteresowanych środowisk. Rzadko który projekt ustawy przeszedł przez tak liczne i tak gruntowne konsultacje i dyskusje. Nad wstępnymi założeniami projektu ustawy przeprowadziła dyskusję sejmowa Komisja Oświaty i Nauki Sejmu V kadencji. Projekt ustawy konsultowany był ze środowiskami nauczycielskimi i akademickimi. Resort oświaty przeprowadził również badania socjologiczne — sondujące opinie wielu środowisk nauczycielskich. W toku kampanii wyborczej do Sejmu obecnej kadencji wielu obywateli posłów dyskutowało te sprawy z nauczycielami — wyborcami w swoich okręgach wyborczych. Na adres Komisji Oświaty i Wychowania napłynęło wiele listów od organizacji terenowych Związku Nauczycielstwa Polskiego i od poszczególnych obywateli. Od początku do końca w pracy nad projektem ustawy uczestniczyli przedstawiciele Związku Nauczycielstwa Polskiego.</u>
336   - <u xml:id="u-9.44" who="#PosełMaciszewskiJarema">Konsultacje wykazały bez wszelkiej wątpliwości, że projekt ustawy cieszy się pełnym poparciem zainteresowanych środowisk, wszyscy nauczyciele widzą w nim nie tylko urzeczywistnienie swych osobistych nadziei i pragnień, ale równocześnie skuteczny instrument służący podniesieniu na wyższy poziom pracy szkoły i administracji oświatowej.</u>
337   - <u xml:id="u-9.45" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wiele postulatów szczegółowych, zgłaszanych w toku dyskusji, zostało w projekcie ustawy uwzględnionych. Nie mogły zostać uwzględnione zgłaszane na każdym etapie pracy nad projektem ustawy te wszystkie uwagi i dezyderaty, które pociągnęłyby za sobą dalsze zwiększenie wydatków budżetowych państwa. W tym miejscu trzeba otwarcie i szczerze powiedzieć: wysiłek państwa, wyrażający się w roku bieżącym kwotą blisko 1 600 mln zł na podwyżki uposażeń nauczycielskich, a w roku docelowym reformy systemu płac kwotą blisko 7 mld zł jest wysiłkiem wielkiego rzędu. Wszyscy uznajemy, że wysiłek ten jest konieczny, a sposób wydatkowania tych sum, wypracowanych przez naszą gospodarkę narodową, sprawiedliwy i słuszny. Nie stać jednak naszego państwa w chwili obecnej na zwiększenie tego wysiłku. Każdy postulat, głoszący potrzebę zmniejszenia wymiaru godzin czy podwyżki wynagrodzenia za taki lub inny rodzaj pracy pedagogicznej pociąga za sobą dodatkowe koszty, których państwo nie mogłoby już pokryć. I tak np. obniżenie obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych, choćby tylko o jedną godzinę, wymagałoby zwiększenia funduszu płac o kilkaset milionów złotych rocznie. Wyda się to bardziej jasne, jeśli uprzytomnimy sobie, że nauczyciele stanowią grupę zawodową liczącą 363 tys. osób, a nauczyciele akademiccy — 33 tys. osób. Być może nowy system płac nie satysfakcjonuje w równie wysokim stopniu wszystkich — nader przecież licznych grup nauczycielskich. Intencją jednak autorów projektu jest także wyrównanie pewnych narosłych latami dysproporcji między zarobkami poszczególnych grup nauczycieli, tym bardziej, że w ogromnej większości wypadków dysproporcje te nie miały uzasadnienia merytorycznego.</u>
338   - <u xml:id="u-9.46" who="#PosełMaciszewskiJarema">Pojawiły się pojedyncze głosy, krytykujące nadmierną rzekomo liczbę delegacji dla Rady Ministrów lub poszczególnych ministrów. Nie można jednak — wobec ogromnej różnorodności szkół — wszystkich szczegółowych spraw jednolicie regulować przepisami ustawy. Rząd musi otrzymać uprawnienia pozwalające na pewną elastyczność w działaniu zgodnie z ustawą. Jest też jedna delegacja, która — jak sądzę — budzi szczególne zadowolenie. Myślę o art. 107, upoważniającym Radę Ministrów do dalszej poprawy warunków pracy nauczycieli i nauczycieli akademickich i obniżania norm czasu pracy określonych w ustawie. Artykuł ten nadaje postanowieniom dotyczącym warunków pracy i płacy charakter dynamiczny i odzwierciedla w całej pełni intencje Rządu i Sejmu.</u>
339   - <u xml:id="u-9.47" who="#PosełMaciszewskiJarema">Były także uwagi i postulaty, które — zdaniem Komisji — zawierały myśli słuszne, jednak aktualnie niemożliwe do realizacji bądź ze względów materialnych, bądź organizacyjnych lub kadrowych. Do takich np. wniosków należał postulat rozciągnięcia uprawnień Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela na lekarzy szkolnych, pracujących w higienie szkolnej lub w akademickiej służbie zdrowia na pełnych etatach. Jest to jednak wniosek, który — należy to postulować — Rząd rozpatrzy we właściwym czasie, wtedy, gdy warunki po temu dojrzeją.</u>
340   - <u xml:id="u-9.48" who="#PosełMaciszewskiJarema">Wysoka Izbo! Przedstawiony projekt ustawy wraz z poprawkami odzwierciedla decyzje VI Zjazdu PZPR, który postanowił, iż należy: „Zapewnić należyty wzrost społecznej rangi zawodu nauczycielskiego, zwiększyć troskę o poziom ideowy i warunki życia i pracy środowiska nauczycielskiego”. Służy rozwojowi nowoczesnej oświaty w Polsce. Harmonijnie w jedną nierozerwalną całość łączy prawa i obowiązki całego stanu nauczycielskiego. Wraz z przedstawionym łącznie projektem rozporządzenia Rady Ministrów wydatnie poprawia warunki bytowe nauczycieli i czyni zawód nauczycielski atrakcyjnym dla zdolnej, wartościowej młodzieży. Umożliwia wdrażanie w życie założeń jednolitej polityki oświatowej i naukowej w kraju, określonej uchwałami VI Zjazdu PZPR. Dobrze służy sprawie umocnienia i rozwoju wszystkich form socjalistycznego wychowania dzieci i młodzieży.</u>
341   - <u xml:id="u-9.49" who="#PosełMaciszewskiJarema">W imieniu Komisji Oświaty i Wychowania mam zaszczyt prosić Wysoką Izbę, by ustawę Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela w brzmieniu przedłożenia rządowego wraz z poprawkami Komisji raczyła uchwalić.</u>
  292 + <u xml:id="u-9.0" who="#JaremaMaciszewski">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Przedstawiony Sejmowi rządowy projekt ustawy Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest aktem ustawodawczym szczególnej doniosłości. Dotyczy on bowiem nauczycieli i nauczycieli akademickich, ludzi — których wiedzy, umiejętnościom, doświadczeniu i obywatelskiej odpowiedzialności naród powierzył troskę o swój skarb najcenniejszy: o swoje młode pokolenie, o dzieci i młodzież. O tym jakie będzie oblicze społeczeństwa polskiego za lat 20 czy 30, jakimi cechami będą się charakteryzować następne pokolenia Polaków, decyduje w dużej mierze dzisiejsza, codzienna, często pozbawiona błyskotliwych efektów zewnętrznych, wymagająca cierpliwości i uporu, trudna, lecz jakże zaszczytna praca nauczyciela i wychowawcy. Obecni uczniowie osiągną okres najwyższej aktywności zawodowej już w wieku XXI, zaś teraźniejsi studenci będą w następnym stuleciu w pełni sił twórczych.</u>
  293 + <u xml:id="u-9.1" who="#JaremaMaciszewski">W toku ogólnonarodowej i ogólnopartyjnej dyskusji przedzjazdowej, jak również w czasie obrad VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i podczas kampanii wyborczej do Sejmu obecnej kadencji, problemy oświaty i wychowania zajęły szczególnie poczesne miejsce. W fakcie tym wyraziła się rzetelna troska społeczna o dalszy rozwój naszego systemu kształcenia i wychowania, o zapewnienie mu pełnej efektywności, o lepsze i skuteczniejsze dostosowanie naszych działań na tym polu nie tylko do wymogów dnia dzisiejszego, ale także przyszłości.</u>
  294 + <u xml:id="u-9.2" who="#JaremaMaciszewski">Nie będzie więc przesadą stwierdzić, że dzisiejszym naszym obradom i naszym decyzjom towarzyszy autentyczne, rzeczywiste zainteresowanie całego społeczeństwa zaangażowanego rozumowo i emocjonalnie w przedmiot naszej debaty. Wyda się to bardziej zrozumiałe i oczywiste, jeśli przypomnę, że w naszych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych kształci się i wychowuje 8,5 miliona uczniów, zaś wyższe uczelnie obejmują dziś swą pracą 348 tysięcy studentów.</u>
  295 + <u xml:id="u-9.3" who="#JaremaMaciszewski">Rządowe przedłożenie projektu ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela, słusznie nazwane Kartą Praw i Obowiązków, wychodzi naprzeciw rzeczywistym potrzebom społecznym, zaspokaja również słuszne aspiracje i postulaty stanu nauczycielskiego, wypowiadane od dłuższego już czasu. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że projekt ustawy i stanowiący istotne, integralnie z nią związane uzupełnienie w postaci projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie nowego systemu płac nauczycielskich i zawartej w nim poważnej podwyżki, wydatnie poprawia warunki bytowe nauczycieli już dziś i wytycza wyraźne perspektywy w tej dziedzinie na jutro. Znaczenie ustawy jest znacznie szersze. Podnosi ona rangę społeczną zawodu i to nie tylko poprzez — jakże słuszne i jakże potrzebne — deklaracje zawarte w różnych częściach i artykułach projektu ustawy, ale także, czy przede wszystkim, poprzez szereg postanowień konkretnych, w tym również przywilejów zawodowych, umacniających pozycję nauczyciela w środowisku, w którym działa i w społeczeństwie. Pozycja ta jest istotnym elementem ułatwiającym nauczycielowi skuteczność jego wysiłku pedagogicznego.</u>
  296 + <u xml:id="u-9.4" who="#JaremaMaciszewski">Projekt ustawy stanowi duży krok naprzód w kierunku pełnego ujednolicenia naszego systemu edukacji narodowej, od przedszkola po szkołę wyższą. Mówimy ostrożnie: „stanowi krok naprzód”, nie zaś — co jest intencją ustawy — „ujednolica”, ponieważ ustawa stanowi prawne ramy działania, narzędzie działania, nie zastępuje zaś samego działania. System szkolny i oświatowy musi konsekwentnie ku pełnej jednolitości ewoluować — projekt ustawy powinien dobrze temu celowi służyć.</u>
  297 + <u xml:id="u-9.5" who="#JaremaMaciszewski">Projekt ustawy określa wspólne całemu stanowi nauczycielskiemu zadania i obowiązki, prawa i przywileje, przy jednoczesnym umiejętnym zróżnicowaniu zadań i obowiązków poszczególnych grup nauczycieli, zależnie od typu szkoły czy szczebla kształcenia. Doniosłą tego konsekwencją jest znaczne podniesienie rangi i pozycji społeczno-zawodowej nauczycieli i wychowawców pracujących na najniższych szczeblach kształcenia i wychowania. Znajduje to swój wyraz także w nowym systemie płac, w którym wysokość uposażenia nie jest uzależniona od typu szkoły (wyjąwszy — i to tylko częściowo — szkolnictwo wyższe), lecz jednolicie od wykształcenia i stażu pracy nauczyciela. Ułatwi to przepływ kadry między szkołami różnych szczebli i różnych typów, umożliwi prowadzenie lepszej i efektywniejszej polityki kadrowej.</u>
  298 + <u xml:id="u-9.6" who="#JaremaMaciszewski">Nad tym ostatnim problemem wypada się zatrzymać nieco dłużej. W całej rozciągłości zgodzić się trzeba ze stwierdzeniem zawartym w doręczonym obywatelom posłom uzasadnieniu rządowym projektu ustawy, iż analiza obecnego stanu kadrowego szkolnictwa ujawnia ujemne zjawiska, których źródła stanowią niektóre przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli. Do zjawisk tych należy w szczególności:</u>
  299 + <u xml:id="u-9.7" who="#JaremaMaciszewski">— pozostawanie w służbie czynnej pewnej liczby nauczycieli w wieku emerytalnym, o wyraźnie zmniejszonej sprawności, co z jednej strony utrudnia dopływ do szkół młodych kadr, z drugiej — utrudnia starania o podniesienie poziomu realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych,</u>
  300 + <u xml:id="u-9.8" who="#JaremaMaciszewski">— niedostosowanie do potrzeb szkół rozmieszczenia kwalifikowanej kadry nauczycielskiej”.</u>
  301 + <u xml:id="u-9.9" who="#JaremaMaciszewski">Podkreślić trzeba, że ten punkt widzenia podzieliła w całej rozciągłości Komisja Oświaty i Wychowania podczas omawiania projektu ustawy. Podzieliła go również Komisja Oświaty i Nauki Sejmu poprzedniej kadencji na posiedzeniu poświęconym analizie realizacji ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela z roku 1956.</u>
  302 + <u xml:id="u-9.10" who="#JaremaMaciszewski">Przedłożony Wysokiej Izbie projekt ustawy umożliwia prowadzenie właściwej polityki kadrowej. Z jednej strony zwiększa uprawnienia administracji szkolnej, np. w zakresie spraw związanych z przechodzeniem nauczyciela na emeryturę po osiągnięciu przez niego wieku emerytalnego, z drugiej — umożliwia zatrzymanie go za jego zgodą w służbie czynnej, gdy stan zdrowia i dalsza jego przydatność do pracy w szkole decyzję taką uzasadniają. Dodać należy, że projekt ustawy, przewidując znaczną poprawę warunków bytowych nauczycieli emerytowanych (również i tych, którzy przeszli na emeryturę przed wejściem w życie ustawy, którą omawiamy) usuwa innego rodzaju hamulce, które mogły uprzednio utrudniać prowadzenie prawidłowej polityki kadrowej. Jest to jeden z wielu przykładów, jak projekt ustawy harmonijnie łączy troskę o interesy nauczyciela z troską o dobro szkoły.</u>
  303 + <u xml:id="u-9.11" who="#JaremaMaciszewski">Projekt ustawy umożliwia władzy szkolnej także bardziej prawidłowe rozmieszczanie w terenie kadr nauczycielskich, co wobec przeobrażeń sieci szkolnej, przekształcania nisko zorganizowanych szkół wiejskich w wysoko zorganizowane szkoły zbiorcze o kilku nauczycielach, nabiera znaczenia szczególnego. Dodajmy w tym miejscu, że tworzenie na wsi sieci wysoko zorganizowanych szkół zbiorczych nie jest podyktowane tylko względami wynikającymi z niżu demograficznego. Po prostu — powiedzmy to wyraźnie — nie ma innej drogi do podniesienia poziomu kształcenia na szczeblu podstawowym na wsi, zrównania w górę poziomu szkół wiejskich z poziomem lepszych szkół miejskich. Możliwości operatywnego działania administracji oświatowej w zakresie polityki kadrowej, które stworzy ustawa, ułatwią bez wszelkiej wątpliwości proces modernizacji naszego szkolnictwa, np. wcześniejsze kończenie etapu tak zwanego nauczania początkowego i zaczynanie nauczania przedmiotowego już od klasy, powiedzmy, trzeciej, lub nawet — w dalszej przyszłości — drugiej. Z drugiej strony projekt ustawy zawiera wystarczające gwarancje, iż prawo przenoszenia nauczyciela ze szkoły do szkoły lub — tym bardziej — z miejscowości do miejscowości nie będzie nadużywane i że jeśli przeniesienie nastąpi, to będzie ono spowodowane rzeczywistą koniecznością i rzeczywistą niemożnością znalezienia dla danego nauczyciela miejsca pracy w szkole w miejscowości, w której pracował dotychczas.</u>
  304 + <u xml:id="u-9.12" who="#JaremaMaciszewski">Raz jeszcze podkreślić wypada, że cały nasz system oświatowy znajduje się w toku procesu modernizacji. Na razie — w ramach obecnego ustroju szkolnego; w przyszłości przewidywać należy zmiany modelowe. Nakłada to na nas obowiązek dostosowania aktów normatywnych do wymogów tego procesu, tak potrzebnego dla dalszego rozwoju naszego kraju.</u>
  305 + <u xml:id="u-9.13" who="#JaremaMaciszewski">Ściśle z tym powiązany jest problem podnoszenia kwalifikacji przez wszystkich nauczycieli. Projekt ustawy nakłada na cały stan nauczycielski obowiązek ustawicznego dokształcania się, pogłębiania raz zdobytej wiedzy, stałego doskonalenia się zawodowego. Z drugiej strony projekt ustawy formułuje również szereg uprawnień nauczycieli, związanych z dokształcaniem się; przewiduje prawo do zwolnień, zniżek godzin itd. Podkreśla — wymieniając obowiązki nauczycieli akademickich — konieczność prowadzenia kursów podyplomowych, punktów konsultacyjnych itd. Służyć one mają także czynnym zawodowo nauczycielom. Wymóg kwalifikacyjny projekt ustawy podnosi bardzo wysoko. Nowo rozpoczynający pracę w zawodzie nauczycielskim powinien mieć w zasadzie ukończone studia wyższe. Pełna stabilizacja zawodowa nauczyciela, wyrażająca się w akcie mianowania może nastąpić dopiero po określonym czasie, po praktycznym zweryfikowaniu rzeczywistych umiejętności pedagogicznych nauczyciela. Wszystko to ma na celu podniesienie poziomu naszego szkolnictwa wszystkich szczebli.</u>
  306 + <u xml:id="u-9.14" who="#JaremaMaciszewski">Jest to sprawa kluczowa. Doceniając w całej rozciągłości trud stanu nauczycielskiego, olbrzymi, historycznej miary skok, jaki nasz kraj uczynił w dziedzinie oświaty w ciągu blisko już 28 lat władzy ludowej, trzeba jednak stwierdzić, że jest jeszcze wiele szkół w Polsce, do których nowoczesne metody dydaktyczne i wychowawcze nie docierają lub docierają w stopniu daleko niewystarczającym, że poziom nauczania nie we wszystkich szkołach jest odpowiedni, że efekty pracy szkoły pozostają czasem w dysproporcji w stosunku do potrzeb naszego dynamicznie rozwijającego się socjalistycznego organizmu społecznego i państwowego.</u>
  307 + <u xml:id="u-9.15" who="#JaremaMaciszewski">W uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zawarte zostały ambitne wytyczne odnośnie do kierunków działania w zakresie dalszego rozwoju oświaty w Polsce. Wytyczne te dotyczą także treści pracy szkoły. Absolwenci naszych szkół muszą być wyposażeni w gruntowną wiedzę i w umiejętność posługiwania się nią w życiu społecznym i zawodowym. Nakłada to na szkołę obowiązek nie tylko wpojenia w uczniów pewnej sumy wiadomości, określonej obowiązującym programem nauczania, ale również wdrożenia umiejętności samodzielnego myślenia, przystosowania zdobytych w szkole umiejętności do różnych sytuacji w życiu społecznym i zawodowym, dostrzegania i samodzielnego rozstrzygania problemów. Są to nieodzowne warunki właściwego przygotowania przez szkołę mas młodzieży cło tego etapu rozwoju społecznego i gospodarczego, który skrótowo określamy mianem rewolucji naukowo-technicznej.</u>
  308 + <u xml:id="u-9.16" who="#JaremaMaciszewski">Wszystko to powoduje, że zadania stawiane szkole — rosną. Rosną więc równocześnie zadania stawiane całemu stanowi nauczycielskiemu. Projekt ustawy precyzuje je w sposób dokładny, dając równocześnie nauczycielowi wszystkie warunki i możliwości rzetelnego i skutecznego ich wykonywania.</u>
  309 + <u xml:id="u-9.17" who="#JaremaMaciszewski">Wysoka Izbo! Nie jest moim zadaniem przytaczanie wszystkich argumentów przemawiających za projektem ustawy i jej poszczególnymi rozwiązaniami; znalazły się one w rządowym uzasadnieniu, przedstawionym Komisji Oświaty i Wychowania przez towarzysza Ministra Kuberskiego. Komisja argumentację rządową przyjęła i w pełni podzieliła. Poszczególne wątpliwości dotyczące niektórych kwestii szczegółowych zostały rozproszone dodatkowymi wyjaśnieniami. Nie jest również moim zadaniem — referat przekraczałby wówczas wszelkie dopuszczalne normy czasowe — referowanie wszystkich bez wyjątku poprawek, które Komisja Oświaty i Wychowania, wykorzystując uwagi Komisji Prac Ustawodawczych oraz uwagi i propozycje posłów — członków Komisji Nauki i Postępu Technicznego przedstawiła Wysokiej Izbie w druku sejmowym nr 29. Ograniczę się jedynie do ogólnego ich omówienia i do wyjaśnienia kilku spraw szczegółowych.</u>
  310 + <u xml:id="u-9.18" who="#JaremaMaciszewski">Poprawek tych jest stosunkowo dużo, bo aż 94. Żadna z nich jednak nie podważa podstawowych myśli przewodnich ustawy, nie kwestionuje słuszności założeń polityki oświatowej naszego państwa, której ustawa ma służyć. Mnogość poprawek wynika przede wszystkim ze szczególnej wagi dokumentu, z roli, jaką ma odegrać, a także z faktu, że wyjątkowo wiele zespołów ludzkich pracowało nad jej kształtem ostatecznym. Szło nam o to — zarówno Rządowi, jak i komisjom — aby projekt ustawy miał postać możliwie najdoskonalszą, nie tylko pod względem merytorycznym, ale także stylistycznym i formalno-prawnym.</u>
  311 + <u xml:id="u-9.19" who="#JaremaMaciszewski">Poprawki do ustawy podzielić można na 3 podstawowe grupy:</u>
  312 + <u xml:id="u-9.20" who="#JaremaMaciszewski">Do pierwszej należą poprawki natury redakcyjnej i stylistycznej, nie zmieniające w najmniejszej mierze treści przedłożenia rządowego. Do tej grupy poprawek zaliczam również te zmiany, które wyniknęły z dążenia do ujednolicenia terminologicznego i prawniczego naszych aktów ustawodawczych. Sądzę, że mam prawo czuć się zwolniony od omawiania tego typu poprawek.</u>
  313 + <u xml:id="u-9.21" who="#JaremaMaciszewski">Do drugiej grupy poprawek zaliczam takie, które obok charakteru stylistycznego lub formalno-prawnego zawierają także pewne uzupełnienia merytoryczne.</u>
  314 + <u xml:id="u-9.22" who="#JaremaMaciszewski">I tak np. — w art. 3 uznaliśmy za konieczne wprowadzenie rozróżnienia zakresu obowiązków poszczególnych grup nauczycieli akademickich, ponieważ nie wszyscy nauczyciele akademiccy mają obowiązek pracy naukowo-badawczej.</u>
  315 + <u xml:id="u-9.23" who="#JaremaMaciszewski">W art. 4 uznaliśmy za słuszne pewne uporządkowanie tematyczne zakresu odpowiedzialności dyrektora szkoły, uzupełniając w porównaniu z przedłożeniem rządowym odpowiednim ustępem o odpowiedzialności za „tworzenie warunków do rozwijania samorządnej i samodzielnej pracy młodzieży w ramach jej organizacji”, co merytorycznie wydaje się uzasadnione wielką rolą procesów samowychowawczych, przebiegających w organizacjach młodzieżowych na terenie szkoły.</u>
  316 + <u xml:id="u-9.24" who="#JaremaMaciszewski">W art. 15 wydawało się słuszne podkreślić, że nowe zasady wynagrodzenia nauczycieli i nauczycieli akademickich — to nie tylko podwyżka płac, ale również zmiana systemu uposażeń itd.</u>
  317 + <u xml:id="u-9.25" who="#JaremaMaciszewski">Trzecia grupa poprawek nosi charakter merytoryczny. W art. 24 Komisja proponuje wyeksponować wielką rolę wychowawczą nie tylko olimpiad przedmiotowych, ale także konkursów zawodowych, sportowych lub artystycznych; osiągnięcia uczniów w tych konkursach powinny być również — podobnie jak osiągnięcia w olimpiadach — brane pod uwagę przy ocenie pracy nauczyciela i przy jego nagradzaniu.</u>
  318 + <u xml:id="u-9.26" who="#JaremaMaciszewski">W art. 33 należy bardziej elastycznie uregulować problem zajęć dydaktycznych w szkołach wyższych ze względu na ogromne zróżnicowanie form kształcenia i typów szkół. Minister musi mieć w tym zakresie możliwość dostosowania przepisów wykonawczych do warunków pracy szkół i kierunków studiów.</u>
  319 + <u xml:id="u-9.27" who="#JaremaMaciszewski">W art. 34 Komisja zaproponowała poprawkę, która w sposób jasny i nie dający podstaw do dwuznacznych interpretacji wyjaśnia, że „nauczyciel i nauczyciel akademicki korzystający ze zniżki godzin nie może pobierać dodatkowego wynagrodzenia z tytułu godzin ponadwymiarowych”, ze ściśle określonym wyjątkiem. Ta poprawka potwierdza stanowczo słuszność założenia nowego systemu płac, iż płaca zasadnicza jest głównym i podstawowym elementem uposażenia, zaś godziny ponadwymiarowe mogą być stosowane tylko w wypadkach szczególnych. Wprowadzenie ust. 2 do art. 35 wynika ze sformułowań ustawy o szkolnictwie wyższym, której to ustawy nie uchylamy przecież w całości. W tej sytuacji wydało się słuszne, aby punkt dotyczący spraw emerytalnych profesorów i docentów szkół wyższych przenieść konsekwentnie, podobnie jak i inne tego typu przepisy, do Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
  320 + <u xml:id="u-9.28" who="#JaremaMaciszewski">Art. 37 bardziej precyzyjnie określa zasady współpracy nauczyciela akademickiego z jednostkami gospodarki narodowej. W art. 65 Komisja po konsultacjach z Rządem uznała za słuszne ujednolicenie systemu kar tak, aby kara nagany była tylko karą dyscyplinarną, a nie — jak przewidywał projekt pierwotny — karą dyscyplinarną lub karą porządkową. W tym samym artykule Komisja postuluje poprawkę, która przewiduje, że każde orzeczenie, a więc nie tylko skazujące, Komisji Dyscyplinarnej wraz z uzasadnieniem znajdzie się w aktach zainteresowanego.</u>
  321 + <u xml:id="u-9.29" who="#JaremaMaciszewski">Zmiany w art. 80 podyktowane są potrzebą co najmniej zrównania pozycji prawnej adiunkta z pozycją prawną niektórych innych kategorii nauczycieli akademickich.</u>
  322 + <u xml:id="u-9.30" who="#JaremaMaciszewski">W art. 94 Komisja po konsultacji z Rządem uznała za słuszne, by w określonych przypadkach, kiedy znosi się lub przekształca szkołę lub szkołę wyższą, a nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela lub nauczyciela akademickiego w tej samej lub innej szkole w tej samej lub innej miejscowości był obowiązek zaproponowania mu pracy zgodnej z kwalifikacjami.</u>
  323 + <u xml:id="u-9.31" who="#JaremaMaciszewski">W art. 96, stosowanym zresztą w praktyce zgoła wyjątkowo (o czym zresztą ustawa głosi), wydawało się słuszne wprowadzić zmiany redakcyjne, które treść tego artykułu uzgodniłyby z dotychczas obowiązującymi przepisami w tym zakresie.</u>
  324 + <u xml:id="u-9.32" who="#JaremaMaciszewski">Pozostałe poprawki, a zwłaszcza nowe artykuły w końcu ustawy, uzgadniają Kartę Praw i Obowiązków Nauczyciela z innymi ustawami.</u>
  325 + <u xml:id="u-9.33" who="#JaremaMaciszewski">Obok poprawek zawartych w druku sejmowym nr 29 Komisja Oświaty i Wychowania wnosi jeszcze 6 dodatkowych poprawek:</u>
  326 + <u xml:id="u-9.34" who="#JaremaMaciszewski">1. W art. 40 po zdaniu: „Z tytułu 20-letniej nienagannej pracy pedagogicznej przyznaje się nauczycielom i nauczycielom akademickim odznaczenia państwowe” — proponujemy podać treść w brzmieniu przedłożenia rządowego. Poprawkę tę Komisja zgłasza po szeregu konsultacji w przeświadczeniu, że proponowane brzmienie tego artykułu nie stanowi przeszkody do nadania nauczycielowi lub nauczycielowi akademickiemu odznaczenia lub orderu wyższego stopnia, jeśli na to zasłużył, natomiast pozostawienie pierwotnie proponowanej przez Komisję poprawki doprowadziłoby do niewłaściwych nacisków bądź też do nieusatysfakcjonowania odznaczonych, jeśli otrzymaliby odznaczenia wedle dolnej granicy określonej ustawą. Ponadto brzmienie przedłożenia rządowego odpowiada sformułowaniom zawartym w kartach innych uprzywilejowanych zawodów.</u>
  327 + <u xml:id="u-9.35" who="#JaremaMaciszewski">2. W art. 74 ust. 2 skreśla się słowo „dyscyplinarną” — jest to konsekwencja poprawki do art. 65, który w nowym brzmieniu przewiduje, że kary dyscyplinarne wymierza tylko Komisja Dyscyplinarna.</u>
  328 + <u xml:id="u-9.36" who="#JaremaMaciszewski">3. Art. 86 proponuje się nadać nowe brzmienie, a mianowicie:</u>
  329 + <u xml:id="u-9.37" who="#JaremaMaciszewski">„Nowo zatrudniony nauczyciel i nauczyciel akademicki obowiązany jest przystąpić do pracy w terminie oznaczonym w akcie nominacyjnym lub umowie o pracę. Jeżeli nowo zatrudniony nauczyciel lub nauczyciel akademicki nie usprawiedliwi w ciągu sześciu dni po tym terminie nieprzystąpienia do pracy, nominacja lub umowa o pracę traci ważność, chyba że szczególne przepisy stanowią inaczej”.</u>
  330 + <u xml:id="u-9.38" who="#JaremaMaciszewski">Poprawka ta podyktowana jest dążeniem do ograniczenia tego przepisu do nauczycieli i nauczycieli akademickich rozpoczynających pracę oraz do uzgodnienia tego przepisu z innymi aktami normatywnymi z zakresu prawa pracy: mówiąc w ostatnim zwrocie o przepisach szczególnych, ma się przede wszystkim na uwadze ustawę o planowym zatrudnieniu absolwentów.</u>
  331 + <u xml:id="u-9.39" who="#JaremaMaciszewski">4. W art. 96 ust. 1 proponuje się dodać na zakończenie zdanie: „W razie rozwiązania stosunku pracy w tym trybie może być przyznana nauczycielowi lub nauczycielowi akademickiemu odprawa w wysokości trzymiesięcznego uposażenia zasadniczego”.</u>
  332 + <u xml:id="u-9.40" who="#JaremaMaciszewski">5. W art. 97 ust. 1 pkt. 5 proponuje się skreślić słowo „udokumentowanego” oraz ostatnie słowa brzmiące: „w ciągu co najmniej 7 dni”. Przepis ten dotyczy porzucenia pracy i nie wydaje się celowe uściślanie tu czasokresu.</u>
  333 + <u xml:id="u-9.41" who="#JaremaMaciszewski">6. W art. 102 ust. 2, ak. 2, po słowie „uposażenia” dodaje się słowo „zasadniczego”. Jest to konsekwencja poprzedniego artykułu.</u>
  334 + <u xml:id="u-9.42" who="#JaremaMaciszewski">Wszystkie poprawki zarówno te, które zawarte są w druku sejmowym i w erracie, jak i te, które przed chwilą przedłożyłem Wysokiej Izbie, były rezultatem wnikliwej i uważnej pracy komisji oraz przedstawicieli Rządu. Wszystkie też zostały z Rządem skonsultowane i uzgodnione.</u>
  335 + <u xml:id="u-9.43" who="#JaremaMaciszewski">Wysoki Sejmie! Projekt ustawy Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela rodził się wspólnym wysiłkiem Rządu, Sejmu i przedstawicieli zainteresowanych środowisk. Rzadko który projekt ustawy przeszedł przez tak liczne i tak gruntowne konsultacje i dyskusje. Nad wstępnymi założeniami projektu ustawy przeprowadziła dyskusję sejmowa Komisja Oświaty i Nauki Sejmu V kadencji. Projekt ustawy konsultowany był ze środowiskami nauczycielskimi i akademickimi. Resort oświaty przeprowadził również badania socjologiczne — sondujące opinie wielu środowisk nauczycielskich. W toku kampanii wyborczej do Sejmu obecnej kadencji wielu obywateli posłów dyskutowało te sprawy z nauczycielami — wyborcami w swoich okręgach wyborczych. Na adres Komisji Oświaty i Wychowania napłynęło wiele listów od organizacji terenowych Związku Nauczycielstwa Polskiego i od poszczególnych obywateli. Od początku do końca w pracy nad projektem ustawy uczestniczyli przedstawiciele Związku Nauczycielstwa Polskiego.</u>
  336 + <u xml:id="u-9.44" who="#JaremaMaciszewski">Konsultacje wykazały bez wszelkiej wątpliwości, że projekt ustawy cieszy się pełnym poparciem zainteresowanych środowisk, wszyscy nauczyciele widzą w nim nie tylko urzeczywistnienie swych osobistych nadziei i pragnień, ale równocześnie skuteczny instrument służący podniesieniu na wyższy poziom pracy szkoły i administracji oświatowej.</u>
  337 + <u xml:id="u-9.45" who="#JaremaMaciszewski">Wiele postulatów szczegółowych, zgłaszanych w toku dyskusji, zostało w projekcie ustawy uwzględnionych. Nie mogły zostać uwzględnione zgłaszane na każdym etapie pracy nad projektem ustawy te wszystkie uwagi i dezyderaty, które pociągnęłyby za sobą dalsze zwiększenie wydatków budżetowych państwa. W tym miejscu trzeba otwarcie i szczerze powiedzieć: wysiłek państwa, wyrażający się w roku bieżącym kwotą blisko 1 600 mln zł na podwyżki uposażeń nauczycielskich, a w roku docelowym reformy systemu płac kwotą blisko 7 mld zł jest wysiłkiem wielkiego rzędu. Wszyscy uznajemy, że wysiłek ten jest konieczny, a sposób wydatkowania tych sum, wypracowanych przez naszą gospodarkę narodową, sprawiedliwy i słuszny. Nie stać jednak naszego państwa w chwili obecnej na zwiększenie tego wysiłku. Każdy postulat, głoszący potrzebę zmniejszenia wymiaru godzin czy podwyżki wynagrodzenia za taki lub inny rodzaj pracy pedagogicznej pociąga za sobą dodatkowe koszty, których państwo nie mogłoby już pokryć. I tak np. obniżenie obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych, choćby tylko o jedną godzinę, wymagałoby zwiększenia funduszu płac o kilkaset milionów złotych rocznie. Wyda się to bardziej jasne, jeśli uprzytomnimy sobie, że nauczyciele stanowią grupę zawodową liczącą 363 tys. osób, a nauczyciele akademiccy — 33 tys. osób. Być może nowy system płac nie satysfakcjonuje w równie wysokim stopniu wszystkich — nader przecież licznych grup nauczycielskich. Intencją jednak autorów projektu jest także wyrównanie pewnych narosłych latami dysproporcji między zarobkami poszczególnych grup nauczycieli, tym bardziej, że w ogromnej większości wypadków dysproporcje te nie miały uzasadnienia merytorycznego.</u>
  338 + <u xml:id="u-9.46" who="#JaremaMaciszewski">Pojawiły się pojedyncze głosy, krytykujące nadmierną rzekomo liczbę delegacji dla Rady Ministrów lub poszczególnych ministrów. Nie można jednak — wobec ogromnej różnorodności szkół — wszystkich szczegółowych spraw jednolicie regulować przepisami ustawy. Rząd musi otrzymać uprawnienia pozwalające na pewną elastyczność w działaniu zgodnie z ustawą. Jest też jedna delegacja, która — jak sądzę — budzi szczególne zadowolenie. Myślę o art. 107, upoważniającym Radę Ministrów do dalszej poprawy warunków pracy nauczycieli i nauczycieli akademickich i obniżania norm czasu pracy określonych w ustawie. Artykuł ten nadaje postanowieniom dotyczącym warunków pracy i płacy charakter dynamiczny i odzwierciedla w całej pełni intencje Rządu i Sejmu.</u>
  339 + <u xml:id="u-9.47" who="#JaremaMaciszewski">Były także uwagi i postulaty, które — zdaniem Komisji — zawierały myśli słuszne, jednak aktualnie niemożliwe do realizacji bądź ze względów materialnych, bądź organizacyjnych lub kadrowych. Do takich np. wniosków należał postulat rozciągnięcia uprawnień Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela na lekarzy szkolnych, pracujących w higienie szkolnej lub w akademickiej służbie zdrowia na pełnych etatach. Jest to jednak wniosek, który — należy to postulować — Rząd rozpatrzy we właściwym czasie, wtedy, gdy warunki po temu dojrzeją.</u>
  340 + <u xml:id="u-9.48" who="#JaremaMaciszewski">Wysoka Izbo! Przedstawiony projekt ustawy wraz z poprawkami odzwierciedla decyzje VI Zjazdu PZPR, który postanowił, iż należy: „Zapewnić należyty wzrost społecznej rangi zawodu nauczycielskiego, zwiększyć troskę o poziom ideowy i warunki życia i pracy środowiska nauczycielskiego”. Służy rozwojowi nowoczesnej oświaty w Polsce. Harmonijnie w jedną nierozerwalną całość łączy prawa i obowiązki całego stanu nauczycielskiego. Wraz z przedstawionym łącznie projektem rozporządzenia Rady Ministrów wydatnie poprawia warunki bytowe nauczycieli i czyni zawód nauczycielski atrakcyjnym dla zdolnej, wartościowej młodzieży. Umożliwia wdrażanie w życie założeń jednolitej polityki oświatowej i naukowej w kraju, określonej uchwałami VI Zjazdu PZPR. Dobrze służy sprawie umocnienia i rozwoju wszystkich form socjalistycznego wychowania dzieci i młodzieży.</u>
  341 + <u xml:id="u-9.49" who="#JaremaMaciszewski">W imieniu Komisji Oświaty i Wychowania mam zaszczyt prosić Wysoką Izbę, by ustawę Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela w brzmieniu przedłożenia rządowego wraz z poprawkami Komisji raczyła uchwalić.</u>
342 342 <u xml:id="u-9.50" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
343 343 </div>
344 344 <div xml:id="div-10">
... ... @@ -346,237 +346,237 @@
346 346 <u xml:id="u-10.1" who="#komentarz">(Przerwa w posiedzeniu od godz. 16 min. 25 do godz. 17)</u>
347 347 </div>
348 348 <div xml:id="div-11">
349   - <u xml:id="u-11.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Wznawiam posiedzenie.</u>
350   - <u xml:id="u-11.1" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Rozpoczynamy dyskusję nad projektem ustawy zreferowanym przed przerwą. Jako pierwszy zabierze głos poseł Andrzej Werblan.</u>
  349 + <u xml:id="u-11.0" who="#AndrzejBenesz">Wznawiam posiedzenie.</u>
  350 + <u xml:id="u-11.1" who="#AndrzejBenesz">Rozpoczynamy dyskusję nad projektem ustawy zreferowanym przed przerwą. Jako pierwszy zabierze głos poseł Andrzej Werblan.</u>
351 351 </div>
352 352 <div xml:id="div-12">
353   - <u xml:id="u-12.0" who="#PosełWerblanAndrzej">Obywatelu Marszałku! Obywatele Posłowie! Treść Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela została szeroko przedstawiona.</u>
354   - <u xml:id="u-12.1" who="#PosełWerblanAndrzej">Konsekwencje jej uchwalenia przez Sejm będą doniosłe. Przewiduje ona wysoką podwyżkę uposażeń nauczycieli i wprowadza przejrzyste, sprzyjające postępowi i dobrej pracy zasady systemu płac. Rozszerza znacznie uprawnienia socjalne i emerytalne nauczycieli. Stanowi o obowiązkach nauczycieli według nowocześnie pojmowanych i powszechnie uznawanych zadań i potrzeb nauczania i wychowania w socjalistycznej szkole. Umacnia autorytet nauczyciela i podnosi rangę społeczną jego pracy. Ułatwia modernizację szkolnictwa i doskonalenia polityki kadrowej w oświacie. Zalety lej ustawy są i będą docenione przez nauczycielstwo, przez wszystkich działaczy oświatowych, przez całe nasze społeczeństwo.</u>
355   - <u xml:id="u-12.2" who="#PosełWerblanAndrzej">Ustawa normuje kompleksowo i jednolicie, a zarazem nowocześnie i korzystnie wszystkie zasadnicze sprawy stanu nauczycielskiego zarówno nauczycieli szkół ogólnych oraz zawodowych, jak i nauczycieli akademickich, co jest istotnym krokiem ku likwidacji barier między szkolnictwem wyższym a resztą systemu oświatowego.</u>
356   - <u xml:id="u-12.3" who="#PosełWerblanAndrzej">Jeden z uczestników licznych ostatnio dyskusji o wychowaniu, odwracając znaną myśl Staszica napisał, iż „jakie są Rzeczypospolite, takie jest młodzieży chowanie”. Można powiedzieć, że ustawa, nad którą obradujemy, wystawia naszej Ludowej Rzeczypospolitej dobre świadectwo. Znajduje w niej najlepszy wyraz wielkie znaczenie, jakie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i Rząd naszego państwa przywiązują do spraw oświaty, do wychowania młodzieży, do pracy wychowawców i nauczycieli.</u>
357   - <u xml:id="u-12.4" who="#PosełWerblanAndrzej">Jednym z pierwszych aktów nowego kierownictwa partii, zaraz na początku 1971 roku było powołanie Komitetu Ekspertów dla opracowania propozycji w sprawie unowocześnienia systemu edukacji narodowej. Jedną z pierwszych grup zawodowych, której status i potrzeby socjalne znajdują kompleksowe uregulowanie bezpośrednio po tym, jak VI Zjazd partii wytyczył cele społeczno-ekonomiczne bieżącego pięciolecia, są nauczyciele i wychowawcy.</u>
358   - <u xml:id="u-12.5" who="#PosełWerblanAndrzej">Ta wysoka ranga spraw nauki, oświaty i wychowania w ramach polityki zrodzonej z dążeń klasy robotniczej i w klasie robotniczej znajdującej najmocniejsze oparcie, ma wymowę znamienną i optymistyczną. Daje ona mocną i jasną wykładnię istotnej treści programu, który I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek określił jako budowę socjalizmu „przez ludzi dla ludzi”, programu sięgającego do najbogatszych źródeł społecznej inicjatywy i społecznego zaangażowania.</u>
359   - <u xml:id="u-12.6" who="#PosełWerblanAndrzej">Obywatele Posłowie! Debata dzisiejsza wykracza swoim znaczeniem poza ramy zakreślone przedmiotową treścią ustawy - Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Wynika to z samej istoty tej ustawy, która jest ważnym, ale przecież jednym tylko ogniwem w systemie przedsięwzięć podejmowanych przez nasze państwo dla podniesienia kształcenia i wychowania do poziomu wymagań obecnego etapu rozwoju socjalizmu.</u>
360   - <u xml:id="u-12.7" who="#PosełWerblanAndrzej">Osiągnięcia Polski Ludowej na polu oświaty są wielkie. W ostatnim dziesięcioleciu rozwój tej dziedziny życia społecznego pozostawał jednak w tyle za potrzebami. Dopiero VIII Plenum KC w lutym ubiegłego roku przez uznanie, iż upowszechnienie szkoły średniej jest celem polityki oświatowej partii otworzyło perspektywę kształtowania systemu szkolnego w pełnej zgodzie z wymogami współczesnej wiedzy i na miarę przyszłościowych potrzeb socjalizmu.</u>
361   - <u xml:id="u-12.8" who="#PosełWerblanAndrzej">Umocnienie statusu nauczyciela i zasadnicze polepszenie warunków jego pracy w oparciu o postanowienia obecnej ustawy, wyprzedza decyzje o nowym kształcie i kierunku rozwoju systemu oświatowego. Jest to słuszne, gdyż od kwalifikacji i pracy nauczycieli zależy zarówno podniesienie i wyrównanie poziomu pracy szkół już obecnie, jak i przygotowanie przyszłych przemian.</u>
362   - <u xml:id="u-12.9" who="#PosełWerblanAndrzej">Ze wszystkich problemów, które trzeba będzie rozwiązać, aby osiągnąć zasadniczy postęp w naszym szkolnictwie, najtrudniejszym, lecz i najważniejszym będzie odpowiednie przygotowanie nauczycieli. Na pozytywną ocenę zasługują dotychczasowe wysiłki w tej dziedzinie, zwłaszcza rosnący udział szkół akademickich w kształceniu nauczycieli oraz rozwój wyższych szkół pedagogicznych i studiów podyplomowych. Należy mieć nadzieję, że Rząd będzie troszczyć się o umocnienie i rozwinięcie nie formalnej, lecz merytorycznej współpracy między szkołami wyższymi a pozostałymi ogniwami oświaty w ogóle, a przede wszystkim w dziedzinie kształcenia i doskonalenia nauczycieli.</u>
363   - <u xml:id="u-12.10" who="#PosełWerblanAndrzej">Kluczowe znaczenie w obecnych warunkach ma właściwy dopływ nowych sił do zawodu nauczycielskiego. Słusznie mówi się o nauczycielskim powołaniu. Praca wychowawcza i przewodnika młodzieży wymaga wielkich uzdolnień i szczególnych cech charakteru. Interes społeczny nakazuje zabiegać o to, aby młodzież tymi uzdolnieniami i cechami obdarzona wybierała drogę życiową nauczyciela, aby do służby nauczycielskiej była pieczołowicie przygotowywana i wdrażana. Będą obecnie ku temu lepsze niż uprzednio warunki. Wykorzystanie tych warunków zależy od przemyślanej działalności władz oświatowych, organizacji politycznych i młodzieżowych, od sprzyjającego klimatu społecznego.</u>
364   - <u xml:id="u-12.11" who="#PosełWerblanAndrzej">Wysoka Izbo! Wszyscy wiążemy wielkie nadzieje z Kartą Praw i Obowiązków Nauczyciela. W sprawie kształcenia i wychowania młodzieży jak w żadnej innej, obowiązek każdej rodziny i każdego obywatela zespala się z powinnością społeczeństwa, a przyszłość jednostki z przyszłością narodu.</u>
365   - <u xml:id="u-12.12" who="#PosełWerblanAndrzej">Wśród wielu zadań systemu oświatowego, które wynikają z programu VI Zjazdu PZPR, szczególną wagę ma dzisiaj i mieć będzie w nadchodzących latach przygotowanie całego społeczeństwa do uczestnictwa w rewolucji naukowo-technicznej i wykorzystania jej zdobyczy dla rozwoju kraju. Podnoszenie poziomu nauczania i zapewnienie równego startu młodzieży, stopniowa realizacja postulatu kształcenia ustawicznego oraz szczególna dbałość o szybkie zwiększanie potencjału twórczego naszej nauki, techniki i kultury — to główne spośród tych zadań.</u>
366   - <u xml:id="u-12.13" who="#PosełWerblanAndrzej">Stała i wysoka dynamika rozwojowa rodzi się z zespolenia nowoczesnej nauki i techniki ze społecznymi walorami socjalizmu. Młodzież nasza otrzyma właściwe wykształcenie i należyte wychowanie, jeśli szkoła zapewni jej rozległą wiedzę oraz nawyki jej dalszego wzbogacania, a równocześnie ukształtuje uczuciowy i intelektualny związek z socjalizmem. Są to zadania nierozłączne, wzajemnie się warunkujące. Socjalistyczne stosunki społeczne potęgują skuteczność stosowania wiedzy, a wiedza przynosi prawdziwy pożytek dla narodu, jednostki i ludzkości, jeśli służy realizacji moralno-ideowych celów socjalizmu.</u>
367   - <u xml:id="u-12.14" who="#PosełWerblanAndrzej">Zmiany, które socjalizm wniósł do życia narodu polskiego mają doniosłe konsekwencje wychowawcze. Przez wiele dziesięcioleci nasze dążenia narodowe i społeczne realizowały się w walce przeciw anachronicznym strukturom politycznym, przeciw państwom zaborczym i przeciw rodzimej władzy burżuazyjno-obszarniczej. W dobie obecnej po raz pierwszy od stuleci naród nasz posiada państwo kierowane przez siły postępowe, zorganizowane na podstawie przodujących założeń społecznych, realizujące optymalny program rozwoju gospodarczego i kulturalnego, państwo zespolone internacjonalistycznym sojuszem i przyjaźnią ze Związkiem Radzieckim, ze wszystkimi naszymi socjalistycznymi sąsiadami i przyjaciółmi.</u>
368   - <u xml:id="u-12.15" who="#PosełWerblanAndrzej">Umacnianie naszego socjalistycznego państwa i całej międzynarodowej wspólnoty socjalistycznej — to dziś naczelny nakaz patriotyzmu, zespolonego z internacjonalizmem.</u>
369   - <u xml:id="u-12.16" who="#PosełWerblanAndrzej">Zgodność wysiłków władz i obywateli, zdyscyplinowana praca, kierowanie się w myśleniu i działaniu interesem ogólnonarodowym stały się obecnie głównym czynnikiem postępu. Powinniśmy więc konsekwentnie rozwijać w szkołach taki system wychowawczy, w którym pełnym blaskiem jaśniejące tradycyjne cnoty obywatelskie zespolą się z nowymi wartościami, z poszanowaniem wydajnej i zdyscyplinowanej pracy, dobrej organizacji i wysokich kwalifikacji. W społeczeństwie socjalistycznym, które każdemu zapewnia pracę i przed każdym otwiera możliwość kształcenia się — miarą sprawiedliwości może być jedynie praca, a wyznacznikiem praw — rzetelność w wypełnianiu obowiązków. Te zasady leżą u podstaw Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Z nich też wynikają postulaty wychowawcze, którym sprostać muszą we wzajemnym współdziałaniu szkoły wszystkich szczebli, od podstawowych do wyższych. Określają one równocześnie naszą wspólną odpowiedzialność, którą wraz z nauczycielami wszyscy ponosimy, gdyż wychowanie jest sprawą ogólnonarodową.</u>
370   - <u xml:id="u-12.17" who="#PosełWerblanAndrzej">Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą łączy z nauczycielstwem mocna więź. Blisko połowa nauczycieli działa w szeregach naszej partii. Ogół wychowawców, nauczycieli i pracowników szkół wyższych ofiarnie uczestniczy w realizacji zadań społecznych i wychowuje młodzież w duchu socjalistycznych ideałów. Wszystkie organizacje i instancje naszej partii będą nadal troszczyć się o rozwój oświaty, o sprawy nauczycieli, o właściwą i konsekwentną realizację Karty ich praw i obowiązków. Celem naszych szczególnych starań powinno być kształtowanie jednolitego frontu oświaty i wychowania, frontu, na którym wysiłek szkoły i nauczyciela będzie konsekwentnie wspierany przez działalność organizacji młodzieżowych, przez środki masowego przekazu, przez politykę wydawniczą i repertuarową, przez stosunki kształtujące się między ludźmi w miejscu pracy i w miejscu zamieszkania, przez każdą rodzinę. Jeśli na tym szerokim froncie kształcenia i wychowywania młodzieży, a także całego społeczeństwa, osiągać będziemy postępy stałe i istotne, praktyczne rezultaty tej ustawy, którą dziś uchwalimy, będą większe i trwalsze.</u>
371   - <u xml:id="u-12.18" who="#PosełWerblanAndrzej">Wysoki Sejmie! Klub Poselski PZPR, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, będzie głosować za ustawą — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela według projektu rządowego wraz z poprawkami zawartymi w druku nr 29 oraz dodatkowymi poprawkami zgłoszonymi w imieniu komisji przez posła sprawozdawcę.</u>
  353 + <u xml:id="u-12.0" who="#AndrzejWerblan">Obywatelu Marszałku! Obywatele Posłowie! Treść Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela została szeroko przedstawiona.</u>
  354 + <u xml:id="u-12.1" who="#AndrzejWerblan">Konsekwencje jej uchwalenia przez Sejm będą doniosłe. Przewiduje ona wysoką podwyżkę uposażeń nauczycieli i wprowadza przejrzyste, sprzyjające postępowi i dobrej pracy zasady systemu płac. Rozszerza znacznie uprawnienia socjalne i emerytalne nauczycieli. Stanowi o obowiązkach nauczycieli według nowocześnie pojmowanych i powszechnie uznawanych zadań i potrzeb nauczania i wychowania w socjalistycznej szkole. Umacnia autorytet nauczyciela i podnosi rangę społeczną jego pracy. Ułatwia modernizację szkolnictwa i doskonalenia polityki kadrowej w oświacie. Zalety lej ustawy są i będą docenione przez nauczycielstwo, przez wszystkich działaczy oświatowych, przez całe nasze społeczeństwo.</u>
  355 + <u xml:id="u-12.2" who="#AndrzejWerblan">Ustawa normuje kompleksowo i jednolicie, a zarazem nowocześnie i korzystnie wszystkie zasadnicze sprawy stanu nauczycielskiego zarówno nauczycieli szkół ogólnych oraz zawodowych, jak i nauczycieli akademickich, co jest istotnym krokiem ku likwidacji barier między szkolnictwem wyższym a resztą systemu oświatowego.</u>
  356 + <u xml:id="u-12.3" who="#AndrzejWerblan">Jeden z uczestników licznych ostatnio dyskusji o wychowaniu, odwracając znaną myśl Staszica napisał, iż „jakie są Rzeczypospolite, takie jest młodzieży chowanie”. Można powiedzieć, że ustawa, nad którą obradujemy, wystawia naszej Ludowej Rzeczypospolitej dobre świadectwo. Znajduje w niej najlepszy wyraz wielkie znaczenie, jakie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i Rząd naszego państwa przywiązują do spraw oświaty, do wychowania młodzieży, do pracy wychowawców i nauczycieli.</u>
  357 + <u xml:id="u-12.4" who="#AndrzejWerblan">Jednym z pierwszych aktów nowego kierownictwa partii, zaraz na początku 1971 roku było powołanie Komitetu Ekspertów dla opracowania propozycji w sprawie unowocześnienia systemu edukacji narodowej. Jedną z pierwszych grup zawodowych, której status i potrzeby socjalne znajdują kompleksowe uregulowanie bezpośrednio po tym, jak VI Zjazd partii wytyczył cele społeczno-ekonomiczne bieżącego pięciolecia, są nauczyciele i wychowawcy.</u>
  358 + <u xml:id="u-12.5" who="#AndrzejWerblan">Ta wysoka ranga spraw nauki, oświaty i wychowania w ramach polityki zrodzonej z dążeń klasy robotniczej i w klasie robotniczej znajdującej najmocniejsze oparcie, ma wymowę znamienną i optymistyczną. Daje ona mocną i jasną wykładnię istotnej treści programu, który I Sekretarz KC PZPR tow. Edward Gierek określił jako budowę socjalizmu „przez ludzi dla ludzi”, programu sięgającego do najbogatszych źródeł społecznej inicjatywy i społecznego zaangażowania.</u>
  359 + <u xml:id="u-12.6" who="#AndrzejWerblan">Obywatele Posłowie! Debata dzisiejsza wykracza swoim znaczeniem poza ramy zakreślone przedmiotową treścią ustawy - Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Wynika to z samej istoty tej ustawy, która jest ważnym, ale przecież jednym tylko ogniwem w systemie przedsięwzięć podejmowanych przez nasze państwo dla podniesienia kształcenia i wychowania do poziomu wymagań obecnego etapu rozwoju socjalizmu.</u>
  360 + <u xml:id="u-12.7" who="#AndrzejWerblan">Osiągnięcia Polski Ludowej na polu oświaty są wielkie. W ostatnim dziesięcioleciu rozwój tej dziedziny życia społecznego pozostawał jednak w tyle za potrzebami. Dopiero VIII Plenum KC w lutym ubiegłego roku przez uznanie, iż upowszechnienie szkoły średniej jest celem polityki oświatowej partii otworzyło perspektywę kształtowania systemu szkolnego w pełnej zgodzie z wymogami współczesnej wiedzy i na miarę przyszłościowych potrzeb socjalizmu.</u>
  361 + <u xml:id="u-12.8" who="#AndrzejWerblan">Umocnienie statusu nauczyciela i zasadnicze polepszenie warunków jego pracy w oparciu o postanowienia obecnej ustawy, wyprzedza decyzje o nowym kształcie i kierunku rozwoju systemu oświatowego. Jest to słuszne, gdyż od kwalifikacji i pracy nauczycieli zależy zarówno podniesienie i wyrównanie poziomu pracy szkół już obecnie, jak i przygotowanie przyszłych przemian.</u>
  362 + <u xml:id="u-12.9" who="#AndrzejWerblan">Ze wszystkich problemów, które trzeba będzie rozwiązać, aby osiągnąć zasadniczy postęp w naszym szkolnictwie, najtrudniejszym, lecz i najważniejszym będzie odpowiednie przygotowanie nauczycieli. Na pozytywną ocenę zasługują dotychczasowe wysiłki w tej dziedzinie, zwłaszcza rosnący udział szkół akademickich w kształceniu nauczycieli oraz rozwój wyższych szkół pedagogicznych i studiów podyplomowych. Należy mieć nadzieję, że Rząd będzie troszczyć się o umocnienie i rozwinięcie nie formalnej, lecz merytorycznej współpracy między szkołami wyższymi a pozostałymi ogniwami oświaty w ogóle, a przede wszystkim w dziedzinie kształcenia i doskonalenia nauczycieli.</u>
  363 + <u xml:id="u-12.10" who="#AndrzejWerblan">Kluczowe znaczenie w obecnych warunkach ma właściwy dopływ nowych sił do zawodu nauczycielskiego. Słusznie mówi się o nauczycielskim powołaniu. Praca wychowawcza i przewodnika młodzieży wymaga wielkich uzdolnień i szczególnych cech charakteru. Interes społeczny nakazuje zabiegać o to, aby młodzież tymi uzdolnieniami i cechami obdarzona wybierała drogę życiową nauczyciela, aby do służby nauczycielskiej była pieczołowicie przygotowywana i wdrażana. Będą obecnie ku temu lepsze niż uprzednio warunki. Wykorzystanie tych warunków zależy od przemyślanej działalności władz oświatowych, organizacji politycznych i młodzieżowych, od sprzyjającego klimatu społecznego.</u>
  364 + <u xml:id="u-12.11" who="#AndrzejWerblan">Wysoka Izbo! Wszyscy wiążemy wielkie nadzieje z Kartą Praw i Obowiązków Nauczyciela. W sprawie kształcenia i wychowania młodzieży jak w żadnej innej, obowiązek każdej rodziny i każdego obywatela zespala się z powinnością społeczeństwa, a przyszłość jednostki z przyszłością narodu.</u>
  365 + <u xml:id="u-12.12" who="#AndrzejWerblan">Wśród wielu zadań systemu oświatowego, które wynikają z programu VI Zjazdu PZPR, szczególną wagę ma dzisiaj i mieć będzie w nadchodzących latach przygotowanie całego społeczeństwa do uczestnictwa w rewolucji naukowo-technicznej i wykorzystania jej zdobyczy dla rozwoju kraju. Podnoszenie poziomu nauczania i zapewnienie równego startu młodzieży, stopniowa realizacja postulatu kształcenia ustawicznego oraz szczególna dbałość o szybkie zwiększanie potencjału twórczego naszej nauki, techniki i kultury — to główne spośród tych zadań.</u>
  366 + <u xml:id="u-12.13" who="#AndrzejWerblan">Stała i wysoka dynamika rozwojowa rodzi się z zespolenia nowoczesnej nauki i techniki ze społecznymi walorami socjalizmu. Młodzież nasza otrzyma właściwe wykształcenie i należyte wychowanie, jeśli szkoła zapewni jej rozległą wiedzę oraz nawyki jej dalszego wzbogacania, a równocześnie ukształtuje uczuciowy i intelektualny związek z socjalizmem. Są to zadania nierozłączne, wzajemnie się warunkujące. Socjalistyczne stosunki społeczne potęgują skuteczność stosowania wiedzy, a wiedza przynosi prawdziwy pożytek dla narodu, jednostki i ludzkości, jeśli służy realizacji moralno-ideowych celów socjalizmu.</u>
  367 + <u xml:id="u-12.14" who="#AndrzejWerblan">Zmiany, które socjalizm wniósł do życia narodu polskiego mają doniosłe konsekwencje wychowawcze. Przez wiele dziesięcioleci nasze dążenia narodowe i społeczne realizowały się w walce przeciw anachronicznym strukturom politycznym, przeciw państwom zaborczym i przeciw rodzimej władzy burżuazyjno-obszarniczej. W dobie obecnej po raz pierwszy od stuleci naród nasz posiada państwo kierowane przez siły postępowe, zorganizowane na podstawie przodujących założeń społecznych, realizujące optymalny program rozwoju gospodarczego i kulturalnego, państwo zespolone internacjonalistycznym sojuszem i przyjaźnią ze Związkiem Radzieckim, ze wszystkimi naszymi socjalistycznymi sąsiadami i przyjaciółmi.</u>
  368 + <u xml:id="u-12.15" who="#AndrzejWerblan">Umacnianie naszego socjalistycznego państwa i całej międzynarodowej wspólnoty socjalistycznej — to dziś naczelny nakaz patriotyzmu, zespolonego z internacjonalizmem.</u>
  369 + <u xml:id="u-12.16" who="#AndrzejWerblan">Zgodność wysiłków władz i obywateli, zdyscyplinowana praca, kierowanie się w myśleniu i działaniu interesem ogólnonarodowym stały się obecnie głównym czynnikiem postępu. Powinniśmy więc konsekwentnie rozwijać w szkołach taki system wychowawczy, w którym pełnym blaskiem jaśniejące tradycyjne cnoty obywatelskie zespolą się z nowymi wartościami, z poszanowaniem wydajnej i zdyscyplinowanej pracy, dobrej organizacji i wysokich kwalifikacji. W społeczeństwie socjalistycznym, które każdemu zapewnia pracę i przed każdym otwiera możliwość kształcenia się — miarą sprawiedliwości może być jedynie praca, a wyznacznikiem praw — rzetelność w wypełnianiu obowiązków. Te zasady leżą u podstaw Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Z nich też wynikają postulaty wychowawcze, którym sprostać muszą we wzajemnym współdziałaniu szkoły wszystkich szczebli, od podstawowych do wyższych. Określają one równocześnie naszą wspólną odpowiedzialność, którą wraz z nauczycielami wszyscy ponosimy, gdyż wychowanie jest sprawą ogólnonarodową.</u>
  370 + <u xml:id="u-12.17" who="#AndrzejWerblan">Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą łączy z nauczycielstwem mocna więź. Blisko połowa nauczycieli działa w szeregach naszej partii. Ogół wychowawców, nauczycieli i pracowników szkół wyższych ofiarnie uczestniczy w realizacji zadań społecznych i wychowuje młodzież w duchu socjalistycznych ideałów. Wszystkie organizacje i instancje naszej partii będą nadal troszczyć się o rozwój oświaty, o sprawy nauczycieli, o właściwą i konsekwentną realizację Karty ich praw i obowiązków. Celem naszych szczególnych starań powinno być kształtowanie jednolitego frontu oświaty i wychowania, frontu, na którym wysiłek szkoły i nauczyciela będzie konsekwentnie wspierany przez działalność organizacji młodzieżowych, przez środki masowego przekazu, przez politykę wydawniczą i repertuarową, przez stosunki kształtujące się między ludźmi w miejscu pracy i w miejscu zamieszkania, przez każdą rodzinę. Jeśli na tym szerokim froncie kształcenia i wychowywania młodzieży, a także całego społeczeństwa, osiągać będziemy postępy stałe i istotne, praktyczne rezultaty tej ustawy, którą dziś uchwalimy, będą większe i trwalsze.</u>
  371 + <u xml:id="u-12.18" who="#AndrzejWerblan">Wysoki Sejmie! Klub Poselski PZPR, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, będzie głosować za ustawą — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela według projektu rządowego wraz z poprawkami zawartymi w druku nr 29 oraz dodatkowymi poprawkami zgłoszonymi w imieniu komisji przez posła sprawozdawcę.</u>
372 372 <u xml:id="u-12.19" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
373 373 </div>
374 374 <div xml:id="div-13">
375   - <u xml:id="u-13.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Zygmunt Surowiec.</u>
  375 + <u xml:id="u-13.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Zygmunt Surowiec.</u>
376 376 </div>
377 377 <div xml:id="div-14">
378   - <u xml:id="u-14.0" who="#PosełSurowiecZygmunt">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Założeniem naszej polityki jest dalszy, harmonijny rozwój społeczno-gospodarczy Polski Ludowej. Zgodnie z kierunkiem tego rozwoju, wytyczonym w uchwale VI Zjazdu PZPR i zaaprobowanym przez społeczeństwo podczas wyborów do Sejmu, władze polityczne i państwowe podejmują konsekwentne kroki, zmierzające do zapewnienia pomyślnej realizacji ogólnonarodowych zadań. W przekonaniu Klubu Poselskiego ZSL, w którego imieniu przemawiam, przedsięwzięciem o istotnym znaczeniu dla rozwiązania wielu problemów w dziedzinie oświaty i nauki będzie uchwalenie przez Wysoką Izbę Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
379   - <u xml:id="u-14.1" who="#PosełSurowiecZygmunt">Dalszy postęp w sferze gospodarki i kultury wymaga coraz lepszego przygotowania wysoko kwalifikowanych kadr pracowników, zdolnych do twórczego wykorzystywania zdobyczy nauki i techniki zarówno dla ekonomicznego, jak i społecznego rozwoju kraju, zdolnych do aktywnego uczestnictwa w dokonywającej się rewolucji naukowo-technicznej. Jesteśmy świadomi, że coraz wyższy poziom wykształcenia obywateli sprzyja dalszemu rozwojowi demokracji socjalistycznej, wpływa na zwiększenie udziału szerokich rzesz społeczeństwa w rządzeniu państwem. Rozwój naszej gospodarki i kultury w dużej mierze zależy więc od postępu w dziedzinie oświaty, nauki i wychowania.</u>
380   - <u xml:id="u-14.2" who="#PosełSurowiecZygmunt">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wychodzi naprzeciw tym potrzebom, stwarzając lepsze warunki do dalszego rozwoju naszego szkolnictwa, naszej oświaty i nauki, spełni tym samym ważną rolę społeczną, polityczną i gospodarczą.</u>
381   - <u xml:id="u-14.3" who="#PosełSurowiecZygmunt">Pozwolę sobie w tym miejscu przypomnieć, że ruch ludowy od początków formowania swych politycznych założeń programowych podnosił znaczenie oświaty i szkolnictwa. Radykalny ruch ludowy, podobnie jak ruch robotniczy i inne postępowe siły społeczne naszego kraju, konsekwentnie domagał się wprowadzenia demokratycznego systemu oświaty dla wszystkich obywateli.</u>
382   - <u xml:id="u-14.4" who="#PosełSurowiecZygmunt">W warunkach ustroju kapitalistycznego ten bezspornie słuszny postulat nie doczekał się realizacji. Możliwości jego spełnienia stworzone zostały dopiero w Polsce Ludowej, która od początku swego istnienia uznała rozwój powszechnej oświaty jako jedno z najważniejszych zadań.</u>
383   - <u xml:id="u-14.5" who="#PosełSurowiecZygmunt">Dotychczasowe osiągnięcia w zakresie oświaty i nauki, którymi słusznie się szczycimy, to rezultat wielkiego ogólnonarodowego wysiłku. Robotnicy i chłopi, całe społeczeństwo, doceniając rolę oświaty i nauki wspomagało i wspomaga stale wysiłki naszego ludowego państwa. Dzięki patriotycznej postawie społeczeństwa między innymi wybudowaliśmy w kraju ponad 1400 szkół pomników 1000-lecia Państwa Polskiego.</u>
384   - <u xml:id="u-14.6" who="#PosełSurowiecZygmunt">Oceniając pozytywnie wielki dorobek w dziedzinie oświaty i nauki, równocześnie dostrzegamy w systemie kształcenia i wychowania braki i niedostatki, występujące szczególnie na wsi. Nie zezwalają one na osiąganie w pełni zadowalającego poziomu w znacznej części szkół, a absolwentom tych szkół utrudniają start do zdobywania dalszego wykształcenia i przygotowania się do pracy.</u>
385   - <u xml:id="u-14.7" who="#PosełSurowiecZygmunt">Przedmiotem szczególnej troski kierownictwa politycznego i władz państwowych jest doskonalenie systemu edukacji narodowej. Przy ustalaniu optymalnych rozwiązań w tej dziedzinie będą — w przekonaniu naszego Klubu — uwzględnione potrzeby zarówno szkoły, jak też potrzeby oświatowe całego środowiska wiejskiego. Mając na celu zwiększenie efektów w zakresie kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży zamieszkałej na wsi, a także — biorąc pod uwagę typ osadnictwa wiejskiego — należy w szczególności zmierzać do rozwiązywania takich kwestii, jak:</u>
386   - <u xml:id="u-14.8" who="#PosełSurowiecZygmunt">— stopniowe obejmowanie wszystkich dzieci wychowaniem przedszkolnym,</u>
387   - <u xml:id="u-14.9" who="#PosełSurowiecZygmunt">— dalsze podnoszenie poziomu nauki i wychowania w szkołach podstawowych na wsi przez organizowanie 8-klasowych szkół o siedmiu i więcej nauczycielach, zwiększenie budownictwa szkolnego, wyposażenie wszystkich szkół w niezbędny sprzęt i pomoce naukowe oraz zapewnienie odpowiedniej kadry nauczycieli-specjalistów,</u>
388   - <u xml:id="u-14.10" who="#PosełSurowiecZygmunt">— stwarzanie korzystniejszych warunków kształcenia młodzieży wiejskiej w szkołach ponadpodstawowych, m.in. przez zapewnienie odpowiedniej liczby miejsc w internatach, stypendiów oraz dogodnego dojazdu do szkół,</u>
389   - <u xml:id="u-14.11" who="#PosełSurowiecZygmunt">— rozwiązanie problemów, dotyczących kształcenia dziewcząt wiejskich na potrzeby gospodarki rolnej i w innych zawodach,</u>
390   - <u xml:id="u-14.12" who="#PosełSurowiecZygmunt">— opracowanie takiego programu nauczania, który wykorzystując dziedzictwo kultury ogólnoludzkiej i narodowej — będzie bardziej skutecznie kształtował umysły naszej młodzieży w duchu naukowego światopoglądu i uwzględniał przy tym wszystkie sfery życia społecznego, w tym problemy moralne, estetyczne i psychiczne.</u>
391   - <u xml:id="u-14.13" who="#PosełSurowiecZygmunt">Szkoła wiejska wymaga obecnie szczególnej troski również dlatego, że w wyniku niżu demograficznego, po 1980 r., młodzież urodzona i zamieszkała na wsi stanowić będzie 2/3 młodzieży w Polsce. Ona w przyszłości znajdzie się w szkołach średnich i wyższych oraz podejmie pracę zarówno na wsi, jak i w mieście. Wykształcenie i wychowanie tej młodzieży na pełnowartościowych obywateli kraju jest więc problemem o znaczeniu ogólnospołecznym.</u>
392   - <u xml:id="u-14.14" who="#PosełSurowiecZygmunt">Obywatele Posłowie! W imieniu Klubu Poselskiego ZSL pragnę z uznaniem podkreślić wkład pracy nauczycielstwa polskiego w kształcenie i wychowanie młodego pokolenia zarówno w przeszłości, jak i obecnie. Nauczyciele polscy niejednokrotnie w najtrudniejszych warunkach w przeszłości znajdowali się na pierwszej linii frontu walki o postęp społeczny, brali i biorą aktywny udział w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym kraju.</u>
393   - <u xml:id="u-14.15" who="#PosełSurowiecZygmunt">W obecnej sytuacji społecznej i gospodarczej, gdy rola wykształcenia i wychowania społeczeństwa staje się szczególnie ważna, wniesiony został pod obrady Sejmu projekt nowej ustawy, której celem jest podniesienie rangi społecznej i prestiżu zawodu nauczycielskiego.</u>
394   - <u xml:id="u-14.16" who="#PosełSurowiecZygmunt">Jedną z ważnych przesłanek do osiągnięcia tego celu jest podwyżka uposażeń, którą szczegółowo przedstawił poseł sprawozdawca. Nowy system płac wpłynie na poprawę warunków materialnych nauczycieli, przyczyni się zatem do stabilizacji kadry nauczycielskiej. Powinien również spowodować większy dopływ wartościowych jednostek do tego zawodu.</u>
395   - <u xml:id="u-14.17" who="#PosełSurowiecZygmunt">Nowy system płac, przewidując znaczną podwyżkę uposażeń zasadniczych, odpowiada postulatom wysuwanym na licznych zebraniach nauczycieli. Jego założenia zyskały także aprobatę na zebraniach konsultacyjnych, organizowanych przez władze oświatowe i Związek Nauczycielstwa Polskiego. Nowy, uproszczony system plac będzie — w naszym przekonaniu — instrumentem sprzyjającym stałemu podwyższaniu kwalifikacji nauczycieli, a w konsekwencji osiąganiu przez nich lepszych wyników nauczania i wychowania.</u>
396   - <u xml:id="u-14.18" who="#PosełSurowiecZygmunt">Niezwykle ważnym, obok reformy płac, elementem proponowanej ustawy jest przewidziany przez nią system bodźców moralnych, system społecznego honorowania pracy nauczyciela — co ma dla nauczycieli i całego społeczeństwa ogromne znaczenie.</u>
397   - <u xml:id="u-14.19" who="#PosełSurowiecZygmunt">Podkreślenia wymaga także stworzenie wyraźnych możliwości awansu uzyskiwanego zarówno przez długoletni staż, jak i przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych nauczyciela. Proponowane uregulowanie czasu pracy nauczycieli szkół wszystkich stopni powinno wpłynąć korzystnie na tok ich działalności dydaktyczno-wychowawczej, a w połączeniu z systemem płac oraz rozbudowanym systemem świadczeń socjalnych, doprowadzić nie tylko do poprawy warunków życia ogółu nauczycieli, ale także do zwiększenia możliwości pełnej koncentracji ich sił i czasu na podnoszeniu poziomu nauczania i wychowania w szkołach.</u>
398   - <u xml:id="u-14.20" who="#PosełSurowiecZygmunt">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela rozszerza także uprawnienia nauczycieli pracujących na wsi. Wprowadzenie przewidzianych dla nich przywilejów można uznać jako rekompensatę za pracę w trudniejszych warunkach, a także jako zachętę dla młodych nauczycieli do podejmowania pracy w szkołach wiejskich. Jest to całkowicie zgodne ze społeczną potrzebą rozwoju szkolnictwa na terenie wsi.</u>
399   - <u xml:id="u-14.21" who="#PosełSurowiecZygmunt">Obok uprawnień ustawa określa także podstawowe obowiązki nauczycieli, od wykonania których uzależniona jest efektywność pracy dydaktycznej i wychowawczej. We wstępie do tej ustawy czytamy m.in.: „Zapewnić pomyślną przyszłość Polsce Ludowej może jedynie rzetelna, twórcza praca całego narodu, oparta na osiągnięciach współczesnej nauki i techniki. Ludzie wykształceni, pracowici i twórczy, głęboko uspołecznieni, wrażliwi i wszechstronnie rozwinięci pomnażać będą bogactwo kraju, wpływać na polepszenie poziomu życia narodu.</u>
400   - <u xml:id="u-14.22" who="#PosełSurowiecZygmunt">Rzetelna i twórcza praca nauczycieli na wszystkich szczeblach edukacji narodowej powinna sprzyjać pełnemu urzeczywistnieniu ideałów wychowawczych socjalizmu”.</u>
401   - <u xml:id="u-14.23" who="#PosełSurowiecZygmunt">Jesteśmy przekonani, że nauczyciele uczynią wszystko, aby młode pokolenie przygotować do realizacji tych wzniosłych celów, że młodzież oddana ich pieczy zostanie dobrze przygotowana do pracy i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, że szkoła ukształtuje pożądane cechy charakteru obywatela państwa socjalistycznego.</u>
402   - <u xml:id="u-14.24" who="#PosełSurowiecZygmunt">Jednocześnie mamy pełną świadomość, że powodzenie w tej pracy uzależnione jest nie tylko od nauczycieli, ale także od dalszego i coraz lepszego współdziałania ze szkołą całego społeczeństwa. Wzajemne współdziałanie szkoły i jej środowiska ma bowiem szczególne znaczenie w procesie wychowywania młodzieży.</u>
403   - <u xml:id="u-14.25" who="#PosełSurowiecZygmunt">W realizacji zadań wychowawczych powinniśmy zwracać większą uwagę na kształtowanie u młodzieży czynnej postawy i zaangażowania we wszystkich dziedzinach życia społeczno-kulturalnego i gospodarczego społeczeństwa, wyrabianie w niej poczucia współodpowiedzialności za sprawy własnego środowiska, regionu, kraju i wspólnoty krajów socjalistycznych.</u>
404   - <u xml:id="u-14.26" who="#PosełSurowiecZygmunt">W szkole i środowisku pozaszkolnym powinniśmy wpajać młodzieży zamiłowanie i szacunek do pracy, poczucie odpowiedzialności i dyscypliny społecznej, rozwijać w niej zamiłowanie do stałego przyswajania osiągnięć nauki i techniki i wykorzystywania zdobytej wiedzy i umiejętności w pracy zawodowej i społecznej, w trosce o systematyczny wzrost dobrobytu kraju, pełniejsze zaspokajanie materialnych i kulturalnych potrzeb jego obywateli — jako postulatów programowych socjalizmu.</u>
405   - <u xml:id="u-14.27" who="#PosełSurowiecZygmunt">Wysoki Sejmie! Zjednoczone Stronnictwo Ludowe poświęca wiele uwagi problemom wychowania społeczeństwa. Na ostatnim Plenum Naczelnego Komitetu zwróciliśmy uwagę na potrzebę rozwijania działalności wychowawczej, zwłaszcza w rodzinie, szkole i środowisku wiejskim. Widzimy bowiem w tej działalności możliwość zwielokrotnienia sił społecznych na rzecz przyspieszenia budowy socjalizmu w naszym kraju. Widzimy oczywisty związek między wprowadzaniem lepszych metod pracy a kształtowaniem właściwych postaw obywateli i właściwych socjalistycznych stosunków międzyludzkich.</u>
406   - <u xml:id="u-14.28" who="#PosełSurowiecZygmunt">Zjednoczone Stronnictwo Ludowe uczyni wszystko, aby nauczyciel, dla którego uchwalamy dziś Kartę Praw i Obowiązków Nauczyciela mógł, wykonując swe obowiązki, korzystać także w pełni z praw w niej zawartych.</u>
407   - <u xml:id="u-14.29" who="#PosełSurowiecZygmunt">Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego w pełni popiera projekt Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela wraz z poprawkami wniesionymi przez Komisję Oświaty i Wychowania i będzie głosował za jej uchwaleniem.</u>
  378 + <u xml:id="u-14.0" who="#ZygmuntSurowiec">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Założeniem naszej polityki jest dalszy, harmonijny rozwój społeczno-gospodarczy Polski Ludowej. Zgodnie z kierunkiem tego rozwoju, wytyczonym w uchwale VI Zjazdu PZPR i zaaprobowanym przez społeczeństwo podczas wyborów do Sejmu, władze polityczne i państwowe podejmują konsekwentne kroki, zmierzające do zapewnienia pomyślnej realizacji ogólnonarodowych zadań. W przekonaniu Klubu Poselskiego ZSL, w którego imieniu przemawiam, przedsięwzięciem o istotnym znaczeniu dla rozwiązania wielu problemów w dziedzinie oświaty i nauki będzie uchwalenie przez Wysoką Izbę Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
  379 + <u xml:id="u-14.1" who="#ZygmuntSurowiec">Dalszy postęp w sferze gospodarki i kultury wymaga coraz lepszego przygotowania wysoko kwalifikowanych kadr pracowników, zdolnych do twórczego wykorzystywania zdobyczy nauki i techniki zarówno dla ekonomicznego, jak i społecznego rozwoju kraju, zdolnych do aktywnego uczestnictwa w dokonywającej się rewolucji naukowo-technicznej. Jesteśmy świadomi, że coraz wyższy poziom wykształcenia obywateli sprzyja dalszemu rozwojowi demokracji socjalistycznej, wpływa na zwiększenie udziału szerokich rzesz społeczeństwa w rządzeniu państwem. Rozwój naszej gospodarki i kultury w dużej mierze zależy więc od postępu w dziedzinie oświaty, nauki i wychowania.</u>
  380 + <u xml:id="u-14.2" who="#ZygmuntSurowiec">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wychodzi naprzeciw tym potrzebom, stwarzając lepsze warunki do dalszego rozwoju naszego szkolnictwa, naszej oświaty i nauki, spełni tym samym ważną rolę społeczną, polityczną i gospodarczą.</u>
  381 + <u xml:id="u-14.3" who="#ZygmuntSurowiec">Pozwolę sobie w tym miejscu przypomnieć, że ruch ludowy od początków formowania swych politycznych założeń programowych podnosił znaczenie oświaty i szkolnictwa. Radykalny ruch ludowy, podobnie jak ruch robotniczy i inne postępowe siły społeczne naszego kraju, konsekwentnie domagał się wprowadzenia demokratycznego systemu oświaty dla wszystkich obywateli.</u>
  382 + <u xml:id="u-14.4" who="#ZygmuntSurowiec">W warunkach ustroju kapitalistycznego ten bezspornie słuszny postulat nie doczekał się realizacji. Możliwości jego spełnienia stworzone zostały dopiero w Polsce Ludowej, która od początku swego istnienia uznała rozwój powszechnej oświaty jako jedno z najważniejszych zadań.</u>
  383 + <u xml:id="u-14.5" who="#ZygmuntSurowiec">Dotychczasowe osiągnięcia w zakresie oświaty i nauki, którymi słusznie się szczycimy, to rezultat wielkiego ogólnonarodowego wysiłku. Robotnicy i chłopi, całe społeczeństwo, doceniając rolę oświaty i nauki wspomagało i wspomaga stale wysiłki naszego ludowego państwa. Dzięki patriotycznej postawie społeczeństwa między innymi wybudowaliśmy w kraju ponad 1400 szkół pomników 1000-lecia Państwa Polskiego.</u>
  384 + <u xml:id="u-14.6" who="#ZygmuntSurowiec">Oceniając pozytywnie wielki dorobek w dziedzinie oświaty i nauki, równocześnie dostrzegamy w systemie kształcenia i wychowania braki i niedostatki, występujące szczególnie na wsi. Nie zezwalają one na osiąganie w pełni zadowalającego poziomu w znacznej części szkół, a absolwentom tych szkół utrudniają start do zdobywania dalszego wykształcenia i przygotowania się do pracy.</u>
  385 + <u xml:id="u-14.7" who="#ZygmuntSurowiec">Przedmiotem szczególnej troski kierownictwa politycznego i władz państwowych jest doskonalenie systemu edukacji narodowej. Przy ustalaniu optymalnych rozwiązań w tej dziedzinie będą — w przekonaniu naszego Klubu — uwzględnione potrzeby zarówno szkoły, jak też potrzeby oświatowe całego środowiska wiejskiego. Mając na celu zwiększenie efektów w zakresie kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży zamieszkałej na wsi, a także — biorąc pod uwagę typ osadnictwa wiejskiego — należy w szczególności zmierzać do rozwiązywania takich kwestii, jak:</u>
  386 + <u xml:id="u-14.8" who="#ZygmuntSurowiec">— stopniowe obejmowanie wszystkich dzieci wychowaniem przedszkolnym,</u>
  387 + <u xml:id="u-14.9" who="#ZygmuntSurowiec">— dalsze podnoszenie poziomu nauki i wychowania w szkołach podstawowych na wsi przez organizowanie 8-klasowych szkół o siedmiu i więcej nauczycielach, zwiększenie budownictwa szkolnego, wyposażenie wszystkich szkół w niezbędny sprzęt i pomoce naukowe oraz zapewnienie odpowiedniej kadry nauczycieli-specjalistów,</u>
  388 + <u xml:id="u-14.10" who="#ZygmuntSurowiec">— stwarzanie korzystniejszych warunków kształcenia młodzieży wiejskiej w szkołach ponadpodstawowych, m.in. przez zapewnienie odpowiedniej liczby miejsc w internatach, stypendiów oraz dogodnego dojazdu do szkół,</u>
  389 + <u xml:id="u-14.11" who="#ZygmuntSurowiec">— rozwiązanie problemów, dotyczących kształcenia dziewcząt wiejskich na potrzeby gospodarki rolnej i w innych zawodach,</u>
  390 + <u xml:id="u-14.12" who="#ZygmuntSurowiec">— opracowanie takiego programu nauczania, który wykorzystując dziedzictwo kultury ogólnoludzkiej i narodowej — będzie bardziej skutecznie kształtował umysły naszej młodzieży w duchu naukowego światopoglądu i uwzględniał przy tym wszystkie sfery życia społecznego, w tym problemy moralne, estetyczne i psychiczne.</u>
  391 + <u xml:id="u-14.13" who="#ZygmuntSurowiec">Szkoła wiejska wymaga obecnie szczególnej troski również dlatego, że w wyniku niżu demograficznego, po 1980 r., młodzież urodzona i zamieszkała na wsi stanowić będzie 2/3 młodzieży w Polsce. Ona w przyszłości znajdzie się w szkołach średnich i wyższych oraz podejmie pracę zarówno na wsi, jak i w mieście. Wykształcenie i wychowanie tej młodzieży na pełnowartościowych obywateli kraju jest więc problemem o znaczeniu ogólnospołecznym.</u>
  392 + <u xml:id="u-14.14" who="#ZygmuntSurowiec">Obywatele Posłowie! W imieniu Klubu Poselskiego ZSL pragnę z uznaniem podkreślić wkład pracy nauczycielstwa polskiego w kształcenie i wychowanie młodego pokolenia zarówno w przeszłości, jak i obecnie. Nauczyciele polscy niejednokrotnie w najtrudniejszych warunkach w przeszłości znajdowali się na pierwszej linii frontu walki o postęp społeczny, brali i biorą aktywny udział w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym kraju.</u>
  393 + <u xml:id="u-14.15" who="#ZygmuntSurowiec">W obecnej sytuacji społecznej i gospodarczej, gdy rola wykształcenia i wychowania społeczeństwa staje się szczególnie ważna, wniesiony został pod obrady Sejmu projekt nowej ustawy, której celem jest podniesienie rangi społecznej i prestiżu zawodu nauczycielskiego.</u>
  394 + <u xml:id="u-14.16" who="#ZygmuntSurowiec">Jedną z ważnych przesłanek do osiągnięcia tego celu jest podwyżka uposażeń, którą szczegółowo przedstawił poseł sprawozdawca. Nowy system płac wpłynie na poprawę warunków materialnych nauczycieli, przyczyni się zatem do stabilizacji kadry nauczycielskiej. Powinien również spowodować większy dopływ wartościowych jednostek do tego zawodu.</u>
  395 + <u xml:id="u-14.17" who="#ZygmuntSurowiec">Nowy system płac, przewidując znaczną podwyżkę uposażeń zasadniczych, odpowiada postulatom wysuwanym na licznych zebraniach nauczycieli. Jego założenia zyskały także aprobatę na zebraniach konsultacyjnych, organizowanych przez władze oświatowe i Związek Nauczycielstwa Polskiego. Nowy, uproszczony system plac będzie — w naszym przekonaniu — instrumentem sprzyjającym stałemu podwyższaniu kwalifikacji nauczycieli, a w konsekwencji osiąganiu przez nich lepszych wyników nauczania i wychowania.</u>
  396 + <u xml:id="u-14.18" who="#ZygmuntSurowiec">Niezwykle ważnym, obok reformy płac, elementem proponowanej ustawy jest przewidziany przez nią system bodźców moralnych, system społecznego honorowania pracy nauczyciela — co ma dla nauczycieli i całego społeczeństwa ogromne znaczenie.</u>
  397 + <u xml:id="u-14.19" who="#ZygmuntSurowiec">Podkreślenia wymaga także stworzenie wyraźnych możliwości awansu uzyskiwanego zarówno przez długoletni staż, jak i przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych nauczyciela. Proponowane uregulowanie czasu pracy nauczycieli szkół wszystkich stopni powinno wpłynąć korzystnie na tok ich działalności dydaktyczno-wychowawczej, a w połączeniu z systemem płac oraz rozbudowanym systemem świadczeń socjalnych, doprowadzić nie tylko do poprawy warunków życia ogółu nauczycieli, ale także do zwiększenia możliwości pełnej koncentracji ich sił i czasu na podnoszeniu poziomu nauczania i wychowania w szkołach.</u>
  398 + <u xml:id="u-14.20" who="#ZygmuntSurowiec">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela rozszerza także uprawnienia nauczycieli pracujących na wsi. Wprowadzenie przewidzianych dla nich przywilejów można uznać jako rekompensatę za pracę w trudniejszych warunkach, a także jako zachętę dla młodych nauczycieli do podejmowania pracy w szkołach wiejskich. Jest to całkowicie zgodne ze społeczną potrzebą rozwoju szkolnictwa na terenie wsi.</u>
  399 + <u xml:id="u-14.21" who="#ZygmuntSurowiec">Obok uprawnień ustawa określa także podstawowe obowiązki nauczycieli, od wykonania których uzależniona jest efektywność pracy dydaktycznej i wychowawczej. We wstępie do tej ustawy czytamy m.in.: „Zapewnić pomyślną przyszłość Polsce Ludowej może jedynie rzetelna, twórcza praca całego narodu, oparta na osiągnięciach współczesnej nauki i techniki. Ludzie wykształceni, pracowici i twórczy, głęboko uspołecznieni, wrażliwi i wszechstronnie rozwinięci pomnażać będą bogactwo kraju, wpływać na polepszenie poziomu życia narodu.</u>
  400 + <u xml:id="u-14.22" who="#ZygmuntSurowiec">Rzetelna i twórcza praca nauczycieli na wszystkich szczeblach edukacji narodowej powinna sprzyjać pełnemu urzeczywistnieniu ideałów wychowawczych socjalizmu”.</u>
  401 + <u xml:id="u-14.23" who="#ZygmuntSurowiec">Jesteśmy przekonani, że nauczyciele uczynią wszystko, aby młode pokolenie przygotować do realizacji tych wzniosłych celów, że młodzież oddana ich pieczy zostanie dobrze przygotowana do pracy i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, że szkoła ukształtuje pożądane cechy charakteru obywatela państwa socjalistycznego.</u>
  402 + <u xml:id="u-14.24" who="#ZygmuntSurowiec">Jednocześnie mamy pełną świadomość, że powodzenie w tej pracy uzależnione jest nie tylko od nauczycieli, ale także od dalszego i coraz lepszego współdziałania ze szkołą całego społeczeństwa. Wzajemne współdziałanie szkoły i jej środowiska ma bowiem szczególne znaczenie w procesie wychowywania młodzieży.</u>
  403 + <u xml:id="u-14.25" who="#ZygmuntSurowiec">W realizacji zadań wychowawczych powinniśmy zwracać większą uwagę na kształtowanie u młodzieży czynnej postawy i zaangażowania we wszystkich dziedzinach życia społeczno-kulturalnego i gospodarczego społeczeństwa, wyrabianie w niej poczucia współodpowiedzialności za sprawy własnego środowiska, regionu, kraju i wspólnoty krajów socjalistycznych.</u>
  404 + <u xml:id="u-14.26" who="#ZygmuntSurowiec">W szkole i środowisku pozaszkolnym powinniśmy wpajać młodzieży zamiłowanie i szacunek do pracy, poczucie odpowiedzialności i dyscypliny społecznej, rozwijać w niej zamiłowanie do stałego przyswajania osiągnięć nauki i techniki i wykorzystywania zdobytej wiedzy i umiejętności w pracy zawodowej i społecznej, w trosce o systematyczny wzrost dobrobytu kraju, pełniejsze zaspokajanie materialnych i kulturalnych potrzeb jego obywateli — jako postulatów programowych socjalizmu.</u>
  405 + <u xml:id="u-14.27" who="#ZygmuntSurowiec">Wysoki Sejmie! Zjednoczone Stronnictwo Ludowe poświęca wiele uwagi problemom wychowania społeczeństwa. Na ostatnim Plenum Naczelnego Komitetu zwróciliśmy uwagę na potrzebę rozwijania działalności wychowawczej, zwłaszcza w rodzinie, szkole i środowisku wiejskim. Widzimy bowiem w tej działalności możliwość zwielokrotnienia sił społecznych na rzecz przyspieszenia budowy socjalizmu w naszym kraju. Widzimy oczywisty związek między wprowadzaniem lepszych metod pracy a kształtowaniem właściwych postaw obywateli i właściwych socjalistycznych stosunków międzyludzkich.</u>
  406 + <u xml:id="u-14.28" who="#ZygmuntSurowiec">Zjednoczone Stronnictwo Ludowe uczyni wszystko, aby nauczyciel, dla którego uchwalamy dziś Kartę Praw i Obowiązków Nauczyciela mógł, wykonując swe obowiązki, korzystać także w pełni z praw w niej zawartych.</u>
  407 + <u xml:id="u-14.29" who="#ZygmuntSurowiec">Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego w pełni popiera projekt Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela wraz z poprawkami wniesionymi przez Komisję Oświaty i Wychowania i będzie głosował za jej uchwaleniem.</u>
408 408 <u xml:id="u-14.30" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
409 409 </div>
410 410 <div xml:id="div-15">
411   - <u xml:id="u-15.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Henryk de Fiumel.</u>
  411 + <u xml:id="u-15.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Henryk de Fiumel.</u>
412 412 </div>
413 413 <div xml:id="div-16">
414   - <u xml:id="u-16.0" who="#PosełdeFiumelHenryk">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, widzi w projekcie ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela doniosły akt na drodze kształtowania pozycji nauczyciela i wychowawcy, konsekwentnie związanej z kwalifikacjami i uzyskiwanymi w pracy rezultatami.</u>
415   - <u xml:id="u-16.1" who="#PosełdeFiumelHenryk">Ten kierunek, określony w uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, stanowi w naszym przekonaniu klucz do racjonalnego — i co nie mniej ważne — długofalowego porządkowania problematyki wydajności i jakości pracy zarówno w sferze produkcji materialnej, jak i w dziedzinach usług ogólnospołecznych.</u>
416   - <u xml:id="u-16.2" who="#PosełdeFiumelHenryk">Głęboką wymowę posiada fakt, że pierwszą wielką grupę pracowników, która korzystać będzie z nowych rozwiązań, stanowią właśnie ci, których szczytnym powołaniem jest nauczanie i wychowywanie młodego pokolenia naszej socjalistycznej ojczyzny.</u>
417   - <u xml:id="u-16.3" who="#PosełdeFiumelHenryk">Stronnictwo Demokratyczne przywiązywało zawsze wielką wagę do spraw oświaty i wychowania jako dziedziny odgrywającej szczególnie doniosłą rolę w procesie rozwoju społecznego. W samej Karcie widzimy wyraz podkreślenia wzrastającej roli, a jednocześnie i odpowiedzialności nauczycieli w procesie budowy socjalizmu w naszym kraju.</u>
418   - <u xml:id="u-16.4" who="#PosełdeFiumelHenryk">Omawiany projekt ustawy jest widomym dowodem doceniania znaczenia elementu wiedzy i świadomości, czynnika ideologicznego w szerokim tego słowa znaczeniu, w kształtowaniu postaw młodego pokolenia. Jest bowiem rzeczą jasną, że wykonanie tak wielkich i odpowiedzialnych zadań, jakie stoją przed całym naszym społeczeństwem, zależne jest od postawy ideowej obywateli, w szczególności tych młodych, od poziomu ich wiedzy i zaangażowania w sprawę socjalizmu. A przecież nie kto inny, jak właśnie nauczyciele zarówno szkół podstawowych i średnich, jak i nauczyciele akademiccy, z racji samego charakteru ich zawodu stanowią armię pracowników frontu ideologicznego. Dlatego szczególnego znaczenia nabierają warunki, w jakich pracują, w szczególności warunki materialne, one bowiem wpływają na jakość i skuteczność ich pracy, podnoszą rangę samego zawodu nauczycielskiego.</u>
419   - <u xml:id="u-16.5" who="#PosełdeFiumelHenryk">Projekt omawianej ustawy wychodzi naprzeciw postulatom szerokich rzesz naszego społeczeństwa, dotyczącym rzeczywistego przyznania wysokiego autorytetu i rangi zawodowej nauczyciela — a w szczególności usunięcia dysproporcji narosłych między doniosłym znaczeniem spełnianej przez niego roli a niedostatecznym dotąd poziomem towarzyszących temu warunków materialnych.</u>
420   - <u xml:id="u-16.6" who="#PosełdeFiumelHenryk">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, łącząc się z poważną generalną podwyżką uposażeń zasadniczych nauczycieli i ustalając elastyczny system samych zasad wynagradzania, a także możliwość przyznawania nagród specjalnych, odznaczeń, różnych uprawnień socjalnych itp., podnosi rangę zawodu nauczycielskiego, a jednocześnie jego atrakcyjność, co niewątpliwie powinno przyczynić się z jednej strony do zwiększenia napływu kandydatów spośród uzdolnionej i wartościowej młodzieży, a z drugiej strony stanowić czynnik mobilizujący samych nauczycieli do stałego podnoszenia swych kwalifikacji zawodowych i osiągania coraz lepszych wyników zarówno w zakresie nauczania, jak i wychowania.</u>
421   - <u xml:id="u-16.7" who="#PosełdeFiumelHenryk">Wielkim walorem Karty Nauczyciela jest fakt, że kładzie ona nacisk na konieczność równorzędnego traktowania przez nauczyciela i szkołę tych dwu podstawowych zadań, a funkcje wychowawcze wymienia w pierwszej kolejności. Jest to godne podkreślenia, bowiem dotąd, jak się wydaje, funkcja ta była nie zawsze dostatecznie doceniana i niejednokrotnie pozostawała na drugim planie. Trzeba równocześnie z naciskiem podkreślić, że nauczyciel będzie mógł tę funkcję należycie spełniać wówczas, jeżeli uczeń także poza szkołą, a w szczególności w domu, będzie znajdował przedłużenie oddziaływania wychowawczego. Stąd tak wielkiego znaczenia nabiera konieczność podnoszenia kultury pedagogicznej całego naszego społeczeństwa, pełnej jego mobilizacji w kierunku skutecznego oddziaływania wychowawczego na młode pokolenie. Nauczyciel w swojej trudnej i odpowiedzialnej pracy wychowawczej powinien mieć licznych sojuszników spoza szkoły. Tutaj też nasze Stronnictwo, zrzeszające w swych szeregach sporą liczbę nauczycieli, widzi ważne pole pracy polegającej na upowszechnianiu przez aktyw nauczycielski znajomości problematyki wychowawczej wśród różnych grup zawodowych, w owym pozyskiwaniu sojuszników dla wysiłku wychowawczego szkoły.</u>
422   - <u xml:id="u-16.8" who="#PosełdeFiumelHenryk">Projekt ustawy wychodzi ze słusznego założenia, że przyznawanym nauczycielom licznym uprawnieniom odpowiadać powinny poważne obowiązki, które zresztą są zdeterminowane już samym charakterem wykonywanej pracy. W świetle nowej ustawy wzrosną wymogi stawiane naszym pracownikom frontu oświatowo-wychowawczego, a równocześnie powstaną warunki do bardziej obiektywnej oceny ich pracy. Można i należy od nich wymagać tego, by w maksymalnym stopniu wykorzystali te wszystkie możliwości i szanse, jakie stwarza Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, dla jak najbardziej prawidłowego, i co najważniejsze, maksymalnie skutecznego wykonywania swych funkcji. Przy zachowaniu tej niezbędnej przesłanki Karta niewątpliwie sprzyjać będzie umacnianiu się pozycji nauczyciela jako wzoru dla młodzieży, wzoru obywatela zaangażowanego w sprawy rozwoju naszej socjalistycznej ojczyzny.</u>
423   - <u xml:id="u-16.9" who="#PosełdeFiumelHenryk">Z uznaniem podkreślić należy fakt, że podstawowe założenia projektu ustawy, przed wniesieniem jej pod obrady Sejmu, zostały poddane konsultacji ze środowiskami nauczycielskimi różnych typów szkół — podstawowych, średnich i wyższych — oraz z pracownikami nadzoru pedagogicznego, co dało możność zweryfikowania przyjętych założeń, a równocześnie pozwoliło na wprowadzenie wielu postulatów i wniosków. Dalszym ciągiem tego procesu była dyskusja w komisjach sejmowych i zgłoszone tam poprawki.</u>
424   - <u xml:id="u-16.10" who="#PosełdeFiumelHenryk">Wszystko to pozwala stwierdzić, że omawiany projekt ustawy rzeczywiście odzwierciedla dążenia środowisk bezpośrednio nią zainteresowanych. Daje to jednocześnie rękojmię tego, że i późniejsza realizacja postanowień Karty będzie się odbywała w sprzyjającym klimacie.</u>
425   - <u xml:id="u-16.11" who="#PosełdeFiumelHenryk">Wysoki Sejmie! W projekcie Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela widzimy dalszy doniosły krok na drodze realizacji kompleksowego, wewnętrznie spójnego systemu oświaty i wychowania w Polsce, którego końcowym etapem powinno być uchwalenie przez Sejm w roku 1973 ustawy o nowym systemie oświatowym. Nastąpi to w dwóchsetną rocznicę utworzenia pierwszego ministerstwa oświaty — Komisji Edukacji Narodowej. Jest przy tym rzeczą oczywistą, że to właśnie nauczyciel jest tym zasadniczym czynnikiem, od którego zależy skuteczność działania całego systemu.</u>
426   - <u xml:id="u-16.12" who="#PosełdeFiumelHenryk">Wychodząc z przytoczonych wyżej założeń, pragnę oświadczyć, że Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego będzie głosować za projektem ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wraz z poprawkami przedłożonymi przez komisje.</u>
  414 + <u xml:id="u-16.0" who="#HenrykFiumel">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, widzi w projekcie ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela doniosły akt na drodze kształtowania pozycji nauczyciela i wychowawcy, konsekwentnie związanej z kwalifikacjami i uzyskiwanymi w pracy rezultatami.</u>
  415 + <u xml:id="u-16.1" who="#HenrykFiumel">Ten kierunek, określony w uchwale VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, stanowi w naszym przekonaniu klucz do racjonalnego — i co nie mniej ważne — długofalowego porządkowania problematyki wydajności i jakości pracy zarówno w sferze produkcji materialnej, jak i w dziedzinach usług ogólnospołecznych.</u>
  416 + <u xml:id="u-16.2" who="#HenrykFiumel">Głęboką wymowę posiada fakt, że pierwszą wielką grupę pracowników, która korzystać będzie z nowych rozwiązań, stanowią właśnie ci, których szczytnym powołaniem jest nauczanie i wychowywanie młodego pokolenia naszej socjalistycznej ojczyzny.</u>
  417 + <u xml:id="u-16.3" who="#HenrykFiumel">Stronnictwo Demokratyczne przywiązywało zawsze wielką wagę do spraw oświaty i wychowania jako dziedziny odgrywającej szczególnie doniosłą rolę w procesie rozwoju społecznego. W samej Karcie widzimy wyraz podkreślenia wzrastającej roli, a jednocześnie i odpowiedzialności nauczycieli w procesie budowy socjalizmu w naszym kraju.</u>
  418 + <u xml:id="u-16.4" who="#HenrykFiumel">Omawiany projekt ustawy jest widomym dowodem doceniania znaczenia elementu wiedzy i świadomości, czynnika ideologicznego w szerokim tego słowa znaczeniu, w kształtowaniu postaw młodego pokolenia. Jest bowiem rzeczą jasną, że wykonanie tak wielkich i odpowiedzialnych zadań, jakie stoją przed całym naszym społeczeństwem, zależne jest od postawy ideowej obywateli, w szczególności tych młodych, od poziomu ich wiedzy i zaangażowania w sprawę socjalizmu. A przecież nie kto inny, jak właśnie nauczyciele zarówno szkół podstawowych i średnich, jak i nauczyciele akademiccy, z racji samego charakteru ich zawodu stanowią armię pracowników frontu ideologicznego. Dlatego szczególnego znaczenia nabierają warunki, w jakich pracują, w szczególności warunki materialne, one bowiem wpływają na jakość i skuteczność ich pracy, podnoszą rangę samego zawodu nauczycielskiego.</u>
  419 + <u xml:id="u-16.5" who="#HenrykFiumel">Projekt omawianej ustawy wychodzi naprzeciw postulatom szerokich rzesz naszego społeczeństwa, dotyczącym rzeczywistego przyznania wysokiego autorytetu i rangi zawodowej nauczyciela — a w szczególności usunięcia dysproporcji narosłych między doniosłym znaczeniem spełnianej przez niego roli a niedostatecznym dotąd poziomem towarzyszących temu warunków materialnych.</u>
  420 + <u xml:id="u-16.6" who="#HenrykFiumel">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, łącząc się z poważną generalną podwyżką uposażeń zasadniczych nauczycieli i ustalając elastyczny system samych zasad wynagradzania, a także możliwość przyznawania nagród specjalnych, odznaczeń, różnych uprawnień socjalnych itp., podnosi rangę zawodu nauczycielskiego, a jednocześnie jego atrakcyjność, co niewątpliwie powinno przyczynić się z jednej strony do zwiększenia napływu kandydatów spośród uzdolnionej i wartościowej młodzieży, a z drugiej strony stanowić czynnik mobilizujący samych nauczycieli do stałego podnoszenia swych kwalifikacji zawodowych i osiągania coraz lepszych wyników zarówno w zakresie nauczania, jak i wychowania.</u>
  421 + <u xml:id="u-16.7" who="#HenrykFiumel">Wielkim walorem Karty Nauczyciela jest fakt, że kładzie ona nacisk na konieczność równorzędnego traktowania przez nauczyciela i szkołę tych dwu podstawowych zadań, a funkcje wychowawcze wymienia w pierwszej kolejności. Jest to godne podkreślenia, bowiem dotąd, jak się wydaje, funkcja ta była nie zawsze dostatecznie doceniana i niejednokrotnie pozostawała na drugim planie. Trzeba równocześnie z naciskiem podkreślić, że nauczyciel będzie mógł tę funkcję należycie spełniać wówczas, jeżeli uczeń także poza szkołą, a w szczególności w domu, będzie znajdował przedłużenie oddziaływania wychowawczego. Stąd tak wielkiego znaczenia nabiera konieczność podnoszenia kultury pedagogicznej całego naszego społeczeństwa, pełnej jego mobilizacji w kierunku skutecznego oddziaływania wychowawczego na młode pokolenie. Nauczyciel w swojej trudnej i odpowiedzialnej pracy wychowawczej powinien mieć licznych sojuszników spoza szkoły. Tutaj też nasze Stronnictwo, zrzeszające w swych szeregach sporą liczbę nauczycieli, widzi ważne pole pracy polegającej na upowszechnianiu przez aktyw nauczycielski znajomości problematyki wychowawczej wśród różnych grup zawodowych, w owym pozyskiwaniu sojuszników dla wysiłku wychowawczego szkoły.</u>
  422 + <u xml:id="u-16.8" who="#HenrykFiumel">Projekt ustawy wychodzi ze słusznego założenia, że przyznawanym nauczycielom licznym uprawnieniom odpowiadać powinny poważne obowiązki, które zresztą są zdeterminowane już samym charakterem wykonywanej pracy. W świetle nowej ustawy wzrosną wymogi stawiane naszym pracownikom frontu oświatowo-wychowawczego, a równocześnie powstaną warunki do bardziej obiektywnej oceny ich pracy. Można i należy od nich wymagać tego, by w maksymalnym stopniu wykorzystali te wszystkie możliwości i szanse, jakie stwarza Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, dla jak najbardziej prawidłowego, i co najważniejsze, maksymalnie skutecznego wykonywania swych funkcji. Przy zachowaniu tej niezbędnej przesłanki Karta niewątpliwie sprzyjać będzie umacnianiu się pozycji nauczyciela jako wzoru dla młodzieży, wzoru obywatela zaangażowanego w sprawy rozwoju naszej socjalistycznej ojczyzny.</u>
  423 + <u xml:id="u-16.9" who="#HenrykFiumel">Z uznaniem podkreślić należy fakt, że podstawowe założenia projektu ustawy, przed wniesieniem jej pod obrady Sejmu, zostały poddane konsultacji ze środowiskami nauczycielskimi różnych typów szkół — podstawowych, średnich i wyższych — oraz z pracownikami nadzoru pedagogicznego, co dało możność zweryfikowania przyjętych założeń, a równocześnie pozwoliło na wprowadzenie wielu postulatów i wniosków. Dalszym ciągiem tego procesu była dyskusja w komisjach sejmowych i zgłoszone tam poprawki.</u>
  424 + <u xml:id="u-16.10" who="#HenrykFiumel">Wszystko to pozwala stwierdzić, że omawiany projekt ustawy rzeczywiście odzwierciedla dążenia środowisk bezpośrednio nią zainteresowanych. Daje to jednocześnie rękojmię tego, że i późniejsza realizacja postanowień Karty będzie się odbywała w sprzyjającym klimacie.</u>
  425 + <u xml:id="u-16.11" who="#HenrykFiumel">Wysoki Sejmie! W projekcie Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela widzimy dalszy doniosły krok na drodze realizacji kompleksowego, wewnętrznie spójnego systemu oświaty i wychowania w Polsce, którego końcowym etapem powinno być uchwalenie przez Sejm w roku 1973 ustawy o nowym systemie oświatowym. Nastąpi to w dwóchsetną rocznicę utworzenia pierwszego ministerstwa oświaty — Komisji Edukacji Narodowej. Jest przy tym rzeczą oczywistą, że to właśnie nauczyciel jest tym zasadniczym czynnikiem, od którego zależy skuteczność działania całego systemu.</u>
  426 + <u xml:id="u-16.12" who="#HenrykFiumel">Wychodząc z przytoczonych wyżej założeń, pragnę oświadczyć, że Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego będzie głosować za projektem ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wraz z poprawkami przedłożonymi przez komisje.</u>
427 427 <u xml:id="u-16.13" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
428 428 </div>
429 429 <div xml:id="div-17">
430   - <u xml:id="u-17.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Jerzy Hagmajer.</u>
  430 + <u xml:id="u-17.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Jerzy Hagmajer.</u>
431 431 </div>
432 432 <div xml:id="div-18">
433   - <u xml:id="u-18.0" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoki Sejmie! Nieprzypadkowo Sejm VI kadencji zajmuje się w pierwszej kolejności ustawą — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Jest to wynik zrozumienia przez obecne kierownictwo polityczne i administracyjne wagi problemów oświaty i wychowania w życiu PRL. Jest to naturalna konsekwencja ogólnonarodowej dyskusji przedzjazdowej i uchwał VI Zjazdu PZPR, które to uchwały realizują nie tylko postulaty opinii społecznej, lecz również postulaty niemal 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli i nauczycieli akademickich. Wagę problemu uzmysławia odpowiedzialność nauczycieli za 8,5 mln uczniów i 348 tys. studentów.</u>
434   - <u xml:id="u-18.1" who="#PosełHagmajerJerzy">Zgłoszenie do laski marszałkowskiej dyskutowanego dziś projektu ustawy zostało poprzedzone ważnymi decyzjami Sejmu, który powołał do życia Ministerstwo Oświaty i Wychowania oraz Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Tego rodzaju struktura Rządu świadczy, jak istotnym problemem państwowym stają się sprawy nie tylko nauki i dydaktyki, ale również troska o właściwe kształtowanie ideału wychowawczego młodego pokolenia.</u>
435   - <u xml:id="u-18.2" who="#PosełHagmajerJerzy">Może z punktu widzenia możliwości pogłębienia treści nowej ustawy byłaby korzystniejsza znajomość raportu Komitetu Ekspertów o stanie oświaty w PRL. Czekanie jednak na wyniki pracy tego Komitetu, które są przewidziane na koniec br., nadmiernie przedłużyłoby termin uchwalenia tej tak ważnej ustawy. Doświadczenie życia państwowego wymaga jak najszybszego rozwiązania problemów zawartych w ustawie — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, gdyż podnosi ona rangę nauczyciela, rozwiązuje realnie podstawowe sprawy I płacowe, emerytalne, socjalne i honorowe. Dyskusja nad przedstawionym projektem ustawy i uchwalenie jej dziś umożliwia wprowadzenie w życie zasadniczych ustaleń od dnia 1 maja 1972 roku. Termin uchwalenia ustawy trwale zwiąże się z dniem święta klasy robotniczej, całego świata ludzi pracy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
436   - <u xml:id="u-18.3" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoka Izbo! Warto przypomnieć, że zgłoszenie przez Rząd projektu ustawy zostało poprzedzone konsultacjami w 93 zespołach wszystkich kategorii szkół, na terenie wszystkich okręgów szkolnych. Zostało poprzedzone konsultacjami Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego z aktywem związkowym, pracami Komisji Oświaty i Nauki poprzedniego Sejmu, Kolegium Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, Prezydium Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego. Wyniki tych wszystkich prac zostały rozpatrzone przez Biuro Polityczne KC PZPR, Prezydium Rządu i Radę Ministrów.</u>
437   - <u xml:id="u-18.4" who="#PosełHagmajerJerzy">Enumeracja ta zmierza do uzmysłowienia ogromu pracy przygotowawczej, której celem było przedstawienie nam projektu nie tylko opartego na opinii czynników administracyjnych, lecz również na tak poważnym zapleczu politycznym i społecznym.</u>
438   - <u xml:id="u-18.5" who="#PosełHagmajerJerzy">Powołana przez Sejm obecnej kadencji Komisja Oświaty i Wychowania intensywnie pracowała nad tekstem projektu ustawy zarówno w czasie swych zebrań plenarnych, jak i w podkomisjach. Wyniki tych prac zawarte są w licznych propozycjach poprawek do projektu i ustawy zreferowanego przez posła referenta.</u>
439   - <u xml:id="u-18.6" who="#PosełHagmajerJerzy">Należy tu zaznaczyć na marginesie, iż utworzenie Komisji Prac Ustawodawczych w Sejmie jest niewątpliwym wzbogaceniem prac naszego parlamentu. Ścisła współpraca z tą Komisją, w której zasiada tak wiele wybitnych autorytetów prawniczych, umożliwiła Komisji Oświaty i Wychowania nadanie bardziej precyzyjnego kształtu tym wszystkim poprawkom, które zostały zgłoszone pod obrady Sejmu.</u>
440   - <u xml:id="u-18.7" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoki Sejmie! Syntetyczny wstęp do ustawy wyraźnie określa jej ducha i cel podstawowy. Nie będę tych spraw powtarzał.</u>
441   - <u xml:id="u-18.8" who="#PosełHagmajerJerzy">Ten określony cel ustawy przypomina starą i niezbitą prawdę, że o wynikach nauczania, a zwłaszcza wychowania — zawsze i wszędzie — decydowała i będzie decydować osobowość nauczyciela. Musi ona być dla młodzieży atrakcyjna, promieniująca wiedzą i wartościami charakteru. Jest niekwestionowanym pewnikiem, że jednym z najskuteczniejszych elementów wychowawczych jest osobowość nauczyciela — stająca się wzorcem do naśladowania. Pedagogika polska ma w tym zakresie ogromną tradycję. Poczynając od Długosza, poprzez Lelewela, Staszica, Konopczyńskiego, Sempołowską i wielu żyjących i nieżyjących znakomitych wychowawców i nauczycieli, mamy konkretne przykłady pedagogów, którzy stworzywszy wielką tradycję humanistyczną — pozwalają Polsce Ludowej na twórczą kontynuację ich wychowawczego, dydaktycznego i postępowego przekazu historycznego.</u>
442   - <u xml:id="u-18.9" who="#PosełHagmajerJerzy">Przystosowanie istniejących wzorców i tradycji do epoki socjalistycznego rozwoju naszego kraju i epoki rewolucji naukowo-technicznej może być rzeczywistym elementem kształtowania się nowego pokolenia nauczycieli polskich. Oczywiście, to nowe pokolenie nauczycieli jest i będzie inne niż ich znakomici poprzednicy. Inna jest przecież ich wiedza, inne ideały. Ale przy uznaniu tych wszystkich odmienności, musi pozostać ten sam, co w przeszłości, mocny pion moralny, ta sama uparta wola poznania, ta sama życzliwość do wychowanków i ten sam niezłomny trud wychowywania i stałego samodoskonalenia. Przekazywanie nie tylko programu nauczania, lecz również zasad polskiej szkoły myślenia patriotycznego, wpajanie przekonania o tożsamości patriotyzmu i socjalizmu, kształtowanie internacjonalistycznej postawy — stwarzają warunki do wychowania ludzi światłych i ideowych, zaangażowanych w służbę Polsce Ludowej. W Polsce socjalistycznej bowiem prawo kształcenia i wychowywania młodzieży powinno się stać rzeczywiście zaszczytnym przywilejem, którego uzyskanie powinno zależeć nie tylko od posiadanego zasobu wiedzy, ale w znacznym stopniu od reprezentowanych wartości ideowo-moralnych i uzdolnień pedagogicznych, a nade wszystko — od umiłowania młodzieży i chęci najlepszego przygotowania jej do życia. „Wychowania obywatelskiego” — jak się to niestety upraszcza — nie można sprowadzić do określonych planem godzin lekcyjnych, musi ono być treścią całego procesu kształcenia i wychowania.</u>
443   - <u xml:id="u-18.10" who="#PosełHagmajerJerzy">Zdajemy już sobie wszyscy sprawę z konieczności kształcenia politechnicznego, ale nie zawsze dostrzegamy jeszcze, że problemem rangi na pewno nie mniejszej, lecz problemem stosunkowo zaniedbanym, jest sprawa kształcenia społecznego i wychowania moralnego. Przy czym zarówno kształcenie społeczne, jak i wychowanie moralne — to problem stylu życia codziennego w konkretnych sytuacjach społecznych. W tym zakresie nauczyciel — wychowawca musi reprezentować taką postawę, która służy ogólnospołecznym i patriotycznym ideałom socjalizmu.</u>
444   - <u xml:id="u-18.11" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoki Sejmie! Mówiąc o konkretach projektu ustawy nie wolno zapomnieć, że jej skutki finansowe wyrażają się sumą 5,8 mld zł, a przy doliczeniu funduszu socjalnego — prawie 7 mld zł. Nie wolno również zapomnieć, że już od 1 maja br. ogólnie określona, 40-procentowa podwyżka do 1 września 1976 r. znajdzie swój konkretny wyraz. Zarówno poseł referent, jak i moi przedmówcy wskazywali na istotną poprawę sytuacji materialnej nauczycieli. Nie warto więc przypominać liczb szczegółowych. Z tych ocen wynika natomiast niezbicie opinia, że następuje rzeczywista poprawa w zakresie płac — i to nie w sensie symbolicznym.</u>
445   - <u xml:id="u-18.12" who="#PosełHagmajerJerzy">Natomiast warto przypomnieć, przynajmniej częściowo, konsekwencje wynikające z uchwalenia Karty, dotyczące funduszu socjalnego, dodatkowej powierzchni mieszkaniowej dla nauczycieli, nadania emerytom sprzed 1 maja 1972 r. równorzędnych uprawnień, poszerzenia uprawnień honorowych nie tylko w sensie odznaczeń, lecz i odpowiednich tytułów, nagród etc.</u>
446   - <u xml:id="u-18.13" who="#PosełHagmajerJerzy">Z prawdziwą satysfakcją należy również powitać decyzję obchodzenia Dnia Nauczyciela w rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej. Nie jest to sprawa formalna. Jest to głęboko merytoryczne i piękne nawiązanie do całej postępowej tradycji narodu polskiego, której spadkobiercą jest Polska Rzeczpospolita Ludowa.</u>
447   - <u xml:id="u-18.14" who="#PosełHagmajerJerzy">Są pewne paragrafy ustawy, które mogą budzić wątpliwości stanu nauczycielskiego, m. in. obowiązek doskonalenia się w zawodzie, podniesienie efektywności pracy szkół, godziny ponadwymiarowe. Myślę jednak, że dojrzałość obywatelska nauczycieli dostrzeże podstawowe walory dyskutowanej ustawy, umożliwiającej stabilizację, rozwój indywidualny i wskazania kierunku wychowawczego. Żadna ustawa nigdy nie normuje wszystkich sytuacji, które mogą powstać w praktyce życiowej. Istota ustawy jest zawarta w generalnej tendencji podkreślenia wagi i potrzeb nauczycieli i nauczycieli akademickich. Jest to dyrektywa dla resortów, by różnice między dotychczasową pragmatyką i dyskutowaną ustawą gwarantowały rzeczywiste podniesienie rangi stanu nauczycielskiego. Projekt ustawy maksymalnie wykorzystuje stworzone przez państwo ludowe warunki realizacji dydaktycznych i wychowawczych zamierzeń zarówno naszego kierownictwa, jak i nadziei społeczeństwa.</u>
448   - <u xml:id="u-18.15" who="#PosełHagmajerJerzy">Jest rzeczą moralnie słuszną, że wzrost uprawnień powoduje konieczność zwiększenia obowiązków. Dojrzałe, na przestrzeni lat potwierdzone stanowisko obywatelskie pedagogów polskich pozwala przypuszczać, że prawda ta spotka się z akceptacją opinii stanu nauczycielskiego.</u>
449   - <u xml:id="u-18.16" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoka Izbo! Przemawiam w imieniu Koła Poselskiego „Pax”, reprezentującego w Sejmie PRL ruch społecznie postępowy „Pax”.</u>
450   - <u xml:id="u-18.17" who="#PosełHagmajerJerzy">W czasie dyskusji przed VI Zjazdem partii, jak i w następnych okresach Stowarzyszenie „Pax” na licznych zebraniach poświęciło wiele uwagi dyskutowanym dziś problemom. Zainteresowanie ludzi wierzących tymi zagadnieniami jest nie tylko zrozumiałe, lecz pożyteczne dla państwa ludowego. Bo choć szkoła polska jest szkołą świecką, nie jest jej zadaniem — co publicznie i miarodajnie zostało stwierdzone — wychowanie ateistyczne. Pełni ona funkcje ogólnonarodowe i służy całemu narodowi. Zaangażowanie szkoły w duchu patriotycznym i socjalistycznym jest wysoko ocenione przez ludzi wierzących. Prawdziwym szacunkiem cieszy się również przekaz zasobów wiedzy, do którego jest zobowiązana każda szkoła znajdująca się na odpowiednim miejscu w strukturze szkolnictwa. Ta wysoka ocena i zaufanie w stosunku do szkolnictwa znajduje m.in. swój wyraz w aktywnym udziale tysięcy obywateli wierzących we współpracy ze szkołą — np. przez ich zaangażowanie w pracach komitetów rodzicielskich. Troska o to, by współczesna szkoła polska była w stanie sprostać aktualnym wymaganiom, jest troską wspólną, bez rozróżnień światopoglądowych istniejących w naszym społeczeństwie.</u>
451   - <u xml:id="u-18.18" who="#PosełHagmajerJerzy">Przechodząc do sprecyzowania pewnych uwag dotyczących zarówno opinii Wysokiego Sejmu, jak i Ministerstwa Oświaty i Wychowania, pozwalam sobie w imieniu Koła Poselskiego „Pax” zwrócić uwagę na kompetencje resortu korzystania z art. 115 dyskutowanego projektu ustawy. Dotyczy on możliwości rozciągnięcia dobrodziejstw i obowiązków ustawy na nauczycieli szkół niepaństwowych. Zdajemy sobie sprawę ze złożoności tego problemu, ale zawarta w tym artykule delegacja dla Ministra Oświaty i Wychowania oraz dla Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki umożliwia — za zgodą Prezesa Rady Ministrów — elastyczne zastosowanie przepisów ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela do niektórych kategorii nauczycieli i nauczycieli akademickich szkół niepaństwowych.</u>
452   - <u xml:id="u-18.19" who="#PosełHagmajerJerzy">Następna sprawa, którą pragniemy postawić pod rozwagę zainteresowanych resortów, dotyczy opieki zdrowotnej nad młodzieżą szkolną i akademicką. Istnieje konieczność, potwierdzona między innymi badaniami dokonanymi przed rokiem przez Komisję Oświaty i Nauki oraz Komisję Zdrowia i Kultury Fizycznej Sejmu poprzedniej kadencji, zasadniczej poprawy w tym zakresie. Ta istotna poprawa może być osiągnięta przez stabilizację kadry lekarzy trwale związanych ze szkolnictwem różnych szczebli. Istniejąca sytuacja nie sprzyja rzeczywistej potrzebie utrwalenia tej pozycji zawodowej, społecznej i materialnej pracowników służby zdrowia zatrudnionych w placówkach podległych wymienionym ministerstwom. Natomiast ogólny stan zdrowotny młodzieży szkolnej i akademickiej wymaga niewątpliwie maksymalnej troski.</u>
453   - <u xml:id="u-18.20" who="#PosełHagmajerJerzy">Pozwalamy sobie zwrócić się do resortów: Oświaty i Wychowania, Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z sugestią, aby w imię konieczności dopływu i stabilizacji kadr służby zdrowia w zakresie opieki nad młodzieżą, znaleźć dla nich możliwość korzystania przynajmniej w części z uprawnień wynikających z ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Jest rzeczą zrozumiałą, że uprawnienia te mogłyby dotyczyć jedynie osób trwale związanych ze szkolnictwem.</u>
454   - <u xml:id="u-18.21" who="#PosełHagmajerJerzy">Wysoki Sejmie! Projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela polepsza warunki materialne, umożliwia stabilizację zawodową, precyzuje obowiązki, daje wiele uprawnień socjalnych i honorowych.</u>
455   - <u xml:id="u-18.22" who="#PosełHagmajerJerzy">Jesteśmy głęboko przekonani, że realizacja ustawy będzie sprzyjała dalszemu doskonaleniu i usprawnianiu całokształtu edukacji narodowej. Poseł Werblan przytoczył znane zdanie: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Myślę, że nie jest rzeczą przypadku, że prawdziwy komunista i niedoskonały katolik powołują się na to samo zdanie, które stanowi treść całokształtu kierunku wychowawczego reprezentowanego przez PRL.</u>
456   - <u xml:id="u-18.23" who="#PosełHagmajerJerzy">Rozumiejąc tak ducha ustawy, Koło Poselskie „Pax” będzie głosować za jej uchwaleniem wraz z poprawkami zgłoszonymi przez posła referenta.</u>
  433 + <u xml:id="u-18.0" who="#JerzyHagmajer">Wysoki Sejmie! Nieprzypadkowo Sejm VI kadencji zajmuje się w pierwszej kolejności ustawą — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Jest to wynik zrozumienia przez obecne kierownictwo polityczne i administracyjne wagi problemów oświaty i wychowania w życiu PRL. Jest to naturalna konsekwencja ogólnonarodowej dyskusji przedzjazdowej i uchwał VI Zjazdu PZPR, które to uchwały realizują nie tylko postulaty opinii społecznej, lecz również postulaty niemal 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli i nauczycieli akademickich. Wagę problemu uzmysławia odpowiedzialność nauczycieli za 8,5 mln uczniów i 348 tys. studentów.</u>
  434 + <u xml:id="u-18.1" who="#JerzyHagmajer">Zgłoszenie do laski marszałkowskiej dyskutowanego dziś projektu ustawy zostało poprzedzone ważnymi decyzjami Sejmu, który powołał do życia Ministerstwo Oświaty i Wychowania oraz Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Tego rodzaju struktura Rządu świadczy, jak istotnym problemem państwowym stają się sprawy nie tylko nauki i dydaktyki, ale również troska o właściwe kształtowanie ideału wychowawczego młodego pokolenia.</u>
  435 + <u xml:id="u-18.2" who="#JerzyHagmajer">Może z punktu widzenia możliwości pogłębienia treści nowej ustawy byłaby korzystniejsza znajomość raportu Komitetu Ekspertów o stanie oświaty w PRL. Czekanie jednak na wyniki pracy tego Komitetu, które są przewidziane na koniec br., nadmiernie przedłużyłoby termin uchwalenia tej tak ważnej ustawy. Doświadczenie życia państwowego wymaga jak najszybszego rozwiązania problemów zawartych w ustawie — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, gdyż podnosi ona rangę nauczyciela, rozwiązuje realnie podstawowe sprawy I płacowe, emerytalne, socjalne i honorowe. Dyskusja nad przedstawionym projektem ustawy i uchwalenie jej dziś umożliwia wprowadzenie w życie zasadniczych ustaleń od dnia 1 maja 1972 roku. Termin uchwalenia ustawy trwale zwiąże się z dniem święta klasy robotniczej, całego świata ludzi pracy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  436 + <u xml:id="u-18.3" who="#JerzyHagmajer">Wysoka Izbo! Warto przypomnieć, że zgłoszenie przez Rząd projektu ustawy zostało poprzedzone konsultacjami w 93 zespołach wszystkich kategorii szkół, na terenie wszystkich okręgów szkolnych. Zostało poprzedzone konsultacjami Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego z aktywem związkowym, pracami Komisji Oświaty i Nauki poprzedniego Sejmu, Kolegium Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, Prezydium Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego. Wyniki tych wszystkich prac zostały rozpatrzone przez Biuro Polityczne KC PZPR, Prezydium Rządu i Radę Ministrów.</u>
  437 + <u xml:id="u-18.4" who="#JerzyHagmajer">Enumeracja ta zmierza do uzmysłowienia ogromu pracy przygotowawczej, której celem było przedstawienie nam projektu nie tylko opartego na opinii czynników administracyjnych, lecz również na tak poważnym zapleczu politycznym i społecznym.</u>
  438 + <u xml:id="u-18.5" who="#JerzyHagmajer">Powołana przez Sejm obecnej kadencji Komisja Oświaty i Wychowania intensywnie pracowała nad tekstem projektu ustawy zarówno w czasie swych zebrań plenarnych, jak i w podkomisjach. Wyniki tych prac zawarte są w licznych propozycjach poprawek do projektu i ustawy zreferowanego przez posła referenta.</u>
  439 + <u xml:id="u-18.6" who="#JerzyHagmajer">Należy tu zaznaczyć na marginesie, iż utworzenie Komisji Prac Ustawodawczych w Sejmie jest niewątpliwym wzbogaceniem prac naszego parlamentu. Ścisła współpraca z tą Komisją, w której zasiada tak wiele wybitnych autorytetów prawniczych, umożliwiła Komisji Oświaty i Wychowania nadanie bardziej precyzyjnego kształtu tym wszystkim poprawkom, które zostały zgłoszone pod obrady Sejmu.</u>
  440 + <u xml:id="u-18.7" who="#JerzyHagmajer">Wysoki Sejmie! Syntetyczny wstęp do ustawy wyraźnie określa jej ducha i cel podstawowy. Nie będę tych spraw powtarzał.</u>
  441 + <u xml:id="u-18.8" who="#JerzyHagmajer">Ten określony cel ustawy przypomina starą i niezbitą prawdę, że o wynikach nauczania, a zwłaszcza wychowania — zawsze i wszędzie — decydowała i będzie decydować osobowość nauczyciela. Musi ona być dla młodzieży atrakcyjna, promieniująca wiedzą i wartościami charakteru. Jest niekwestionowanym pewnikiem, że jednym z najskuteczniejszych elementów wychowawczych jest osobowość nauczyciela — stająca się wzorcem do naśladowania. Pedagogika polska ma w tym zakresie ogromną tradycję. Poczynając od Długosza, poprzez Lelewela, Staszica, Konopczyńskiego, Sempołowską i wielu żyjących i nieżyjących znakomitych wychowawców i nauczycieli, mamy konkretne przykłady pedagogów, którzy stworzywszy wielką tradycję humanistyczną — pozwalają Polsce Ludowej na twórczą kontynuację ich wychowawczego, dydaktycznego i postępowego przekazu historycznego.</u>
  442 + <u xml:id="u-18.9" who="#JerzyHagmajer">Przystosowanie istniejących wzorców i tradycji do epoki socjalistycznego rozwoju naszego kraju i epoki rewolucji naukowo-technicznej może być rzeczywistym elementem kształtowania się nowego pokolenia nauczycieli polskich. Oczywiście, to nowe pokolenie nauczycieli jest i będzie inne niż ich znakomici poprzednicy. Inna jest przecież ich wiedza, inne ideały. Ale przy uznaniu tych wszystkich odmienności, musi pozostać ten sam, co w przeszłości, mocny pion moralny, ta sama uparta wola poznania, ta sama życzliwość do wychowanków i ten sam niezłomny trud wychowywania i stałego samodoskonalenia. Przekazywanie nie tylko programu nauczania, lecz również zasad polskiej szkoły myślenia patriotycznego, wpajanie przekonania o tożsamości patriotyzmu i socjalizmu, kształtowanie internacjonalistycznej postawy — stwarzają warunki do wychowania ludzi światłych i ideowych, zaangażowanych w służbę Polsce Ludowej. W Polsce socjalistycznej bowiem prawo kształcenia i wychowywania młodzieży powinno się stać rzeczywiście zaszczytnym przywilejem, którego uzyskanie powinno zależeć nie tylko od posiadanego zasobu wiedzy, ale w znacznym stopniu od reprezentowanych wartości ideowo-moralnych i uzdolnień pedagogicznych, a nade wszystko — od umiłowania młodzieży i chęci najlepszego przygotowania jej do życia. „Wychowania obywatelskiego” — jak się to niestety upraszcza — nie można sprowadzić do określonych planem godzin lekcyjnych, musi ono być treścią całego procesu kształcenia i wychowania.</u>
  443 + <u xml:id="u-18.10" who="#JerzyHagmajer">Zdajemy już sobie wszyscy sprawę z konieczności kształcenia politechnicznego, ale nie zawsze dostrzegamy jeszcze, że problemem rangi na pewno nie mniejszej, lecz problemem stosunkowo zaniedbanym, jest sprawa kształcenia społecznego i wychowania moralnego. Przy czym zarówno kształcenie społeczne, jak i wychowanie moralne — to problem stylu życia codziennego w konkretnych sytuacjach społecznych. W tym zakresie nauczyciel — wychowawca musi reprezentować taką postawę, która służy ogólnospołecznym i patriotycznym ideałom socjalizmu.</u>
  444 + <u xml:id="u-18.11" who="#JerzyHagmajer">Wysoki Sejmie! Mówiąc o konkretach projektu ustawy nie wolno zapomnieć, że jej skutki finansowe wyrażają się sumą 5,8 mld zł, a przy doliczeniu funduszu socjalnego — prawie 7 mld zł. Nie wolno również zapomnieć, że już od 1 maja br. ogólnie określona, 40-procentowa podwyżka do 1 września 1976 r. znajdzie swój konkretny wyraz. Zarówno poseł referent, jak i moi przedmówcy wskazywali na istotną poprawę sytuacji materialnej nauczycieli. Nie warto więc przypominać liczb szczegółowych. Z tych ocen wynika natomiast niezbicie opinia, że następuje rzeczywista poprawa w zakresie płac — i to nie w sensie symbolicznym.</u>
  445 + <u xml:id="u-18.12" who="#JerzyHagmajer">Natomiast warto przypomnieć, przynajmniej częściowo, konsekwencje wynikające z uchwalenia Karty, dotyczące funduszu socjalnego, dodatkowej powierzchni mieszkaniowej dla nauczycieli, nadania emerytom sprzed 1 maja 1972 r. równorzędnych uprawnień, poszerzenia uprawnień honorowych nie tylko w sensie odznaczeń, lecz i odpowiednich tytułów, nagród etc.</u>
  446 + <u xml:id="u-18.13" who="#JerzyHagmajer">Z prawdziwą satysfakcją należy również powitać decyzję obchodzenia Dnia Nauczyciela w rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej. Nie jest to sprawa formalna. Jest to głęboko merytoryczne i piękne nawiązanie do całej postępowej tradycji narodu polskiego, której spadkobiercą jest Polska Rzeczpospolita Ludowa.</u>
  447 + <u xml:id="u-18.14" who="#JerzyHagmajer">Są pewne paragrafy ustawy, które mogą budzić wątpliwości stanu nauczycielskiego, m. in. obowiązek doskonalenia się w zawodzie, podniesienie efektywności pracy szkół, godziny ponadwymiarowe. Myślę jednak, że dojrzałość obywatelska nauczycieli dostrzeże podstawowe walory dyskutowanej ustawy, umożliwiającej stabilizację, rozwój indywidualny i wskazania kierunku wychowawczego. Żadna ustawa nigdy nie normuje wszystkich sytuacji, które mogą powstać w praktyce życiowej. Istota ustawy jest zawarta w generalnej tendencji podkreślenia wagi i potrzeb nauczycieli i nauczycieli akademickich. Jest to dyrektywa dla resortów, by różnice między dotychczasową pragmatyką i dyskutowaną ustawą gwarantowały rzeczywiste podniesienie rangi stanu nauczycielskiego. Projekt ustawy maksymalnie wykorzystuje stworzone przez państwo ludowe warunki realizacji dydaktycznych i wychowawczych zamierzeń zarówno naszego kierownictwa, jak i nadziei społeczeństwa.</u>
  448 + <u xml:id="u-18.15" who="#JerzyHagmajer">Jest rzeczą moralnie słuszną, że wzrost uprawnień powoduje konieczność zwiększenia obowiązków. Dojrzałe, na przestrzeni lat potwierdzone stanowisko obywatelskie pedagogów polskich pozwala przypuszczać, że prawda ta spotka się z akceptacją opinii stanu nauczycielskiego.</u>
  449 + <u xml:id="u-18.16" who="#JerzyHagmajer">Wysoka Izbo! Przemawiam w imieniu Koła Poselskiego „Pax”, reprezentującego w Sejmie PRL ruch społecznie postępowy „Pax”.</u>
  450 + <u xml:id="u-18.17" who="#JerzyHagmajer">W czasie dyskusji przed VI Zjazdem partii, jak i w następnych okresach Stowarzyszenie „Pax” na licznych zebraniach poświęciło wiele uwagi dyskutowanym dziś problemom. Zainteresowanie ludzi wierzących tymi zagadnieniami jest nie tylko zrozumiałe, lecz pożyteczne dla państwa ludowego. Bo choć szkoła polska jest szkołą świecką, nie jest jej zadaniem — co publicznie i miarodajnie zostało stwierdzone — wychowanie ateistyczne. Pełni ona funkcje ogólnonarodowe i służy całemu narodowi. Zaangażowanie szkoły w duchu patriotycznym i socjalistycznym jest wysoko ocenione przez ludzi wierzących. Prawdziwym szacunkiem cieszy się również przekaz zasobów wiedzy, do którego jest zobowiązana każda szkoła znajdująca się na odpowiednim miejscu w strukturze szkolnictwa. Ta wysoka ocena i zaufanie w stosunku do szkolnictwa znajduje m.in. swój wyraz w aktywnym udziale tysięcy obywateli wierzących we współpracy ze szkołą — np. przez ich zaangażowanie w pracach komitetów rodzicielskich. Troska o to, by współczesna szkoła polska była w stanie sprostać aktualnym wymaganiom, jest troską wspólną, bez rozróżnień światopoglądowych istniejących w naszym społeczeństwie.</u>
  451 + <u xml:id="u-18.18" who="#JerzyHagmajer">Przechodząc do sprecyzowania pewnych uwag dotyczących zarówno opinii Wysokiego Sejmu, jak i Ministerstwa Oświaty i Wychowania, pozwalam sobie w imieniu Koła Poselskiego „Pax” zwrócić uwagę na kompetencje resortu korzystania z art. 115 dyskutowanego projektu ustawy. Dotyczy on możliwości rozciągnięcia dobrodziejstw i obowiązków ustawy na nauczycieli szkół niepaństwowych. Zdajemy sobie sprawę ze złożoności tego problemu, ale zawarta w tym artykule delegacja dla Ministra Oświaty i Wychowania oraz dla Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki umożliwia — za zgodą Prezesa Rady Ministrów — elastyczne zastosowanie przepisów ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela do niektórych kategorii nauczycieli i nauczycieli akademickich szkół niepaństwowych.</u>
  452 + <u xml:id="u-18.19" who="#JerzyHagmajer">Następna sprawa, którą pragniemy postawić pod rozwagę zainteresowanych resortów, dotyczy opieki zdrowotnej nad młodzieżą szkolną i akademicką. Istnieje konieczność, potwierdzona między innymi badaniami dokonanymi przed rokiem przez Komisję Oświaty i Nauki oraz Komisję Zdrowia i Kultury Fizycznej Sejmu poprzedniej kadencji, zasadniczej poprawy w tym zakresie. Ta istotna poprawa może być osiągnięta przez stabilizację kadry lekarzy trwale związanych ze szkolnictwem różnych szczebli. Istniejąca sytuacja nie sprzyja rzeczywistej potrzebie utrwalenia tej pozycji zawodowej, społecznej i materialnej pracowników służby zdrowia zatrudnionych w placówkach podległych wymienionym ministerstwom. Natomiast ogólny stan zdrowotny młodzieży szkolnej i akademickiej wymaga niewątpliwie maksymalnej troski.</u>
  453 + <u xml:id="u-18.20" who="#JerzyHagmajer">Pozwalamy sobie zwrócić się do resortów: Oświaty i Wychowania, Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z sugestią, aby w imię konieczności dopływu i stabilizacji kadr służby zdrowia w zakresie opieki nad młodzieżą, znaleźć dla nich możliwość korzystania przynajmniej w części z uprawnień wynikających z ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Jest rzeczą zrozumiałą, że uprawnienia te mogłyby dotyczyć jedynie osób trwale związanych ze szkolnictwem.</u>
  454 + <u xml:id="u-18.21" who="#JerzyHagmajer">Wysoki Sejmie! Projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela polepsza warunki materialne, umożliwia stabilizację zawodową, precyzuje obowiązki, daje wiele uprawnień socjalnych i honorowych.</u>
  455 + <u xml:id="u-18.22" who="#JerzyHagmajer">Jesteśmy głęboko przekonani, że realizacja ustawy będzie sprzyjała dalszemu doskonaleniu i usprawnianiu całokształtu edukacji narodowej. Poseł Werblan przytoczył znane zdanie: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Myślę, że nie jest rzeczą przypadku, że prawdziwy komunista i niedoskonały katolik powołują się na to samo zdanie, które stanowi treść całokształtu kierunku wychowawczego reprezentowanego przez PRL.</u>
  456 + <u xml:id="u-18.23" who="#JerzyHagmajer">Rozumiejąc tak ducha ustawy, Koło Poselskie „Pax” będzie głosować za jej uchwaleniem wraz z poprawkami zgłoszonymi przez posła referenta.</u>
457 457 <u xml:id="u-18.24" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
458 458 </div>
459 459 <div xml:id="div-19">
460   - <u xml:id="u-19.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Władysław Szczepański.</u>
  460 + <u xml:id="u-19.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Władysław Szczepański.</u>
461 461 </div>
462 462 <div xml:id="div-20">
463   - <u xml:id="u-20.0" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! Wniesiony na dzisiejsze plenarne posiedzenie Sejmu projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uposażenia nauczycieli i nauczycieli akademickich jest jednym z najistotniejszych aktów prawnych w całym systemie oświatowym, a dla zawodu nauczycielskiego w szczególności — dokumentem o znaczeniu historycznym.</u>
464   - <u xml:id="u-20.1" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Przedłożony projekt ustawy oraz rozporządzenia stanowi jeden z głównych etapów realizacji uchwały VI Zjazdu PZPR, zmieniający pozycję społeczną zawodu nauczycielskiego. Waga tego dokumentu wyraża się przede wszystkim w tym, że stanowi on przekonsultowany w wielu środowiskach projekt uporządkowania i konkretnego określenia pozycji nauczyciela i szkoły jako ważnego ogniwa procesu nauczania i wychowania.</u>
465   - <u xml:id="u-20.2" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Nauczycielom i szkole państwo powierzyło wychowanie młodych pokoleń, które zadecydują o przyszłym kształcie socjalistycznej Polski. Projekt Karty praw nakreśla podstawowe warunki dla realizacji tego doniosłego zadania. Pragnę z całym naciskiem podkreślić, że przedłożona ustawa jest jednym z najbardziej doniosłych dokumentów w dziedzinie oświaty, jakie wniesione zostały w ostatnich latach do Sejmu, gdyż porządkuje i precyzuje status prawny wszystkich zatrudnionych w szkolnictwie ogólnokształcącym, zawodowym i wyższym, a więc blisko 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli.</u>
466   - <u xml:id="u-20.3" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Szkolnictwo i wszystkie problemy związane z jego rozwojem są przedmiotem powszechnego zainteresowania społeczeństwa. Nie można się temu dziwić, skoro 1/3 obywateli naszego kraju bezpośrednio uczestniczy w różnych formach kształcenia. Praktycznie rzecz ujmując, nie ma dziś w Polsce rodziny, w której by ktoś bardzo bliski nie korzystał z usług systemu edukacyjnego, a w związku z tym nie był zainteresowany sprawami szkoły.</u>
467   - <u xml:id="u-20.4" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Dzisiaj obserwujemy koncentrowanie się społecznej uwagi na wartości szkoły, na treści i metodach jej pracy. Nikt przy tym nie ma wątpliwości, że pojęcie dobrej szkoły, osiągającej wysokie jakościowo wyniki dydaktyczne i wychowawcze, powiązanej ze współczesną techniką, produkcją, z życiem socjalistycznego społeczeństwa, sprowadza się przede wszystkim do dobrego nauczyciela, reprezentującego wysoki poziom wiedzy ogólnej i zawodowej, pracowitego i twórczego, głęboko uspołecznionego i wszechstronnie rozwiniętego. Osiągnięciu tego celu, jak również polepszeniu jakości pracy szkół, sprzyjać będzie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, na której uchwalenie oczekuje z dużym zainteresowaniem cała opinia społeczna naszego kraju.</u>
468   - <u xml:id="u-20.5" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Wiele miejsca w projekcie ustawy zajmują sprawy płac. Stanowiły one też istotny składnik konsultacji prowadzonych w ponad stu szkołach i uczelniach oraz wyników ankiety, którą objęto ponad 3 tys. nauczycieli. Pragnę podkreślić, że przeznaczone na podwyższenie płac środki są bez precedensu w historii Polski Ludowej. Jest to największa z kwot, jaka kiedykolwiek była przeznaczona na podwyżkę uposażeń nauczycieli i przekracza wszystkie środki finansowe razem wzięte, które były preliminowane na podwyżkę uposażeń nauczycieli w przeszłości.</u>
469   - <u xml:id="u-20.6" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Realizacja wyżej wymienionych założeń będzie zmierzać do tego, aby zawód nauczycielski należał do atrakcyjnych pod względem materialnym, aby przyciągał uzdolnioną i wartościową młodzież. Chodzi więc o zapewnienie nauczycielom warunków pełnej stabilizacji zawodowej, stworzenie bodźców do podnoszenia kwalifikacji oraz osiągania jak najlepszych wyników w pracy dydaktyczno-wychowawczej.</u>
470   - <u xml:id="u-20.7" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Wysoki Sejmie! W dalszym ciągu swego wystąpienia pragnę zwrócić uwagę na bardzo istotne pozytywne skutki, jakie spowoduje w województwie warszawskim realizacja ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Szczególne miejsce zajmuje tu dotychczas problem stabilizacji w zawodzie nauczycielskim. Dla przykładu podaję fakt, że w okresie ostatnich pięciu lat zrezygnowało z pracy w szkolnictwie w naszym województwie w związku z dotychczasowym systemem płac około 900 osób, przechodząc do innych działów gospodarki narodowej. Jest to zjawisko bardzo niepokojące, wpływające między innymi na obniżenie wyników dydaktyczno-wychowawczych. Szkoły różnych typów w naszym województwie odczuwają jeszcze brak nauczycieli specjalistów, szczególnie do nauczania przedmiotów ścisłych, języków zachodnioeuropejskich, wychowania technicznego, fizycznego i muzycznego. Ogółem w województwie warszawskim w bieżącym roku szkolnym w szkołach ogólnokształcących notuje się brak jeszcze około 800 nauczycieli — specjalistów.</u>
471   - <u xml:id="u-20.8" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Podobna sytuacja istnieje w szkolnictwie zawodowym w zakresie kadry inżynieryjnej do nauczania przedmiotów zawodowych. Aktualne braki wymienionych, wysoko kwalifikowanych nauczycieli-specjalistów sięgają do około 600 osób, co wiąże się między innymi z koniecznością zmiany struktury zatrudnienia i ograniczenia liczby godzin ponadwymiarowych. Stan powyższy wpływał dotychczas na potrzebę przydzielania nauczycielom-specjalistom wyjątkowo dużej liczby godzin nadliczbowych. Nowa ustawa o prawach i obowiązkach nauczycieli w dużym stopniu złagodzi istniejący niedobór kadry inżynieryjnej, jednak należy się liczyć z koniecznością utrzymania przez określony czas pewnej liczby godzin ponadwymiarowych.</u>
472   - <u xml:id="u-20.9" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Można przewidywać, że w naszym województwie pracuje około 520 nauczycieli w wieku emerytalnym. W związku z tym należy podkreślić, że ogół nauczycieli, a szczególnie w wieku emerytalnym, z dużym zadowoleniem i aprobatą przyjął tę część projektu ustawy, która stwarza warunki przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury w okresie od 1. V. 1972 r. do 31. VIII. 1976 r. stawki według piątego etapu podwyżki. Ten szczególnie troskliwy sposób potraktowania nauczycieli przechodzących na emeryturę jest najlepszym wyrazem stosunku partii i Rządu do całego stanu nauczycielskiego.</u>
473   - <u xml:id="u-20.10" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Bardzo pozytywnie należy ocenić te założenia projektu ustawy, które mówią o potrzebie posiadania pełnego wyższego wykształcenia przez nauczycieli w szkołach podstawowych. W naszym województwie obserwuje się dotychczas niepokojące zjawisko odpływu ze szkół podstawowych do średnich nauczycieli z wyższym wykształceniem, co jest spowodowane aktualnie dużymi brakami kadrowymi w szkołach ponadpodstawowych. Wydaje się, że proces ten ulegnie zahamowaniu z chwilą zaspokojenia braku nauczycieli w szkołach średnich oraz w wypadku zwiększenia rekrutacji czynnych nauczycieli na zaoczne studia wyższe, pod warunkiem zdecydowanego wzrostu limitów przyjęć na kierunki deficytowe.</u>
474   - <u xml:id="u-20.11" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Taki wniosek wypływa z konieczności pełnej realizacji projektu ustawy oraz wyjątkowo przychylnego klimatu, jaki ona stwarza dla problemów dokształcania nauczycieli. Ponadto wyrażam przekonanie, że nowa ustawa o prawach i obowiązkach nauczycieli zapewni dopływ do zawodu lepszych kandydatów niż dotychczas, a zwłaszcza mężczyzn, co będzie miało niewątpliwie dodatni wpływ na poziom pracy wychowawczej szkół. Jednocześnie pragnę wskazać, że nowy system płac stwarza także lepszą sytuację młodemu nauczycielowi, zarówno jeśli chodzi o jego pierwsze wynagrodzenie, jak również perspektywy awansu w zawodzie.</u>
475   - <u xml:id="u-20.12" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Jednym z bardzo ważnych aspektów projektu ustawy jest podwyższenie i zaktualizowanie z dniem 1 maja 1972 r. dodatków funkcyjnych, które powinny spełniać ważną rolę w doborze wysoko kwalifikowanych kadr w całym szkolnictwie. Przede wszystkim mam tu na myśli pracowników nadzoru pedagogicznego w kuratoriach oraz inspektoratach oświaty, od których przecież zależy kształtowanie i realizacja polityki oświatowej i kadrowej w terenie.</u>
476   - <u xml:id="u-20.13" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Obecnie stwierdza się generalnie dużą płynność kadr w nadzorze pedagogicznym, jak również znaczne kłopoty w doborze odpowiednich kandydatów. Stan powyższy spowodował to, że średni staż pracy pracownika nadzoru pedagogicznego w kraju wynosi około 3 lat, zaś w naszym województwie przeciętnie ponad 2,5 roku. Jest to zbyt krótki okres czasu, aby zdobyć potrzebne doświadczenie i dodatkowe kwalifikacje na tych stanowiskach oraz prawidłowo nadzorować pracę szkół. Wiąże się z tym ściśle problem wykształcenia pracowników nadzoru pedagogicznego.</u>
477   - <u xml:id="u-20.14" who="#PosełSzczepańskiWładysław">W województwie warszawskim przedstawia się to następująco: inspektorzy szkolni z wyższym wykształceniem stanowią 90%, zaś pozostali pracownicy nadzoru pedagogicznego z wyższym wykształceniem — zaledwie 23%. Wypływa stąd generalny wniosek dotyczący pilnej potrzeby poprawy sytuacji w zakresie wykształcenia oraz zahamowania płynności kadr w nadzorze pedagogicznym.</u>
478   - <u xml:id="u-20.15" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Sprzyjać temu będzie obecnie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Poza tym z dużym uznaniem należy powitać ujętą w ustawie zasadę powoływania kuratorów i ich zastępców oraz inspektorów szkolnych przez Ministra Oświaty i Wychowania na wniosek prezydium właściwej rady narodowej. Realizacja tej decyzji wzmocni rolę i znaczenie tych stanowisk oraz wpłynie na zdecydowaną ich stabilizację.</u>
479   - <u xml:id="u-20.16" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Obowiązek nauczania w wymiarze 2 godzin tygodniowo przez pracowników nadzoru pedagogicznego ocenia się w terenie jako słuszny, gdyż wiąże ich pracę z praktyką szkolną, co niewątpliwie wpłynie na poprawę wyników dydaktycznych. Jednocześnie chodzi również i o to, aby pracownicy nadzoru pedagogicznego mogli być bardziej odciążeni od prac administracyjnych, skupiając swoją główną uwagę na kontroli procesu dydaktyczno-wychowawczego w szkołach.</u>
480   - <u xml:id="u-20.17" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Projekt ustawy podnosi również w sposób zdecydowany rolę i rangę dyrektora szkoły, rozszerzając jego uprawnienia i obowiązki. Przewidywaną zasadę powoływania dyrektora szkoły na okres 5 lat, z możliwością przedłużenia na dalsze okresy, należy uznać za słuszną, gdyż pozwoli na lepszy dobór kadry kierowniczej, jej większą, celową rotację, a jednocześnie będzie bodźcem do podnoszenia przez nich kwalifikacji zawodowych. Usprawni to w sposób wybitny proces zarządzania systemem naszej oświaty.</u>
481   - <u xml:id="u-20.18" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Realizacja tej części projektu uchwały w warunkach woj. warszawskiego powinna przynieść pozytywne rezultaty, gdyż obecnie w szkołach podstawowych zatrudnia się zaledwie 5,4% kierowników z wyższym wykształceniem, zaś w ZSZ, a zwłaszcza rolniczych, wskaźnik ten wynosi 30%.</u>
482   - <u xml:id="u-20.19" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Szybko zmieniające się warunki społeczno-kulturalne, postęp ekonomiczny i naukowy, coraz wszechstronniejsza integracja nauki, a w związku z tym wzrastające zadania szkoły - stawiają nauczyciela wobec konieczności permanentnego pogłębiania i aktualizowania wiedzy naukowej i dydaktycznej oraz systematycznego doskonalenia swych umiejętności pedagogicznych. Projekt ustawy stwarza ku temu odpowiednie warunki i bodźce poprzez możliwość korzystania ze studiów uzupełniających w zakresie wyższych szkół nauczycielskich, studiów magisterskich i podyplomowych. Konkretne potrzeby naszego województwa w tej dziedzinie są duże, gdyż tylko 12,5% ogółu nauczycieli posiada wykształcenie wyższe.</u>
483   - <u xml:id="u-20.20" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Już w toku dyskusji nad projektem ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela obserwowało się w woj. warszawskim wyraźnie zwiększony napływ zatrudnionych czynnie nauczycieli na wyższe studia zaoczne, w związku z czym już w tym roku zachodzi pilna potrzeba rozbudowy systemu dokształcania kadr na studiach zaocznych. Według posiadanych danych zaledwie 30% ubiegających się kandydatów może liczyć w roku bieżącym na przyjęcie, co jest w dużym stopniu niedostateczne.</u>
484   - <u xml:id="u-20.21" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Na szczególne podkreślenie zasługuje problem studiów podyplomowych, ujętych w projekcie ustawy jako jedna z istotnych form doskonalenia czynnych nauczycieli i kadry kierowniczej. Woj. warszawskie nawiązało w tej dziedzinie ścisłą i owocną współpracę z Uniwersytetem Warszawskim, Politechniką Warszawską, SGPiS, kierując już w ubiegłym roku na studia 150 nauczycieli szkół średnich.</u>
485   - <u xml:id="u-20.22" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Pragnę z satysfakcją stwierdzić, że projekt ustawy znajduje pełne poparcie w środowisku nauczycielskim, jeżeli chodzi o problem stałego kształcenia i doskonalenia warsztatu pracy z pomocą wyższych uczelni, ośrodków metodycznych i rad pedagogicznych.</u>
486   - <u xml:id="u-20.23" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Wysoka Izbo! My, nauczyciele, zdajemy sobie sprawę z tego, że wzrostu rangi zawodu nauczycielskiego nie zapewni samoczynnie najlepsza ustawa sejmowa. Autorytet ten musi budować wśród młodzieży i społeczeństwa sam nauczyciel, reprezentując przede wszystkim wysokie wartości ideowo-polityczne i społeczno-moralne, jak również coraz lepsze wyniki w pracy dydaktyczno-wychowawczej.</u>
487   - <u xml:id="u-20.24" who="#PosełSzczepańskiWładysław">Kończąc, pragnę wyrazić przekonanie, że uchwalenie projektu ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela będzie mieć decydującą rolę w przebudowie naszego systemu edukacji narodowej, gdyż rozwiązuje w sposób kompleksowy jeden z najistotniejszych problemów, jakim jest sprawa statusu społecznego nauczycieli, decydujących o końcowych efektach funkcjonowania naszego modelu oświatowego.</u>
  463 + <u xml:id="u-20.0" who="#WładysławSzczepański">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! Wniesiony na dzisiejsze plenarne posiedzenie Sejmu projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uposażenia nauczycieli i nauczycieli akademickich jest jednym z najistotniejszych aktów prawnych w całym systemie oświatowym, a dla zawodu nauczycielskiego w szczególności — dokumentem o znaczeniu historycznym.</u>
  464 + <u xml:id="u-20.1" who="#WładysławSzczepański">Przedłożony projekt ustawy oraz rozporządzenia stanowi jeden z głównych etapów realizacji uchwały VI Zjazdu PZPR, zmieniający pozycję społeczną zawodu nauczycielskiego. Waga tego dokumentu wyraża się przede wszystkim w tym, że stanowi on przekonsultowany w wielu środowiskach projekt uporządkowania i konkretnego określenia pozycji nauczyciela i szkoły jako ważnego ogniwa procesu nauczania i wychowania.</u>
  465 + <u xml:id="u-20.2" who="#WładysławSzczepański">Nauczycielom i szkole państwo powierzyło wychowanie młodych pokoleń, które zadecydują o przyszłym kształcie socjalistycznej Polski. Projekt Karty praw nakreśla podstawowe warunki dla realizacji tego doniosłego zadania. Pragnę z całym naciskiem podkreślić, że przedłożona ustawa jest jednym z najbardziej doniosłych dokumentów w dziedzinie oświaty, jakie wniesione zostały w ostatnich latach do Sejmu, gdyż porządkuje i precyzuje status prawny wszystkich zatrudnionych w szkolnictwie ogólnokształcącym, zawodowym i wyższym, a więc blisko 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli.</u>
  466 + <u xml:id="u-20.3" who="#WładysławSzczepański">Szkolnictwo i wszystkie problemy związane z jego rozwojem są przedmiotem powszechnego zainteresowania społeczeństwa. Nie można się temu dziwić, skoro 1/3 obywateli naszego kraju bezpośrednio uczestniczy w różnych formach kształcenia. Praktycznie rzecz ujmując, nie ma dziś w Polsce rodziny, w której by ktoś bardzo bliski nie korzystał z usług systemu edukacyjnego, a w związku z tym nie był zainteresowany sprawami szkoły.</u>
  467 + <u xml:id="u-20.4" who="#WładysławSzczepański">Dzisiaj obserwujemy koncentrowanie się społecznej uwagi na wartości szkoły, na treści i metodach jej pracy. Nikt przy tym nie ma wątpliwości, że pojęcie dobrej szkoły, osiągającej wysokie jakościowo wyniki dydaktyczne i wychowawcze, powiązanej ze współczesną techniką, produkcją, z życiem socjalistycznego społeczeństwa, sprowadza się przede wszystkim do dobrego nauczyciela, reprezentującego wysoki poziom wiedzy ogólnej i zawodowej, pracowitego i twórczego, głęboko uspołecznionego i wszechstronnie rozwiniętego. Osiągnięciu tego celu, jak również polepszeniu jakości pracy szkół, sprzyjać będzie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, na której uchwalenie oczekuje z dużym zainteresowaniem cała opinia społeczna naszego kraju.</u>
  468 + <u xml:id="u-20.5" who="#WładysławSzczepański">Wiele miejsca w projekcie ustawy zajmują sprawy płac. Stanowiły one też istotny składnik konsultacji prowadzonych w ponad stu szkołach i uczelniach oraz wyników ankiety, którą objęto ponad 3 tys. nauczycieli. Pragnę podkreślić, że przeznaczone na podwyższenie płac środki są bez precedensu w historii Polski Ludowej. Jest to największa z kwot, jaka kiedykolwiek była przeznaczona na podwyżkę uposażeń nauczycieli i przekracza wszystkie środki finansowe razem wzięte, które były preliminowane na podwyżkę uposażeń nauczycieli w przeszłości.</u>
  469 + <u xml:id="u-20.6" who="#WładysławSzczepański">Realizacja wyżej wymienionych założeń będzie zmierzać do tego, aby zawód nauczycielski należał do atrakcyjnych pod względem materialnym, aby przyciągał uzdolnioną i wartościową młodzież. Chodzi więc o zapewnienie nauczycielom warunków pełnej stabilizacji zawodowej, stworzenie bodźców do podnoszenia kwalifikacji oraz osiągania jak najlepszych wyników w pracy dydaktyczno-wychowawczej.</u>
  470 + <u xml:id="u-20.7" who="#WładysławSzczepański">Wysoki Sejmie! W dalszym ciągu swego wystąpienia pragnę zwrócić uwagę na bardzo istotne pozytywne skutki, jakie spowoduje w województwie warszawskim realizacja ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Szczególne miejsce zajmuje tu dotychczas problem stabilizacji w zawodzie nauczycielskim. Dla przykładu podaję fakt, że w okresie ostatnich pięciu lat zrezygnowało z pracy w szkolnictwie w naszym województwie w związku z dotychczasowym systemem płac około 900 osób, przechodząc do innych działów gospodarki narodowej. Jest to zjawisko bardzo niepokojące, wpływające między innymi na obniżenie wyników dydaktyczno-wychowawczych. Szkoły różnych typów w naszym województwie odczuwają jeszcze brak nauczycieli specjalistów, szczególnie do nauczania przedmiotów ścisłych, języków zachodnioeuropejskich, wychowania technicznego, fizycznego i muzycznego. Ogółem w województwie warszawskim w bieżącym roku szkolnym w szkołach ogólnokształcących notuje się brak jeszcze około 800 nauczycieli — specjalistów.</u>
  471 + <u xml:id="u-20.8" who="#WładysławSzczepański">Podobna sytuacja istnieje w szkolnictwie zawodowym w zakresie kadry inżynieryjnej do nauczania przedmiotów zawodowych. Aktualne braki wymienionych, wysoko kwalifikowanych nauczycieli-specjalistów sięgają do około 600 osób, co wiąże się między innymi z koniecznością zmiany struktury zatrudnienia i ograniczenia liczby godzin ponadwymiarowych. Stan powyższy wpływał dotychczas na potrzebę przydzielania nauczycielom-specjalistom wyjątkowo dużej liczby godzin nadliczbowych. Nowa ustawa o prawach i obowiązkach nauczycieli w dużym stopniu złagodzi istniejący niedobór kadry inżynieryjnej, jednak należy się liczyć z koniecznością utrzymania przez określony czas pewnej liczby godzin ponadwymiarowych.</u>
  472 + <u xml:id="u-20.9" who="#WładysławSzczepański">Można przewidywać, że w naszym województwie pracuje około 520 nauczycieli w wieku emerytalnym. W związku z tym należy podkreślić, że ogół nauczycieli, a szczególnie w wieku emerytalnym, z dużym zadowoleniem i aprobatą przyjął tę część projektu ustawy, która stwarza warunki przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury w okresie od 1. V. 1972 r. do 31. VIII. 1976 r. stawki według piątego etapu podwyżki. Ten szczególnie troskliwy sposób potraktowania nauczycieli przechodzących na emeryturę jest najlepszym wyrazem stosunku partii i Rządu do całego stanu nauczycielskiego.</u>
  473 + <u xml:id="u-20.10" who="#WładysławSzczepański">Bardzo pozytywnie należy ocenić te założenia projektu ustawy, które mówią o potrzebie posiadania pełnego wyższego wykształcenia przez nauczycieli w szkołach podstawowych. W naszym województwie obserwuje się dotychczas niepokojące zjawisko odpływu ze szkół podstawowych do średnich nauczycieli z wyższym wykształceniem, co jest spowodowane aktualnie dużymi brakami kadrowymi w szkołach ponadpodstawowych. Wydaje się, że proces ten ulegnie zahamowaniu z chwilą zaspokojenia braku nauczycieli w szkołach średnich oraz w wypadku zwiększenia rekrutacji czynnych nauczycieli na zaoczne studia wyższe, pod warunkiem zdecydowanego wzrostu limitów przyjęć na kierunki deficytowe.</u>
  474 + <u xml:id="u-20.11" who="#WładysławSzczepański">Taki wniosek wypływa z konieczności pełnej realizacji projektu ustawy oraz wyjątkowo przychylnego klimatu, jaki ona stwarza dla problemów dokształcania nauczycieli. Ponadto wyrażam przekonanie, że nowa ustawa o prawach i obowiązkach nauczycieli zapewni dopływ do zawodu lepszych kandydatów niż dotychczas, a zwłaszcza mężczyzn, co będzie miało niewątpliwie dodatni wpływ na poziom pracy wychowawczej szkół. Jednocześnie pragnę wskazać, że nowy system płac stwarza także lepszą sytuację młodemu nauczycielowi, zarówno jeśli chodzi o jego pierwsze wynagrodzenie, jak również perspektywy awansu w zawodzie.</u>
  475 + <u xml:id="u-20.12" who="#WładysławSzczepański">Jednym z bardzo ważnych aspektów projektu ustawy jest podwyższenie i zaktualizowanie z dniem 1 maja 1972 r. dodatków funkcyjnych, które powinny spełniać ważną rolę w doborze wysoko kwalifikowanych kadr w całym szkolnictwie. Przede wszystkim mam tu na myśli pracowników nadzoru pedagogicznego w kuratoriach oraz inspektoratach oświaty, od których przecież zależy kształtowanie i realizacja polityki oświatowej i kadrowej w terenie.</u>
  476 + <u xml:id="u-20.13" who="#WładysławSzczepański">Obecnie stwierdza się generalnie dużą płynność kadr w nadzorze pedagogicznym, jak również znaczne kłopoty w doborze odpowiednich kandydatów. Stan powyższy spowodował to, że średni staż pracy pracownika nadzoru pedagogicznego w kraju wynosi około 3 lat, zaś w naszym województwie przeciętnie ponad 2,5 roku. Jest to zbyt krótki okres czasu, aby zdobyć potrzebne doświadczenie i dodatkowe kwalifikacje na tych stanowiskach oraz prawidłowo nadzorować pracę szkół. Wiąże się z tym ściśle problem wykształcenia pracowników nadzoru pedagogicznego.</u>
  477 + <u xml:id="u-20.14" who="#WładysławSzczepański">W województwie warszawskim przedstawia się to następująco: inspektorzy szkolni z wyższym wykształceniem stanowią 90%, zaś pozostali pracownicy nadzoru pedagogicznego z wyższym wykształceniem — zaledwie 23%. Wypływa stąd generalny wniosek dotyczący pilnej potrzeby poprawy sytuacji w zakresie wykształcenia oraz zahamowania płynności kadr w nadzorze pedagogicznym.</u>
  478 + <u xml:id="u-20.15" who="#WładysławSzczepański">Sprzyjać temu będzie obecnie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela. Poza tym z dużym uznaniem należy powitać ujętą w ustawie zasadę powoływania kuratorów i ich zastępców oraz inspektorów szkolnych przez Ministra Oświaty i Wychowania na wniosek prezydium właściwej rady narodowej. Realizacja tej decyzji wzmocni rolę i znaczenie tych stanowisk oraz wpłynie na zdecydowaną ich stabilizację.</u>
  479 + <u xml:id="u-20.16" who="#WładysławSzczepański">Obowiązek nauczania w wymiarze 2 godzin tygodniowo przez pracowników nadzoru pedagogicznego ocenia się w terenie jako słuszny, gdyż wiąże ich pracę z praktyką szkolną, co niewątpliwie wpłynie na poprawę wyników dydaktycznych. Jednocześnie chodzi również i o to, aby pracownicy nadzoru pedagogicznego mogli być bardziej odciążeni od prac administracyjnych, skupiając swoją główną uwagę na kontroli procesu dydaktyczno-wychowawczego w szkołach.</u>
  480 + <u xml:id="u-20.17" who="#WładysławSzczepański">Projekt ustawy podnosi również w sposób zdecydowany rolę i rangę dyrektora szkoły, rozszerzając jego uprawnienia i obowiązki. Przewidywaną zasadę powoływania dyrektora szkoły na okres 5 lat, z możliwością przedłużenia na dalsze okresy, należy uznać za słuszną, gdyż pozwoli na lepszy dobór kadry kierowniczej, jej większą, celową rotację, a jednocześnie będzie bodźcem do podnoszenia przez nich kwalifikacji zawodowych. Usprawni to w sposób wybitny proces zarządzania systemem naszej oświaty.</u>
  481 + <u xml:id="u-20.18" who="#WładysławSzczepański">Realizacja tej części projektu uchwały w warunkach woj. warszawskiego powinna przynieść pozytywne rezultaty, gdyż obecnie w szkołach podstawowych zatrudnia się zaledwie 5,4% kierowników z wyższym wykształceniem, zaś w ZSZ, a zwłaszcza rolniczych, wskaźnik ten wynosi 30%.</u>
  482 + <u xml:id="u-20.19" who="#WładysławSzczepański">Szybko zmieniające się warunki społeczno-kulturalne, postęp ekonomiczny i naukowy, coraz wszechstronniejsza integracja nauki, a w związku z tym wzrastające zadania szkoły - stawiają nauczyciela wobec konieczności permanentnego pogłębiania i aktualizowania wiedzy naukowej i dydaktycznej oraz systematycznego doskonalenia swych umiejętności pedagogicznych. Projekt ustawy stwarza ku temu odpowiednie warunki i bodźce poprzez możliwość korzystania ze studiów uzupełniających w zakresie wyższych szkół nauczycielskich, studiów magisterskich i podyplomowych. Konkretne potrzeby naszego województwa w tej dziedzinie są duże, gdyż tylko 12,5% ogółu nauczycieli posiada wykształcenie wyższe.</u>
  483 + <u xml:id="u-20.20" who="#WładysławSzczepański">Już w toku dyskusji nad projektem ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela obserwowało się w woj. warszawskim wyraźnie zwiększony napływ zatrudnionych czynnie nauczycieli na wyższe studia zaoczne, w związku z czym już w tym roku zachodzi pilna potrzeba rozbudowy systemu dokształcania kadr na studiach zaocznych. Według posiadanych danych zaledwie 30% ubiegających się kandydatów może liczyć w roku bieżącym na przyjęcie, co jest w dużym stopniu niedostateczne.</u>
  484 + <u xml:id="u-20.21" who="#WładysławSzczepański">Na szczególne podkreślenie zasługuje problem studiów podyplomowych, ujętych w projekcie ustawy jako jedna z istotnych form doskonalenia czynnych nauczycieli i kadry kierowniczej. Woj. warszawskie nawiązało w tej dziedzinie ścisłą i owocną współpracę z Uniwersytetem Warszawskim, Politechniką Warszawską, SGPiS, kierując już w ubiegłym roku na studia 150 nauczycieli szkół średnich.</u>
  485 + <u xml:id="u-20.22" who="#WładysławSzczepański">Pragnę z satysfakcją stwierdzić, że projekt ustawy znajduje pełne poparcie w środowisku nauczycielskim, jeżeli chodzi o problem stałego kształcenia i doskonalenia warsztatu pracy z pomocą wyższych uczelni, ośrodków metodycznych i rad pedagogicznych.</u>
  486 + <u xml:id="u-20.23" who="#WładysławSzczepański">Wysoka Izbo! My, nauczyciele, zdajemy sobie sprawę z tego, że wzrostu rangi zawodu nauczycielskiego nie zapewni samoczynnie najlepsza ustawa sejmowa. Autorytet ten musi budować wśród młodzieży i społeczeństwa sam nauczyciel, reprezentując przede wszystkim wysokie wartości ideowo-polityczne i społeczno-moralne, jak również coraz lepsze wyniki w pracy dydaktyczno-wychowawczej.</u>
  487 + <u xml:id="u-20.24" who="#WładysławSzczepański">Kończąc, pragnę wyrazić przekonanie, że uchwalenie projektu ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela będzie mieć decydującą rolę w przebudowie naszego systemu edukacji narodowej, gdyż rozwiązuje w sposób kompleksowy jeden z najistotniejszych problemów, jakim jest sprawa statusu społecznego nauczycieli, decydujących o końcowych efektach funkcjonowania naszego modelu oświatowego.</u>
488 488 <u xml:id="u-20.25" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
489 489 </div>
490 490 <div xml:id="div-21">
491   - <u xml:id="u-21.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Maria Gilewska.</u>
  491 + <u xml:id="u-21.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Maria Gilewska.</u>
492 492 </div>
493 493 <div xml:id="div-22">
494   - <u xml:id="u-22.0" who="#PosełGilewskaMaria">Jestem nauczycielką, posłanką ziemi warmińsko-mazurskiej, o której dziś była tu mowa, mam za sobą bardzo długie lata praktyki. Pracowałam i pracuję w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Znam środowisko nauczycielskie i mam to przekonanie, że głos mój nie będzie głosem tylko moim, ale że wyrażę opinię przynajmniej części moich koleżanek i kolegów.</u>
495   - <u xml:id="u-22.1" who="#PosełGilewskaMaria">Wydaje mi się przede wszystkim, że w naszej opinii, w naszej świadomości, Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest dokumentem historycznym. Prezentowana dzisiaj, niemal w 200-lecie Komisji Edukacji Narodowej, jest właśnie dowodem tego, że idziemy drogą postępowych tradycji oświatowych, jest także dowodem wielkiej mądrości politycznej kierownictwa naszego narodu. To nie jest przecież przypadek, że pierwsze niemal prace sejmowe związane są ze sprawami oświaty i wychowania. Jest to wielką mądrością, bo przecież sprawy oświaty i wychowania są sprawami fundamentalnymi dla przyszłości narodu. Świadomi swojej roli społecznej nauczyciele powinni odczytać tę Kartę nie tylko jako zbiór własnych praw i obowiązków, powinni przede wszystkim widzieć w niej hierarchię wartości, a wartością najwyższą jest na pewno dobro młodzieży. Tak ją powinni odczytać i myślę, że większość patriotycznego nauczycielstwa tak właśnie to uczyni.</u>
496   - <u xml:id="u-22.2" who="#PosełGilewskaMaria">Bo Karta nie jest przecież celem samym w sobie. Celem jej jest właśnie wychowanie, doprowadzenie do wychowania nowego człowieka, człowieka, który potrafi żyć w warunkach nowej cywilizacji i który nie zatraci swoich ludzkich wartości.</u>
497   - <u xml:id="u-22.3" who="#PosełGilewskaMaria">Wydaje mi się, że warto dzisiaj wspomnieć o tych nauczycielach, których obejmuje prawo — kompleks artykułów mówiących o prawach emerytalnych.</u>
498   - <u xml:id="u-22.4" who="#PosełGilewskaMaria">Kiedy na Warmię i Mazury przybyli pierwsi nauczyciele — czekała ich już nie odbudowa, a budowa szkoły polskiej. Musieli się borykać z problemami repolonizacji, integracji, musieli walczyć o najprostsze pomoce naukowe, kompletować bardzo skromne biblioteki. W pracę tę włożyli dużo zdrowia, energii, a borykali się prawie samotni. Nie ma ekwiwalentu za tę pracę, bo trud w nią włożony był niewymierny. I dlatego, wydaje mi się, że właśnie ci nauczyciele z wielką satysfakcją powitają dzisiaj uchwalenie nowej ustawy, choćby dlatego, że daje im ona niewielką wprawdzie, ale bardzo potrzebną podwyżkę uposażeń, że przyznaj e im nowe uprawnienia do otrzymywania odznaczeń, że jest dowodem zwycięstwa ich pracy. Wśród tych nauczycieli-pionierów jest bardzo wielu reprezentantów dawnej lewicy nauczycielskiej. I właśnie oni, a na pewno i inni także, tak właśnie powitają nową ustawę.</u>
499   - <u xml:id="u-22.5" who="#PosełGilewskaMaria">Nauczyciele ci byli na naszej ziemi faktycznymi obrońcami polskiej racji. Wychowywali nie tylko dzieci i młodzież, ale także młode pokolenie pedagogów. Ci młodzi nauczyciele — to znaczy drugie pokolenie pionierów — wybierali zawód często przypadkowo i trudno było ich wychowywać tak, żeby właściwie wywiązywali się ze swoich obowiązków.</u>
500   - <u xml:id="u-22.6" who="#PosełGilewskaMaria">Mam w pamięci twarze i życiorysy dawnych pedagogów i wydaje mi się, że to jest ważne, bardzo ważne, że u schyłku swojej drogi — bo wielu z nich jest już bardzo starymi ludźmi — doznają satysfakcji materialnej i moralnej, że będą mogli żyć do ostatka w przekonaniu, iż ich kolegów spotkał o wiele lepszy los.</u>
501   - <u xml:id="u-22.7" who="#PosełGilewskaMaria">Dzisiejsza specyficzna sytuacja na Warmii i Mazurach wiąże się z zespołem artykułów, które mówią o przywilejach nauczyciela wiejskiego, o sprawie jego dokształcania i doskonalenia zawodowego. Ponieważ nasze województwo ma charakter rolniczy, sprawa dokształcania dotyczy przede wszystkim nauczyciela wiejskiego — bo nauczyciele ci stanowią większość naszej kadry oświatowej. Podam kilka liczb: w szkołach podstawowych na wsi uczy u nas aż 5429 nauczycieli, w miastach zaś tylko 2727. Wykształcenie zawodowe tych nauczycieli jest także znacznie niższe niż uczących w wysoko rozwiniętych regionach naszego kraju.</u>
502   - <u xml:id="u-22.8" who="#PosełGilewskaMaria">W szkołach podstawowych na wsi w naszym regionie uczy tylko 80 osób z wyższym wykształceniem i aż 1 999 nauczycieli z wykształceniem średnim pedagogicznym. Większość stanowią ci, którzy ukończyli SN, co zresztą do niedawna było w naszych planach kadrowych celem optymalnym. Tych nauczycieli jest 3305. Są to przeważnie ludzie młodzi, albo bardzo młodzi, co pozwala mieć optymistyczną nadzieję, że nowy postulat „każdy nauczyciel z wyższym wykształceniem” — zostanie zrealizowany.</u>
503   - <u xml:id="u-22.9" who="#PosełGilewskaMaria">Jeżeli mamy przyjąć, że zaufania wyrażonego we wstępie do projektu ustawy nauczyciele nie zawiodą — to trzeba założyć także, że pedagogom muszą być dane autentyczne warunki dokształcania się i to nie tylko formalnego, że musi być utrzymany rzeczywisty kontakt nauczyciela wiejskiego ze środowiskiem myśli twórczej, ze środowiskiem kultury, nauki. Bo cokolwiek powiedziałoby się, sytuacja intelektualna nauczyciela wiejskiego jest bardzo trudna. Nauczyciel wiejski radzi sobie, organizuje wokół siebie życie kulturalne, jest często przewodnikiem grupy ludzi, chętnie garnących się do kultury, do wiedzy, ale przecież jest on często odizolowany od świata, jest pozbawiony żywego kontaktu z kulturą i z nauką. I to jest bardzo trudne. Kilka lat po ukończeniu szkoły staje właściwie bezradnie wobec niektórych problemów i czuje się zupełnie samotny. Dlatego możliwość dokształcania i doskonalenia trzeba byłoby połączyć właśnie z możliwością bezpośredniego kontaktu z myślą naukową, twórczą, bo w przeciwnym wypadku nauczyciel nie wychowa wszechstronnie wykształconego, dobrze przygotowanego do bardzo trudnego dziś życia człowieka. Nie uczyni tego, jeśli nie będzie miał żywego, bezpośredniego kontaktu ze środowiskiem myśli naukowej.</u>
504   - <u xml:id="u-22.10" who="#PosełGilewskaMaria">Chodzi o to, żeby nowy system edukacji młodzieży powstał na podstawie faktycznej wiedzy nauczyciela. Nie jest tu miejsce, ażeby określać jak ma wyglądać nowy system nauczania, ale na pewno nauczyciel oczekuje pomocy, oczekuje realnych możliwości własnego doskonalenia się, kształcenia. Chodzi także o to, żeby te plany nie były spóźnione, żeby nauczyciel mógł je znać, żeby mógł je zharmonizować z własnymi możliwościami życiowymi, z własnymi predyspozycjami.</u>
505   - <u xml:id="u-22.11" who="#PosełGilewskaMaria">Olsztyńska WSN w roku akademickim 1972/1973 przewiduje przyjęcie tylko 160 studentów. Jest to o wiele za mało, biorąc pod uwagę potrzeby regionu. Trzeba będzie szukać uczelni w innych miastach. A trudno jest człowiekowi, który stracił żywy kontakt z uczelnią wchodzić w nowe środowisko. Nie twierdzę, że nauczycielowi trzeba wszystko ułatwiać, ale uważam, że nowy system edukacji młodzieży wymaga dużych zmian ilościowych i jakościowych w systemie kształcenia i doskonalenia nauczycieli. Chodzi o to, żeby opracowanie takiego systemu było jak najszybsze.</u>
506   - <u xml:id="u-22.12" who="#PosełGilewskaMaria">Sprawa doskonalenia zawodowego pedagogów i możliwości tego doskonalenia, i sprawa nauczyciela starego — to ważne problemy naszego regionu i całego kraju.</u>
  494 + <u xml:id="u-22.0" who="#MariaGilewska">Jestem nauczycielką, posłanką ziemi warmińsko-mazurskiej, o której dziś była tu mowa, mam za sobą bardzo długie lata praktyki. Pracowałam i pracuję w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Znam środowisko nauczycielskie i mam to przekonanie, że głos mój nie będzie głosem tylko moim, ale że wyrażę opinię przynajmniej części moich koleżanek i kolegów.</u>
  495 + <u xml:id="u-22.1" who="#MariaGilewska">Wydaje mi się przede wszystkim, że w naszej opinii, w naszej świadomości, Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest dokumentem historycznym. Prezentowana dzisiaj, niemal w 200-lecie Komisji Edukacji Narodowej, jest właśnie dowodem tego, że idziemy drogą postępowych tradycji oświatowych, jest także dowodem wielkiej mądrości politycznej kierownictwa naszego narodu. To nie jest przecież przypadek, że pierwsze niemal prace sejmowe związane są ze sprawami oświaty i wychowania. Jest to wielką mądrością, bo przecież sprawy oświaty i wychowania są sprawami fundamentalnymi dla przyszłości narodu. Świadomi swojej roli społecznej nauczyciele powinni odczytać tę Kartę nie tylko jako zbiór własnych praw i obowiązków, powinni przede wszystkim widzieć w niej hierarchię wartości, a wartością najwyższą jest na pewno dobro młodzieży. Tak ją powinni odczytać i myślę, że większość patriotycznego nauczycielstwa tak właśnie to uczyni.</u>
  496 + <u xml:id="u-22.2" who="#MariaGilewska">Bo Karta nie jest przecież celem samym w sobie. Celem jej jest właśnie wychowanie, doprowadzenie do wychowania nowego człowieka, człowieka, który potrafi żyć w warunkach nowej cywilizacji i który nie zatraci swoich ludzkich wartości.</u>
  497 + <u xml:id="u-22.3" who="#MariaGilewska">Wydaje mi się, że warto dzisiaj wspomnieć o tych nauczycielach, których obejmuje prawo — kompleks artykułów mówiących o prawach emerytalnych.</u>
  498 + <u xml:id="u-22.4" who="#MariaGilewska">Kiedy na Warmię i Mazury przybyli pierwsi nauczyciele — czekała ich już nie odbudowa, a budowa szkoły polskiej. Musieli się borykać z problemami repolonizacji, integracji, musieli walczyć o najprostsze pomoce naukowe, kompletować bardzo skromne biblioteki. W pracę tę włożyli dużo zdrowia, energii, a borykali się prawie samotni. Nie ma ekwiwalentu za tę pracę, bo trud w nią włożony był niewymierny. I dlatego, wydaje mi się, że właśnie ci nauczyciele z wielką satysfakcją powitają dzisiaj uchwalenie nowej ustawy, choćby dlatego, że daje im ona niewielką wprawdzie, ale bardzo potrzebną podwyżkę uposażeń, że przyznaj e im nowe uprawnienia do otrzymywania odznaczeń, że jest dowodem zwycięstwa ich pracy. Wśród tych nauczycieli-pionierów jest bardzo wielu reprezentantów dawnej lewicy nauczycielskiej. I właśnie oni, a na pewno i inni także, tak właśnie powitają nową ustawę.</u>
  499 + <u xml:id="u-22.5" who="#MariaGilewska">Nauczyciele ci byli na naszej ziemi faktycznymi obrońcami polskiej racji. Wychowywali nie tylko dzieci i młodzież, ale także młode pokolenie pedagogów. Ci młodzi nauczyciele — to znaczy drugie pokolenie pionierów — wybierali zawód często przypadkowo i trudno było ich wychowywać tak, żeby właściwie wywiązywali się ze swoich obowiązków.</u>
  500 + <u xml:id="u-22.6" who="#MariaGilewska">Mam w pamięci twarze i życiorysy dawnych pedagogów i wydaje mi się, że to jest ważne, bardzo ważne, że u schyłku swojej drogi — bo wielu z nich jest już bardzo starymi ludźmi — doznają satysfakcji materialnej i moralnej, że będą mogli żyć do ostatka w przekonaniu, iż ich kolegów spotkał o wiele lepszy los.</u>
  501 + <u xml:id="u-22.7" who="#MariaGilewska">Dzisiejsza specyficzna sytuacja na Warmii i Mazurach wiąże się z zespołem artykułów, które mówią o przywilejach nauczyciela wiejskiego, o sprawie jego dokształcania i doskonalenia zawodowego. Ponieważ nasze województwo ma charakter rolniczy, sprawa dokształcania dotyczy przede wszystkim nauczyciela wiejskiego — bo nauczyciele ci stanowią większość naszej kadry oświatowej. Podam kilka liczb: w szkołach podstawowych na wsi uczy u nas aż 5429 nauczycieli, w miastach zaś tylko 2727. Wykształcenie zawodowe tych nauczycieli jest także znacznie niższe niż uczących w wysoko rozwiniętych regionach naszego kraju.</u>
  502 + <u xml:id="u-22.8" who="#MariaGilewska">W szkołach podstawowych na wsi w naszym regionie uczy tylko 80 osób z wyższym wykształceniem i aż 1 999 nauczycieli z wykształceniem średnim pedagogicznym. Większość stanowią ci, którzy ukończyli SN, co zresztą do niedawna było w naszych planach kadrowych celem optymalnym. Tych nauczycieli jest 3305. Są to przeważnie ludzie młodzi, albo bardzo młodzi, co pozwala mieć optymistyczną nadzieję, że nowy postulat „każdy nauczyciel z wyższym wykształceniem” — zostanie zrealizowany.</u>
  503 + <u xml:id="u-22.9" who="#MariaGilewska">Jeżeli mamy przyjąć, że zaufania wyrażonego we wstępie do projektu ustawy nauczyciele nie zawiodą — to trzeba założyć także, że pedagogom muszą być dane autentyczne warunki dokształcania się i to nie tylko formalnego, że musi być utrzymany rzeczywisty kontakt nauczyciela wiejskiego ze środowiskiem myśli twórczej, ze środowiskiem kultury, nauki. Bo cokolwiek powiedziałoby się, sytuacja intelektualna nauczyciela wiejskiego jest bardzo trudna. Nauczyciel wiejski radzi sobie, organizuje wokół siebie życie kulturalne, jest często przewodnikiem grupy ludzi, chętnie garnących się do kultury, do wiedzy, ale przecież jest on często odizolowany od świata, jest pozbawiony żywego kontaktu z kulturą i z nauką. I to jest bardzo trudne. Kilka lat po ukończeniu szkoły staje właściwie bezradnie wobec niektórych problemów i czuje się zupełnie samotny. Dlatego możliwość dokształcania i doskonalenia trzeba byłoby połączyć właśnie z możliwością bezpośredniego kontaktu z myślą naukową, twórczą, bo w przeciwnym wypadku nauczyciel nie wychowa wszechstronnie wykształconego, dobrze przygotowanego do bardzo trudnego dziś życia człowieka. Nie uczyni tego, jeśli nie będzie miał żywego, bezpośredniego kontaktu ze środowiskiem myśli naukowej.</u>
  504 + <u xml:id="u-22.10" who="#MariaGilewska">Chodzi o to, żeby nowy system edukacji młodzieży powstał na podstawie faktycznej wiedzy nauczyciela. Nie jest tu miejsce, ażeby określać jak ma wyglądać nowy system nauczania, ale na pewno nauczyciel oczekuje pomocy, oczekuje realnych możliwości własnego doskonalenia się, kształcenia. Chodzi także o to, żeby te plany nie były spóźnione, żeby nauczyciel mógł je znać, żeby mógł je zharmonizować z własnymi możliwościami życiowymi, z własnymi predyspozycjami.</u>
  505 + <u xml:id="u-22.11" who="#MariaGilewska">Olsztyńska WSN w roku akademickim 1972/1973 przewiduje przyjęcie tylko 160 studentów. Jest to o wiele za mało, biorąc pod uwagę potrzeby regionu. Trzeba będzie szukać uczelni w innych miastach. A trudno jest człowiekowi, który stracił żywy kontakt z uczelnią wchodzić w nowe środowisko. Nie twierdzę, że nauczycielowi trzeba wszystko ułatwiać, ale uważam, że nowy system edukacji młodzieży wymaga dużych zmian ilościowych i jakościowych w systemie kształcenia i doskonalenia nauczycieli. Chodzi o to, żeby opracowanie takiego systemu było jak najszybsze.</u>
  506 + <u xml:id="u-22.12" who="#MariaGilewska">Sprawa doskonalenia zawodowego pedagogów i możliwości tego doskonalenia, i sprawa nauczyciela starego — to ważne problemy naszego regionu i całego kraju.</u>
507 507 <u xml:id="u-22.13" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
508 508 </div>
509 509 <div xml:id="div-23">
510   - <u xml:id="u-23.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Wacław Auleytner.</u>
  510 + <u xml:id="u-23.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Wacław Auleytner.</u>
511 511 </div>
512 512 <div xml:id="div-24">
513   - <u xml:id="u-24.0" who="#PosełAuleytnerWacław">Wysoki Sejmie! W przyszłym roku, 14 października, minie 200 lat od powołania Komisji Edukacji Narodowej. Obok pełnej reformy ówczesnego szkolnictwa wyższego i średniego, programów i metod nauczania Komisja ta stworzyła nową grupę społeczną — stan nauczycielski — od początku podkreślając mocno społeczną rangę tego zawodu oraz zapewniając mu sytuację materialną, gwarantującą odpowiednie wykonywanie powierzonych zadań. Twórcy Komisji zdawali sobie sprawę, że odrodzenie narodowe i moralne Polski może być dokonane tylko poprzez wykształcenie i wychowanie nowego obywatela o nowoczesnej formacji intelektualnej.</u>
514   - <u xml:id="u-24.1" who="#PosełAuleytnerWacław">Pokolenia Polaków wychowywanych w szkołach stworzonych przez Komisję Edukacji Narodowej przekazały niewątpliwie te najlepsze koncepcje idei odrodzenia Polski następnym generacjom, które w ciągu długich lat niewoli przechowywały nietkniętą tożsamość polskiego społeczeństwa, polskiej nauki i kultury.</u>
515   - <u xml:id="u-24.2" who="#PosełAuleytnerWacław">Można zatem powiedzieć, że twórcy Komisji Edukacji Narodowej w niemałym stopniu przyczynili się do tego, że po 150 latach braku własnej państwowości, Polska mogła osiągnąć niepodległość, posiadając niemałą liczbę ludzi przygotowanych do działania gospodarczego, społecznego, politycznego i kulturalnego. Wydaje się przeto, że twórcy Komisji Edukacji Narodowej mieli wyobraźnię i wizję przyszłości na pewno niepełną, ale wystarczającą, aby umysły i postawy życiowe swych wychowanków skierować ku rozwojowi i twórczości, ku nowoczesnemu modelowi człowieka nieskrępowanego zacofanymi i odchodzącymi wzorcami społecznymi ówczesnej epoki.</u>
516   - <u xml:id="u-24.3" who="#PosełAuleytnerWacław">W przyszłym roku będziemy — jak zapowiedział obywatel Premier — dyskutować w tej sali projekt reformy współczesnego nam modelu edukacji narodowej w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wówczas to również będziemy musieli skierować naszą wyobraźnię ku przyszłości, ku modelowi człowieka roku 2-tysięcznego. Tylko że tempo rozwoju cywilizacji z okresu pracy Komisji Edukacji Narodowej było niepomiernie mniejsze niż tempo rozwoju cywilizacji dnia dzisiejszego, dlatego zadanie to będzie niepomiernie trudniejsze i pozostaje poza wszelką wątpliwością, że będzie musiało być oparte na rzetelnych, naukowych podstawach.</u>
517   - <u xml:id="u-24.4" who="#PosełAuleytnerWacław">Wysoki Sejmie! Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wychodzi naprzeciw tej reformie. Wobec tego chciałbym tu podkreślić następujące, według mnie najistotniejsze sprawy.</u>
518   - <u xml:id="u-24.5" who="#PosełAuleytnerWacław">1. Projekt ustawy przewiduje, że każdy nauczyciel w Polsce socjalistycznej powinien posiadać wykształcenie wyższe lub co najmniej być wybitnym specjalistą w swoim zawodzie. Gwarantuje to niewątpliwie znaczne podniesienie jakości nauczania, tym bardziej, że wysokość płacy uzależniona jest od posiadanego poziomu wykształcenia, stażu pracy i — co najważniejsze — osiągniętych wyników owej pracy. Nauczycielowi o tym poziomie wykształcenia i dobrym uposażeniu można stawiać też wysokie wymagania. A Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela takie wymagania stawia.</u>
519   - <u xml:id="u-24.6" who="#PosełAuleytnerWacław">Art. 3 przedstawionego nam projektu ustawy obejmuje rejestr tych niemałych wymagań. Chciałbym z uznaniem zwrócić uwagę na kilka z nich, gdyż przekonany jestem, że one właśnie podnoszą niezmiernie moralną rangę zawodu nauczycielskiego. Ust. 2 tego artykułu w poz. 11 zawiera ważne sformułowanie: „Nauczyciel winien dbać o godność i przykładną postawę moralną wychowawcy młodego pokolenia i unikać w swym postępowaniu w służbie i poza służbą wszystkiego, co mogłoby obniżyć powagę zawodu, podnosić swój poziom zawodowy, ideologiczny i naukowy”.</u>
520   - <u xml:id="u-24.7" who="#PosełAuleytnerWacław">Nauczyciel więc powinien być wzorem osobowym. Istnienie tej pozycji w Karcie Praw i Obowiązków Nauczyciela, i tak właśnie sformułowanej, przekonuje o możliwości sprostania dalszym wymaganiom takim, jak niełatwa sprawa rozbudzenia zainteresowań, a szczególnie samodzielności myślenia, jak kształtowanie czynnego współuczestnictwa w rozwoju gospodarki, kultury i życia społecznego, jak zamiłowanie do pracy, poczucie odpowiedzialności i dyscypliny społecznej, jak kształtowanie aktywnego stosunku uczniów i studentów do kultury i sztuki oraz wrażliwości na piękno, jak wreszcie popieranie samorządności uczniów i poczucia odpowiedzialności w działaniu organizacyjnym i zespołowym.</u>
521   - <u xml:id="u-24.8" who="#PosełAuleytnerWacław">Są to niewątpliwie podstawowe problemy społeczne dnia dzisiejszego, a zatem i przede wszystkim — podstawowe problemy wychowania współczesnego. Nauczyciel spełniający określone wyżej wymogi jest w stanie podjąć skutecznie te trudne, a tak ważne dla życia i przyszłości naszego narodu zadania.</u>
522   - <u xml:id="u-24.9" who="#PosełAuleytnerWacław">2. Niezmiernie ważną sprawą jest to, że Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela „reguluje status prawny nauczycieli i wychowawców wszystkich placówek oświatowo-wychowawczych i naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, a więc obejmuje łącznie nauczycieli szkół podstawowych, średnich i najróżnorodniejszych pracowników oświaty i wychowania oraz nauczycieli akademickich”. Wprowadzenie tej ostatniej nazwy jest bardzo istotne, gdyż wiąże niejako nauczycieli szkół wszystkich szczebli, zrównując ich rangę społeczną. Wszyscy bowiem nauczyciele mają podobne zadania w zakresie formowania młodego pokolenia. Chodzi tu też o „obieg krwi” między szkolnictwem podstawowym, średnim i wyższym, tak ważny dla podnoszenia kwalifikacji jednych nauczycieli, a badań naukowych — drugich. Ułatwi to realny przepływ kadr między szkołami wyższymi i innymi.</u>
523   - <u xml:id="u-24.10" who="#PosełAuleytnerWacław">Art. 14 projektu ustawy omawia obowiązek stałego pogłębiania i aktualizowania wiedzy naukowej i pedagogicznej oraz stałego doskonalenia praktycznych umiejętności dydaktycznych i wychowawczych nauczyciela.</u>
524   - <u xml:id="u-24.11" who="#PosełAuleytnerWacław">Przewiduje się stałe samokształcenie, organizację kursów i studiów podyplomowych. Jest to najbardziej godne uznania założenie, choć w praktyce trudne do realizacji, wymaga bowiem głębokiego zrozumienia potrzeby dokształcania pracowników przez kierownictwo zakładów dydaktyczno-wychowawczych, które w praktyce, zawsze mając kłopoty kadrowe, nieraz niechętnie ustosunkowują się do ułatwiania pracownikom rzetelnej pracy w tym kierunku.</u>
525   - <u xml:id="u-24.12" who="#PosełAuleytnerWacław">Sądzę, że istnieje tutaj konieczność bardzo precyzyjnie opracowanego zarządzenia wykonawczego. Niepokoi też tu, jeśli chodzi o samokształcenie, liczba godzin obowiązkowych nauczycieli, specjalnie przy zrównaniu liczby godzin nauczania różnych przedmiotów bardziej lub mniej pracochłonnych, w zestawieniu z liczbą młodzieży w klasach, młodzieży, z którą wszak trzeba nawiązać kontakt wychowawczy. Zbliża się wprawdzie niż demograficzny; obniży on liczbę młodzieży w klasach, które — miejmy nadzieję — nie będą komasowane, bo, jak sądzę, nauczyciel na samokształcenie, wychodzące poza konieczne, solidne przygotowanie się do realizacji programu nauczania i tak niewiele będzie miał czasu.</u>
526   - <u xml:id="u-24.13" who="#PosełAuleytnerWacław">Dlatego przy konieczności stawiania mocno problemu samokształcenia, które stanowi świadectwo aktywnej i zaangażowanej postawy nauczyciela, główny jednak nacisk, jeśli chodzi o dokształcanie i podnoszenie kwalifikacji, należy położyć na kursy, studia podyplomowe i projektowane staże nauczycieli szkół podstawowych i średnich na wyższych uczelniach, jak i staże nauczycieli akademickich w szkołach niższego szczebla.</u>
527   - <u xml:id="u-24.14" who="#PosełAuleytnerWacław">I tutaj chciałbym wrócić do początku moich wywodów w tej sprawie. Jak mi się wydaje, jednym z ważnych zadań owego dokształcania jest spojrzenie naprzód i stworzenie sobie wizji człowieka roku 2-tysięcznego. Bo przecież właśnie dla tych lat formujemy umysłowość i osobowość naszych wychowanków. Tempo rozwoju cywilizacji, trwająca rewolucja naukowo-techniczna utrudnia jasne widzenie przyszłości, dlatego wydaje się, że jednym z podstawowych aspektów dokształcania powinna być naukowa prognoza przyszłości, a szczególnie jej punkty wskazujące na kierunek przemian mentalności i psychiki człowieka podlegającego działaniu tworzonego przez siebie i wzrastającego ciągle tempa postępu cywilizacyjnego. Tylko bowiem posiadanie tej wizji stworzy warunki długofalowego i skutecznego oddziaływania wychowawczego, oddziaływania, które zarówno u nauczycieli, jak i u wychowanków uformuje umiejętność elastycznej reakcji na coraz to nowe sytuacje społeczne, ekonomiczne, polityczne, kulturowe, których przecież żadna nauka nie jest w stanie teraz przewidzieć do końca.</u>
528   - <u xml:id="u-24.15" who="#PosełAuleytnerWacław">Wysoka Izbo! Istnieje jeszcze jedno zagadnienie, które chciałbym poruszyć, może pozornie marginesowe ilościowo, ale wymagające też uporządkowania, jeśli porządkujemy wszystkie zagadnienia nauczycielstwa polskiego w formie jednej Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Sprawę tę poruszał już jeden z moich przedmówców. Myślę tu o niewielkiej liczbie nauczycieli i nauczycieli akademickich zatrudnionych w szkołach prywatnych oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.</u>
529   - <u xml:id="u-24.16" who="#PosełAuleytnerWacław">Sądzę, że zgodnie z delegacją projektu ustawy art. 115 Minister Oświaty i Wychowania oraz Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki mogą za zgodą Prezesa Rady Ministrów rozciągnąć przepisy działania ustawy na pracowników szkół prywatnych oraz na pracowników KUL, spełniających przecież swoje zadania społeczne.</u>
530   - <u xml:id="u-24.17" who="#PosełAuleytnerWacław">W szeregach nauczycieli i nauczycieli akademickich znajdują się ludzie wierzący i niewierzący. Sądzimy, że sformułowania art. 3 ustawy nie dają podstaw do takiego rozumienia obowiązków nauczyciela, które wymagałoby od człowieka wierzącego postępowania niezgodnego z jego sumieniem i przekonaniami światopoglądowymi.</u>
531   - <u xml:id="u-24.18" who="#PosełAuleytnerWacław">Obywatele Posłowie! Ostatnim zagadnieniem, na które chcę zwrócić uwagę, jest sprawa realizacji Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Określa ona jako główny cel szerokie oddziaływanie dydaktyczne i wychowawcze, a jako środek traktuje duże uprawnienia nauczyciela. Wraz z wcieleniem tej ustawy w życie nauczyciele mają nadzieję na polepszenie i pogłębienie skuteczności swego oddziaływania.</u>
532   - <u xml:id="u-24.19" who="#PosełAuleytnerWacław">I tu chciałbym podkreślić wagę rozporządzeń wykonawczych, które powinny być precyzyjnym, jasnym i konsekwentnym wyrazem ducha ustawy. Sądzę na przykład, że należy ściśle określić zasady dysponowania funduszem dyrektorskim, aby uniknąć możliwości jakiejkolwiek stronniczości. Sposób dyspozycji funduszem dyrektorskim powinien stać się zachętą do najlepszej pracy. Również, jak wspomniałem wyżej, bardzo precyzyjnego określenia wymaga zarządzenie wykonawcze dotyczące dokształcania nauczycieli.</u>
533   - <u xml:id="u-24.20" who="#PosełAuleytnerWacław">Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt oświadczyć, że Koło Poselskie „Znak” będzie głosować za projektem ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
  513 + <u xml:id="u-24.0" who="#WacławAuleytner">Wysoki Sejmie! W przyszłym roku, 14 października, minie 200 lat od powołania Komisji Edukacji Narodowej. Obok pełnej reformy ówczesnego szkolnictwa wyższego i średniego, programów i metod nauczania Komisja ta stworzyła nową grupę społeczną — stan nauczycielski — od początku podkreślając mocno społeczną rangę tego zawodu oraz zapewniając mu sytuację materialną, gwarantującą odpowiednie wykonywanie powierzonych zadań. Twórcy Komisji zdawali sobie sprawę, że odrodzenie narodowe i moralne Polski może być dokonane tylko poprzez wykształcenie i wychowanie nowego obywatela o nowoczesnej formacji intelektualnej.</u>
  514 + <u xml:id="u-24.1" who="#WacławAuleytner">Pokolenia Polaków wychowywanych w szkołach stworzonych przez Komisję Edukacji Narodowej przekazały niewątpliwie te najlepsze koncepcje idei odrodzenia Polski następnym generacjom, które w ciągu długich lat niewoli przechowywały nietkniętą tożsamość polskiego społeczeństwa, polskiej nauki i kultury.</u>
  515 + <u xml:id="u-24.2" who="#WacławAuleytner">Można zatem powiedzieć, że twórcy Komisji Edukacji Narodowej w niemałym stopniu przyczynili się do tego, że po 150 latach braku własnej państwowości, Polska mogła osiągnąć niepodległość, posiadając niemałą liczbę ludzi przygotowanych do działania gospodarczego, społecznego, politycznego i kulturalnego. Wydaje się przeto, że twórcy Komisji Edukacji Narodowej mieli wyobraźnię i wizję przyszłości na pewno niepełną, ale wystarczającą, aby umysły i postawy życiowe swych wychowanków skierować ku rozwojowi i twórczości, ku nowoczesnemu modelowi człowieka nieskrępowanego zacofanymi i odchodzącymi wzorcami społecznymi ówczesnej epoki.</u>
  516 + <u xml:id="u-24.3" who="#WacławAuleytner">W przyszłym roku będziemy — jak zapowiedział obywatel Premier — dyskutować w tej sali projekt reformy współczesnego nam modelu edukacji narodowej w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wówczas to również będziemy musieli skierować naszą wyobraźnię ku przyszłości, ku modelowi człowieka roku 2-tysięcznego. Tylko że tempo rozwoju cywilizacji z okresu pracy Komisji Edukacji Narodowej było niepomiernie mniejsze niż tempo rozwoju cywilizacji dnia dzisiejszego, dlatego zadanie to będzie niepomiernie trudniejsze i pozostaje poza wszelką wątpliwością, że będzie musiało być oparte na rzetelnych, naukowych podstawach.</u>
  517 + <u xml:id="u-24.4" who="#WacławAuleytner">Wysoki Sejmie! Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela wychodzi naprzeciw tej reformie. Wobec tego chciałbym tu podkreślić następujące, według mnie najistotniejsze sprawy.</u>
  518 + <u xml:id="u-24.5" who="#WacławAuleytner">1. Projekt ustawy przewiduje, że każdy nauczyciel w Polsce socjalistycznej powinien posiadać wykształcenie wyższe lub co najmniej być wybitnym specjalistą w swoim zawodzie. Gwarantuje to niewątpliwie znaczne podniesienie jakości nauczania, tym bardziej, że wysokość płacy uzależniona jest od posiadanego poziomu wykształcenia, stażu pracy i — co najważniejsze — osiągniętych wyników owej pracy. Nauczycielowi o tym poziomie wykształcenia i dobrym uposażeniu można stawiać też wysokie wymagania. A Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela takie wymagania stawia.</u>
  519 + <u xml:id="u-24.6" who="#WacławAuleytner">Art. 3 przedstawionego nam projektu ustawy obejmuje rejestr tych niemałych wymagań. Chciałbym z uznaniem zwrócić uwagę na kilka z nich, gdyż przekonany jestem, że one właśnie podnoszą niezmiernie moralną rangę zawodu nauczycielskiego. Ust. 2 tego artykułu w poz. 11 zawiera ważne sformułowanie: „Nauczyciel winien dbać o godność i przykładną postawę moralną wychowawcy młodego pokolenia i unikać w swym postępowaniu w służbie i poza służbą wszystkiego, co mogłoby obniżyć powagę zawodu, podnosić swój poziom zawodowy, ideologiczny i naukowy”.</u>
  520 + <u xml:id="u-24.7" who="#WacławAuleytner">Nauczyciel więc powinien być wzorem osobowym. Istnienie tej pozycji w Karcie Praw i Obowiązków Nauczyciela, i tak właśnie sformułowanej, przekonuje o możliwości sprostania dalszym wymaganiom takim, jak niełatwa sprawa rozbudzenia zainteresowań, a szczególnie samodzielności myślenia, jak kształtowanie czynnego współuczestnictwa w rozwoju gospodarki, kultury i życia społecznego, jak zamiłowanie do pracy, poczucie odpowiedzialności i dyscypliny społecznej, jak kształtowanie aktywnego stosunku uczniów i studentów do kultury i sztuki oraz wrażliwości na piękno, jak wreszcie popieranie samorządności uczniów i poczucia odpowiedzialności w działaniu organizacyjnym i zespołowym.</u>
  521 + <u xml:id="u-24.8" who="#WacławAuleytner">Są to niewątpliwie podstawowe problemy społeczne dnia dzisiejszego, a zatem i przede wszystkim — podstawowe problemy wychowania współczesnego. Nauczyciel spełniający określone wyżej wymogi jest w stanie podjąć skutecznie te trudne, a tak ważne dla życia i przyszłości naszego narodu zadania.</u>
  522 + <u xml:id="u-24.9" who="#WacławAuleytner">2. Niezmiernie ważną sprawą jest to, że Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela „reguluje status prawny nauczycieli i wychowawców wszystkich placówek oświatowo-wychowawczych i naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, a więc obejmuje łącznie nauczycieli szkół podstawowych, średnich i najróżnorodniejszych pracowników oświaty i wychowania oraz nauczycieli akademickich”. Wprowadzenie tej ostatniej nazwy jest bardzo istotne, gdyż wiąże niejako nauczycieli szkół wszystkich szczebli, zrównując ich rangę społeczną. Wszyscy bowiem nauczyciele mają podobne zadania w zakresie formowania młodego pokolenia. Chodzi tu też o „obieg krwi” między szkolnictwem podstawowym, średnim i wyższym, tak ważny dla podnoszenia kwalifikacji jednych nauczycieli, a badań naukowych — drugich. Ułatwi to realny przepływ kadr między szkołami wyższymi i innymi.</u>
  523 + <u xml:id="u-24.10" who="#WacławAuleytner">Art. 14 projektu ustawy omawia obowiązek stałego pogłębiania i aktualizowania wiedzy naukowej i pedagogicznej oraz stałego doskonalenia praktycznych umiejętności dydaktycznych i wychowawczych nauczyciela.</u>
  524 + <u xml:id="u-24.11" who="#WacławAuleytner">Przewiduje się stałe samokształcenie, organizację kursów i studiów podyplomowych. Jest to najbardziej godne uznania założenie, choć w praktyce trudne do realizacji, wymaga bowiem głębokiego zrozumienia potrzeby dokształcania pracowników przez kierownictwo zakładów dydaktyczno-wychowawczych, które w praktyce, zawsze mając kłopoty kadrowe, nieraz niechętnie ustosunkowują się do ułatwiania pracownikom rzetelnej pracy w tym kierunku.</u>
  525 + <u xml:id="u-24.12" who="#WacławAuleytner">Sądzę, że istnieje tutaj konieczność bardzo precyzyjnie opracowanego zarządzenia wykonawczego. Niepokoi też tu, jeśli chodzi o samokształcenie, liczba godzin obowiązkowych nauczycieli, specjalnie przy zrównaniu liczby godzin nauczania różnych przedmiotów bardziej lub mniej pracochłonnych, w zestawieniu z liczbą młodzieży w klasach, młodzieży, z którą wszak trzeba nawiązać kontakt wychowawczy. Zbliża się wprawdzie niż demograficzny; obniży on liczbę młodzieży w klasach, które — miejmy nadzieję — nie będą komasowane, bo, jak sądzę, nauczyciel na samokształcenie, wychodzące poza konieczne, solidne przygotowanie się do realizacji programu nauczania i tak niewiele będzie miał czasu.</u>
  526 + <u xml:id="u-24.13" who="#WacławAuleytner">Dlatego przy konieczności stawiania mocno problemu samokształcenia, które stanowi świadectwo aktywnej i zaangażowanej postawy nauczyciela, główny jednak nacisk, jeśli chodzi o dokształcanie i podnoszenie kwalifikacji, należy położyć na kursy, studia podyplomowe i projektowane staże nauczycieli szkół podstawowych i średnich na wyższych uczelniach, jak i staże nauczycieli akademickich w szkołach niższego szczebla.</u>
  527 + <u xml:id="u-24.14" who="#WacławAuleytner">I tutaj chciałbym wrócić do początku moich wywodów w tej sprawie. Jak mi się wydaje, jednym z ważnych zadań owego dokształcania jest spojrzenie naprzód i stworzenie sobie wizji człowieka roku 2-tysięcznego. Bo przecież właśnie dla tych lat formujemy umysłowość i osobowość naszych wychowanków. Tempo rozwoju cywilizacji, trwająca rewolucja naukowo-techniczna utrudnia jasne widzenie przyszłości, dlatego wydaje się, że jednym z podstawowych aspektów dokształcania powinna być naukowa prognoza przyszłości, a szczególnie jej punkty wskazujące na kierunek przemian mentalności i psychiki człowieka podlegającego działaniu tworzonego przez siebie i wzrastającego ciągle tempa postępu cywilizacyjnego. Tylko bowiem posiadanie tej wizji stworzy warunki długofalowego i skutecznego oddziaływania wychowawczego, oddziaływania, które zarówno u nauczycieli, jak i u wychowanków uformuje umiejętność elastycznej reakcji na coraz to nowe sytuacje społeczne, ekonomiczne, polityczne, kulturowe, których przecież żadna nauka nie jest w stanie teraz przewidzieć do końca.</u>
  528 + <u xml:id="u-24.15" who="#WacławAuleytner">Wysoka Izbo! Istnieje jeszcze jedno zagadnienie, które chciałbym poruszyć, może pozornie marginesowe ilościowo, ale wymagające też uporządkowania, jeśli porządkujemy wszystkie zagadnienia nauczycielstwa polskiego w formie jednej Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Sprawę tę poruszał już jeden z moich przedmówców. Myślę tu o niewielkiej liczbie nauczycieli i nauczycieli akademickich zatrudnionych w szkołach prywatnych oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.</u>
  529 + <u xml:id="u-24.16" who="#WacławAuleytner">Sądzę, że zgodnie z delegacją projektu ustawy art. 115 Minister Oświaty i Wychowania oraz Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki mogą za zgodą Prezesa Rady Ministrów rozciągnąć przepisy działania ustawy na pracowników szkół prywatnych oraz na pracowników KUL, spełniających przecież swoje zadania społeczne.</u>
  530 + <u xml:id="u-24.17" who="#WacławAuleytner">W szeregach nauczycieli i nauczycieli akademickich znajdują się ludzie wierzący i niewierzący. Sądzimy, że sformułowania art. 3 ustawy nie dają podstaw do takiego rozumienia obowiązków nauczyciela, które wymagałoby od człowieka wierzącego postępowania niezgodnego z jego sumieniem i przekonaniami światopoglądowymi.</u>
  531 + <u xml:id="u-24.18" who="#WacławAuleytner">Obywatele Posłowie! Ostatnim zagadnieniem, na które chcę zwrócić uwagę, jest sprawa realizacji Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela. Określa ona jako główny cel szerokie oddziaływanie dydaktyczne i wychowawcze, a jako środek traktuje duże uprawnienia nauczyciela. Wraz z wcieleniem tej ustawy w życie nauczyciele mają nadzieję na polepszenie i pogłębienie skuteczności swego oddziaływania.</u>
  532 + <u xml:id="u-24.19" who="#WacławAuleytner">I tu chciałbym podkreślić wagę rozporządzeń wykonawczych, które powinny być precyzyjnym, jasnym i konsekwentnym wyrazem ducha ustawy. Sądzę na przykład, że należy ściśle określić zasady dysponowania funduszem dyrektorskim, aby uniknąć możliwości jakiejkolwiek stronniczości. Sposób dyspozycji funduszem dyrektorskim powinien stać się zachętą do najlepszej pracy. Również, jak wspomniałem wyżej, bardzo precyzyjnego określenia wymaga zarządzenie wykonawcze dotyczące dokształcania nauczycieli.</u>
  533 + <u xml:id="u-24.20" who="#WacławAuleytner">Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt oświadczyć, że Koło Poselskie „Znak” będzie głosować za projektem ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
534 534 <u xml:id="u-24.21" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
535 535 </div>
536 536 <div xml:id="div-25">
537   - <u xml:id="u-25.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Halina Kiliś.</u>
  537 + <u xml:id="u-25.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Halina Kiliś.</u>
538 538 </div>
539 539 <div xml:id="div-26">
540   - <u xml:id="u-26.0" who="#PosełKiliśHalina">Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W swoim wystąpieniu pragnę ustosunkować się do tych punktów projektu ustawy, które dotyczą nauczycieli szkół podstawowych.</u>
541   - <u xml:id="u-26.1" who="#PosełKiliśHalina">Wśród blisko półmilionowej rzeszy pedagogów stanowimy grupę najliczniejszą. W roku szkolnym 1970/1971 w szkołach podstawowych pracowało ogółem 211 473 nauczycieli, w tym 121 979 osób przypada na wieś, a 89 494 — na miasta. Projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela spotkał się z pełną aprobatą zainteresowanych, bowiem zawarte w nim treści zmierzają do podniesienia społecznej rangi zawodu, do ugruntowania autorytetu nauczyciela w środowisku.</u>
542   - <u xml:id="u-26.2" who="#PosełKiliśHalina">Karta poprawia sytuację socjalną i mieszkaniową, reguluje z korzyścią dla nauczycieli warunki przechodzenia na emeryturę, stwarza system bodźców do podnoszenia poziomu kwalifikacji i osiągania jak najlepszych wyników w pracy. Przy ustalaniu wysokości podwyżek obrano słuszne kryterium premiowania wyższego poziomu wykształcenia oraz dłuższego stażu pracy. Cóż bowiem jak nie wysokie kwalifikacje i doświadczenie stanowią rękojmię efektywnej pracy nauczyciela.</u>
543   - <u xml:id="u-26.3" who="#PosełKiliśHalina">W systemie naszego szkolnictwa podstawowego obok szkół wysoko zorganizowanych mamy jeszcze placówki o mniejszej liczbie uczniów i nauczycieli, zmuszone z konieczności do pracy systemem klas łączonych. Jest to niewątpliwie sytuacja niekorzystna, pogłębiająca się głównie w środowiskach wiejskich w wyniku niżu demograficznego. Fakt, że nauczyciele klas łączonych otrzymywać będą dodatkowy ryczałt za zwiększone obowiązki świadczy o zrozumieniu trudności, jakie musi pokonywać nauczyciel dzielący swą uwagę między uczniów dwóch klas pracujących równocześnie. Stanowi to również krok naprzód w dążeniu do wyrównywania dysproporcji w poziomie i w wynikach nauczania szkół wiejskich.</u>
544   - <u xml:id="u-26.4" who="#PosełKiliśHalina">Większość nauczycieli szkół podstawowych jest zatrudniona na wsi, gdzie nie zawsze znajduje odpowiednie warunki do pracy i odpoczynku. Wiele osób mieszka w izbach odnajmowanych przez władze gromadzkie, często ciasnych i pozbawionych elementarnych wygód. Projekt ustawy utrzymuje dotychczasowe przywileje w zakresie mieszkań z tym. że konkretyzuje wiele spraw, które były źródłem nieporozumień. Prawo do bezpłatnego mieszkania zachowuje nauczyciel również w wypadku, gdy liczba mieszkańców wsi lub osiedla przekroczy ustawowe 2 000. Nauczyciele zyskują prawo do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, co jest bardzo istotne w zawodzie wymagającym przygotowania się do lekcji, a także ciągłego doskonalenia umiejętności i rozszerzania wiedzy. Na tym tle rysuje się konieczność postrzegania przez rady narodowe obowiązku zabezpieczenia nauczycielom właściwych warunków mieszkaniowych.</u>
545   - <u xml:id="u-26.5" who="#PosełKiliśHalina">Bezpłatna dostawa opału, dojazdy do lekarzy, zwrot kosztów podróży w wypadku osób dojeżdżających i zwrot opłat za czynsz, możliwość uzyskania działki — wszystko to niewątpliwie zmierza do poprawy sytuacji materialnej nauczyciela. Nie wspomniałam jeszcze o funduszu socjalnym, który pozwoli na rozwiązywanie wielu spraw bytowych nauczycieli, jak lecznictwo sanatoryjne, rozwój wczasów i inne formy wypoczynku po pracy.</u>
546   - <u xml:id="u-26.6" who="#PosełKiliśHalina">Znacznie też korzystniej przedstawia się w świetle projektu sytuacja nauczycieli — emerytów. Wyższe uposażenie emerytalne, obliczane awansem od stawek po całkowitej podwyżce, 10-procentowy dodatek, a także prawo do bezpłatnego mieszkania w środowisku wiejskim — wszystkie te uprawnienia przyczynią się niewątpliwie do wcześniejszego przechodzenia na zasłużony odpoczynek. W tym świetle słuszna jest decyzja dotycząca przenoszenia nauczycieli z urzędu na emeryturę po osiągnięciu przez nich wieku 55 i 50 lat. Przepis ma na uwadze interes szkoły i ucznia, dobrze więc, że decyzję w tym względzie pozostawia się władzom szkolnym.</u>
547   - <u xml:id="u-26.7" who="#PosełKiliśHalina">Jesteśmy przekonani, że realizacja ustawy w dużym stopniu przyczyni się do podniesienia rangi szkoły i nauczyciela. Pamiętać jednak musimy, że rangi tej nie sposób wzmocnić wydaniem ustawy, że nauczyciel musi ją sobie sam wypracować. Dotyczy to zwłaszcza nauczycieli w małych miastach i na wsi. Ich postawa społeczna i polityczna, tryb życia, zachowanie — podlegają stałej ocenie środowiska, które stawia im bardzo wysokie wymagania. Dlatego słusznie mówi się w ustawie także o naszych obowiązkach. O autorytecie decydują głównie jakość i wyniki pracy. Podwyższenie wymagań dotyczących wykształcenia nowo zatrudnionych nauczycieli ma więc swoje uzasadnienie.</u>
548   - <u xml:id="u-26.8" who="#PosełKiliśHalina">Dobro szkoły wymaga także, by nauczyciel nieustannie doskonalił metody, odświeżał i uzupełniał swoją wiedzę. Zagadnienie jest bardzo istotne, tym bardziej, że w szkolnictwie podstawowym stosunkowo niewielu nauczycieli legitymuje się wykształceniem wyższym. Na blisko 220 tysięcy osób zatrudnionych w tym typie szkoły, 156 tysięcy — to osoby po ukończeniu studium nauczycielskiego.</u>
549   - <u xml:id="u-26.9" who="#PosełKiliśHalina">Znane jest powszechnie dążenie nauczycieli do zdobywania wyższych kwalifikacji, jak również ich zaangażowanie w pracy społecznej. Ustawa stwarza w tym zakresie dodatkowe bodźce w formie dodatków do uposażeń oraz nagród.</u>
550   - <u xml:id="u-26.10" who="#PosełKiliśHalina">Istotnym czynnikiem podnoszenia społecznej rangi nauczyciela jest przewidziane w projekcie ustawy nadawanie odznaczeń i wyróżnień państwowych, jak tytuł Zasłużonego Nauczyciela PRL, medal Komisji Edukacji Narodowej, jak też odznaczeń państwowych z tytułu 20-letniej nienagannej pracy pedagogicznej.</u>
551   - <u xml:id="u-26.11" who="#PosełKiliśHalina">Zdajemy sobie sprawę, że wzrostowi rangi zawodu musi towarzyszyć wzrost odpowiedzialności służbowej nauczycieli. Obok bodźców materialnych zachodzi także konieczność stosowania większej kontroli dla wyeliminowania jednostek nieodpowiedzialnych, działających na szkodę zawodu. Stąd słuszne są przepisy zwiększające uprawnienia kierowników do wymierzania kar porządkowych, jak i regulujące postępowanie komisji dyscyplinarnych. Wprowadzenie terminowego mianowania na stanowiska kierownicze, jak również podwyższenie dodatków funkcyjnych pozwoli na większą elastyczność w doborze kadry i zapewni lepszą obsadę stanowisk, od której w dużej mierze Zależy atmosfera i poziom pracy zespołu. Karta umożliwia obejmowanie stanowisk przez ludzi wysoko kwalifikowanych i o odpowiednim doświadczeniu zawodowym.</u>
552   - <u xml:id="u-26.12" who="#PosełKiliśHalina">Projekt ustawy — co warto również podkreślić — zmierza do stabilizacji nauczyciela w zawodzie. Sprzyja temu przede wszystkim stosowanie zasady mianowania, nowy system płac i dodatkowe bodźce w postaci nagród. Nauczyciela mianowanego można będzie przenieść z urzędu do szkoły z innej miejscowości, ale przeniesienie to obwarowane jest tak licznymi przepisami, że gwarantuje uniknięcie krzywdzących nauczyciela decyzji. Przepis ten uważamy za słuszny ze względu na dobro szkoły. W wielu placówkach, zwłaszcza na wsi, występuje brak podstawowych specjalistów, podczas gdy gdzie indziej jest ich nadmiar. Dysproporcje te działają hamująco na podnoszenie poziomu pracy szkół na wsi, opóźniają realizacje hasła równego startu dzieci ze wszystkich środowisk społecznych i różnych miejsc zamieszkania.</u>
553   - <u xml:id="u-26.13" who="#PosełKiliśHalina">Wysoki Sejmie! Przed kilku dniami obchodziliśmy 102 rocznicę urodzin Włodzimierza Lenina. Przy budowie socjalizmu w naszym kraju korzystamy często z nauk i wskazań tego genialnego myśliciela i działacza politycznego. My, nauczyciele, szczególnie często przypominaliśmy słowa Lenina odnoszące się do pozycji społecznej nauczyciela:</u>
554   - <u xml:id="u-26.14" who="#PosełKiliśHalina">„Nauczyciel ludowy powinien u nas mieć tak wysoką pozycje — mówił Lenin — jakiej nie miał, nie ma i mieć nie może w społeczeństwie burżuazyjnym. Jest to pewnik, który nie wymaga dowodów”.</u>
555   - <u xml:id="u-26.15" who="#PosełKiliśHalina">Jednakże w przeszłości zapomniano o drugiej części wypowiedzi Włodzimierza Lenina, w której mówił:</u>
556   - <u xml:id="u-26.16" who="#PosełKiliśHalina">„Do takiego stanu rzeczy winniśmy zmierzać przez systematyczną, wytrwałą, uporczywą prace zarówno nad podniesieniem jego poziomu ideowego, jak i nad wszechstronnym przygotowaniem go do jego rzeczywiście wysokiego powołania oraz — co jest najważniejsze, najważniejsze, po trzykroć — najważniejsze — nad poprawą jego sytuacji materialnej”.</u>
557   - <u xml:id="u-26.17" who="#PosełKiliśHalina">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela zapewnia pełną realizacje tych słusznych wskazań. Niech mi wolno będzie w imieniu ponad 200-tysięcznej rzeszy nauczycieli szkół podstawowych zapewnić, że zgodnie z duchem tej Karty wypełnimy obowiązki, jakie stawia przed nami społeczeństwo.</u>
  540 + <u xml:id="u-26.0" who="#HalinaKiliś">Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! W swoim wystąpieniu pragnę ustosunkować się do tych punktów projektu ustawy, które dotyczą nauczycieli szkół podstawowych.</u>
  541 + <u xml:id="u-26.1" who="#HalinaKiliś">Wśród blisko półmilionowej rzeszy pedagogów stanowimy grupę najliczniejszą. W roku szkolnym 1970/1971 w szkołach podstawowych pracowało ogółem 211 473 nauczycieli, w tym 121 979 osób przypada na wieś, a 89 494 — na miasta. Projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela spotkał się z pełną aprobatą zainteresowanych, bowiem zawarte w nim treści zmierzają do podniesienia społecznej rangi zawodu, do ugruntowania autorytetu nauczyciela w środowisku.</u>
  542 + <u xml:id="u-26.2" who="#HalinaKiliś">Karta poprawia sytuację socjalną i mieszkaniową, reguluje z korzyścią dla nauczycieli warunki przechodzenia na emeryturę, stwarza system bodźców do podnoszenia poziomu kwalifikacji i osiągania jak najlepszych wyników w pracy. Przy ustalaniu wysokości podwyżek obrano słuszne kryterium premiowania wyższego poziomu wykształcenia oraz dłuższego stażu pracy. Cóż bowiem jak nie wysokie kwalifikacje i doświadczenie stanowią rękojmię efektywnej pracy nauczyciela.</u>
  543 + <u xml:id="u-26.3" who="#HalinaKiliś">W systemie naszego szkolnictwa podstawowego obok szkół wysoko zorganizowanych mamy jeszcze placówki o mniejszej liczbie uczniów i nauczycieli, zmuszone z konieczności do pracy systemem klas łączonych. Jest to niewątpliwie sytuacja niekorzystna, pogłębiająca się głównie w środowiskach wiejskich w wyniku niżu demograficznego. Fakt, że nauczyciele klas łączonych otrzymywać będą dodatkowy ryczałt za zwiększone obowiązki świadczy o zrozumieniu trudności, jakie musi pokonywać nauczyciel dzielący swą uwagę między uczniów dwóch klas pracujących równocześnie. Stanowi to również krok naprzód w dążeniu do wyrównywania dysproporcji w poziomie i w wynikach nauczania szkół wiejskich.</u>
  544 + <u xml:id="u-26.4" who="#HalinaKiliś">Większość nauczycieli szkół podstawowych jest zatrudniona na wsi, gdzie nie zawsze znajduje odpowiednie warunki do pracy i odpoczynku. Wiele osób mieszka w izbach odnajmowanych przez władze gromadzkie, często ciasnych i pozbawionych elementarnych wygód. Projekt ustawy utrzymuje dotychczasowe przywileje w zakresie mieszkań z tym. że konkretyzuje wiele spraw, które były źródłem nieporozumień. Prawo do bezpłatnego mieszkania zachowuje nauczyciel również w wypadku, gdy liczba mieszkańców wsi lub osiedla przekroczy ustawowe 2 000. Nauczyciele zyskują prawo do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, co jest bardzo istotne w zawodzie wymagającym przygotowania się do lekcji, a także ciągłego doskonalenia umiejętności i rozszerzania wiedzy. Na tym tle rysuje się konieczność postrzegania przez rady narodowe obowiązku zabezpieczenia nauczycielom właściwych warunków mieszkaniowych.</u>
  545 + <u xml:id="u-26.5" who="#HalinaKiliś">Bezpłatna dostawa opału, dojazdy do lekarzy, zwrot kosztów podróży w wypadku osób dojeżdżających i zwrot opłat za czynsz, możliwość uzyskania działki — wszystko to niewątpliwie zmierza do poprawy sytuacji materialnej nauczyciela. Nie wspomniałam jeszcze o funduszu socjalnym, który pozwoli na rozwiązywanie wielu spraw bytowych nauczycieli, jak lecznictwo sanatoryjne, rozwój wczasów i inne formy wypoczynku po pracy.</u>
  546 + <u xml:id="u-26.6" who="#HalinaKiliś">Znacznie też korzystniej przedstawia się w świetle projektu sytuacja nauczycieli — emerytów. Wyższe uposażenie emerytalne, obliczane awansem od stawek po całkowitej podwyżce, 10-procentowy dodatek, a także prawo do bezpłatnego mieszkania w środowisku wiejskim — wszystkie te uprawnienia przyczynią się niewątpliwie do wcześniejszego przechodzenia na zasłużony odpoczynek. W tym świetle słuszna jest decyzja dotycząca przenoszenia nauczycieli z urzędu na emeryturę po osiągnięciu przez nich wieku 55 i 50 lat. Przepis ma na uwadze interes szkoły i ucznia, dobrze więc, że decyzję w tym względzie pozostawia się władzom szkolnym.</u>
  547 + <u xml:id="u-26.7" who="#HalinaKiliś">Jesteśmy przekonani, że realizacja ustawy w dużym stopniu przyczyni się do podniesienia rangi szkoły i nauczyciela. Pamiętać jednak musimy, że rangi tej nie sposób wzmocnić wydaniem ustawy, że nauczyciel musi ją sobie sam wypracować. Dotyczy to zwłaszcza nauczycieli w małych miastach i na wsi. Ich postawa społeczna i polityczna, tryb życia, zachowanie — podlegają stałej ocenie środowiska, które stawia im bardzo wysokie wymagania. Dlatego słusznie mówi się w ustawie także o naszych obowiązkach. O autorytecie decydują głównie jakość i wyniki pracy. Podwyższenie wymagań dotyczących wykształcenia nowo zatrudnionych nauczycieli ma więc swoje uzasadnienie.</u>
  548 + <u xml:id="u-26.8" who="#HalinaKiliś">Dobro szkoły wymaga także, by nauczyciel nieustannie doskonalił metody, odświeżał i uzupełniał swoją wiedzę. Zagadnienie jest bardzo istotne, tym bardziej, że w szkolnictwie podstawowym stosunkowo niewielu nauczycieli legitymuje się wykształceniem wyższym. Na blisko 220 tysięcy osób zatrudnionych w tym typie szkoły, 156 tysięcy — to osoby po ukończeniu studium nauczycielskiego.</u>
  549 + <u xml:id="u-26.9" who="#HalinaKiliś">Znane jest powszechnie dążenie nauczycieli do zdobywania wyższych kwalifikacji, jak również ich zaangażowanie w pracy społecznej. Ustawa stwarza w tym zakresie dodatkowe bodźce w formie dodatków do uposażeń oraz nagród.</u>
  550 + <u xml:id="u-26.10" who="#HalinaKiliś">Istotnym czynnikiem podnoszenia społecznej rangi nauczyciela jest przewidziane w projekcie ustawy nadawanie odznaczeń i wyróżnień państwowych, jak tytuł Zasłużonego Nauczyciela PRL, medal Komisji Edukacji Narodowej, jak też odznaczeń państwowych z tytułu 20-letniej nienagannej pracy pedagogicznej.</u>
  551 + <u xml:id="u-26.11" who="#HalinaKiliś">Zdajemy sobie sprawę, że wzrostowi rangi zawodu musi towarzyszyć wzrost odpowiedzialności służbowej nauczycieli. Obok bodźców materialnych zachodzi także konieczność stosowania większej kontroli dla wyeliminowania jednostek nieodpowiedzialnych, działających na szkodę zawodu. Stąd słuszne są przepisy zwiększające uprawnienia kierowników do wymierzania kar porządkowych, jak i regulujące postępowanie komisji dyscyplinarnych. Wprowadzenie terminowego mianowania na stanowiska kierownicze, jak również podwyższenie dodatków funkcyjnych pozwoli na większą elastyczność w doborze kadry i zapewni lepszą obsadę stanowisk, od której w dużej mierze Zależy atmosfera i poziom pracy zespołu. Karta umożliwia obejmowanie stanowisk przez ludzi wysoko kwalifikowanych i o odpowiednim doświadczeniu zawodowym.</u>
  552 + <u xml:id="u-26.12" who="#HalinaKiliś">Projekt ustawy — co warto również podkreślić — zmierza do stabilizacji nauczyciela w zawodzie. Sprzyja temu przede wszystkim stosowanie zasady mianowania, nowy system płac i dodatkowe bodźce w postaci nagród. Nauczyciela mianowanego można będzie przenieść z urzędu do szkoły z innej miejscowości, ale przeniesienie to obwarowane jest tak licznymi przepisami, że gwarantuje uniknięcie krzywdzących nauczyciela decyzji. Przepis ten uważamy za słuszny ze względu na dobro szkoły. W wielu placówkach, zwłaszcza na wsi, występuje brak podstawowych specjalistów, podczas gdy gdzie indziej jest ich nadmiar. Dysproporcje te działają hamująco na podnoszenie poziomu pracy szkół na wsi, opóźniają realizacje hasła równego startu dzieci ze wszystkich środowisk społecznych i różnych miejsc zamieszkania.</u>
  553 + <u xml:id="u-26.13" who="#HalinaKiliś">Wysoki Sejmie! Przed kilku dniami obchodziliśmy 102 rocznicę urodzin Włodzimierza Lenina. Przy budowie socjalizmu w naszym kraju korzystamy często z nauk i wskazań tego genialnego myśliciela i działacza politycznego. My, nauczyciele, szczególnie często przypominaliśmy słowa Lenina odnoszące się do pozycji społecznej nauczyciela:</u>
  554 + <u xml:id="u-26.14" who="#HalinaKiliś">„Nauczyciel ludowy powinien u nas mieć tak wysoką pozycje — mówił Lenin — jakiej nie miał, nie ma i mieć nie może w społeczeństwie burżuazyjnym. Jest to pewnik, który nie wymaga dowodów”.</u>
  555 + <u xml:id="u-26.15" who="#HalinaKiliś">Jednakże w przeszłości zapomniano o drugiej części wypowiedzi Włodzimierza Lenina, w której mówił:</u>
  556 + <u xml:id="u-26.16" who="#HalinaKiliś">„Do takiego stanu rzeczy winniśmy zmierzać przez systematyczną, wytrwałą, uporczywą prace zarówno nad podniesieniem jego poziomu ideowego, jak i nad wszechstronnym przygotowaniem go do jego rzeczywiście wysokiego powołania oraz — co jest najważniejsze, najważniejsze, po trzykroć — najważniejsze — nad poprawą jego sytuacji materialnej”.</u>
  557 + <u xml:id="u-26.17" who="#HalinaKiliś">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela zapewnia pełną realizacje tych słusznych wskazań. Niech mi wolno będzie w imieniu ponad 200-tysięcznej rzeszy nauczycieli szkół podstawowych zapewnić, że zgodnie z duchem tej Karty wypełnimy obowiązki, jakie stawia przed nami społeczeństwo.</u>
558 558 <u xml:id="u-26.18" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
559 559 </div>
560 560 <div xml:id="div-27">
561   - <u xml:id="u-27.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Głos ma poseł Stanisław Rostworowski.</u>
  561 + <u xml:id="u-27.0" who="#AndrzejBenesz">Głos ma poseł Stanisław Rostworowski.</u>
562 562 </div>
563 563 <div xml:id="div-28">
564   - <u xml:id="u-28.0" who="#PosełRostworowskiStanisław">Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak niedawno jeszcze uczestniczyliśmy w licznych zebraniach przedwyborczych. Naszą kartą programową była wówczas uchwała VI Zjazdu PZPR. Wielokrotnie pytano nas, czy to co uchwalił Zjazd okaże się realne, będzie rzeczywistością społeczną życia ojczyzny. Nic więc dziwnego, że ze szczególną satysfakcją podejmujemy dziś dysputę nad dokumentem tej rangi, co Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, dokumentem, którego profil zarysowała już wspomniana uchwała. Dotyczy on newralgicznego punktu naszego życia narodowego — mówi o nauczycielach i wychowawcach, a wiec ludziach, którzy swoją osobowością mają kształtować nowe pokolenia, rozniecać światło poznania na drogach prowadzących do prawdy i umiłowania wszystkiego, co wzniosłe.</u>
565   - <u xml:id="u-28.1" who="#PosełRostworowskiStanisław">Przemawiając w imieniu Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego, rzecz zrozumiała, że przede wszystkim muszę zwrócić swe myśli ku generalnym, ideowo-światopoglądowym założeniom nowej ustawy. Na jej pierwszej stronie czytamy: „Nauczyciel urzeczywistnia socjalistyczne ideały programowe kierowniczej siły narodu — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej”. Dla nas — bezpartyjnych — Polska Zjednoczona Partia Robotnicza jest częścią internacjonalistycznego ruchu robotniczego, który właśnie tu w Polsce od 30 lat konfrontuje swój program z rzeczywistością społeczną kraju, z jego realiami kulturowymi, światopoglądowymi i narodowymi. Owa konfrontacja stawia PZPR w pierwszym szeregu sił patriotycznych, nadaje jej rangę gwaranta rozwoju socjalizmu w Polsce. Nic więc dziwnego, że powiązanie życia szkoły z programem wiodącej siły politycznej narodu należy uznać za w pełni uzasadnione.</u>
566   - <u xml:id="u-28.2" who="#PosełRostworowskiStanisław">Tym więcej, że jak mówi ustawa, cała edukacja narodowa ma sprzyjać urzeczywistnieniu ideałów wychowawczych socjalizmu, który jest także programem ideowo-politycznym szerokich rzesz ludzi wierzących w naszym kraju. Położenie akcentu na założenia socjalizmu stwarza sytuacje, w której program współczesnej szkoły polskiej staje się sprawą wspólną wierzących i niewierzących, ludzi różnych światopoglądów. Dyskusja wokół roli światopoglądu w szkole toczy się od dawna. Ludzie wierzący bynajmniej nie uznania, aby religia miała być sprzeczna z nauka. W tym jednak wypadku chodzi o to, aby szkoła nauczająca i wychowująca w duchu patriotyzmu i socjalizmu była wspólną sprawą dla wszystkich Polaków.</u>
567   - <u xml:id="u-28.3" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wnikliwie studiując założenia wychowawcze, proponowane przez nową ustawę, dochodzi się do wniosku, że zarysowany program ma wysokie walory ogólnoludzkie i przez to też bliski staje się ludziom wierzącym. Wychowanie w duchu umiłowania ojczyzny, pokoju, zasad sprawiedliwości społecznej, wpajania szacunku dla pracy, dla osiągnięć nauki i techniki, rozbudzanie samodzielności myślenia, kształtowanie czynnego współuczestnictwa w działalności na rzecz rozwoju kultury i form życia społeczno-gospodarczego — oto zespół jakże słusznie dobranych kierunków wychowawczych w tej dobie wielkich przemian cywilizacyjnych i ideowych.</u>
568   - <u xml:id="u-28.4" who="#PosełRostworowskiStanisław">W ustawie jest mowa również o moralności socjalistycznej. Może zbyt mało jest powiedziane czym jest owa moralność. W kręgach Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego od dawna głosimy, że w szkolnictwie polskim niezbędne jest przyjęcie jednolitego modelu wychowania moralnego. Jesteśmy przekonani, że istnieje ogólny określony zespół podstawowych wartości, takich jak prawdomówność, obowiązkowość, solidarność, szacunek dla wspólnego wysiłku, czystość obyczajów, miłość rodziców, uczciwość, pracowitość, poczucie służebności wobec celów wyższych. Znaczenie owych wartości odczuwają wszyscy wspólnie. A jednak ich wykładnia terminologiczna często sprzyja wrażeniu jakoby państwo poprzez szkołę lansowało inny system wychowawczy niźli ten, którym chce się kierować świadoma swych obowiązków wychowawczych rodzina polska. Sądzimy, że należałoby przywiązać większą wagę do wyjaśnienia tych rozbieżności. Świadomość konieczności nadania właściwej rangi współpracy rodziców szkołą jest dziś coraz bardziej powszechna. Ze swej strony będziemy działali na rzecz jak najszerszego współuczestnictwa rodziny w procesach wychowawczych, prowadzonych przez nauczycielstwo.</u>
569   - <u xml:id="u-28.5" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wysoka Izbo! W dyskusji, prowadzonej także w środowiskach Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego nad projektem ustawy, padały głosy, iż ustawa, skrupulatnie zajmująca się problemem szkolnictwa, zbyt wąsko potraktowała sprawy pracy wychowawczej w ramach internatów. Od czasu powołania Społecznego Funduszu Budowy Szkół i Internatów kwestia właściwego wykorzystania dla celów wychowawczych rozrastającej się sieci internatów staje się tym bardziej istotna. Internaty jednak w zbyt ograniczonym stopniu korzystają z funduszów przekazanych do podziału dyrekcjom szkół. Wychowawcy, zobowiązani także i obecnie do 42 godzin pracy tygodniowo — odczuwają nadmierne przeciążenie. Podczas swych dyżurów sprawują oni często w pojedynkę opiekę nad ponad 100 czy 200 uczniami, gdyż przy zmianowości pracy w wielu szkołach trzeba utrzymywać stały dyżur w ciągu dnia, a niski stan obsady etatowej nie pozwala na zdublowanie obsady wychowawców. Projekt ustawy uniemożliwi wychowawcom udział w pracy dydaktycznej w szkole, gdyż nie ma przedmiotów, które można by wykładać tylko cztery godziny tygodniowo. Wcześniej już sygnalizowano, że nie istnieje zbiór przepisów prawnych regulujących całokształt zagadnień pracy internatów. Nie prowadzi się również w dostatecznym stopniu badań socjologicznych, pozwalających ocenić prawidłowość funkcji pedagogicznych w obecnej strukturze internatów. Sprawy te powinny być przedmiotem bardziej wnikliwej oceny.</u>
570   - <u xml:id="u-28.6" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wniesiona do laski marszałkowskiej Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela z uwagi na swe założenia nie może obejmować całokształtu problemów dydaktycznych. Wiadomo, że jest opracowywany raport o stanie oświaty w Polsce, który będzie podstawą do dalszych ustaleń. Niemniej jednak, już teraz zarysowało się wiele problemów wyraźnie lub pośrednio dydaktycznych. Zwraca się uwagę na nadmierną eliminację przedmiotów ogólnokształcących ze szkół zawodowych. Siedemdziesiąt godzin wykładowych języka polskiego czy matematyki w skali rocznej w ostatnich klasach tych szkół nie pozwala nabyć wiadomości natury ogólnej i wpływa także hamująco na zdolności percepcyjne uczniów, również w zakresie przedmiotów czysto zawodowych.</u>
571   - <u xml:id="u-28.7" who="#PosełRostworowskiStanisław">Projekt ustawy w rozdziale 2 art. 5 bardzo słusznie stanowi, że na dyrektorów szkół będą powoływani kandydaci spośród czynnych nauczycieli. Dawniej stosowana niejednokrotnie praktyka powoływania dyrektorów szkół zawodowych spośród wykładowców dochodzących i niepedagogów stwarzała sytuację, że często tego typu dyrektor nie był w stanie ogarnąć całokształtu funkcji dydaktyczno-wychowawczych kierowanej przez siebie szkoły. Również bardzo uzasadniona jest zasada pięcioletniej rotacji na stanowiskach dyrektorskich. Perspektywa awansu pobudzi bowiem aspiracje społeczne i kwalifikacyjne wśród szerszego grona nauczycieli. Ujawni się to szczególnie, jeśli praktyka ustali co najwyżej dwukrotną kadencje piastowania przez te same osoby funkcji dyrektorskich.</u>
572   - <u xml:id="u-28.8" who="#PosełRostworowskiStanisław">Prezes Rady Ministrów słusznie stwierdza, że największa rozbieżność opinii wśród nauczycieli wywołuje ustalony wymiar godzin pracy. Sprawą nienową jest kwestia wyrównanego wymiaru godzin z geografem czy chemikiem dla wykładowcy języka polskiego. Nauczyciel polonista ma bardzo rozszerzony zakres zadań dydaktycznych. Ma on kształtować sprawność myślenia, mówienia, uczestnictwa w życiu kulturalnym, orientacje w wydarzeniach ogólnopolitycznych i najbliższego regionu. Stoi przed nim obowiązek stałego uzupełniania wiedzy na podstawie lektury wielu tekstów. Już zalecenia UNESCO wskazywały, że pułap obowiązkowych godzin wykładowcy literatury nie powinien przekraczać 18 godzin. Odwrotnie zaś uznaje się, że kierownik zajęć pozalekcyjnych w wyznaczonym limicie 18 godzin nie jest w stania wykazać się wydatna przydatnością na potrzeby szkoły. Może to stać się tym bardziej jaskrawe obecnie. gdy zajęcia pozalekcyjne dla grona nauczycielskiego będą zadaniem ponadobowiązkowym. I z kolei dyrektorzy liceów, przy obecnych stawkach za godzinę lekcyjną, borykają się z trudnościami przyciągnięcia bardziej wartościowych wykładowców przedmiotów artystycznych. W rezultacie w naszych szkołach poziom na przykład kultury muzycznej bardzo wyraźnie spada. Ustawa wreszcie nie przewiduje etatów dla psychologów, których udział w życiu szkoły okazuje się sprawą coraz bardziej palącą.</u>
573   - <u xml:id="u-28.9" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wysoka Izbo! Głównym jednak zamiarem ustawodawcy było rozwiązanie wielu problemów socjalnych życia nauczycieli. Przedłożona nam Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest w tej mierze dokumentem wysokiej rangi. Podnosi ona autorytet społeczny człowieka, który poświęca swe siły dla wychowania dzieci polskich. Wprowadza tytuł profesora szkoły średniej, ustanawia wysokie odznaczenia państwowe dla pedagogów. Karta, przez ujednolicenie systemu godzin, tak znaczną podwyżkę wynagrodzeń, przy zachowaniu zróżnicowania systemu płac odpowiednio do kwalifikacji, przez ograniczenie godzin nadliczbowych — normuje życie nauczycieli, uwalnia ich od obowiązku zabiegania o zabezpieczenie swego bytu. Karta jest przywilejem przynoszącym nauczycielom znaczną ochronę prawną, w tym także kobiecie — nauczycielce, co jest ze wszech miar uzasadnioną decyzja. Myśl ustawodawcy idzie w kierunku udzielenia wielu przywilejów nauczycielom pracującym często w najtrudniejszych warunkach — w szkołach wiejskich. Przy bardzo szczegółowym określeniu wielu kwestii uszła może jedynie uwadze sprawa praw urlopowych dla szkolnej kadry kierowniczej: dyrektora i zastępców. Ogólnie jednak sądzę, że przedłożony nam dokument jest jednym z najcenniejszych osiągnięć ustawodawstwa polskiego.</u>
574   - <u xml:id="u-28.10" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wysoki Sejmie! Jako kandydujący z regionu Lubelszczyzny, miałem okazję w okresie przedwyborczym uczestniczyć w dyskusji toczącej się na plenarnym posiedzeniu Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Lublinie. Mówiłem wówczas: „Na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim obserwuje się znaczne pogłębienie zmysłu państwowo-obywatelskiego (...). Odnosi się wrażenie, że zaistnieje potrzeba szerszego włączenia pracowników naukowych tej uczelni i studiującej młodzieży w nurt życia społecznego miasta”. Wymownym potwierdzeniem wyrażonej wówczas przeze mnie opinii stała się nacechowana głębokim wyczuciem potrzeb ojczyzny wypowiedź rektora KUL, Ojca prof. dr. Mieczysława Krąpca, udzielona 19 marca bieżącego roku dziennikarzowi Polskiej Agencji Prasowej i zamieszczona w „Trybunie Ludu”. Odpowiednie władze resortowe właściwie oceniają postawę obecnego kierownictwa KUL. Wyrazem tego jest pozytywne załatwienie wielu palących potrzeb uniwersytetu, a w szczególności podjęcie wstępnych kroków dla reaktywowania sekcji filologii romańskiej. Miałbym, podobnie jak niektórzy moi przedmówcy, ze swej strony prośbę do Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, aby w możliwie krótkim czasie przepisy dyskutowanego projektu ustawy, zgodnie z jej art. 116, zostały rozciągnięte na jedyną prywatną polską uczelnię, jaką jest KUL. Odnoszę również wrażenie, że Katolicki Uniwersytet Lubelski, analogicznie do działającej w oparciu o budżet państwowy Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, powinien mieć prawo do przyznawania stopni doktora i doktora habilitowanego na swym wydziale nauk humanistycznych.</u>
575   - <u xml:id="u-28.11" who="#PosełRostworowskiStanisław">Wysoka Izbo! Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, za uchwaleniem której Koło Posłów Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego będzie głosowało, nawiązuje do szczytnych tradycji Komisji Edukacji Narodowej. Jest ona dokumentem godnym tych tradycji. Spełni ona wielką rolę w procesie wychowawczym, tych, którzy będą służyć Polsce i socjalizmowi w przyszłych latach. Jak to pisał w XVII wieku pijar Kajetan Józef Skrzetuski: Nauka moralna jest wiadomość uczącą — dobrze żyć”. Właśnie tego życzymy w duchu jedności moralnej i nauczycielom, i ich wychowankom. Komisja Edukacji Narodowej miała kształcić obywateli „zdolnych do pełnienia wszelkich obowiązków”, także celem jej było, „aby tegoż samego ducha wolności i miłości Ojczyzny najodleglejszym podawała pokoleniom”. Sadze, że stanowione przez nas prawa niniejszej ustawy maja właśnie taka wartość dla wielu polskich pokoleń.</u>
  564 + <u xml:id="u-28.0" who="#StanisławRostworowski">Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Tak niedawno jeszcze uczestniczyliśmy w licznych zebraniach przedwyborczych. Naszą kartą programową była wówczas uchwała VI Zjazdu PZPR. Wielokrotnie pytano nas, czy to co uchwalił Zjazd okaże się realne, będzie rzeczywistością społeczną życia ojczyzny. Nic więc dziwnego, że ze szczególną satysfakcją podejmujemy dziś dysputę nad dokumentem tej rangi, co Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, dokumentem, którego profil zarysowała już wspomniana uchwała. Dotyczy on newralgicznego punktu naszego życia narodowego — mówi o nauczycielach i wychowawcach, a wiec ludziach, którzy swoją osobowością mają kształtować nowe pokolenia, rozniecać światło poznania na drogach prowadzących do prawdy i umiłowania wszystkiego, co wzniosłe.</u>
  565 + <u xml:id="u-28.1" who="#StanisławRostworowski">Przemawiając w imieniu Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego, rzecz zrozumiała, że przede wszystkim muszę zwrócić swe myśli ku generalnym, ideowo-światopoglądowym założeniom nowej ustawy. Na jej pierwszej stronie czytamy: „Nauczyciel urzeczywistnia socjalistyczne ideały programowe kierowniczej siły narodu — Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej”. Dla nas — bezpartyjnych — Polska Zjednoczona Partia Robotnicza jest częścią internacjonalistycznego ruchu robotniczego, który właśnie tu w Polsce od 30 lat konfrontuje swój program z rzeczywistością społeczną kraju, z jego realiami kulturowymi, światopoglądowymi i narodowymi. Owa konfrontacja stawia PZPR w pierwszym szeregu sił patriotycznych, nadaje jej rangę gwaranta rozwoju socjalizmu w Polsce. Nic więc dziwnego, że powiązanie życia szkoły z programem wiodącej siły politycznej narodu należy uznać za w pełni uzasadnione.</u>
  566 + <u xml:id="u-28.2" who="#StanisławRostworowski">Tym więcej, że jak mówi ustawa, cała edukacja narodowa ma sprzyjać urzeczywistnieniu ideałów wychowawczych socjalizmu, który jest także programem ideowo-politycznym szerokich rzesz ludzi wierzących w naszym kraju. Położenie akcentu na założenia socjalizmu stwarza sytuacje, w której program współczesnej szkoły polskiej staje się sprawą wspólną wierzących i niewierzących, ludzi różnych światopoglądów. Dyskusja wokół roli światopoglądu w szkole toczy się od dawna. Ludzie wierzący bynajmniej nie uznania, aby religia miała być sprzeczna z nauka. W tym jednak wypadku chodzi o to, aby szkoła nauczająca i wychowująca w duchu patriotyzmu i socjalizmu była wspólną sprawą dla wszystkich Polaków.</u>
  567 + <u xml:id="u-28.3" who="#StanisławRostworowski">Wnikliwie studiując założenia wychowawcze, proponowane przez nową ustawę, dochodzi się do wniosku, że zarysowany program ma wysokie walory ogólnoludzkie i przez to też bliski staje się ludziom wierzącym. Wychowanie w duchu umiłowania ojczyzny, pokoju, zasad sprawiedliwości społecznej, wpajania szacunku dla pracy, dla osiągnięć nauki i techniki, rozbudzanie samodzielności myślenia, kształtowanie czynnego współuczestnictwa w działalności na rzecz rozwoju kultury i form życia społeczno-gospodarczego — oto zespół jakże słusznie dobranych kierunków wychowawczych w tej dobie wielkich przemian cywilizacyjnych i ideowych.</u>
  568 + <u xml:id="u-28.4" who="#StanisławRostworowski">W ustawie jest mowa również o moralności socjalistycznej. Może zbyt mało jest powiedziane czym jest owa moralność. W kręgach Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego od dawna głosimy, że w szkolnictwie polskim niezbędne jest przyjęcie jednolitego modelu wychowania moralnego. Jesteśmy przekonani, że istnieje ogólny określony zespół podstawowych wartości, takich jak prawdomówność, obowiązkowość, solidarność, szacunek dla wspólnego wysiłku, czystość obyczajów, miłość rodziców, uczciwość, pracowitość, poczucie służebności wobec celów wyższych. Znaczenie owych wartości odczuwają wszyscy wspólnie. A jednak ich wykładnia terminologiczna często sprzyja wrażeniu jakoby państwo poprzez szkołę lansowało inny system wychowawczy niźli ten, którym chce się kierować świadoma swych obowiązków wychowawczych rodzina polska. Sądzimy, że należałoby przywiązać większą wagę do wyjaśnienia tych rozbieżności. Świadomość konieczności nadania właściwej rangi współpracy rodziców szkołą jest dziś coraz bardziej powszechna. Ze swej strony będziemy działali na rzecz jak najszerszego współuczestnictwa rodziny w procesach wychowawczych, prowadzonych przez nauczycielstwo.</u>
  569 + <u xml:id="u-28.5" who="#StanisławRostworowski">Wysoka Izbo! W dyskusji, prowadzonej także w środowiskach Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego nad projektem ustawy, padały głosy, iż ustawa, skrupulatnie zajmująca się problemem szkolnictwa, zbyt wąsko potraktowała sprawy pracy wychowawczej w ramach internatów. Od czasu powołania Społecznego Funduszu Budowy Szkół i Internatów kwestia właściwego wykorzystania dla celów wychowawczych rozrastającej się sieci internatów staje się tym bardziej istotna. Internaty jednak w zbyt ograniczonym stopniu korzystają z funduszów przekazanych do podziału dyrekcjom szkół. Wychowawcy, zobowiązani także i obecnie do 42 godzin pracy tygodniowo — odczuwają nadmierne przeciążenie. Podczas swych dyżurów sprawują oni często w pojedynkę opiekę nad ponad 100 czy 200 uczniami, gdyż przy zmianowości pracy w wielu szkołach trzeba utrzymywać stały dyżur w ciągu dnia, a niski stan obsady etatowej nie pozwala na zdublowanie obsady wychowawców. Projekt ustawy uniemożliwi wychowawcom udział w pracy dydaktycznej w szkole, gdyż nie ma przedmiotów, które można by wykładać tylko cztery godziny tygodniowo. Wcześniej już sygnalizowano, że nie istnieje zbiór przepisów prawnych regulujących całokształt zagadnień pracy internatów. Nie prowadzi się również w dostatecznym stopniu badań socjologicznych, pozwalających ocenić prawidłowość funkcji pedagogicznych w obecnej strukturze internatów. Sprawy te powinny być przedmiotem bardziej wnikliwej oceny.</u>
  570 + <u xml:id="u-28.6" who="#StanisławRostworowski">Wniesiona do laski marszałkowskiej Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela z uwagi na swe założenia nie może obejmować całokształtu problemów dydaktycznych. Wiadomo, że jest opracowywany raport o stanie oświaty w Polsce, który będzie podstawą do dalszych ustaleń. Niemniej jednak, już teraz zarysowało się wiele problemów wyraźnie lub pośrednio dydaktycznych. Zwraca się uwagę na nadmierną eliminację przedmiotów ogólnokształcących ze szkół zawodowych. Siedemdziesiąt godzin wykładowych języka polskiego czy matematyki w skali rocznej w ostatnich klasach tych szkół nie pozwala nabyć wiadomości natury ogólnej i wpływa także hamująco na zdolności percepcyjne uczniów, również w zakresie przedmiotów czysto zawodowych.</u>
  571 + <u xml:id="u-28.7" who="#StanisławRostworowski">Projekt ustawy w rozdziale 2 art. 5 bardzo słusznie stanowi, że na dyrektorów szkół będą powoływani kandydaci spośród czynnych nauczycieli. Dawniej stosowana niejednokrotnie praktyka powoływania dyrektorów szkół zawodowych spośród wykładowców dochodzących i niepedagogów stwarzała sytuację, że często tego typu dyrektor nie był w stanie ogarnąć całokształtu funkcji dydaktyczno-wychowawczych kierowanej przez siebie szkoły. Również bardzo uzasadniona jest zasada pięcioletniej rotacji na stanowiskach dyrektorskich. Perspektywa awansu pobudzi bowiem aspiracje społeczne i kwalifikacyjne wśród szerszego grona nauczycieli. Ujawni się to szczególnie, jeśli praktyka ustali co najwyżej dwukrotną kadencje piastowania przez te same osoby funkcji dyrektorskich.</u>
  572 + <u xml:id="u-28.8" who="#StanisławRostworowski">Prezes Rady Ministrów słusznie stwierdza, że największa rozbieżność opinii wśród nauczycieli wywołuje ustalony wymiar godzin pracy. Sprawą nienową jest kwestia wyrównanego wymiaru godzin z geografem czy chemikiem dla wykładowcy języka polskiego. Nauczyciel polonista ma bardzo rozszerzony zakres zadań dydaktycznych. Ma on kształtować sprawność myślenia, mówienia, uczestnictwa w życiu kulturalnym, orientacje w wydarzeniach ogólnopolitycznych i najbliższego regionu. Stoi przed nim obowiązek stałego uzupełniania wiedzy na podstawie lektury wielu tekstów. Już zalecenia UNESCO wskazywały, że pułap obowiązkowych godzin wykładowcy literatury nie powinien przekraczać 18 godzin. Odwrotnie zaś uznaje się, że kierownik zajęć pozalekcyjnych w wyznaczonym limicie 18 godzin nie jest w stania wykazać się wydatna przydatnością na potrzeby szkoły. Może to stać się tym bardziej jaskrawe obecnie. gdy zajęcia pozalekcyjne dla grona nauczycielskiego będą zadaniem ponadobowiązkowym. I z kolei dyrektorzy liceów, przy obecnych stawkach za godzinę lekcyjną, borykają się z trudnościami przyciągnięcia bardziej wartościowych wykładowców przedmiotów artystycznych. W rezultacie w naszych szkołach poziom na przykład kultury muzycznej bardzo wyraźnie spada. Ustawa wreszcie nie przewiduje etatów dla psychologów, których udział w życiu szkoły okazuje się sprawą coraz bardziej palącą.</u>
  573 + <u xml:id="u-28.9" who="#StanisławRostworowski">Wysoka Izbo! Głównym jednak zamiarem ustawodawcy było rozwiązanie wielu problemów socjalnych życia nauczycieli. Przedłożona nam Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest w tej mierze dokumentem wysokiej rangi. Podnosi ona autorytet społeczny człowieka, który poświęca swe siły dla wychowania dzieci polskich. Wprowadza tytuł profesora szkoły średniej, ustanawia wysokie odznaczenia państwowe dla pedagogów. Karta, przez ujednolicenie systemu godzin, tak znaczną podwyżkę wynagrodzeń, przy zachowaniu zróżnicowania systemu płac odpowiednio do kwalifikacji, przez ograniczenie godzin nadliczbowych — normuje życie nauczycieli, uwalnia ich od obowiązku zabiegania o zabezpieczenie swego bytu. Karta jest przywilejem przynoszącym nauczycielom znaczną ochronę prawną, w tym także kobiecie — nauczycielce, co jest ze wszech miar uzasadnioną decyzja. Myśl ustawodawcy idzie w kierunku udzielenia wielu przywilejów nauczycielom pracującym często w najtrudniejszych warunkach — w szkołach wiejskich. Przy bardzo szczegółowym określeniu wielu kwestii uszła może jedynie uwadze sprawa praw urlopowych dla szkolnej kadry kierowniczej: dyrektora i zastępców. Ogólnie jednak sądzę, że przedłożony nam dokument jest jednym z najcenniejszych osiągnięć ustawodawstwa polskiego.</u>
  574 + <u xml:id="u-28.10" who="#StanisławRostworowski">Wysoki Sejmie! Jako kandydujący z regionu Lubelszczyzny, miałem okazję w okresie przedwyborczym uczestniczyć w dyskusji toczącej się na plenarnym posiedzeniu Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Lublinie. Mówiłem wówczas: „Na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim obserwuje się znaczne pogłębienie zmysłu państwowo-obywatelskiego (...). Odnosi się wrażenie, że zaistnieje potrzeba szerszego włączenia pracowników naukowych tej uczelni i studiującej młodzieży w nurt życia społecznego miasta”. Wymownym potwierdzeniem wyrażonej wówczas przeze mnie opinii stała się nacechowana głębokim wyczuciem potrzeb ojczyzny wypowiedź rektora KUL, Ojca prof. dr. Mieczysława Krąpca, udzielona 19 marca bieżącego roku dziennikarzowi Polskiej Agencji Prasowej i zamieszczona w „Trybunie Ludu”. Odpowiednie władze resortowe właściwie oceniają postawę obecnego kierownictwa KUL. Wyrazem tego jest pozytywne załatwienie wielu palących potrzeb uniwersytetu, a w szczególności podjęcie wstępnych kroków dla reaktywowania sekcji filologii romańskiej. Miałbym, podobnie jak niektórzy moi przedmówcy, ze swej strony prośbę do Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, aby w możliwie krótkim czasie przepisy dyskutowanego projektu ustawy, zgodnie z jej art. 116, zostały rozciągnięte na jedyną prywatną polską uczelnię, jaką jest KUL. Odnoszę również wrażenie, że Katolicki Uniwersytet Lubelski, analogicznie do działającej w oparciu o budżet państwowy Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, powinien mieć prawo do przyznawania stopni doktora i doktora habilitowanego na swym wydziale nauk humanistycznych.</u>
  575 + <u xml:id="u-28.11" who="#StanisławRostworowski">Wysoka Izbo! Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, za uchwaleniem której Koło Posłów Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego będzie głosowało, nawiązuje do szczytnych tradycji Komisji Edukacji Narodowej. Jest ona dokumentem godnym tych tradycji. Spełni ona wielką rolę w procesie wychowawczym, tych, którzy będą służyć Polsce i socjalizmowi w przyszłych latach. Jak to pisał w XVII wieku pijar Kajetan Józef Skrzetuski: Nauka moralna jest wiadomość uczącą — dobrze żyć”. Właśnie tego życzymy w duchu jedności moralnej i nauczycielom, i ich wychowankom. Komisja Edukacji Narodowej miała kształcić obywateli „zdolnych do pełnienia wszelkich obowiązków”, także celem jej było, „aby tegoż samego ducha wolności i miłości Ojczyzny najodleglejszym podawała pokoleniom”. Sadze, że stanowione przez nas prawa niniejszej ustawy maja właśnie taka wartość dla wielu polskich pokoleń.</u>
576 576 <u xml:id="u-28.12" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
577 577 </div>
578 578 <div xml:id="div-29">
579   - <u xml:id="u-29.0" who="#WicemarszałekAndrzejBenesz">Wysoka Izbo! Zarządzam 20-minutową przerwę w obradach.</u>
  579 + <u xml:id="u-29.0" who="#AndrzejBenesz">Wysoka Izbo! Zarządzam 20-minutową przerwę w obradach.</u>
580 580 <u xml:id="u-29.1" who="#komentarz">(Przerwa w posiedzeniu od godz. 18 min. 55 do godz. 19 min. 25)</u>
581 581 </div>
582 582 <div xml:id="div-30">
... ... @@ -584,92 +584,92 @@
584 584 <u xml:id="u-30.1" who="#Marszałek">Głos ma poseł Stanisława Kosowska.</u>
585 585 </div>
586 586 <div xml:id="div-31">
587   - <u xml:id="u-31.0" who="#PosełKosowskaStanisława">Wysoki Sejmie! Oświata i wychowanie są ważnymi czynnikami dynamizującymi rozwój socjalistycznej gospodarki i kultury, są siłami, które ułatwiają przeobrażenie gospodarki i pomyślne rozwijanie socjalistycznej kultury. Jesteśmy przeto wszyscy odpowiedzialni ze takie przygotowanie młodzieży, by zdolna była do aktywnego uczestnictwa w produkcji i kulturze, a także w życiu społeczeństwa socjalistycznego.</u>
588   - <u xml:id="u-31.1" who="#PosełKosowskaStanisława">Kształtowanie twórczej osobowości młodego człowieka, człowieka uspołecznionego, pełnego inicjatywy wynalazczej, posiadającego nawyk ciągłego uczenia się, wymaga sprzyjającego klimatu społeczno-politycznego, należytego funkcjonowania całego systemu oświatowego i pełnego zaangażowania wszystkich pracowników nauki. Obecna sytuacja społeczno-polityczna kraju, uchwały VI Zjazdu PZPR i właściwy stosunek nowego kierownictwa państwa do sprawy oświaty i wychowania, stwarzają sprzyjające warunki do wszechstronnego rozwoju systemu edukacji narodowej.</u>
589   - <u xml:id="u-31.2" who="#PosełKosowskaStanisława">Obok potrzeby unowocześnienia szkolnictwa w ogóle, istnieje konieczność rozbudowy bazy i wyposażenia w sprzęt oraz w środki nauczania wszystkich szkół i placówek oświatowo-wychowawczych. Bowiem te instytucje mają ukształtować zaangażowane postawy obywateli.</u>
590   - <u xml:id="u-31.3" who="#PosełKosowskaStanisława">O właściwym wykorzystaniu nawet najlepszych warunków materialnych i osiągnięć nauki zadecyduje tylko człowiek i to człowiek zdyscyplinowany, obowiązkowy i aktywnie uczestniczący w realizacji celów społecznego rozwoju. O wychowaniu takiego człowieka decyduje w dużym stopniu nauczyciel i wychowawca.</u>
591   - <u xml:id="u-31.4" who="#PosełKosowskaStanisława">Dyskutowana ustawa stworzy znacznie lepsze warunki socjalno-bytowe ogółu nauczycieli. Jest to wyraz wysokiego uznania dla trudu polskiego nauczyciela, który mimo trudnych warunków materialnych sumiennie wykonywał swoje obowiązki.</u>
592   - <u xml:id="u-31.5" who="#PosełKosowskaStanisława">Dlatego projekt ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela, ja osobiście, a także nauczyciele z mojego okręgu wyborczego, przyjęli z zadowoleniem. Projekt zmiany systemu płac oraz podwyżka uposażeń uczyni nasz zawód zawodem atrakcyjnym.</u>
593   - <u xml:id="u-31.6" who="#PosełKosowskaStanisława">Na podkreślenie w projekcie ustawy zasługują postanowienia w sprawie rent i emerytur. Korzystnie zostali usytuowani nauczyciele pracujący na wsi. Po przejściu na emeryturę zatrzymują oni uprawnienia do bezpłatnego mieszkania, działki gruntu i inne świadczenia socjalne, do których mieli uprawnienia z tytułu pracy w szkole wiejskiej.</u>
594   - <u xml:id="u-31.7" who="#PosełKosowskaStanisława">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela będzie, po jej uchwaleniu, jednym z ważnych czynników w wysiłkach mających na celu likwidację różnic istniejących między szkołą w mieście a na wsi, na korzyść tej ostatniej.</u>
595   - <u xml:id="u-31.8" who="#PosełKosowskaStanisława">Praca nauczyciela na wsi jest trudna i ciężka. a zarazem bardzo odpowiedzialna. Niejednokrotnie jedyna placówką oświaty i kultury na wsi jest szkoła, na której skupia się uwaga i opinia całej społeczności wiejskiej. Musi więc ona działać sprawnie i być wzorem dla środowiska, być ośrodkiem wiedzy nie tylko dla dzieci, ale także dla ich rodziców. Wiele jest jeszcze wsi w regionie krakowskim, a na pewno i w innych regionach kraju, gdzie dziecko w wieku szkolnym traktuje się jako siłę robocza, szczególnie w tych wsiach, których mieszkańcami są chłoporobotnicy. Wówczas ojciec pracuje w zakładzie pracy, a cały ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywa na matce i dzieciach. W tej sytuacji ciężka praca jest nie tylko z dziećmi, które w okresie nasilonych prac polowych wiosną i jesienią zaniedbują się w nauce, ale niejednokrotnie trudniejsza jest praca nauczyciela z ich rodzicami. Dlatego do pracy w szkole wiejskiej potrzeba nauczycieli wyjątkowo wytrwałych i ofiarnych. Projekt nowej ustawy zawiera wiele postanowień, które można potraktować jako przywileje dla uczących w szkołach wiejskich. Te postanowienia spowodują napływ do pracy w szkołach wiejskich wysoko wykwalifikowanych i zaangażowanych nauczycieli, którzy znajdą sojuszników wśród rodziców' i organizacji społeczno-politycznych do pracy dydaktyczno-wychowawczej w swoim środowisku.</u>
596   - <u xml:id="u-31.9" who="#PosełKosowskaStanisława">Omówione przed kilku dniami na XI Plenum NK ZSL problemy wychowania socjalistycznego i wytyczone w tym zakresie zadania dla działaczy stronnictwa, stworzą korzystniejsze warunki do szerokiego rozwijania działalności wychowawczej na wsi.</u>
597   - <u xml:id="u-31.10" who="#PosełKosowskaStanisława">Także ze zrozumieniem przyjęli nauczyciele wymogi, które będą ich zobowiązywały do stałego i systematycznego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, a władze szkolne zobowiązują do stworzenia sprzyjających warunków w podejmowaniu studiów i prac samokształceniowych.</u>
598   - <u xml:id="u-31.11" who="#PosełKosowskaStanisława">Udzielając pełnego poparcia dla projektu ustawy, pragnę wyrazić przekonanie, że ogół nauczycielstwa polskiego dołoży wszelkich starań, by wychować młode pokolenie na miarę potrzeb dnia dzisiejszego i jutra Polski socjalistycznej.</u>
  587 + <u xml:id="u-31.0" who="#StanisławaKosowska">Wysoki Sejmie! Oświata i wychowanie są ważnymi czynnikami dynamizującymi rozwój socjalistycznej gospodarki i kultury, są siłami, które ułatwiają przeobrażenie gospodarki i pomyślne rozwijanie socjalistycznej kultury. Jesteśmy przeto wszyscy odpowiedzialni ze takie przygotowanie młodzieży, by zdolna była do aktywnego uczestnictwa w produkcji i kulturze, a także w życiu społeczeństwa socjalistycznego.</u>
  588 + <u xml:id="u-31.1" who="#StanisławaKosowska">Kształtowanie twórczej osobowości młodego człowieka, człowieka uspołecznionego, pełnego inicjatywy wynalazczej, posiadającego nawyk ciągłego uczenia się, wymaga sprzyjającego klimatu społeczno-politycznego, należytego funkcjonowania całego systemu oświatowego i pełnego zaangażowania wszystkich pracowników nauki. Obecna sytuacja społeczno-polityczna kraju, uchwały VI Zjazdu PZPR i właściwy stosunek nowego kierownictwa państwa do sprawy oświaty i wychowania, stwarzają sprzyjające warunki do wszechstronnego rozwoju systemu edukacji narodowej.</u>
  589 + <u xml:id="u-31.2" who="#StanisławaKosowska">Obok potrzeby unowocześnienia szkolnictwa w ogóle, istnieje konieczność rozbudowy bazy i wyposażenia w sprzęt oraz w środki nauczania wszystkich szkół i placówek oświatowo-wychowawczych. Bowiem te instytucje mają ukształtować zaangażowane postawy obywateli.</u>
  590 + <u xml:id="u-31.3" who="#StanisławaKosowska">O właściwym wykorzystaniu nawet najlepszych warunków materialnych i osiągnięć nauki zadecyduje tylko człowiek i to człowiek zdyscyplinowany, obowiązkowy i aktywnie uczestniczący w realizacji celów społecznego rozwoju. O wychowaniu takiego człowieka decyduje w dużym stopniu nauczyciel i wychowawca.</u>
  591 + <u xml:id="u-31.4" who="#StanisławaKosowska">Dyskutowana ustawa stworzy znacznie lepsze warunki socjalno-bytowe ogółu nauczycieli. Jest to wyraz wysokiego uznania dla trudu polskiego nauczyciela, który mimo trudnych warunków materialnych sumiennie wykonywał swoje obowiązki.</u>
  592 + <u xml:id="u-31.5" who="#StanisławaKosowska">Dlatego projekt ustawy o prawach i obowiązkach nauczyciela, ja osobiście, a także nauczyciele z mojego okręgu wyborczego, przyjęli z zadowoleniem. Projekt zmiany systemu płac oraz podwyżka uposażeń uczyni nasz zawód zawodem atrakcyjnym.</u>
  593 + <u xml:id="u-31.6" who="#StanisławaKosowska">Na podkreślenie w projekcie ustawy zasługują postanowienia w sprawie rent i emerytur. Korzystnie zostali usytuowani nauczyciele pracujący na wsi. Po przejściu na emeryturę zatrzymują oni uprawnienia do bezpłatnego mieszkania, działki gruntu i inne świadczenia socjalne, do których mieli uprawnienia z tytułu pracy w szkole wiejskiej.</u>
  594 + <u xml:id="u-31.7" who="#StanisławaKosowska">Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela będzie, po jej uchwaleniu, jednym z ważnych czynników w wysiłkach mających na celu likwidację różnic istniejących między szkołą w mieście a na wsi, na korzyść tej ostatniej.</u>
  595 + <u xml:id="u-31.8" who="#StanisławaKosowska">Praca nauczyciela na wsi jest trudna i ciężka. a zarazem bardzo odpowiedzialna. Niejednokrotnie jedyna placówką oświaty i kultury na wsi jest szkoła, na której skupia się uwaga i opinia całej społeczności wiejskiej. Musi więc ona działać sprawnie i być wzorem dla środowiska, być ośrodkiem wiedzy nie tylko dla dzieci, ale także dla ich rodziców. Wiele jest jeszcze wsi w regionie krakowskim, a na pewno i w innych regionach kraju, gdzie dziecko w wieku szkolnym traktuje się jako siłę robocza, szczególnie w tych wsiach, których mieszkańcami są chłoporobotnicy. Wówczas ojciec pracuje w zakładzie pracy, a cały ciężar prowadzenia gospodarstwa spoczywa na matce i dzieciach. W tej sytuacji ciężka praca jest nie tylko z dziećmi, które w okresie nasilonych prac polowych wiosną i jesienią zaniedbują się w nauce, ale niejednokrotnie trudniejsza jest praca nauczyciela z ich rodzicami. Dlatego do pracy w szkole wiejskiej potrzeba nauczycieli wyjątkowo wytrwałych i ofiarnych. Projekt nowej ustawy zawiera wiele postanowień, które można potraktować jako przywileje dla uczących w szkołach wiejskich. Te postanowienia spowodują napływ do pracy w szkołach wiejskich wysoko wykwalifikowanych i zaangażowanych nauczycieli, którzy znajdą sojuszników wśród rodziców' i organizacji społeczno-politycznych do pracy dydaktyczno-wychowawczej w swoim środowisku.</u>
  596 + <u xml:id="u-31.9" who="#StanisławaKosowska">Omówione przed kilku dniami na XI Plenum NK ZSL problemy wychowania socjalistycznego i wytyczone w tym zakresie zadania dla działaczy stronnictwa, stworzą korzystniejsze warunki do szerokiego rozwijania działalności wychowawczej na wsi.</u>
  597 + <u xml:id="u-31.10" who="#StanisławaKosowska">Także ze zrozumieniem przyjęli nauczyciele wymogi, które będą ich zobowiązywały do stałego i systematycznego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, a władze szkolne zobowiązują do stworzenia sprzyjających warunków w podejmowaniu studiów i prac samokształceniowych.</u>
  598 + <u xml:id="u-31.11" who="#StanisławaKosowska">Udzielając pełnego poparcia dla projektu ustawy, pragnę wyrazić przekonanie, że ogół nauczycielstwa polskiego dołoży wszelkich starań, by wychować młode pokolenie na miarę potrzeb dnia dzisiejszego i jutra Polski socjalistycznej.</u>
599 599 <u xml:id="u-31.12" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
600 600 </div>
601 601 <div xml:id="div-32">
602 602 <u xml:id="u-32.0" who="#Marszałek">Głos ma poseł Bogdan Waligórski.</u>
603 603 </div>
604 604 <div xml:id="div-33">
605   - <u xml:id="u-33.0" who="#PosełWaligórskiBogdan">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! „Twórczy udział młodzieży w budownictwie socjalistycznym zależy od opanowania przez nią umiejętności zawodowych, od poczucia współodpowiedzialności za dzień dzisiejszy i przyszłość narodu, od efektywnej pracy i realizacji w codziennym życiu humanistycznych ideałów socjalizmu.” Takie zadania postawił przed młodzieżą VI Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Aby im sprostać, aby godnie i z pełną świadomością kontynuować dzieło ojców, umacniać ustrój socjalistyczny, rozwijać gospodarkę i życie społeczne naszego kraju, przyjmować na siebie ciężar odpowiedzialności za Polskę, jej miejsce w rodzinie państw socjalistycznych i w świecie — młode pokolenie musi dysponować głęboką, nowoczesną wiedzą, władać orężem marksizmu-leninizmu, znajomością procesów zachodzących w polityce, gospodarce, kulturze, we wszystkich dziedzinach życia społecznego i ludzkiej aktywności.</u>
606   - <u xml:id="u-33.1" who="#PosełWaligórskiBogdan">Dokonująca się rewolucja naukowo-techniczna, budowa wysoko rozwiniętego społeczeństwa socjalistycznego stawiają przed młodym pokoleniem coraz wyższe wymagania nie tylko w zakresie stopnia opanowania wiedzy, warunkującej wdrażanie postępu technicznego i organizacyjnego w gospodarce i w innych dziedzinach życia, ale również w zakresie świadomości politycznej i postaw ideowych. Wynika stąd potrzeba stałej intensyfikacji i doskonalenia szeroko pojętego procesu kształcenia i wychowania, czynienia wszystkich ogniw systemu edukacji narodowej jak najbardziej sprawnymi i najlepiej działającymi. System ten stanowią rodzina i szkoła, organizacje młodzieżowe i środki masowego przekazu, zakład pracy i środowisko.</u>
607   - <u xml:id="u-33.2" who="#PosełWaligórskiBogdan">Centralną postacią procesu nauczania i wychowania, bezpośrednim przekaźnikiem wiedzy i przekonań, wzorcem osobowym, wywierającym przemożny wpływ na kształtowanie się zapatrywań i zachowań młodych ludzi — był i pozostaje pedagog — nauczyciel i wychowawca. Szkoła zaś spełniać musi zadanie kształtowania twórczych ambicji człowieka, rolę takiego ogniwa w procesie wychowania, które wpływa najgruntowniej na jego intelektualne i psychiczne wyposażenie. Tu bowiem kry ją się największe rezerwy naszego kraju, największe szanse przyspieszenia biegu przemian dynamizujących życie Polski w najbliższych dziesięcioleciach.</u>
608   - <u xml:id="u-33.3" who="#PosełWaligórskiBogdan">Maszyny i urządzenia, procesy technologiczne i systemy organizacyjne funkcjonować będą tak, jak zechcą kierujący nimi ludzie. Chodzi o to, by w pełni docenić tę szansę eksponowania roli człowieka, aby zgodnie z intencjami kierownictwa partii i Rządu sprzęgnąć osobiste i zespołowe aspiracje ludzi z wielkimi procesami niesionymi przez rewolucje naukowo-techniczną oraz pogłębiającymi się demokratycznymi zasadami ustrojowymi. Taka jest hierarchia naszych humanistycznych ideałów socjalizmu i takie są wymagania naszego czasu.</u>
609   - <u xml:id="u-33.4" who="#PosełWaligórskiBogdan">One właśnie skłaniają do wnikliwej oceny procesu edukacji, one zmuszają do podjęcia kroków zmieniających radykalnie jego społeczną wagę, jego jakość, poprzez m. in. zmianę społecznego statusu nauczyciela. Nie może on być gorszy niż status konstruktorów maszyn czy budowniczych domów. Powierzyliśmy nauczycielom i wychowawcom 9 mln młodzieży i od nich zależy, na jakich ludzi ich ukształtują, w jakie wyposażą kwalifikacje zawodowe i horyzonty myślowe, jaka utrwala w nich hierarchie ideałów moralnych, stopień ideowej wrażliwości społecznego i politycznego zaangażowania.</u>
610   - <u xml:id="u-33.5" who="#PosełWaligórskiBogdan">U podstaw Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela leży właśnie logiczny wniosek, że bez dźwignięcia prestiżu tego zawodu, nie spełnia się oczekiwania społeczeństwa związane z twórczą rolą nowego pokolenia Polaków. Proponowane postanowienia Karty zapewniają ambitnym nauczycielom i wychowawcom szansę życiowego sukcesu, należne miejsce wśród innych profesji i pomyślne materialne perspektywy.</u>
611   - <u xml:id="u-33.6" who="#PosełWaligórskiBogdan">Nauczycielstwo musi być zawodem, do którego młody człowiek świadomie dąży i o który się ubiega. Ma to znaczenie nie tylko dla tych, którzy już pracują w szkolnictwie, ale i dla tych setek i tysięcy młodych ludzi, którzy — wybierając odpowiedzialny zawód pedagogów — będą podejmować pracę w szkolnictwie różnych szczebli i typów.</u>
612   - <u xml:id="u-33.7" who="#PosełWaligórskiBogdan">Przedstawiony dzisiaj pod obrady Wysokiej Izby projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela — podnosi w swoich postanowieniach zarówno prestiż moralny, jak i poprawia wydatnie warunki materialne prawie 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli.</u>
613   - <u xml:id="u-33.8" who="#PosełWaligórskiBogdan">Pragnę wyrazić przekonanie, że zawarte w uchwale postanowienia dotyczące podniesienia płac, zagwarantowania awansu finansowego w określonym przedziale czasowym, zapewnienia właściwych warunków socjalno-bytowych, a także innych form podniesienia społecznej i ekonomicznej rangi nauczyciela, spowodują napływ do szkolnictwa młodej, prężnej, zaangażowanej i na wysokim poziomie intelektualnym oraz ideowo-moralnym kadry nauczycielskiej. Szczególnie młodzież dostrzeże w szkolnictwie swą wyraźną perspektywę — i to zarówno prestiżową, jak i finansową. Powstanie nurt kierujący do szkolnictwa młodzież uzdolnioną, wybierającą zawód nauczyciela z pełną świadomością zadań i obowiązków. Zagwarantować to powinno wydatne podniesienie sprawności nauczania, lepsze i bardziej nowoczesne przekazywanie wiedzy, lepsze, bardziej wykształcone. wysoko ideowe kadry dba naszego państwa. W rekomendacji najlepszych uczniów i studentów do szkół i zawodu nauczycielskiego poważne zadanie mają do spełnienia organizacje młodzieżowe.</u>
614   - <u xml:id="u-33.9" who="#PosełWaligórskiBogdan">Omawiana ustawa ułatwi też start życiowy młodym nauczycielom, tzn. tym, dla których jest to pierwsza samodzielna praca po skończeniu studiów. Są to ludzie młodzi, przeciętnie w wieku 23–24 lat, którzy w wielu wypadkach podejmują prace poza miejscem stałego zamieszkania, zdani na własne siły i własne dochody. To właśnie dlatego przyjmą oni z wyraźnym zadowoleniem decyzję o tak znacznej podwyżce płac zasadniczych, o możliwościach awansu i wzroście społecznego uznania dla ich pracy.</u>
615   - <u xml:id="u-33.10" who="#PosełWaligórskiBogdan">Projekt ustawy akcentuje poważna role i kierowniczą pozycję dyrektora szkoły, przy jednoczesnym skonkretyzowaniu jego obowiązków dydaktycznych i wychowawczych. Sprzyjać to będzie podniesieniu sprawności zarządzania szkołą, doborowi najlepszych metod nauczania i optymalizacji polityki kadrowej. Powinno to pozwolić jednocześnie doświadczonym pedagogom, dyrektorom szkół na otoczenie opieką nauczycieli rozpoczynających dopiero swoją pracę, borykających się z wieloma kłopotami dydaktyczno-wychowawczymi.</u>
616   - <u xml:id="u-33.11" who="#PosełWaligórskiBogdan">Jako przedstawiciel organizacji młodzieżowych chcę z zadowoleniem podkreślić fakt, że ustawa określa nie tylko obowiązki dydaktyczne, ale i wychowawcze nauczycieli, zwłaszcza w zakresie współdziałania ze środowiskami młodzieżowymi.</u>
617   - <u xml:id="u-33.12" who="#PosełWaligórskiBogdan">Zależy nam oczywiście na rozwijaniu samorządnej i samodzielnej pracy młodzieży w ramach jej ideowo-wychowawczych organizacji. Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że działanie młodych ludzi nie wsparte jest bagażem doświadczenia życiowego, że wymaga mądrej inspiracji, subtelnej porady i pomocy. I dlatego tak liczymy na nauczycieli i pedagogów, którzy wesprą działanie naszych organizacji w szkole i pomogą młodzieży w jej ambitnych zamierzeniach.</u>
618   - <u xml:id="u-33.13" who="#PosełWaligórskiBogdan">Wysoki Sejmie! Przedstawiłem tu w wielkim skrócie te treści i cele ustawy, które z punktu widzenia młodzieży, z punktu widzenia spraw młodego pokolenia są niezmiernie ważne.</u>
619   - <u xml:id="u-33.14" who="#PosełWaligórskiBogdan">Większość nauczycieli zatrudnionych w szkolnictwie wszystkich typów — to ludzie młodzi. Posiadają oni swoje ambicje i chęć jak najlepszej pracy. Jednakże — co jest również charakterystyczne dla tego wieku — chcą znać swoje szanse zawodowe i osobiste, chcą mieć określoną perspektywę. Ustawa daje im tę perspektywę. Jestem więc przekonany, że uzbrojeni w nią pracować będą jeszcze lepiej i z jeszcze większym zaangażowaniem. Organizacje młodzieżowe, prowadzące swa działalność wśród młodzieży szkolnej i akademickiej, będą ich wysiłki wspierać w miarę swych możliwości. Uważamy bowiem, że tylko wspólne działanie, zespolenie sił i zamierzeń młodzieży i nauczycieli może dać właściwe rezultaty. Szeroko zakrojony i realizowany przez organizacje młodzieżowe ruch przodownictwa w nauce spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem zarówno przez szkołę jako instytucie, jak i nauczycieli. Związek Młodzieży Socjalistycznej wystąpił również z propozycją kompleksowego programu pracy szkoły i organizacji młodzieżowych z młodzieżą wybitnie uzdolnioną. Jesteśmy pewni, że program ten znajdzie wielu sojuszników wśród kadry pedagogicznej szkół i uczelni.</u>
620   - <u xml:id="u-33.15" who="#PosełWaligórskiBogdan">Obok spraw dydaktycznych również problemy wychowawcze są rozwiązywane wspólnie przez nauczycieli i organizacje młodzieżowe. Zintegrowanie tych wysiłków znalazło wyraz w zarządzeniu Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego w sprawie współdziałania szkół z młodzieżowymi organizacjami ideowo-wychowawczymi, gdzie określone są zasady wspólnej pracy szkoły i organizacji młodzieżowych na rzecz wychowania młodzieży. Przykładów tych można przytoczyć więcej. Są one dowodem działania wspólnego frontu dydaktyczno-wychowawczego nauczycieli i organizacji młodzieżowych. Każdy krok polepszający warunki tego frontu — a przykładem jest tu omawiana dzisiaj ustawa — przyczynia się do utworzenia jasnej i klarownej perspektywy naszego nauczania oraz gwarantuje wychowanie i wykształcenie nowego, zaangażowanego w sprawy kraju i socjalizmu pokolenia.</u>
  605 + <u xml:id="u-33.0" who="#BogdanWaligórski">Obywatelu Marszałku! Wysoka Izbo! „Twórczy udział młodzieży w budownictwie socjalistycznym zależy od opanowania przez nią umiejętności zawodowych, od poczucia współodpowiedzialności za dzień dzisiejszy i przyszłość narodu, od efektywnej pracy i realizacji w codziennym życiu humanistycznych ideałów socjalizmu.” Takie zadania postawił przed młodzieżą VI Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Aby im sprostać, aby godnie i z pełną świadomością kontynuować dzieło ojców, umacniać ustrój socjalistyczny, rozwijać gospodarkę i życie społeczne naszego kraju, przyjmować na siebie ciężar odpowiedzialności za Polskę, jej miejsce w rodzinie państw socjalistycznych i w świecie — młode pokolenie musi dysponować głęboką, nowoczesną wiedzą, władać orężem marksizmu-leninizmu, znajomością procesów zachodzących w polityce, gospodarce, kulturze, we wszystkich dziedzinach życia społecznego i ludzkiej aktywności.</u>
  606 + <u xml:id="u-33.1" who="#BogdanWaligórski">Dokonująca się rewolucja naukowo-techniczna, budowa wysoko rozwiniętego społeczeństwa socjalistycznego stawiają przed młodym pokoleniem coraz wyższe wymagania nie tylko w zakresie stopnia opanowania wiedzy, warunkującej wdrażanie postępu technicznego i organizacyjnego w gospodarce i w innych dziedzinach życia, ale również w zakresie świadomości politycznej i postaw ideowych. Wynika stąd potrzeba stałej intensyfikacji i doskonalenia szeroko pojętego procesu kształcenia i wychowania, czynienia wszystkich ogniw systemu edukacji narodowej jak najbardziej sprawnymi i najlepiej działającymi. System ten stanowią rodzina i szkoła, organizacje młodzieżowe i środki masowego przekazu, zakład pracy i środowisko.</u>
  607 + <u xml:id="u-33.2" who="#BogdanWaligórski">Centralną postacią procesu nauczania i wychowania, bezpośrednim przekaźnikiem wiedzy i przekonań, wzorcem osobowym, wywierającym przemożny wpływ na kształtowanie się zapatrywań i zachowań młodych ludzi — był i pozostaje pedagog — nauczyciel i wychowawca. Szkoła zaś spełniać musi zadanie kształtowania twórczych ambicji człowieka, rolę takiego ogniwa w procesie wychowania, które wpływa najgruntowniej na jego intelektualne i psychiczne wyposażenie. Tu bowiem kry ją się największe rezerwy naszego kraju, największe szanse przyspieszenia biegu przemian dynamizujących życie Polski w najbliższych dziesięcioleciach.</u>
  608 + <u xml:id="u-33.3" who="#BogdanWaligórski">Maszyny i urządzenia, procesy technologiczne i systemy organizacyjne funkcjonować będą tak, jak zechcą kierujący nimi ludzie. Chodzi o to, by w pełni docenić tę szansę eksponowania roli człowieka, aby zgodnie z intencjami kierownictwa partii i Rządu sprzęgnąć osobiste i zespołowe aspiracje ludzi z wielkimi procesami niesionymi przez rewolucje naukowo-techniczną oraz pogłębiającymi się demokratycznymi zasadami ustrojowymi. Taka jest hierarchia naszych humanistycznych ideałów socjalizmu i takie są wymagania naszego czasu.</u>
  609 + <u xml:id="u-33.4" who="#BogdanWaligórski">One właśnie skłaniają do wnikliwej oceny procesu edukacji, one zmuszają do podjęcia kroków zmieniających radykalnie jego społeczną wagę, jego jakość, poprzez m. in. zmianę społecznego statusu nauczyciela. Nie może on być gorszy niż status konstruktorów maszyn czy budowniczych domów. Powierzyliśmy nauczycielom i wychowawcom 9 mln młodzieży i od nich zależy, na jakich ludzi ich ukształtują, w jakie wyposażą kwalifikacje zawodowe i horyzonty myślowe, jaka utrwala w nich hierarchie ideałów moralnych, stopień ideowej wrażliwości społecznego i politycznego zaangażowania.</u>
  610 + <u xml:id="u-33.5" who="#BogdanWaligórski">U podstaw Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela leży właśnie logiczny wniosek, że bez dźwignięcia prestiżu tego zawodu, nie spełnia się oczekiwania społeczeństwa związane z twórczą rolą nowego pokolenia Polaków. Proponowane postanowienia Karty zapewniają ambitnym nauczycielom i wychowawcom szansę życiowego sukcesu, należne miejsce wśród innych profesji i pomyślne materialne perspektywy.</u>
  611 + <u xml:id="u-33.6" who="#BogdanWaligórski">Nauczycielstwo musi być zawodem, do którego młody człowiek świadomie dąży i o który się ubiega. Ma to znaczenie nie tylko dla tych, którzy już pracują w szkolnictwie, ale i dla tych setek i tysięcy młodych ludzi, którzy — wybierając odpowiedzialny zawód pedagogów — będą podejmować pracę w szkolnictwie różnych szczebli i typów.</u>
  612 + <u xml:id="u-33.7" who="#BogdanWaligórski">Przedstawiony dzisiaj pod obrady Wysokiej Izby projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela — podnosi w swoich postanowieniach zarówno prestiż moralny, jak i poprawia wydatnie warunki materialne prawie 400-tysięcznej rzeszy nauczycieli.</u>
  613 + <u xml:id="u-33.8" who="#BogdanWaligórski">Pragnę wyrazić przekonanie, że zawarte w uchwale postanowienia dotyczące podniesienia płac, zagwarantowania awansu finansowego w określonym przedziale czasowym, zapewnienia właściwych warunków socjalno-bytowych, a także innych form podniesienia społecznej i ekonomicznej rangi nauczyciela, spowodują napływ do szkolnictwa młodej, prężnej, zaangażowanej i na wysokim poziomie intelektualnym oraz ideowo-moralnym kadry nauczycielskiej. Szczególnie młodzież dostrzeże w szkolnictwie swą wyraźną perspektywę — i to zarówno prestiżową, jak i finansową. Powstanie nurt kierujący do szkolnictwa młodzież uzdolnioną, wybierającą zawód nauczyciela z pełną świadomością zadań i obowiązków. Zagwarantować to powinno wydatne podniesienie sprawności nauczania, lepsze i bardziej nowoczesne przekazywanie wiedzy, lepsze, bardziej wykształcone. wysoko ideowe kadry dba naszego państwa. W rekomendacji najlepszych uczniów i studentów do szkół i zawodu nauczycielskiego poważne zadanie mają do spełnienia organizacje młodzieżowe.</u>
  614 + <u xml:id="u-33.9" who="#BogdanWaligórski">Omawiana ustawa ułatwi też start życiowy młodym nauczycielom, tzn. tym, dla których jest to pierwsza samodzielna praca po skończeniu studiów. Są to ludzie młodzi, przeciętnie w wieku 23–24 lat, którzy w wielu wypadkach podejmują prace poza miejscem stałego zamieszkania, zdani na własne siły i własne dochody. To właśnie dlatego przyjmą oni z wyraźnym zadowoleniem decyzję o tak znacznej podwyżce płac zasadniczych, o możliwościach awansu i wzroście społecznego uznania dla ich pracy.</u>
  615 + <u xml:id="u-33.10" who="#BogdanWaligórski">Projekt ustawy akcentuje poważna role i kierowniczą pozycję dyrektora szkoły, przy jednoczesnym skonkretyzowaniu jego obowiązków dydaktycznych i wychowawczych. Sprzyjać to będzie podniesieniu sprawności zarządzania szkołą, doborowi najlepszych metod nauczania i optymalizacji polityki kadrowej. Powinno to pozwolić jednocześnie doświadczonym pedagogom, dyrektorom szkół na otoczenie opieką nauczycieli rozpoczynających dopiero swoją pracę, borykających się z wieloma kłopotami dydaktyczno-wychowawczymi.</u>
  616 + <u xml:id="u-33.11" who="#BogdanWaligórski">Jako przedstawiciel organizacji młodzieżowych chcę z zadowoleniem podkreślić fakt, że ustawa określa nie tylko obowiązki dydaktyczne, ale i wychowawcze nauczycieli, zwłaszcza w zakresie współdziałania ze środowiskami młodzieżowymi.</u>
  617 + <u xml:id="u-33.12" who="#BogdanWaligórski">Zależy nam oczywiście na rozwijaniu samorządnej i samodzielnej pracy młodzieży w ramach jej ideowo-wychowawczych organizacji. Musimy jednak zdawać sobie sprawę, że działanie młodych ludzi nie wsparte jest bagażem doświadczenia życiowego, że wymaga mądrej inspiracji, subtelnej porady i pomocy. I dlatego tak liczymy na nauczycieli i pedagogów, którzy wesprą działanie naszych organizacji w szkole i pomogą młodzieży w jej ambitnych zamierzeniach.</u>
  618 + <u xml:id="u-33.13" who="#BogdanWaligórski">Wysoki Sejmie! Przedstawiłem tu w wielkim skrócie te treści i cele ustawy, które z punktu widzenia młodzieży, z punktu widzenia spraw młodego pokolenia są niezmiernie ważne.</u>
  619 + <u xml:id="u-33.14" who="#BogdanWaligórski">Większość nauczycieli zatrudnionych w szkolnictwie wszystkich typów — to ludzie młodzi. Posiadają oni swoje ambicje i chęć jak najlepszej pracy. Jednakże — co jest również charakterystyczne dla tego wieku — chcą znać swoje szanse zawodowe i osobiste, chcą mieć określoną perspektywę. Ustawa daje im tę perspektywę. Jestem więc przekonany, że uzbrojeni w nią pracować będą jeszcze lepiej i z jeszcze większym zaangażowaniem. Organizacje młodzieżowe, prowadzące swa działalność wśród młodzieży szkolnej i akademickiej, będą ich wysiłki wspierać w miarę swych możliwości. Uważamy bowiem, że tylko wspólne działanie, zespolenie sił i zamierzeń młodzieży i nauczycieli może dać właściwe rezultaty. Szeroko zakrojony i realizowany przez organizacje młodzieżowe ruch przodownictwa w nauce spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem zarówno przez szkołę jako instytucie, jak i nauczycieli. Związek Młodzieży Socjalistycznej wystąpił również z propozycją kompleksowego programu pracy szkoły i organizacji młodzieżowych z młodzieżą wybitnie uzdolnioną. Jesteśmy pewni, że program ten znajdzie wielu sojuszników wśród kadry pedagogicznej szkół i uczelni.</u>
  620 + <u xml:id="u-33.15" who="#BogdanWaligórski">Obok spraw dydaktycznych również problemy wychowawcze są rozwiązywane wspólnie przez nauczycieli i organizacje młodzieżowe. Zintegrowanie tych wysiłków znalazło wyraz w zarządzeniu Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego w sprawie współdziałania szkół z młodzieżowymi organizacjami ideowo-wychowawczymi, gdzie określone są zasady wspólnej pracy szkoły i organizacji młodzieżowych na rzecz wychowania młodzieży. Przykładów tych można przytoczyć więcej. Są one dowodem działania wspólnego frontu dydaktyczno-wychowawczego nauczycieli i organizacji młodzieżowych. Każdy krok polepszający warunki tego frontu — a przykładem jest tu omawiana dzisiaj ustawa — przyczynia się do utworzenia jasnej i klarownej perspektywy naszego nauczania oraz gwarantuje wychowanie i wykształcenie nowego, zaangażowanego w sprawy kraju i socjalizmu pokolenia.</u>
621 621 <u xml:id="u-33.16" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
622 622 </div>
623 623 <div xml:id="div-34">
624 624 <u xml:id="u-34.0" who="#Marszałek">Głos zabierze Prezes Rady Ministrów obywatel Piotr Jaroszewicz.</u>
625 625 </div>
626 626 <div xml:id="div-35">
627   - <u xml:id="u-35.0" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! W polityce partii i państwa sprawy oświaty, szkolnictwa wyższego i wychowania zajmuje obecnie miejsce pierwszoplanowe. Widomym tego przejawem jest wniesiony przez Rząd i dyskutowany na dzisiejszym posiedzeniu Sejmu projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
628   - <u xml:id="u-35.1" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W zapowiedzianym w grudniu 1970 r. przez I Sekretarza KC PZPR tow. Edwarda Gierka programie zdynamizowania budownictwa socjalistycznego w Polsce — sprawom oświaty przyznaliśmy priorytet i wysoką rangę. Jednym z pierwszych postanowień Biura Politycznego po VII Plenum KC PZPR była decyzja o powołaniu Komitetu Ekspertów do opracowania raportu o stanie oświaty oraz propozycji dotyczących dalszego jej rozwoju.</u>
629   - <u xml:id="u-35.2" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Uchwały VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, odnoszące się do zagadnień oświatowo-wychowawczych obejmują zarówno zadania perspektywiczne, to jest opracowanie zmian w systemie oświaty, jak i zadania bieżące, które sprowadzają się do podniesienia na wyższy poziom działalności szkolnictwa wszystkich szczebli w jego obecnych organizacyjnych formach.</u>
630   - <u xml:id="u-35.3" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Świadomi, że najlepsza uchwała przynosi tylko wówczas spodziewane rezultaty, kiedy jest konsekwentnie wprowadzana w życie, Rząd przystąpił po Zjeździe do realizacji jego postanowień.</u>
631   - <u xml:id="u-35.4" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Już w roku przyszłym Rząd przedłoży Wysokiej Izbie całościowy projekt nowego systemu oświaty, opracowany na podstawie wyników prac Komitetu Ekspertów.</u>
632   - <u xml:id="u-35.5" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przedłożona obecnie Wysokiemu Sejmowi Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest pierwszym krokiem o zasadniczym znaczeniu na drodze do unowocześnienia i udoskonalenia systemu oświaty w Polsce, a jednocześnie jedną z najważniejszych decyzji ostatnich szesnastu miesięcy. Oznacza ona ustawowe skonkretyzowanie tej części uchwały VI Zjazdu partii, która zawiera postulat: „Zapewnić należy wzrost społecznej rangi zawodu nauczyciela, zwiększyć troskę o poziom ideowy oraz warunki życia i pracy środowiska nauczycielskiego”.</u>
633   - <u xml:id="u-35.6" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Projekt ustawy stanowi zatem ważny etap w realizacji tego postanowienia Zjazdu partii. Zaczęliśmy od unormowania sytuacji nauczyciela, albowiem wychodzimy z założenia, że o wypełnianiu funkcji szkoły decyduje właśnie nauczyciel, jego wiedza, przygotowanie i umiejętności zawodowe, jego świadomość polityczna i oddanie sprawie socjalizmu.</u>
634   - <u xml:id="u-35.7" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zawsze ceniliśmy nauczycielstwo za jego postępową postawę, pasję społeczną, za jego ofiarność i patriotyzm, ambicję zawodową, za pęd do wiedzy. Jego dorobek zaliczamy słusznie do największych osiągnięć Polski Ludowej. Jednocześnie Zdajemy sobie sprawę z tego co utrudniało w przeszłości pracę nauczycielowi, wpływało ujemnie na dobór ludzi do tego zaszczytnego zawodu, na płynność kadr w szkolnictwie i na atmosferę w naszych szkołach. Stąd dążenie, aby podnieść rangę zawodu nauczycielskiego, uczynić go — również pod względem materialnym — zawodem o szczególnym znaczeniu społecznym, stworzyć zachętę do stałego podnoszenia kwalifikacji, uzyskiwania jak najlepszych wyników w pracy dydaktycznej i wychowawczej oraz godziwego zaopatrzenia na emeryturze.</u>
635   - <u xml:id="u-35.8" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Historia Polski daje przykłady ścisłych związków, jakie zachodzą pomiędzy stanem oświaty a stanem państwa — wzrostem lub spadkiem jego gospodarczego i politycznego potencjału, nasileniem lub osłabieniem aktywności narodu. W dziejach naszej państwowości siły postępowe i patriotyczne zawsze doceniały znaczenie oświaty, zawsze dążyły do tego, aby jednym z głównych fundamentów, na których budowana miała być przyszłość kraju — była oświata i nauka. Kazimierz Wielki, dokonując integracji i modernizacji państwa po okresie rozbicia dzielnicowego, uznał za niezbędne założenie wyższej uczelni, kształcącej kadry potrzebne dla dokonania tego dzieła. Nie jest też przypadkiem, że okres, który historia nazywa Złotym Wiekiem w Polsce jest w dużej mierze dziełem światłych ludzi, wywodzących się m.in. z Wszechnicy Krakowskiej.</u>
636   - <u xml:id="u-35.9" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Były w historii naszej oświaty wydarzenia o znaczeniu szczególnie doniosłym, które wyznaczały kierunki działania na całe dziesięciolecia, a nawet stulecia. Do takich należało niewątpliwie utworzenie Komisji Edukacji Narodowej — pierwszego w Europie ministerstwa oświaty. I choć utrata niepodległości nie pozwoliła wykorzystać wszystkich pozytywnych następstw jej reformatorskiej działalności, to jednak wywarła ona głęboki, pozytywny, długotrwały wpływ na życie narodu, stworzyła chlubne, piękne i cenne społecznie tradycje, do których jakże często powracała polska myśl niepodległościowa pod zaborami, do których nawiązujemy obecnie. Dlatego też do projektowanej ustawy wprowadzamy przepis, ustanawiający dzień 14 października każdego roku — rocznicę powołania Komisji Edukacji Narodowej — dorocznym Świętem Nauczyciela.</u>
637   - <u xml:id="u-35.10" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W nowoczesnej historii Polski zrodziła się idea oświaty powszechnej, demokratycznej. Podjęły ją, podtrzymały i rozwinęły postępowe, patriotyczne ruchy społeczne. Była ona programowym hasłem lewicy polskiej, jednym z zasadniczych i zawsze kategorycznie stawianym postulatem polskiego ruchu robotniczego i radykalnego ruchu ludowego.</u>
638   - <u xml:id="u-35.11" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Do wydarzeń o historycznym znaczeniu należą obrady Sejmu Nauczycielskiego w 1919 r., który nakreślił koncepcję jednolitego, powszechnego, obowiązkowego, bezpłatnego i świeckiego systemu oświatowego. O realizację tych postulatów walczyło w okresie międzywojennym postępowe nauczycielstwo zrzeszone w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Do tradycji Komisji Edukacji Narodowej, do treści obrad Sejmu Nauczycielskiego nawiązał Zjazd Oświatowy, zwołany w pierwszych miesiącach istnienia Polski Ludowej — w czerwcu 1945 r. w Łodzi.</u>
639   - <u xml:id="u-35.12" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Szeroki program rozwoju oświaty nie mógł oczywiście doczekać się realizacji w burżuazyjnej Polsce międzywojennego dwudziestolecia. Dopiero władza ludowa stworzyła warunki, w których możliwe stało się pełne i planowe wcielanie w życie powszechności oświaty i nauczania.</u>
640   - <u xml:id="u-35.13" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W tej dziedzinie życia narodowego Polska Ludowa legitymuje się ogromnym dorobkiem. Przy obecnej liczbie ludności Polski, niewiele odbiegającej od poziomu przedwojennego i w związku z tym zbliżoną w zasadzie liczbą uczniów szkół podstawowych, obsada pedagogiczna w szkołach podstawowych powiększyła się z 76 tys. nauczycieli przed wojną do 211 tys. obecnie.</u>
641   - <u xml:id="u-35.14" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ten niemal trzykrotny wzrost kadr nauczycielskich, przy niewielkim zwiększeniu się liczby uczniów, odzwierciedla rozmiar wysiłku, jakiego dokonaliśmy, aby zapewnić nowym pokoleniom Polaków pełne i w miarę możliwości równe wykształcenie podstawowe, bez względu na pochodzenie społeczne, środowisko i miejsce geograficzne na obszarze Polski, a także zapewnić kształcenie zawodowe, średnie i wyższe.</u>
642   - <u xml:id="u-35.15" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dorobek ten jest wynikiem ogromnej pracy, którą kierowała Polska Partia Robotnicza, a następnie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i władza ludowa. Zawdzięczamy go wysiłkowi blisko ćwierćmilionowej rzeszy nauczycieli szkół wszystkich rodzajów i szczebli, którzy swoją wiedzę, swój talent pedagogiczny, swoje siły, a nierzadko i zdrowie poświęcili wielkiej idei powszechności i rozwojowi oświaty. Zawdzięczamy go także charakteryzującemu społeczeństwo polskie zrozumieniu znaczenia oświaty i społecznej ofiarności, której mocną i piękną manifestacją była podjęta z inicjatywy PZPR i Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu akcja uczczenia Tysiąclecia Państwa Polskiego budową 1000 szkół, w wyniku której powstało ponad 1300 nowoczesnych szkół-pomników.</u>
643   - <u xml:id="u-35.16" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoko oceniamy rolę i udział Związku Nauczycielstwa Polskiego w rozwoju i dorobku oświaty, szkolnictwa i wychowania. Znalazło to swój godny wyraz w projekcie ustawy przedstawionej Sejmowi.</u>
644   - <u xml:id="u-35.17" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">To co powiedziałem odzwierciedla tylko częściowo treść przemian dokonanych w Polsce Ludowej. Demokratyzacja wykształcenia przynosi nam bowiem nie dającą się wyrazić w liczbach rewolucję oświatową. Zmienia się nasze społeczeństwo. Podnosi się na wyższy poziom jego świadomość. Nasyca ją ideałami socjalizmu. Pogłębia w skali powszechnej postawę patriotyczną i internacjonalistyczną, stając się jednym z najważniejszych czynników kształtowania moralno-politycznej jedności Polaków. Przyczynia się do wzrostu poszanowania praw i poczucia obowiązków obywatelskich, do rozszerzenia uczestnictwa obywateli w kulturze narodowej i ogólnoludzkiej. Stała się jedną z największych i najwyżej cenionych zdobyczy ludzi pracy w naszym kraju. Jej doniosłe skutki odczuła także ekonomika, na której rozwój oddziałuje ogólny wzrost kwalifikacji zawodowych. Bez tej rewolucji oświatowej niemożliwe byłoby dokonanie socjalistycznej industrializacji kraju i rozwoju szkolnictwa.</u>
645   - <u xml:id="u-35.18" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Mamy uzasadnione prawo do dumy z tego imponującego dorobku. Ale mamy również i nade wszystko obowiązek troszczenia się o przyszłość. Żyjemy w epoce rewolucji naukowo-technicznej. Jesteśmy świadomi faktu, że od maksymalnego wykorzystania możliwości, jakie niesie ona ze sobą, zależy rozwój wszystkich krajów socjalistycznej wspólnoty, zależy tempo i rytm dalszego socjalistycznego rozwoju Polski, zależy dobrobyt jej obywateli, jej pozycja na światowej arenie. Rozwój nauki i techniki w Polsce jest bezpośrednio uwarunkowany podniesieniem wykształcenia naszego społeczeństwa na poziom znacznie wyższy niż obecny. To bowiem decydować będzie o tempie dalszego rozwoju sił wytwórczych, których głównym elementem jest dzisiaj rozwój wiedzy i techniki.</u>
646   - <u xml:id="u-35.19" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Powstałe przed 50 laty pierwsze państwo socjalistyczne — Związek Radziecki — przeobraziło człowieka, przezwyciężyło wiekowe zacofanie carskiej, siermiężnej Rosji, także poprzez szkołę i oświatę, poprzez rozwój nauki i techniki. Zgromadziło ono pionierskie doświadczenia, wskazując dobitnie na to, że w powszechnym wykształceniu tkwi potężny czynnik rozwoju gospodarki, rozkwitu techniki i kultury. Kiedy mówimy o wielkich sukcesach polskiego szkolnictwa i postępie w dziedzinie oświaty, nie twierdzimy wcale, że wszystkie problemy zostały już rozwiązane. Przeciwnie, w obecnej sytuacji, w obliczu nowych zadań gospodarczych i wychowawczych, naukowych i technicznych, dostrzegamy potrzebę prowadzenia nowej ofensywnej polityki oświatowej, konieczność zreformowania systemu oświatowego i dostosowania go do celów, jakie nakreśliliśmy dla Polski na bliższą i dalszą przyszłość.</u>
647   - <u xml:id="u-35.20" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Uchwała VI Zjazdu partii, stanowiąca platformę wyborczą Frontu Jedności Narodu i program działania Rządu, formułuje zasadnicze wytyczne dla polskiego szkolnictwa. Stwierdza ona: „Należy zapewnić kształcenie i przygotowanie młodzieży zgodnie z rozwojowymi potrzebami gospodarki i kultury oraz poziomem współczesnej nauki i techniki”.</u>
648   - <u xml:id="u-35.21" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przemysł, rolnictwo, transport i komunikacja, sfera usług, sfera nauki i kultury — wszystkie dziedziny naszego życia potrzebują stałego dopływu kadr szeregowych i kierowniczych, wykonawczych i twórczych, w różnych zawodach i specjalnościach, kadr odznaczających się dwiema niezwykle ważnymi cechami: wysokimi kwalifikacjami zawodowymi, umiejętnością rozwiązywania problemów nowych, jeszcze nie znanych, wymagających pionierstwa, odwagi i gruntownej znajomości rzeczy, a także socjalistycznej postawy społecznej i moralnej. Dlatego nowoczesna szkoła musi nie tylko wyposażać swoich wychowanków w odpowiednio duży zasób wiedzy, wykształcić w nich nawyk i potrzebę nieustannego pomnażania tej wiedzy oraz umiejętność jej twórczego stosowania w praktyce, ale i wychowywać na ofiarnych obywateli naszego socjalistycznego państwa.</u>
649   - <u xml:id="u-35.22" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ma to sens nie tylko praktyczny, lecz także głęboko humanistyczny. Człowiek jest szczęśliwy wtedy, kiedy czuje się potrzebny, kiedy dobrą pracą może dowieść swej wartości i przydatności ojczyźnie, kiedy umie stawiać czoła trudnościom, przyjmując postawę współuczestnictwa w rozwoju nowoczesnej gospodarki, kultury i społeczeństwa.</u>
650   - <u xml:id="u-35.23" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przygotowanie kadr dla gospodarki i kultury narodowej to ważna, ale bynajmniej nie jedyna funkcja szkolnictwa. Dążąc do powszechności wykształcenia średniego, pragniemy wyposażyć młode pokolenie w zasób wiedzy ogólnej, znacznie przekraczający rozmiary niezbędne w pracy zawodowej, a jednocześnie wpoić mu potrzebę uzupełniania wiedzy ogólnej przez całe życie, bo przecież dzięki osiągnięciom badawczym nieustannie rozszerzają się granice ludzkiego poznania, zaś współczesny człowiek powinien znać najważniejsze odkrycia swoich czasów. Chodzi o rzecz ogromną: o zwiększanie potencjału ogólnej wiedzy obywateli, co stanowi fundament aktywności obywatelskiej i świadomego patriotyzmu. Państwem socjalistycznym rządzą wspólnie wszyscy obywatele, a owo współrządzenie zależy w dużej mierze od sumy wiedzy każdego i wszystkich o kraju i świecie. Tylko Polska ludzi światłych, dobrze przygotowanych do pracy, głęboko związanych z ojczyzną i z ideami socjalizmu może być Polską silną i zamożną.</u>
651   - <u xml:id="u-35.24" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Modernizacja szkolnictwa wymagać będzie podjęcia wielu doniosłych decyzji, również i ustawowych. Rozpoczynamy ją od decyzji kluczowej: od podniesienia rangi zawodu nauczyciela, czemu służyć ma ustawa, będąca przedmiotem dzisiejszych obrad.</u>
652   - <u xml:id="u-35.25" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nauczyciel — jak już mówiłem — jest centralną postacią szkoły. Proces nauczania i wychowania dokonuje się bowiem na płaszczyźnie bezpośredniego oddziaływania nauczyciela na ucznia. Organizacja szkolnictwa, wyposażenie szkoły, nowoczesny arsenał dydaktyczny — na co nie skąpimy środków — wszystko to tworzy tylko warunki bardziej lub mniej sprzyjające temu procesowi, stanowi tylko środki, którymi posługuje się nauczyciel w realizacji swoich zadań.</u>
653   - <u xml:id="u-35.26" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Nauczyciel decyduje o treści socjalistycznego wychowania, o zaszczepianiu i utwierdzaniu w świadomości młodego pokolenia naukowego światopoglądu, ideałów socjalizmu, miłości ojczyzny, rozumienia interesów naszego państwa, które są podstawą polskiej polityki zagranicznej, poczucia internacjonalistycznej więzi z ludźmi pracy na całym świecie; o wpajaniu mu uczciwości, rzetelności, szacunku do pracy, umiejętności życia w kolektywie, zdyscyplinowania i potrzeby społecznej aktywności. Im głębiej ukształtowana zostanie w tym duchu świadomość dzieci i młodzieży, tym pomyślniejsze warunki zapewnimy dla rozwoju naszego kraju. Te ideały i cechy pozostałyby martwą literą na kartkach najlepszych nawet podręczników, gdyby nauczyciel nie ożywił ich swoją ideowością, inwencją i osobistym przykładem.</u>
654   - <u xml:id="u-35.27" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Praca nauczyciela była zawsze trudna i odpowiedzialna, a w naszych czasach staje się coraz bardziej złożona. Składa się na to wiele przyczyn. Wspomnę o tych, które wydają się najważniejsze.</u>
655   - <u xml:id="u-35.28" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Pierwsza wynika stąd, że szkoła bezpowrotnie przestała być jedynym czynnikiem uczestniczącym w procesie kształcenia i wychowywania. Świat, w którym wszyscy żyjemy, jest szeroko otwarty. Otwarły go środki masowego przekazu i informacji, techniczne środki upowszechniania kultury, wśród których wielką rolę odgrywają prasa, telewizja i kino, otwarła go wreszcie intensyfikacja życia społecznego, wyrażająca się przede wszystkim w bujnym rozwoju działalności licznych i różnorodnych społecznych organizacji. Młode i najmłodsze pokolenie poddawane jest więc wielorakim, krzyżującym się wpływom, a w tym niekiedy także — czego uniknąć niepodobna — wpływom ideologicznie i moralnie obcym; chłonie wszystko, co widzi i słyszy, choć nie zawsze wszystko to właściwie rozumie. Przysparza to rodzicom, szkole i społeczeństwu dodatkowych wychowawczych kłopotów.</u>
656   - <u xml:id="u-35.29" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Zdając sobie z tego sprawę dążymy do stworzenia jednolitego systemu wychowawczego, obejmującego wszystkie wymienione tu związki i oddziaływania. W systemie tym szkoła stanowić powinna główne, podstawowe ogniwo. Jej też, to znaczy nauczycielom, którzy ją tworzą, przypada wiodąca rola aktywnego rzecznika pozytywnych, socjalistycznych wpływów wychowawczych. Wymaga to wydatnego podniesienia autorytetu nauczyciela w społeczeństwie, jego społecznej pozycji, a także i jego odpowiedzialności.</u>
657   - <u xml:id="u-35.30" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Druga trudność dzisiejszej szkoły wiąże się z pogłębiającym się na kształt lawiny narastaniem wiedzy. Dojrzałemu człowiekowi wystarczy ogarnąć myślą okres dzielący go od opuszczenia murów szkolnych, aby uświadomić sobie, jak bardzo w ciągu lat rozszerzył się obszar ludzkiego poznania, a zatem, o ile więcej musi dzisiaj nauczyć się młodzież. A przecież nie można jej przeciążać ponad miarę. Trzeba więc nieustannie dokonywać selekcji materiału, a zarazem intensyfikować proces dydaktyczny, szukać skuteczniejszych metod nauczania, które umożliwiają uczniowi przyswojenie obszerniejszego materiału przy określonym pensum wysiłku, pensum, które nie przekracza dydaktycznej i psychicznej celowości. Liczyć się przy tym należy z narastającymi potrzebami wychowania fizycznego i sportu, co także wymaga czasu i większej troski. Stawia to też nauczyciela wobec konieczności nieustannego odnawiania wiedzy i utrzymywania kontaktu z jej rozwojem, wymaga poświęcenia, czasu na przygotowanie lekcji i stałej mobilizacji inwencji pedagogicznej.</u>
658   - <u xml:id="u-35.31" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Sprostanie zadaniom, jakie stawia przed szkolnictwem uchwała VI Zjazdu PZPR, wymaga wydatnego podniesienia poziomu kadr nauczycielskich. Wiele już zdziałaliśmy w tym kierunku. Do pracy w szkolnictwie przychodzi dzisiaj kadra z wykształceniem w zasadzie wyższym, wzrasta liczba nauczycieli z cenzusem uniwersyteckim. Ale mamy też do czynienia ze zjawiskami negatywnymi, wynikającymi przede wszystkim z niezadowalającej dotychczas sytuacji materialnej nauczycieli. Od dłuższego czasu obserwuje się odpływ wartościowych pedagogów do innych zawodów, o czym w dyskusji była mowa. Uczelnie kształcące nauczycieli mają co roku kłopoty z rekrutacją słuchaczy.</u>
659   - <u xml:id="u-35.32" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Przewidziana łącznie z ustawą znaczna poprawa warunków bytowych nauczycieli szkół wszystkich rodzajów i szczebli ma na celu zmianę tego stanu rzeczy. Chodzi o to, aby do zawodu nauczycielskiego przychodzili kandydaci najzdolniejsi, aby był to zawód atrakcyjny, nie tylko ze względu na szacunek, jakim w naszym społeczeństwie cieszy się i ze względu na satysfakcję, jaką daje praca nad kształtowaniem umysłów i charakterów młodego pokolenia, ale także i ze względu na odpowiednie warunki materialne. Jest naszą intencją, aby ta wartościowa młodzież uzyskała w wyższych szkołach nauczycielskich gruntowne i nowoczesne przygotowanie do przyszłej pracy. Szkoły te otoczymy szczególną opieką, gdyż są to uczelnie młode, często jeszcze niedostatecznie okrzepłe. Rozwijać będziemy nadal system umożliwiający doskonalenie wiedzy nauczycieli już zawodowo czynnych poprzez przechodzenie z form kursowych na dokształcanie w wyższych uczelniach na wzór studiów podyplomowych.</u>
660   - <u xml:id="u-35.33" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wydatna poprawa warunków płacowych, socjalnych i bytowych środowiska nauczycielskiego umożliwi nauczycielom całkowite poświęcenie się wypełnianiu zadań dydaktycznych i wychowawczych. Jest to bardzo ważne, bowiem ich praca, której część tylko stanowią godziny lekcyjne, wymaga stałego napięcia psychicznego, stałej gotowości do oddziaływania na młodzież i środowisko. To nauczyciel przecież także współpracuje z harcerstwem, z organizacjami młodzieżowymi, sprawuje opiekę nad wolnym czasem uczniów, troszcząc się o to, co dzieje się w ich domu i na ich ulicy, w piątek i w świątek.</u>
661   - <u xml:id="u-35.34" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wszyscy, którzy bezpośrednio lub pośrednio mają do czynienia ze szkołą, a więc praktycznie całe społeczeństwo, powinni więcej zadbać o to, aby nauczyciel mógł bez reszty skoncentrować się na swojej pracy. Ten nakaz powinien obowiązywać powszechnie. Trzeba ugruntować przekonanie, że kształtowanie młodych umysłów, charakterów i serc jest nie tylko zawodem, ale także nadrzędną misją społeczną nauczyciela i że nie ma dlań nic ważniejszego. Przyzwyczailiśmy się wykorzystywać wiedzę, talenty organizatorskie i autorytet nauczyciela do różnych prac społecznych o większym, ale często i o mniejszym znaczeniu. Odnotowujemy ogromny wkład pracy nauczycieli w podnoszenie poziomu kulturalnego i aktywizację społeczną środowiska. Ale dzisiaj ani na wsi, ani w mieście nie brak nam aktywu, który chce i powinien organizować społeczny wysiłek. Nauczyciel przestał być jedynym lub niezastąpionym społecznikiem do wszystkiego, jest natomiast i będzie niezastąpionym w szkole. Przyjmijmy tę zasadę w imię dobra naszych dzieci, w imię lepszego ich wychowania i kształcenia.</u>
662   - <u xml:id="u-35.35" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Ustawa, nad którą dziś obradujemy, przynosi jednolity status prawny nauczycielom i wychowawcom szkół wszystkich typów i szczebli, wydatnie, na miarę naszych obecnych możliwości, poprawia warunki bytowe i socjalne zarówno pedagogom zawodowo czynnym, jak też nauczycielom-emerytom, którym wiek nie pozwala już pracować, ale których zasługi dla rozwoju oświaty w Polsce są wielkie, godne szacunku i pamięci.</u>
663   - <u xml:id="u-35.36" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">W konsekwencji ustawa stworzy przesłanki zasadniczego podniesienia rangi zawodu nauczycielskiego, co wykorzystać powinni nauczyciele, pomnażając ze swej strony swoją własną, coraz lepszą pracą społeczne uznanie, jakim się cieszą i autorytet, jaki posiadają.</u>
664   - <u xml:id="u-35.37" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Na ten problem chciałbym zwrócić szczególną uwagę. Zdajemy sobie sprawę, że wzrostu rangi społecznej zawodu nauczycielskiego nie da się zapewnić automatycznie uchwałą Zjazdu partii czy ustawą sejmową. Wysokiego autorytetu nie zapewni nauczycielowi samo uzyskanie odpowiedniego uposażenia, mieszkania, a nawet dyplomu szkoły wyższej. Autorytet ten powinien również budować sobie sam zarówno wśród młodzieży, jak i w społeczeństwie. O randze społecznej zawodu nauczycielskiego przesądzają jakości i wyniki pracy dydaktycznej i wychowawczej nauczyciela, wartości ideowo-polityczne i społeczno-moralne, jakie sobą reprezentuje. Jesteśmy głęboko przekonani, że w taki właśnie sposób rozumieć będą sens Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela wszyscy pracownicy frontu oświatowego.</u>
665   - <u xml:id="u-35.38" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Nasz program poprawy warunków życia i pracy nauczycieli stał się możliwy dzięki korzystnej sytuacji gospodarczej kraju, dzięki twórczej atmosferze politycznej i społecznej w Polsce roku 1972.</u>
666   - <u xml:id="u-35.39" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Z dobrej, wydajnej, coraz lepiej organizowanej pracy narodu, i tylko z niej, pochodzą materialne środki, umożliwiające realizację nadrzędnego celu naszego programu, tzn. stopniowego podnoszenia dobrobytu społeczeństwa. Dobre wyniki gospodarcze minionych 16 miesięcy sprawiły, że możemy dziś rozpatrywać w Sejmie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela z pełnym przeświadczeniem, że postanowienia tej ustawy i wypływające z niej konsekwencje będą wcielone w życie.</u>
667   - <u xml:id="u-35.40" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Niech mi wolno będzie wyrazić przekonanie, że Wysoka Izba uchwali przedłożoną ustawę, nadając jej moc obowiązującego prawa.</u>
668   - <u xml:id="u-35.41" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Dzisiejsze posiedzenie jest wydarzeniem o doniosłym znaczeniu politycznym. Tak też oceni je społeczeństwo. Przedstawiliśmy bowiem obywatelom posłom projekt planu społeczno-gospodarczego rozwoju Polski w latach 1971–1975, projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, a jednocześnie przedstawiliśmy w referacie Ministra Olszowskiego stanowisko Rządu w sprawie procesu ratyfikacji układów pomiędzy Polską i Niemiecką Republiką Federalną oraz Związkiem Radzieckim i Niemiecką Republiką Federalną zawartych w Warszawie i w Moskwie. Jest to wewnętrznie spójny kompleks spraw o dużym ciężarze gatunkowym zarówno dla materialnego i duchowego życia kraju, jak i dla umocnienia jego międzynarodowej pozycji.</u>
669   - <u xml:id="u-35.42" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Stanowisko nasze we wszystkich sprawach dyskutowanych dzisiaj z tej trybuny wywodzi się z tego samego źródła, jest podyktowane rzetelną troską o wszechstronny, socjalistyczny rozwój Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, o pomnożenie jej siły, zamożności i dobrobytu obywateli, o jej bezpieczeństwo, wysoki autorytet i maksymalny, godny naszych tradycji i obecnego znaczenia wkład do pomyślnego rozwiązywania istniejących problemów międzynarodowych w duchu pokoju i współpracy między narodami.</u>
670   - <u xml:id="u-35.43" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Dynamizujemy nasz rozwój gospodarczy i społeczny, podejmujemy rozliczne inicjatywy w polityce zagranicznej świadomi podstawowej prawdy, że o pomyślnej przyszłości kraju i narodu, o jego bezpieczeństwie i trwałości granic decyduje praca — źródło siły, bogactwa i kultury, a jednocześnie nasz system sojuszów z bratnimi krajami socjalistycznymi, w którym sojusz ze Związkiem Radzieckim ma znaczenie fundamentalne.</u>
671   - <u xml:id="u-35.44" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Takie są główne treści programu Rządu na dziś i na jutro. Jest to program VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który stał się programem Frontu Jedności Narodu.</u>
672   - <u xml:id="u-35.45" who="#PrezesRadyMinistrówPiotrJaroszewicz">Będziemy go realizować w służbie interesów narodu polskiego, w służbie socjalizmu, postępu i pokoju.</u>
  627 + <u xml:id="u-35.0" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! W polityce partii i państwa sprawy oświaty, szkolnictwa wyższego i wychowania zajmuje obecnie miejsce pierwszoplanowe. Widomym tego przejawem jest wniesiony przez Rząd i dyskutowany na dzisiejszym posiedzeniu Sejmu projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela.</u>
  628 + <u xml:id="u-35.1" who="#PiotrJaroszewicz">W zapowiedzianym w grudniu 1970 r. przez I Sekretarza KC PZPR tow. Edwarda Gierka programie zdynamizowania budownictwa socjalistycznego w Polsce — sprawom oświaty przyznaliśmy priorytet i wysoką rangę. Jednym z pierwszych postanowień Biura Politycznego po VII Plenum KC PZPR była decyzja o powołaniu Komitetu Ekspertów do opracowania raportu o stanie oświaty oraz propozycji dotyczących dalszego jej rozwoju.</u>
  629 + <u xml:id="u-35.2" who="#PiotrJaroszewicz">Uchwały VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, odnoszące się do zagadnień oświatowo-wychowawczych obejmują zarówno zadania perspektywiczne, to jest opracowanie zmian w systemie oświaty, jak i zadania bieżące, które sprowadzają się do podniesienia na wyższy poziom działalności szkolnictwa wszystkich szczebli w jego obecnych organizacyjnych formach.</u>
  630 + <u xml:id="u-35.3" who="#PiotrJaroszewicz">Świadomi, że najlepsza uchwała przynosi tylko wówczas spodziewane rezultaty, kiedy jest konsekwentnie wprowadzana w życie, Rząd przystąpił po Zjeździe do realizacji jego postanowień.</u>
  631 + <u xml:id="u-35.4" who="#PiotrJaroszewicz">Już w roku przyszłym Rząd przedłoży Wysokiej Izbie całościowy projekt nowego systemu oświaty, opracowany na podstawie wyników prac Komitetu Ekspertów.</u>
  632 + <u xml:id="u-35.5" who="#PiotrJaroszewicz">Przedłożona obecnie Wysokiemu Sejmowi Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela jest pierwszym krokiem o zasadniczym znaczeniu na drodze do unowocześnienia i udoskonalenia systemu oświaty w Polsce, a jednocześnie jedną z najważniejszych decyzji ostatnich szesnastu miesięcy. Oznacza ona ustawowe skonkretyzowanie tej części uchwały VI Zjazdu partii, która zawiera postulat: „Zapewnić należy wzrost społecznej rangi zawodu nauczyciela, zwiększyć troskę o poziom ideowy oraz warunki życia i pracy środowiska nauczycielskiego”.</u>
  633 + <u xml:id="u-35.6" who="#PiotrJaroszewicz">Projekt ustawy stanowi zatem ważny etap w realizacji tego postanowienia Zjazdu partii. Zaczęliśmy od unormowania sytuacji nauczyciela, albowiem wychodzimy z założenia, że o wypełnianiu funkcji szkoły decyduje właśnie nauczyciel, jego wiedza, przygotowanie i umiejętności zawodowe, jego świadomość polityczna i oddanie sprawie socjalizmu.</u>
  634 + <u xml:id="u-35.7" who="#PiotrJaroszewicz">Zawsze ceniliśmy nauczycielstwo za jego postępową postawę, pasję społeczną, za jego ofiarność i patriotyzm, ambicję zawodową, za pęd do wiedzy. Jego dorobek zaliczamy słusznie do największych osiągnięć Polski Ludowej. Jednocześnie Zdajemy sobie sprawę z tego co utrudniało w przeszłości pracę nauczycielowi, wpływało ujemnie na dobór ludzi do tego zaszczytnego zawodu, na płynność kadr w szkolnictwie i na atmosferę w naszych szkołach. Stąd dążenie, aby podnieść rangę zawodu nauczycielskiego, uczynić go — również pod względem materialnym — zawodem o szczególnym znaczeniu społecznym, stworzyć zachętę do stałego podnoszenia kwalifikacji, uzyskiwania jak najlepszych wyników w pracy dydaktycznej i wychowawczej oraz godziwego zaopatrzenia na emeryturze.</u>
  635 + <u xml:id="u-35.8" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Historia Polski daje przykłady ścisłych związków, jakie zachodzą pomiędzy stanem oświaty a stanem państwa — wzrostem lub spadkiem jego gospodarczego i politycznego potencjału, nasileniem lub osłabieniem aktywności narodu. W dziejach naszej państwowości siły postępowe i patriotyczne zawsze doceniały znaczenie oświaty, zawsze dążyły do tego, aby jednym z głównych fundamentów, na których budowana miała być przyszłość kraju — była oświata i nauka. Kazimierz Wielki, dokonując integracji i modernizacji państwa po okresie rozbicia dzielnicowego, uznał za niezbędne założenie wyższej uczelni, kształcącej kadry potrzebne dla dokonania tego dzieła. Nie jest też przypadkiem, że okres, który historia nazywa Złotym Wiekiem w Polsce jest w dużej mierze dziełem światłych ludzi, wywodzących się m.in. z Wszechnicy Krakowskiej.</u>
  636 + <u xml:id="u-35.9" who="#PiotrJaroszewicz">Były w historii naszej oświaty wydarzenia o znaczeniu szczególnie doniosłym, które wyznaczały kierunki działania na całe dziesięciolecia, a nawet stulecia. Do takich należało niewątpliwie utworzenie Komisji Edukacji Narodowej — pierwszego w Europie ministerstwa oświaty. I choć utrata niepodległości nie pozwoliła wykorzystać wszystkich pozytywnych następstw jej reformatorskiej działalności, to jednak wywarła ona głęboki, pozytywny, długotrwały wpływ na życie narodu, stworzyła chlubne, piękne i cenne społecznie tradycje, do których jakże często powracała polska myśl niepodległościowa pod zaborami, do których nawiązujemy obecnie. Dlatego też do projektowanej ustawy wprowadzamy przepis, ustanawiający dzień 14 października każdego roku — rocznicę powołania Komisji Edukacji Narodowej — dorocznym Świętem Nauczyciela.</u>
  637 + <u xml:id="u-35.10" who="#PiotrJaroszewicz">W nowoczesnej historii Polski zrodziła się idea oświaty powszechnej, demokratycznej. Podjęły ją, podtrzymały i rozwinęły postępowe, patriotyczne ruchy społeczne. Była ona programowym hasłem lewicy polskiej, jednym z zasadniczych i zawsze kategorycznie stawianym postulatem polskiego ruchu robotniczego i radykalnego ruchu ludowego.</u>
  638 + <u xml:id="u-35.11" who="#PiotrJaroszewicz">Do wydarzeń o historycznym znaczeniu należą obrady Sejmu Nauczycielskiego w 1919 r., który nakreślił koncepcję jednolitego, powszechnego, obowiązkowego, bezpłatnego i świeckiego systemu oświatowego. O realizację tych postulatów walczyło w okresie międzywojennym postępowe nauczycielstwo zrzeszone w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Do tradycji Komisji Edukacji Narodowej, do treści obrad Sejmu Nauczycielskiego nawiązał Zjazd Oświatowy, zwołany w pierwszych miesiącach istnienia Polski Ludowej — w czerwcu 1945 r. w Łodzi.</u>
  639 + <u xml:id="u-35.12" who="#PiotrJaroszewicz">Szeroki program rozwoju oświaty nie mógł oczywiście doczekać się realizacji w burżuazyjnej Polsce międzywojennego dwudziestolecia. Dopiero władza ludowa stworzyła warunki, w których możliwe stało się pełne i planowe wcielanie w życie powszechności oświaty i nauczania.</u>
  640 + <u xml:id="u-35.13" who="#PiotrJaroszewicz">W tej dziedzinie życia narodowego Polska Ludowa legitymuje się ogromnym dorobkiem. Przy obecnej liczbie ludności Polski, niewiele odbiegającej od poziomu przedwojennego i w związku z tym zbliżoną w zasadzie liczbą uczniów szkół podstawowych, obsada pedagogiczna w szkołach podstawowych powiększyła się z 76 tys. nauczycieli przed wojną do 211 tys. obecnie.</u>
  641 + <u xml:id="u-35.14" who="#PiotrJaroszewicz">Ten niemal trzykrotny wzrost kadr nauczycielskich, przy niewielkim zwiększeniu się liczby uczniów, odzwierciedla rozmiar wysiłku, jakiego dokonaliśmy, aby zapewnić nowym pokoleniom Polaków pełne i w miarę możliwości równe wykształcenie podstawowe, bez względu na pochodzenie społeczne, środowisko i miejsce geograficzne na obszarze Polski, a także zapewnić kształcenie zawodowe, średnie i wyższe.</u>
  642 + <u xml:id="u-35.15" who="#PiotrJaroszewicz">Dorobek ten jest wynikiem ogromnej pracy, którą kierowała Polska Partia Robotnicza, a następnie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i władza ludowa. Zawdzięczamy go wysiłkowi blisko ćwierćmilionowej rzeszy nauczycieli szkół wszystkich rodzajów i szczebli, którzy swoją wiedzę, swój talent pedagogiczny, swoje siły, a nierzadko i zdrowie poświęcili wielkiej idei powszechności i rozwojowi oświaty. Zawdzięczamy go także charakteryzującemu społeczeństwo polskie zrozumieniu znaczenia oświaty i społecznej ofiarności, której mocną i piękną manifestacją była podjęta z inicjatywy PZPR i Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu akcja uczczenia Tysiąclecia Państwa Polskiego budową 1000 szkół, w wyniku której powstało ponad 1300 nowoczesnych szkół-pomników.</u>
  643 + <u xml:id="u-35.16" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoko oceniamy rolę i udział Związku Nauczycielstwa Polskiego w rozwoju i dorobku oświaty, szkolnictwa i wychowania. Znalazło to swój godny wyraz w projekcie ustawy przedstawionej Sejmowi.</u>
  644 + <u xml:id="u-35.17" who="#PiotrJaroszewicz">To co powiedziałem odzwierciedla tylko częściowo treść przemian dokonanych w Polsce Ludowej. Demokratyzacja wykształcenia przynosi nam bowiem nie dającą się wyrazić w liczbach rewolucję oświatową. Zmienia się nasze społeczeństwo. Podnosi się na wyższy poziom jego świadomość. Nasyca ją ideałami socjalizmu. Pogłębia w skali powszechnej postawę patriotyczną i internacjonalistyczną, stając się jednym z najważniejszych czynników kształtowania moralno-politycznej jedności Polaków. Przyczynia się do wzrostu poszanowania praw i poczucia obowiązków obywatelskich, do rozszerzenia uczestnictwa obywateli w kulturze narodowej i ogólnoludzkiej. Stała się jedną z największych i najwyżej cenionych zdobyczy ludzi pracy w naszym kraju. Jej doniosłe skutki odczuła także ekonomika, na której rozwój oddziałuje ogólny wzrost kwalifikacji zawodowych. Bez tej rewolucji oświatowej niemożliwe byłoby dokonanie socjalistycznej industrializacji kraju i rozwoju szkolnictwa.</u>
  645 + <u xml:id="u-35.18" who="#PiotrJaroszewicz">Mamy uzasadnione prawo do dumy z tego imponującego dorobku. Ale mamy również i nade wszystko obowiązek troszczenia się o przyszłość. Żyjemy w epoce rewolucji naukowo-technicznej. Jesteśmy świadomi faktu, że od maksymalnego wykorzystania możliwości, jakie niesie ona ze sobą, zależy rozwój wszystkich krajów socjalistycznej wspólnoty, zależy tempo i rytm dalszego socjalistycznego rozwoju Polski, zależy dobrobyt jej obywateli, jej pozycja na światowej arenie. Rozwój nauki i techniki w Polsce jest bezpośrednio uwarunkowany podniesieniem wykształcenia naszego społeczeństwa na poziom znacznie wyższy niż obecny. To bowiem decydować będzie o tempie dalszego rozwoju sił wytwórczych, których głównym elementem jest dzisiaj rozwój wiedzy i techniki.</u>
  646 + <u xml:id="u-35.19" who="#PiotrJaroszewicz">Powstałe przed 50 laty pierwsze państwo socjalistyczne — Związek Radziecki — przeobraziło człowieka, przezwyciężyło wiekowe zacofanie carskiej, siermiężnej Rosji, także poprzez szkołę i oświatę, poprzez rozwój nauki i techniki. Zgromadziło ono pionierskie doświadczenia, wskazując dobitnie na to, że w powszechnym wykształceniu tkwi potężny czynnik rozwoju gospodarki, rozkwitu techniki i kultury. Kiedy mówimy o wielkich sukcesach polskiego szkolnictwa i postępie w dziedzinie oświaty, nie twierdzimy wcale, że wszystkie problemy zostały już rozwiązane. Przeciwnie, w obecnej sytuacji, w obliczu nowych zadań gospodarczych i wychowawczych, naukowych i technicznych, dostrzegamy potrzebę prowadzenia nowej ofensywnej polityki oświatowej, konieczność zreformowania systemu oświatowego i dostosowania go do celów, jakie nakreśliliśmy dla Polski na bliższą i dalszą przyszłość.</u>
  647 + <u xml:id="u-35.20" who="#PiotrJaroszewicz">Uchwała VI Zjazdu partii, stanowiąca platformę wyborczą Frontu Jedności Narodu i program działania Rządu, formułuje zasadnicze wytyczne dla polskiego szkolnictwa. Stwierdza ona: „Należy zapewnić kształcenie i przygotowanie młodzieży zgodnie z rozwojowymi potrzebami gospodarki i kultury oraz poziomem współczesnej nauki i techniki”.</u>
  648 + <u xml:id="u-35.21" who="#PiotrJaroszewicz">Przemysł, rolnictwo, transport i komunikacja, sfera usług, sfera nauki i kultury — wszystkie dziedziny naszego życia potrzebują stałego dopływu kadr szeregowych i kierowniczych, wykonawczych i twórczych, w różnych zawodach i specjalnościach, kadr odznaczających się dwiema niezwykle ważnymi cechami: wysokimi kwalifikacjami zawodowymi, umiejętnością rozwiązywania problemów nowych, jeszcze nie znanych, wymagających pionierstwa, odwagi i gruntownej znajomości rzeczy, a także socjalistycznej postawy społecznej i moralnej. Dlatego nowoczesna szkoła musi nie tylko wyposażać swoich wychowanków w odpowiednio duży zasób wiedzy, wykształcić w nich nawyk i potrzebę nieustannego pomnażania tej wiedzy oraz umiejętność jej twórczego stosowania w praktyce, ale i wychowywać na ofiarnych obywateli naszego socjalistycznego państwa.</u>
  649 + <u xml:id="u-35.22" who="#PiotrJaroszewicz">Ma to sens nie tylko praktyczny, lecz także głęboko humanistyczny. Człowiek jest szczęśliwy wtedy, kiedy czuje się potrzebny, kiedy dobrą pracą może dowieść swej wartości i przydatności ojczyźnie, kiedy umie stawiać czoła trudnościom, przyjmując postawę współuczestnictwa w rozwoju nowoczesnej gospodarki, kultury i społeczeństwa.</u>
  650 + <u xml:id="u-35.23" who="#PiotrJaroszewicz">Przygotowanie kadr dla gospodarki i kultury narodowej to ważna, ale bynajmniej nie jedyna funkcja szkolnictwa. Dążąc do powszechności wykształcenia średniego, pragniemy wyposażyć młode pokolenie w zasób wiedzy ogólnej, znacznie przekraczający rozmiary niezbędne w pracy zawodowej, a jednocześnie wpoić mu potrzebę uzupełniania wiedzy ogólnej przez całe życie, bo przecież dzięki osiągnięciom badawczym nieustannie rozszerzają się granice ludzkiego poznania, zaś współczesny człowiek powinien znać najważniejsze odkrycia swoich czasów. Chodzi o rzecz ogromną: o zwiększanie potencjału ogólnej wiedzy obywateli, co stanowi fundament aktywności obywatelskiej i świadomego patriotyzmu. Państwem socjalistycznym rządzą wspólnie wszyscy obywatele, a owo współrządzenie zależy w dużej mierze od sumy wiedzy każdego i wszystkich o kraju i świecie. Tylko Polska ludzi światłych, dobrze przygotowanych do pracy, głęboko związanych z ojczyzną i z ideami socjalizmu może być Polską silną i zamożną.</u>
  651 + <u xml:id="u-35.24" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Modernizacja szkolnictwa wymagać będzie podjęcia wielu doniosłych decyzji, również i ustawowych. Rozpoczynamy ją od decyzji kluczowej: od podniesienia rangi zawodu nauczyciela, czemu służyć ma ustawa, będąca przedmiotem dzisiejszych obrad.</u>
  652 + <u xml:id="u-35.25" who="#PiotrJaroszewicz">Nauczyciel — jak już mówiłem — jest centralną postacią szkoły. Proces nauczania i wychowania dokonuje się bowiem na płaszczyźnie bezpośredniego oddziaływania nauczyciela na ucznia. Organizacja szkolnictwa, wyposażenie szkoły, nowoczesny arsenał dydaktyczny — na co nie skąpimy środków — wszystko to tworzy tylko warunki bardziej lub mniej sprzyjające temu procesowi, stanowi tylko środki, którymi posługuje się nauczyciel w realizacji swoich zadań.</u>
  653 + <u xml:id="u-35.26" who="#PiotrJaroszewicz">Nauczyciel decyduje o treści socjalistycznego wychowania, o zaszczepianiu i utwierdzaniu w świadomości młodego pokolenia naukowego światopoglądu, ideałów socjalizmu, miłości ojczyzny, rozumienia interesów naszego państwa, które są podstawą polskiej polityki zagranicznej, poczucia internacjonalistycznej więzi z ludźmi pracy na całym świecie; o wpajaniu mu uczciwości, rzetelności, szacunku do pracy, umiejętności życia w kolektywie, zdyscyplinowania i potrzeby społecznej aktywności. Im głębiej ukształtowana zostanie w tym duchu świadomość dzieci i młodzieży, tym pomyślniejsze warunki zapewnimy dla rozwoju naszego kraju. Te ideały i cechy pozostałyby martwą literą na kartkach najlepszych nawet podręczników, gdyby nauczyciel nie ożywił ich swoją ideowością, inwencją i osobistym przykładem.</u>
  654 + <u xml:id="u-35.27" who="#PiotrJaroszewicz">Praca nauczyciela była zawsze trudna i odpowiedzialna, a w naszych czasach staje się coraz bardziej złożona. Składa się na to wiele przyczyn. Wspomnę o tych, które wydają się najważniejsze.</u>
  655 + <u xml:id="u-35.28" who="#PiotrJaroszewicz">Pierwsza wynika stąd, że szkoła bezpowrotnie przestała być jedynym czynnikiem uczestniczącym w procesie kształcenia i wychowywania. Świat, w którym wszyscy żyjemy, jest szeroko otwarty. Otwarły go środki masowego przekazu i informacji, techniczne środki upowszechniania kultury, wśród których wielką rolę odgrywają prasa, telewizja i kino, otwarła go wreszcie intensyfikacja życia społecznego, wyrażająca się przede wszystkim w bujnym rozwoju działalności licznych i różnorodnych społecznych organizacji. Młode i najmłodsze pokolenie poddawane jest więc wielorakim, krzyżującym się wpływom, a w tym niekiedy także — czego uniknąć niepodobna — wpływom ideologicznie i moralnie obcym; chłonie wszystko, co widzi i słyszy, choć nie zawsze wszystko to właściwie rozumie. Przysparza to rodzicom, szkole i społeczeństwu dodatkowych wychowawczych kłopotów.</u>
  656 + <u xml:id="u-35.29" who="#PiotrJaroszewicz">Zdając sobie z tego sprawę dążymy do stworzenia jednolitego systemu wychowawczego, obejmującego wszystkie wymienione tu związki i oddziaływania. W systemie tym szkoła stanowić powinna główne, podstawowe ogniwo. Jej też, to znaczy nauczycielom, którzy ją tworzą, przypada wiodąca rola aktywnego rzecznika pozytywnych, socjalistycznych wpływów wychowawczych. Wymaga to wydatnego podniesienia autorytetu nauczyciela w społeczeństwie, jego społecznej pozycji, a także i jego odpowiedzialności.</u>
  657 + <u xml:id="u-35.30" who="#PiotrJaroszewicz">Druga trudność dzisiejszej szkoły wiąże się z pogłębiającym się na kształt lawiny narastaniem wiedzy. Dojrzałemu człowiekowi wystarczy ogarnąć myślą okres dzielący go od opuszczenia murów szkolnych, aby uświadomić sobie, jak bardzo w ciągu lat rozszerzył się obszar ludzkiego poznania, a zatem, o ile więcej musi dzisiaj nauczyć się młodzież. A przecież nie można jej przeciążać ponad miarę. Trzeba więc nieustannie dokonywać selekcji materiału, a zarazem intensyfikować proces dydaktyczny, szukać skuteczniejszych metod nauczania, które umożliwiają uczniowi przyswojenie obszerniejszego materiału przy określonym pensum wysiłku, pensum, które nie przekracza dydaktycznej i psychicznej celowości. Liczyć się przy tym należy z narastającymi potrzebami wychowania fizycznego i sportu, co także wymaga czasu i większej troski. Stawia to też nauczyciela wobec konieczności nieustannego odnawiania wiedzy i utrzymywania kontaktu z jej rozwojem, wymaga poświęcenia, czasu na przygotowanie lekcji i stałej mobilizacji inwencji pedagogicznej.</u>
  658 + <u xml:id="u-35.31" who="#PiotrJaroszewicz">Sprostanie zadaniom, jakie stawia przed szkolnictwem uchwała VI Zjazdu PZPR, wymaga wydatnego podniesienia poziomu kadr nauczycielskich. Wiele już zdziałaliśmy w tym kierunku. Do pracy w szkolnictwie przychodzi dzisiaj kadra z wykształceniem w zasadzie wyższym, wzrasta liczba nauczycieli z cenzusem uniwersyteckim. Ale mamy też do czynienia ze zjawiskami negatywnymi, wynikającymi przede wszystkim z niezadowalającej dotychczas sytuacji materialnej nauczycieli. Od dłuższego czasu obserwuje się odpływ wartościowych pedagogów do innych zawodów, o czym w dyskusji była mowa. Uczelnie kształcące nauczycieli mają co roku kłopoty z rekrutacją słuchaczy.</u>
  659 + <u xml:id="u-35.32" who="#PiotrJaroszewicz">Przewidziana łącznie z ustawą znaczna poprawa warunków bytowych nauczycieli szkół wszystkich rodzajów i szczebli ma na celu zmianę tego stanu rzeczy. Chodzi o to, aby do zawodu nauczycielskiego przychodzili kandydaci najzdolniejsi, aby był to zawód atrakcyjny, nie tylko ze względu na szacunek, jakim w naszym społeczeństwie cieszy się i ze względu na satysfakcję, jaką daje praca nad kształtowaniem umysłów i charakterów młodego pokolenia, ale także i ze względu na odpowiednie warunki materialne. Jest naszą intencją, aby ta wartościowa młodzież uzyskała w wyższych szkołach nauczycielskich gruntowne i nowoczesne przygotowanie do przyszłej pracy. Szkoły te otoczymy szczególną opieką, gdyż są to uczelnie młode, często jeszcze niedostatecznie okrzepłe. Rozwijać będziemy nadal system umożliwiający doskonalenie wiedzy nauczycieli już zawodowo czynnych poprzez przechodzenie z form kursowych na dokształcanie w wyższych uczelniach na wzór studiów podyplomowych.</u>
  660 + <u xml:id="u-35.33" who="#PiotrJaroszewicz">Wydatna poprawa warunków płacowych, socjalnych i bytowych środowiska nauczycielskiego umożliwi nauczycielom całkowite poświęcenie się wypełnianiu zadań dydaktycznych i wychowawczych. Jest to bardzo ważne, bowiem ich praca, której część tylko stanowią godziny lekcyjne, wymaga stałego napięcia psychicznego, stałej gotowości do oddziaływania na młodzież i środowisko. To nauczyciel przecież także współpracuje z harcerstwem, z organizacjami młodzieżowymi, sprawuje opiekę nad wolnym czasem uczniów, troszcząc się o to, co dzieje się w ich domu i na ich ulicy, w piątek i w świątek.</u>
  661 + <u xml:id="u-35.34" who="#PiotrJaroszewicz">Wszyscy, którzy bezpośrednio lub pośrednio mają do czynienia ze szkołą, a więc praktycznie całe społeczeństwo, powinni więcej zadbać o to, aby nauczyciel mógł bez reszty skoncentrować się na swojej pracy. Ten nakaz powinien obowiązywać powszechnie. Trzeba ugruntować przekonanie, że kształtowanie młodych umysłów, charakterów i serc jest nie tylko zawodem, ale także nadrzędną misją społeczną nauczyciela i że nie ma dlań nic ważniejszego. Przyzwyczailiśmy się wykorzystywać wiedzę, talenty organizatorskie i autorytet nauczyciela do różnych prac społecznych o większym, ale często i o mniejszym znaczeniu. Odnotowujemy ogromny wkład pracy nauczycieli w podnoszenie poziomu kulturalnego i aktywizację społeczną środowiska. Ale dzisiaj ani na wsi, ani w mieście nie brak nam aktywu, który chce i powinien organizować społeczny wysiłek. Nauczyciel przestał być jedynym lub niezastąpionym społecznikiem do wszystkiego, jest natomiast i będzie niezastąpionym w szkole. Przyjmijmy tę zasadę w imię dobra naszych dzieci, w imię lepszego ich wychowania i kształcenia.</u>
  662 + <u xml:id="u-35.35" who="#PiotrJaroszewicz">Ustawa, nad którą dziś obradujemy, przynosi jednolity status prawny nauczycielom i wychowawcom szkół wszystkich typów i szczebli, wydatnie, na miarę naszych obecnych możliwości, poprawia warunki bytowe i socjalne zarówno pedagogom zawodowo czynnym, jak też nauczycielom-emerytom, którym wiek nie pozwala już pracować, ale których zasługi dla rozwoju oświaty w Polsce są wielkie, godne szacunku i pamięci.</u>
  663 + <u xml:id="u-35.36" who="#PiotrJaroszewicz">W konsekwencji ustawa stworzy przesłanki zasadniczego podniesienia rangi zawodu nauczycielskiego, co wykorzystać powinni nauczyciele, pomnażając ze swej strony swoją własną, coraz lepszą pracą społeczne uznanie, jakim się cieszą i autorytet, jaki posiadają.</u>
  664 + <u xml:id="u-35.37" who="#PiotrJaroszewicz">Na ten problem chciałbym zwrócić szczególną uwagę. Zdajemy sobie sprawę, że wzrostu rangi społecznej zawodu nauczycielskiego nie da się zapewnić automatycznie uchwałą Zjazdu partii czy ustawą sejmową. Wysokiego autorytetu nie zapewni nauczycielowi samo uzyskanie odpowiedniego uposażenia, mieszkania, a nawet dyplomu szkoły wyższej. Autorytet ten powinien również budować sobie sam zarówno wśród młodzieży, jak i w społeczeństwie. O randze społecznej zawodu nauczycielskiego przesądzają jakości i wyniki pracy dydaktycznej i wychowawczej nauczyciela, wartości ideowo-polityczne i społeczno-moralne, jakie sobą reprezentuje. Jesteśmy głęboko przekonani, że w taki właśnie sposób rozumieć będą sens Karty Praw i Obowiązków Nauczyciela wszyscy pracownicy frontu oświatowego.</u>
  665 + <u xml:id="u-35.38" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoka Izbo! Nasz program poprawy warunków życia i pracy nauczycieli stał się możliwy dzięki korzystnej sytuacji gospodarczej kraju, dzięki twórczej atmosferze politycznej i społecznej w Polsce roku 1972.</u>
  666 + <u xml:id="u-35.39" who="#PiotrJaroszewicz">Z dobrej, wydajnej, coraz lepiej organizowanej pracy narodu, i tylko z niej, pochodzą materialne środki, umożliwiające realizację nadrzędnego celu naszego programu, tzn. stopniowego podnoszenia dobrobytu społeczeństwa. Dobre wyniki gospodarcze minionych 16 miesięcy sprawiły, że możemy dziś rozpatrywać w Sejmie projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela z pełnym przeświadczeniem, że postanowienia tej ustawy i wypływające z niej konsekwencje będą wcielone w życie.</u>
  667 + <u xml:id="u-35.40" who="#PiotrJaroszewicz">Niech mi wolno będzie wyrazić przekonanie, że Wysoka Izba uchwali przedłożoną ustawę, nadając jej moc obowiązującego prawa.</u>
  668 + <u xml:id="u-35.41" who="#PiotrJaroszewicz">Wysoki Sejmie! Dzisiejsze posiedzenie jest wydarzeniem o doniosłym znaczeniu politycznym. Tak też oceni je społeczeństwo. Przedstawiliśmy bowiem obywatelom posłom projekt planu społeczno-gospodarczego rozwoju Polski w latach 1971–1975, projekt ustawy — Karta Praw i Obowiązków Nauczyciela, a jednocześnie przedstawiliśmy w referacie Ministra Olszowskiego stanowisko Rządu w sprawie procesu ratyfikacji układów pomiędzy Polską i Niemiecką Republiką Federalną oraz Związkiem Radzieckim i Niemiecką Republiką Federalną zawartych w Warszawie i w Moskwie. Jest to wewnętrznie spójny kompleks spraw o dużym ciężarze gatunkowym zarówno dla materialnego i duchowego życia kraju, jak i dla umocnienia jego międzynarodowej pozycji.</u>
  669 + <u xml:id="u-35.42" who="#PiotrJaroszewicz">Stanowisko nasze we wszystkich sprawach dyskutowanych dzisiaj z tej trybuny wywodzi się z tego samego źródła, jest podyktowane rzetelną troską o wszechstronny, socjalistyczny rozwój Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, o pomnożenie jej siły, zamożności i dobrobytu obywateli, o jej bezpieczeństwo, wysoki autorytet i maksymalny, godny naszych tradycji i obecnego znaczenia wkład do pomyślnego rozwiązywania istniejących problemów międzynarodowych w duchu pokoju i współpracy między narodami.</u>
  670 + <u xml:id="u-35.43" who="#PiotrJaroszewicz">Dynamizujemy nasz rozwój gospodarczy i społeczny, podejmujemy rozliczne inicjatywy w polityce zagranicznej świadomi podstawowej prawdy, że o pomyślnej przyszłości kraju i narodu, o jego bezpieczeństwie i trwałości granic decyduje praca — źródło siły, bogactwa i kultury, a jednocześnie nasz system sojuszów z bratnimi krajami socjalistycznymi, w którym sojusz ze Związkiem Radzieckim ma znaczenie fundamentalne.</u>
  671 + <u xml:id="u-35.44" who="#PiotrJaroszewicz">Takie są główne treści programu Rządu na dziś i na jutro. Jest to program VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który stał się programem Frontu Jedności Narodu.</u>
  672 + <u xml:id="u-35.45" who="#PiotrJaroszewicz">Będziemy go realizować w służbie interesów narodu polskiego, w służbie socjalizmu, postępu i pokoju.</u>
673 673 <u xml:id="u-35.46" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
674 674 </div>
675 675 <div xml:id="div-36">
... ... @@ -687,29 +687,29 @@
687 687 <u xml:id="u-36.11" who="#Marszałek">Głos w tej sprawie zabierze Minister Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska obywatel Jerzy Kusiak.</u>
688 688 </div>
689 689 <div xml:id="div-37">
690   - <u xml:id="u-37.0" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Rząd przedstawia Wysokiej Izbie dwa projekty ustaw:</u>
691   - <u xml:id="u-37.1" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">— o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz — o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz ustawy o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych.</u>
692   - <u xml:id="u-37.2" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Pierwsza z tych ustaw — o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach — stwarza większe niż dotychczas możliwości budowy domów jednorodzinnych przez zabezpieczenie terenów pod to budownictwo. Pragnąłbym podkreślić zasadnicze założenia tej ustawy, gdyż wybiegają one dość daleko poza przepisy dotychczas obowiązujące, stwarzając warunki harmonijnego osiągania korzyści gospodarczych i społecznych.</u>
693   - <u xml:id="u-37.3" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Przede wszystkim kształtuje ona właściwie to budownictwo w planie przestrzennym, koncentrując go na wyznaczonych terenach. Wyznaczenie terenów oraz czasokresy przystąpienia do budowy domów i jej zakończenia są tak ujęte, iż budową odbywać się będzie na terenach wyposażonych w podstawowe urządzenia komunalne, a nie na terenach rozproszonych, których uzbrojenie byłoby utrudnione i ekonomicznie nieuzasadnione. Znaczenie gospodarcze mieć będzie również i to założenie, że działki, które przeszły na własność państwa pozostawia się w bezpłatnym użytkowaniu poprzedniego właściciela do okresu rozpoczęcia robót związanych z uzbrojeniem terenu lub do czasu przekazania terenu przyszłemu użytkownikowi.</u>
694   - <u xml:id="u-37.4" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Ważne jest przewidziane w ustawie uniknięcie przewlekłości w postępowaniu przy wyznaczaniu terenów pod budownictwo jednorodzinne bez naruszenia uprawnień stron.</u>
695   - <u xml:id="u-37.5" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Przejęte na własność państwa tereny przekazywane będą w użytkowanie wieczyste na określonych w prawie warunkach.</u>
696   - <u xml:id="u-37.6" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Przedłożony projekt znacznie korzystniej zabezpiecza interesy dotychczasowych właścicieli przejmowanych terenów.</u>
697   - <u xml:id="u-37.7" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Nie będzie więc przechodzić nieodpłatnie na własność państwa 33% przejmowanego terenu. Właściciel otrzymywać będzie wyższe niż dotychczas odszkodowanie. O ile bowiem odszkodowanie za działkę normatywną pozostaje w dotychczasowej wysokości, to znaczy w granicach od 15–30 tys. zł, to odszkodowanie za pozostały teren może być w uzasadnionych wypadkach podwyższone do 5-krotnej wysokości odszkodowania przewidzianego w ustawie wywłaszczeniowej. Za grunty rolne przejmowane od osób, dla których rolnictwo jest wyłącznym źródłem utrzymania, odszkodowanie wypłacane będzie w wysokości równej cenom, jakie kształtują się w obrocie między rolnikami.</u>
698   - <u xml:id="u-37.8" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Na podkreślenie zasługują i te przepisy, które przewidują, że właściciel może zachować własność działki budowlanej, na której zamierza budować dom jednorodzinny. Nie przejmowane będą na własność państwa również te działki, na których zamierzają budować domy jednorodzinne rodzice, pełnoletnie dzieci lub wnuki właściciela. W wypadku gdy budujący nie dotrzyma warunków umowy, na jakich otrzymał teren pod budowę, a w szczególności gdy rozpoczął, a nie dokończył budowy, otrzyma odszkodowanie równe wartości rozpoczętej budowy z tym, że jedną czwartą odszkodowania otrzyma przy przejęciu terenu przez organy prezydium rady narodowej, a resztę, nie później niż w okresie 3 lat.</u>
699   - <u xml:id="u-37.9" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Nowym zagadnieniem w stosunku do dotychczasowego ustawodawstwa jest objęcie przepisami ustawy również budownictwa zagrodowego w miastach i osiedlach. Odnoszą się do niego w zasadzie wszystkie przepisy dotyczące terenów pod budownictwo jednorodzinne, a zatem i wszystkie korzyści gospodarcze i społeczne związane z tamtym budownictwem łącznie z właściwym kształtowaniem zabudowy miast i osiedli.</u>
700   - <u xml:id="u-37.10" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Na uwagę zasługuje również to, że ustawa porządkuje przepisy w zakresie podziału nieruchomości, obejmując je jednym aktem z przepisami o zabezpieczeniu terenów pod budownictwo jednorodzinne. Uchylając przepisy przestarzałe, ustawa ustala zasadę, iż podział nieruchomości nierolniczych na terenie miast i osiedli może odbywać się tylko zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego. Dopuszcza jednak, że w przypadkach o zasadniczym znaczeniu dla obywatela, pozwolenie na podział nieruchomości może być wydane niezależnie od ustaleń planu. Przykładowo podam możliwość pozwolenia na podział nieruchomości zabudowanej domami jednorodzinnymi, którą otrzymało w spadku kilku spadkobierców.</u>
701   - <u xml:id="u-37.11" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Wysoki Sejmie! Omawiany projekt ustawy był już w ubiegłej kadencji Sejmu rozpatrywany przez komisje sejmowe. Cenne uwagi i wnioski tych komisji zostały w przedłożonym projekcie uwzględnione.</u>
702   - <u xml:id="u-37.12" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Druga z ustaw — o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz ustawy o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych — stanowi również kolejny krok w kierunku rozwiązywania, w myśl wskazań VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, problemu mieszkaniowego w naszym kraju.</u>
703   - <u xml:id="u-37.13" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Istota proponowanych zmian w stosunku do zasad obecnie obowiązujących polega na wydatnym rozszerzeniu zakresu, w ramach którego mogą być sprzedawane na rzecz spółdzielni mieszkaniowych oraz osób fizycznych małe domy mieszkalne oraz lokale w domach większych.</u>
704   - <u xml:id="u-37.14" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">I tak przedkładany Wysokiej Izbie projekt przewiduje możliwość sprzedaży, na rzecz dotychczasowych najemców, domów, mających charakter domów jednorodzinnych, pomimo że ich wielkość przekracza dotychczasowe sztywno nakreślone normy. W odniesieniu do domów wielomieszkaniowych o średniej wielkości, nie przekraczających 20 lokali mieszkalnych, projekt przewiduje możliwość ich sprzedaży spółdzielniom budowlano-mieszkaniowym w przypadku, gdy 50% lokatorów zamieszkujących budynek wyrazi chęć przystąpienia do spółdzielni. Pragnę równocześnie podkreślić, że w stosunku do domów większych, posiadających więcej niż 20 lokali mieszkalnych, utrzymana zostaje nadal zasada, iż na przystąpienie do spółdzielni wyrazić musi zgodę co najmniej 80% lokatorów.</u>
705   - <u xml:id="u-37.15" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">W związku z projektowaną zasadą przekazywania w zarząd spółdzielczy domów, w których połowa mieszkań zostanie nabyta przez ich najemców, chciałbym podkreślić, że prawa pozostałych lokatorów, którzy nie zechcą nabyć zajmowanych przez siebie mieszkań i przystąpić do spółdzielni, zostaną zabezpieczone przez zapewnienie im pełnowartościowych, nie gorszych od poprzednio zajmowanych, mieszkań zastępczych.</u>
706   - <u xml:id="u-37.16" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Wreszcie projekt ustawy wprowadza nową, nieznaną dotychczas formę sprzedaży osobom fizycznym zajmowanych przez nie lokali w domach wielomieszkaniowych, przewidując równocześnie, w wypadkach gdy liczba nabywców przekroczy 50% ogółu lokatorów danego domu, stwarzanie form spółdzielczego administrowania tym domem. We wszystkich wypadkach nabycia lokalu i domu jednorodzinnego przez osoby fizyczne lub domu wielomieszkaniowego przez spółdzielnię projekt przewiduje wyłączenie sprzedawanego obiektu spod publicznej gospodarki lokalami.</u>
707   - <u xml:id="u-37.17" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Wysoka Izbo! W miarę wzrostu dobrobytu kraju i dochodów ludności, pochodzących z jej rzetelnej pracy i godziwych zarobków, wzrasta powszechne zainteresowanie poprawą warunków mieszkaniowych. Wyraża się ono między innymi w dążeniu do posiadania własnych, utrzymywanych własnym wysiłkiem domów jednorodzinnych lub stanowiących ich własność lokali w większych domach.</u>
708   - <u xml:id="u-37.18" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Dążenie ludzi pracy i ich rodzin do posiadania własnego domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego na własne potrzeby, a także dla ich potomstwa, jest zgodne z naszymi założeniami ustrojowymi. Stworzenie warunków do realizacji tych dążeń wyzwoli niewątpliwie znaczne zasoby aktywności społecznej wśród szerokich rzesz ludzi pracy w ich dążeniu do posiadania własnych mieszkań.</u>
709   - <u xml:id="u-37.19" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Projekty obydwu ustaw zmierzają do zapoczątkowania pełnej realizacji zasady jednego mieszkania dla jednej rodziny i przynoszą obopólne korzyści zarówno obywatelowi, jak i państwu.</u>
710   - <u xml:id="u-37.20" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Mam tu na myśli również sprawę stworzenia lepszych warunków do utrzymania w należytym stanie technicznym ogólnospołecznego dobra, jakie stanowią budynki mieszkalne. Starania indywidualnych właścicieli w odniesieniu do domów jednorodzinnych oraz spółdzielcza forma administrowania w odniesieniu do domów wielomieszkaniowych gwarantują utrzymanie właściwego stanu technicznego zbywanych obiektów.</u>
711   - <u xml:id="u-37.21" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Wysoki Sejmie! Problematyka projektowanych ustaw jest niewątpliwie złożona i dotyka wielu aspektów naszego życia gospodarczego i społecznego. Realizacja ustawy wymagać będzie wszechstronnego spojrzenia na całokształt warunków mieszkaniowych na danym terenie, a jednocześnie wnikliwego rozpatrywania indywidualnych spraw ludzkich, jakie się w trakcie jej wykonywania ujawnią. Dlatego też powierza się całokształt ich realizacji radom narodowym jako terenowym organom przedstawicielskim, reprezentującym społeczeństwo i spełniającym w jego imieniu władzę ludową.</u>
712   - <u xml:id="u-37.22" who="#MinisterGospodarkiTerenowejiOchronyŚrodowiskaJerzyKusiak">Wnosząc projekty ustaw pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że Rząd widzi w nich dalszy środek do stopniowego rozwiązywania całokształtu problemu mieszkaniowego w Polsce.</u>
  690 + <u xml:id="u-37.0" who="#JerzyKusiak">Obywatelu Marszałku! Wysoki Sejmie! Rząd przedstawia Wysokiej Izbie dwa projekty ustaw:</u>
  691 + <u xml:id="u-37.1" who="#JerzyKusiak">— o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz — o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz ustawy o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych.</u>
  692 + <u xml:id="u-37.2" who="#JerzyKusiak">Pierwsza z tych ustaw — o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach — stwarza większe niż dotychczas możliwości budowy domów jednorodzinnych przez zabezpieczenie terenów pod to budownictwo. Pragnąłbym podkreślić zasadnicze założenia tej ustawy, gdyż wybiegają one dość daleko poza przepisy dotychczas obowiązujące, stwarzając warunki harmonijnego osiągania korzyści gospodarczych i społecznych.</u>
  693 + <u xml:id="u-37.3" who="#JerzyKusiak">Przede wszystkim kształtuje ona właściwie to budownictwo w planie przestrzennym, koncentrując go na wyznaczonych terenach. Wyznaczenie terenów oraz czasokresy przystąpienia do budowy domów i jej zakończenia są tak ujęte, iż budową odbywać się będzie na terenach wyposażonych w podstawowe urządzenia komunalne, a nie na terenach rozproszonych, których uzbrojenie byłoby utrudnione i ekonomicznie nieuzasadnione. Znaczenie gospodarcze mieć będzie również i to założenie, że działki, które przeszły na własność państwa pozostawia się w bezpłatnym użytkowaniu poprzedniego właściciela do okresu rozpoczęcia robót związanych z uzbrojeniem terenu lub do czasu przekazania terenu przyszłemu użytkownikowi.</u>
  694 + <u xml:id="u-37.4" who="#JerzyKusiak">Ważne jest przewidziane w ustawie uniknięcie przewlekłości w postępowaniu przy wyznaczaniu terenów pod budownictwo jednorodzinne bez naruszenia uprawnień stron.</u>
  695 + <u xml:id="u-37.5" who="#JerzyKusiak">Przejęte na własność państwa tereny przekazywane będą w użytkowanie wieczyste na określonych w prawie warunkach.</u>
  696 + <u xml:id="u-37.6" who="#JerzyKusiak">Przedłożony projekt znacznie korzystniej zabezpiecza interesy dotychczasowych właścicieli przejmowanych terenów.</u>
  697 + <u xml:id="u-37.7" who="#JerzyKusiak">Nie będzie więc przechodzić nieodpłatnie na własność państwa 33% przejmowanego terenu. Właściciel otrzymywać będzie wyższe niż dotychczas odszkodowanie. O ile bowiem odszkodowanie za działkę normatywną pozostaje w dotychczasowej wysokości, to znaczy w granicach od 15–30 tys. zł, to odszkodowanie za pozostały teren może być w uzasadnionych wypadkach podwyższone do 5-krotnej wysokości odszkodowania przewidzianego w ustawie wywłaszczeniowej. Za grunty rolne przejmowane od osób, dla których rolnictwo jest wyłącznym źródłem utrzymania, odszkodowanie wypłacane będzie w wysokości równej cenom, jakie kształtują się w obrocie między rolnikami.</u>
  698 + <u xml:id="u-37.8" who="#JerzyKusiak">Na podkreślenie zasługują i te przepisy, które przewidują, że właściciel może zachować własność działki budowlanej, na której zamierza budować dom jednorodzinny. Nie przejmowane będą na własność państwa również te działki, na których zamierzają budować domy jednorodzinne rodzice, pełnoletnie dzieci lub wnuki właściciela. W wypadku gdy budujący nie dotrzyma warunków umowy, na jakich otrzymał teren pod budowę, a w szczególności gdy rozpoczął, a nie dokończył budowy, otrzyma odszkodowanie równe wartości rozpoczętej budowy z tym, że jedną czwartą odszkodowania otrzyma przy przejęciu terenu przez organy prezydium rady narodowej, a resztę, nie później niż w okresie 3 lat.</u>
  699 + <u xml:id="u-37.9" who="#JerzyKusiak">Nowym zagadnieniem w stosunku do dotychczasowego ustawodawstwa jest objęcie przepisami ustawy również budownictwa zagrodowego w miastach i osiedlach. Odnoszą się do niego w zasadzie wszystkie przepisy dotyczące terenów pod budownictwo jednorodzinne, a zatem i wszystkie korzyści gospodarcze i społeczne związane z tamtym budownictwem łącznie z właściwym kształtowaniem zabudowy miast i osiedli.</u>
  700 + <u xml:id="u-37.10" who="#JerzyKusiak">Na uwagę zasługuje również to, że ustawa porządkuje przepisy w zakresie podziału nieruchomości, obejmując je jednym aktem z przepisami o zabezpieczeniu terenów pod budownictwo jednorodzinne. Uchylając przepisy przestarzałe, ustawa ustala zasadę, iż podział nieruchomości nierolniczych na terenie miast i osiedli może odbywać się tylko zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego. Dopuszcza jednak, że w przypadkach o zasadniczym znaczeniu dla obywatela, pozwolenie na podział nieruchomości może być wydane niezależnie od ustaleń planu. Przykładowo podam możliwość pozwolenia na podział nieruchomości zabudowanej domami jednorodzinnymi, którą otrzymało w spadku kilku spadkobierców.</u>
  701 + <u xml:id="u-37.11" who="#JerzyKusiak">Wysoki Sejmie! Omawiany projekt ustawy był już w ubiegłej kadencji Sejmu rozpatrywany przez komisje sejmowe. Cenne uwagi i wnioski tych komisji zostały w przedłożonym projekcie uwzględnione.</u>
  702 + <u xml:id="u-37.12" who="#JerzyKusiak">Druga z ustaw — o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz ustawy o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych — stanowi również kolejny krok w kierunku rozwiązywania, w myśl wskazań VI Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, problemu mieszkaniowego w naszym kraju.</u>
  703 + <u xml:id="u-37.13" who="#JerzyKusiak">Istota proponowanych zmian w stosunku do zasad obecnie obowiązujących polega na wydatnym rozszerzeniu zakresu, w ramach którego mogą być sprzedawane na rzecz spółdzielni mieszkaniowych oraz osób fizycznych małe domy mieszkalne oraz lokale w domach większych.</u>
  704 + <u xml:id="u-37.14" who="#JerzyKusiak">I tak przedkładany Wysokiej Izbie projekt przewiduje możliwość sprzedaży, na rzecz dotychczasowych najemców, domów, mających charakter domów jednorodzinnych, pomimo że ich wielkość przekracza dotychczasowe sztywno nakreślone normy. W odniesieniu do domów wielomieszkaniowych o średniej wielkości, nie przekraczających 20 lokali mieszkalnych, projekt przewiduje możliwość ich sprzedaży spółdzielniom budowlano-mieszkaniowym w przypadku, gdy 50% lokatorów zamieszkujących budynek wyrazi chęć przystąpienia do spółdzielni. Pragnę równocześnie podkreślić, że w stosunku do domów większych, posiadających więcej niż 20 lokali mieszkalnych, utrzymana zostaje nadal zasada, iż na przystąpienie do spółdzielni wyrazić musi zgodę co najmniej 80% lokatorów.</u>
  705 + <u xml:id="u-37.15" who="#JerzyKusiak">W związku z projektowaną zasadą przekazywania w zarząd spółdzielczy domów, w których połowa mieszkań zostanie nabyta przez ich najemców, chciałbym podkreślić, że prawa pozostałych lokatorów, którzy nie zechcą nabyć zajmowanych przez siebie mieszkań i przystąpić do spółdzielni, zostaną zabezpieczone przez zapewnienie im pełnowartościowych, nie gorszych od poprzednio zajmowanych, mieszkań zastępczych.</u>
  706 + <u xml:id="u-37.16" who="#JerzyKusiak">Wreszcie projekt ustawy wprowadza nową, nieznaną dotychczas formę sprzedaży osobom fizycznym zajmowanych przez nie lokali w domach wielomieszkaniowych, przewidując równocześnie, w wypadkach gdy liczba nabywców przekroczy 50% ogółu lokatorów danego domu, stwarzanie form spółdzielczego administrowania tym domem. We wszystkich wypadkach nabycia lokalu i domu jednorodzinnego przez osoby fizyczne lub domu wielomieszkaniowego przez spółdzielnię projekt przewiduje wyłączenie sprzedawanego obiektu spod publicznej gospodarki lokalami.</u>
  707 + <u xml:id="u-37.17" who="#JerzyKusiak">Wysoka Izbo! W miarę wzrostu dobrobytu kraju i dochodów ludności, pochodzących z jej rzetelnej pracy i godziwych zarobków, wzrasta powszechne zainteresowanie poprawą warunków mieszkaniowych. Wyraża się ono między innymi w dążeniu do posiadania własnych, utrzymywanych własnym wysiłkiem domów jednorodzinnych lub stanowiących ich własność lokali w większych domach.</u>
  708 + <u xml:id="u-37.18" who="#JerzyKusiak">Dążenie ludzi pracy i ich rodzin do posiadania własnego domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego na własne potrzeby, a także dla ich potomstwa, jest zgodne z naszymi założeniami ustrojowymi. Stworzenie warunków do realizacji tych dążeń wyzwoli niewątpliwie znaczne zasoby aktywności społecznej wśród szerokich rzesz ludzi pracy w ich dążeniu do posiadania własnych mieszkań.</u>
  709 + <u xml:id="u-37.19" who="#JerzyKusiak">Projekty obydwu ustaw zmierzają do zapoczątkowania pełnej realizacji zasady jednego mieszkania dla jednej rodziny i przynoszą obopólne korzyści zarówno obywatelowi, jak i państwu.</u>
  710 + <u xml:id="u-37.20" who="#JerzyKusiak">Mam tu na myśli również sprawę stworzenia lepszych warunków do utrzymania w należytym stanie technicznym ogólnospołecznego dobra, jakie stanowią budynki mieszkalne. Starania indywidualnych właścicieli w odniesieniu do domów jednorodzinnych oraz spółdzielcza forma administrowania w odniesieniu do domów wielomieszkaniowych gwarantują utrzymanie właściwego stanu technicznego zbywanych obiektów.</u>
  711 + <u xml:id="u-37.21" who="#JerzyKusiak">Wysoki Sejmie! Problematyka projektowanych ustaw jest niewątpliwie złożona i dotyka wielu aspektów naszego życia gospodarczego i społecznego. Realizacja ustawy wymagać będzie wszechstronnego spojrzenia na całokształt warunków mieszkaniowych na danym terenie, a jednocześnie wnikliwego rozpatrywania indywidualnych spraw ludzkich, jakie się w trakcie jej wykonywania ujawnią. Dlatego też powierza się całokształt ich realizacji radom narodowym jako terenowym organom przedstawicielskim, reprezentującym społeczeństwo i spełniającym w jego imieniu władzę ludową.</u>
  712 + <u xml:id="u-37.22" who="#JerzyKusiak">Wnosząc projekty ustaw pragnę zapewnić Wysoką Izbę, że Rząd widzi w nich dalszy środek do stopniowego rozwiązywania całokształtu problemu mieszkaniowego w Polsce.</u>
713 713 <u xml:id="u-37.23" who="#komentarz">(Oklaski)</u>
714 714 </div>
715 715 <div xml:id="div-38">
... ... @@ -722,24 +722,24 @@
722 722 <u xml:id="u-38.6" who="#Marszałek">Proszę Obywatela Sekretarza Posła Macieja Majkuta o odczytanie komunikatów.</u>
723 723 </div>
724 724 <div xml:id="div-39">
725   - <u xml:id="u-39.0" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">1. W dniu dzisiejszym, bezpośrednio po zakończeniu posiedzenia Sejmu odbędą się następujące posiedzenia:</u>
726   - <u xml:id="u-39.1" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">— Komisji Budownictwa i Gospodarki Komunalnej — w sali nr 67, Dom Poselski,</u>
727   - <u xml:id="u-39.2" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">— Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów, z udziałem przewodniczących pozostałych komisji — w sali nr 118.</u>
728   - <u xml:id="u-39.3" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">2. Jutro, tj. 28 kwietnia br., odbędą się posiedzenia komisji według następującego planu:</u>
729   - <u xml:id="u-39.4" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">1) Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi — o godz. 11, w sali nr 72, Dom Poselski,</u>
730   - <u xml:id="u-39.5" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">2) Komisja Górnictwa, Energetyki i Chemii — o godz. 9, w sali nr 118,</u>
731   - <u xml:id="u-39.6" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">3) Komisja Handlu Wewnętrznego — o godz. 9, w sali nr 102,</u>
732   - <u xml:id="u-39.7" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">4) Komisja Handlu Zagranicznego — o godz. 9,w sali nr 67, Dom Poselski,</u>
733   - <u xml:id="u-39.8" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">5) Komisja Komunikacji i Łączności — o godz. 9.30, w sali nr 101,</u>
734   - <u xml:id="u-39.9" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">6) Komisja Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — o godz. 10, w sali klubowej, Dom Poselski,</u>
735   - <u xml:id="u-39.10" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">7) Komisja Przemysłu Lekkiego — o godz. 10,w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
736   - <u xml:id="u-39.11" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">Na tym kończymy 3 posiedzenie Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
737   - <u xml:id="u-39.12" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">Protokół posiedzenia będzie wyłożony do przejrzenia w Biurze Prac Sejmowych.</u>
738   - <u xml:id="u-39.13" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">O terminie następnego posiedzenia Sejmu zostaną Obywatele Posłowie powiadomieni.</u>
739   - <u xml:id="u-39.14" who="#SekretarzposełMaciejMajkut">Zamykam posiedzenie.</u>
  725 + <u xml:id="u-39.0" who="#MaciejMajkut">1. W dniu dzisiejszym, bezpośrednio po zakończeniu posiedzenia Sejmu odbędą się następujące posiedzenia:</u>
  726 + <u xml:id="u-39.1" who="#MaciejMajkut">— Komisji Budownictwa i Gospodarki Komunalnej — w sali nr 67, Dom Poselski,</u>
  727 + <u xml:id="u-39.2" who="#MaciejMajkut">— Komisji Planu Gospodarczego, Budżetu i Finansów, z udziałem przewodniczących pozostałych komisji — w sali nr 118.</u>
  728 + <u xml:id="u-39.3" who="#MaciejMajkut">2. Jutro, tj. 28 kwietnia br., odbędą się posiedzenia komisji według następującego planu:</u>
  729 + <u xml:id="u-39.4" who="#MaciejMajkut">1) Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi — o godz. 11, w sali nr 72, Dom Poselski,</u>
  730 + <u xml:id="u-39.5" who="#MaciejMajkut">2) Komisja Górnictwa, Energetyki i Chemii — o godz. 9, w sali nr 118,</u>
  731 + <u xml:id="u-39.6" who="#MaciejMajkut">3) Komisja Handlu Wewnętrznego — o godz. 9, w sali nr 102,</u>
  732 + <u xml:id="u-39.7" who="#MaciejMajkut">4) Komisja Handlu Zagranicznego — o godz. 9,w sali nr 67, Dom Poselski,</u>
  733 + <u xml:id="u-39.8" who="#MaciejMajkut">5) Komisja Komunikacji i Łączności — o godz. 9.30, w sali nr 101,</u>
  734 + <u xml:id="u-39.9" who="#MaciejMajkut">6) Komisja Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego — o godz. 10, w sali klubowej, Dom Poselski,</u>
  735 + <u xml:id="u-39.10" who="#MaciejMajkut">7) Komisja Przemysłu Lekkiego — o godz. 10,w sali nr 70, Dom Poselski.</u>
  736 + <u xml:id="u-39.11" who="#MaciejMajkut">Na tym kończymy 3 posiedzenie Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.</u>
  737 + <u xml:id="u-39.12" who="#MaciejMajkut">Protokół posiedzenia będzie wyłożony do przejrzenia w Biurze Prac Sejmowych.</u>
  738 + <u xml:id="u-39.13" who="#MaciejMajkut">O terminie następnego posiedzenia Sejmu zostaną Obywatele Posłowie powiadomieni.</u>
  739 + <u xml:id="u-39.14" who="#MaciejMajkut">Zamykam posiedzenie.</u>
740 740 <u xml:id="u-39.15" who="#komentarz">(Koniec posiedzenia o godz. 20 min. 35)</u>
741 741 </div>
742 742 </body>
743 743 </text>
744 744 </TEI>
745 745 -</teiCorpus>
  746 +</teiCorpus>
746 747 \ No newline at end of file
... ...