text_structure.xml
8.02 KB
<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
<teiCorpus xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<xi:include href="PPC_header.xml"/>
<TEI>
<xi:include href="header.xml"/>
<text>
<body>
<p xml:id="div-1">Nawiązując do pisma z dnia 29 listopada 2005 r., o sygn. SPS-024-26/05, przekazującego zapytanie Posła na Sejm RP Pani Haliny Rozpondek w sprawie przyszłości samorządu terytorialnego w Polsce, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.</p>
<p xml:id="div-2">Wyrazem priorytetowego traktowania kwestii funkcjonowania samorządu terytorialnego jest plan działań przyjętych w programie rządowym ˝Solidarne państwo˝, które Rząd ma zamiar realizować w celu usprawnienia funkcjonowania Państwa. Należy podkreślić, że samorząd terytorialny na zasadzie subsydiarności realizuje wiele różnorodnych zadań publicznych i stanowi najbliższą obywatelom strukturę administracyjną.</p>
<p xml:id="div-3">Jednym z elementów służących usprawnieniu funkcjonowania organów władzy publicznej na poziomie samorządu terytorialnego oraz wykorzystaniu pozostającego w dyspozycji wspólnot lokalnych potencjału społecznego są instytucje demokracji bezpośredniej, takie jak referendum czy wybory. Warto zwrócić uwagę, iż kwestia bezpośrednich wyborów organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego była przedmiotem różnych inicjatyw legislacyjnych. W 2002 r. przesądzono o wprowadzeniu zasady bezpośredniego wyboru organu wykonawczego na szczeblu gminy - vide ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984 z późn. zm.). Wprowadzone tym aktem normatywnym rozwiązania funkcjonują od rozpoczęcia trwającej obecnie kadencji organów samorządu. Wprowadzone rozwiązania stanowią przedmiot bieżącej analizy, niemniej jest jeszcze zbyt wcześnie na ich generalną ocenę, zarówno w aspekcie ustrojowym, jak i funkcjonalnym.</p>
<p xml:id="div-4">Należy zauważyć, że uzyskany w wyborach bezpośrednich mandat przekłada się jednocześnie na wzmocnienie pozycji organu wyłonionego w ten sposób. W gminach organ wykonawczy z ciała kolegialnego (zarządu) powoływanego przez radę stał się organem monokratycznym, wyłanianym w drodze aktu wyborczego. Konsekwencją obsadzania mandatu w tym trybie jest konieczność stosowania demokratycznych procedur w przypadkach gdy wygasł on w trakcie kadencji (wybory przedterminowe). W obecnej kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego Prezes Rady Ministrów w 76 przypadkach zarządził przedterminowe wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (stan na dzień 12 grudnia br.). Wśród najczęstszych przyczyn, z których zarządzane były takie wybory, wyróżnić należy: pisemne zrzeczenie się mandatu (25), skazanie przez sąd prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne (20) oraz śmierć (20). Warto również zauważyć, iż odebranie organom stanowiącym uprawnienia do wyłaniania organu wykonawczego może być postrzegane jako osłabienie ich pozycji. Faktem jest, iż wpływ rady gminy na obsadę personalną, a przez to i działania organu wykonawczego, jest mniejszy niż w przypadku rady powiatu czy sejmiku województwa w relacjach z zarządem. Na szczeblu samorządu gminnego ewentualne dążenie mieszkańców lub rady do odwołania wójta, burmistrza czy prezydenta miasta może się wyrazić wyłącznie w podjęciu kroków celem zainicjowania referendum lokalnego. W przypadku gdy wyłaniane w drodze wyborów powszechnych są oba organy danej jednostki samorządu terytorialnego, stosunkowo łatwiej również o konflikt między nimi niż w sytuacji, gdy skład organu wykonawczego stanowi wyraz woli organu stanowiącego.</p>
<p xml:id="div-5">Obowiązujący obecnie system wyborczy w wyborach do organów samorządu terytorialnego stanowi rozwiązanie pośrednie pomiędzy przyjęciem, iż o wyborze radnego rozstrzyga liczba ważnie oddanych głosów na kandydatów na radnych (w gminach poniżej 20.000 mieszkańców), a rozwiązaniem, według którego o wyborze radnego rozstrzyga liczba ważnie oddanych głosów na poszczególne listy kandydatów na radnych (w gminach powyżej 20.000 mieszkańców, powiatach oraz województwach). Trzeba zauważyć, iż według ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547 z późn. zm.) ˝jednomandatowe˝ okręgi wyborcze dopuszczalne są wyłącznie w gminach poniżej 20.000 mieszkańców. Zgodnie z art. 90 ust. 1 Ordynacji, w każdym okręgu wyborczym w takiej gminie wybiera się od jednego do pięciu radnych. W pozostałych jednostkach samorządu terytorialnego liczba radnych wybieranych w okręgu wyborczym wynosi od 3 do 15.</p>
<p xml:id="div-6">Z przedstawionych wyżej względów zmiany zmierzające, z jednej strony, do wprowadzenia okręgów ˝jednomandatowych˝ w wyborach na wszystkich szczeblach samorządu, a z drugiej wprowadzające bezpośredni wybór starostów i marszałków województw, wiązałyby się z istotną modyfikacją systemu wyborczego i relacji ustrojowych między organami korporacji samorządowych. Tak głębokie zmiany wymagałyby szerokiego konsensusu społecznego i politycznego. Osiągnięcie porozumienia w tym zakresie możliwe jest jedynie na forum parlamentu, a co za tym idzie, ewentualna próba wprowadzenia przez Rząd tak istotnych zmian do materii prawa wyborczego mogłaby być odebrana jako wkroczenie w kompetencje zarezerwowane dotychczas dla parlamentu oraz Państwowej Komisji Wyborczej. Utrwalony w dotychczasowej praktyce zwyczaj wskazuje, iż dokonywanie oceny oraz występowanie z inicjatywami związanymi z wprowadzaniem zmian w obowiązującym systemie wyborczym było i pozostaje domeną władzy ustawodawczej. Natomiast jeżeli chodzi o inicjowanie ewentualnych zmian w materii ustawowej, dotyczącej wyborów do organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownymi kompetencjami dysponuje Państwowa Komisja Wyborcza, która - zgodnie z art. 185 Ordynacji wyborczej - przedstawia Prezesowi Rady Ministrów, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, Marszałkowi Sejmu i Marszałkowi Senatu informację o realizacji przepisów Ordynacji i ewentualne propozycje ich zmian.</p>
<p xml:id="div-7">Odnosząc się natomiast do poruszonej przez Panią Poseł kwestii wzmocnienia nadzoru nad samorządem terytorialnym, wypada zauważyć, iż rolą organów nadzoru jest zapewnienie respektowania przez samorządy zasady legalizmu. Jak pokazuje doświadczenie, zdarzają się niestety naruszenia prawa przez funkcjonariuszy samorządowych mające różnoraki wymiar i charakter. W tym kontekście niezwykle istotny jest aspekt antykorupcyjny oraz zapewnienie transparentności działań samorządu. Zakłócenia w prawidłowym funkcjonowaniu administracji, które powodują niezgodne z prawem działania, winny być mocą autorytetu państwa eliminowane. Do rozważenia i oceny pozostaje zatem skuteczność istniejących instrumentów prawnych pozwalających eliminować sytuacje patologiczne. W systemie nadzoru i kontroli państwowej jedną z kluczowych ról odgrywają organy nadzoru nad samorządem terytorialnym i to od ich skuteczności zależy w znacznej mierze stopień zaufania, którym obywatele darzyć będą instytucje władzy publicznej.</p>
<p xml:id="div-8">Na zakończenie pragnę podkreślić, iż nie podzielam sformułowanego przez Panią poseł w pytaniu nr 3 przeciwstawienia ˝demokratycznie wybieranych przedstawicieli władzy lokalnej˝ wojewodom. Pragnę wskazać, iż wojewoda jest przedstawicielem rządu w terenie. Rada Ministrów jest zaś emanacją sił politycznych wybieranych przez obywateli w demokratycznych wyborach parlamentarnych.</p>
<p xml:id="div-9">Z poważaniem</p>
<p xml:id="div-10">Sekretarz stanu</p>
<p xml:id="div-11">Arkadiusz Czartoryski</p>
<p xml:id="div-12">Warszawa, dnia 28 grudnia 2005 r.</p>
</body>
</text>
</TEI>
</teiCorpus>